Full text of "Ministerium solennis expiationum diei juxta ductum legum Mosaicarum, maxime capitis XVI. in Levitico [microform] : translatorie, analytice, exegetice"

See other formats

1^^ 



, / 






iniftenum Solennis 

EXPIATIONUM DIEI 

juxta Dudum 

Legum MoraicarLim , maxime Capitis XVI. 

in Levitico, 

Traiislatorie , Analytice , Exegetice & 

Myftice plcqius traftamm. 

joH. henrici"hottingerl 

dum vivereta 

S.S. Theologix Dodoris & ProfefToris in Acade- 

mia , ut <Sc Paftoris in Ecclefia Heidelbergenfi 

ad D. Petrum -, 

Nec non 

Ejusdcm Lucubrationcs 
De 
Sacrificiis, Fertis^ Libaminibus Sc Vidimarum 

Integritate. 
Editae ab 

Abele Acfamo Hottingero 

Verbi Divini Miniftro in Ecclefia Crucenacenfi & Claflis 

rNSPECTORE. 
Rom. X. 4. 
Finis Legis Chrifius ; Ai juftitiam omni credenti, 

TlGURIp apud Heideggerum & Soc. An.MDCCLIV- 



gS I2S5 

f 15 V 
cl 




FMjE FJ Tl EDITO KIS. 




N Bbncrole Ledor I' Asi-^oivdt quseJam Beatl 
mei Parentfs i Opus quidem pGfthumum eden- 
do-j.fed norf elaborando, ficuti PriEfationes a. 
Patre, t^ wv ev f/onca^Utip ,■ ipfomei: conferiptte fat fuperque 
docent. Pubi-icatio hlm ^- quce modo prodit, jam dudum 
fada fuiffet , ni fuprenio rermn humanarum Moderatori ita 
vifum fuerit y Auif^oreni bi m. illo quafi temporis articu» 
h- m SQdQS iEthereas rransferre y cum Luci publicoe hxc 

M t Scrip- 



FRJEFATIO EDITORIS. 

Scripta exponerc vell&t. Poftea autem mihi quoque va- 
ria k obtulerunt Impedimenta , qu^e priiis removenda 
erant , antequam huic Editioni manum admovere poteram , 
quH^us in pr^Bfentiarum fublatis Religioni mihi duxifTem , uU 
teriores ne<5lere moras in publicanda hac opella, <;:ui ela- 
borandse Parens optimus eo majorem navavit operam , quo- 
niam ipfemet auguratus erat , poftremum fore fuum Labo- 
rem, Plures etiam Amici mihi Autores & Suafores erant ,' 
ne in Scriniis linquerem, Pulveri & oblivioni traderem, quse 
de Materiis tanti momenti Parentem tov lAocKoi^ityiv confcrip- 
fiffe ipfis certum (it. Facio ergo Juris publici eo confidentius, 
quod nullum mihi reftet dubium, hxc non minus quam alia 
Parentis optimi multo labore 8c fudore exarata Scripta xqm 
cuivis Judici fpontc fua kk effe approbatura, ceu Signa in- 
defeffi fui ftudii ea difcendi & docendi in Terris , quoruni 
Scientia perfeverat in Coelis, Addebat quidem 5 ut ita di^ 
cam , Acetaria Cibo Evangelii fananti ac forti, fed talia, quse 
ad guftum funt & apprime conveniunt. 

Nihil aliud mihi monendum eft , quam Additamentunt 
quidem , qm Afyjkmm Diei Expiationis ex nova Hypothefty 
J^Wfcilicet ( ne Ejus Pace, imo Nutu filentio prceteream ) 
Clarijfim , Domni Johannis Wilhelmi Kraffiii ^ Ibeologi^ Pro- 

fejforis 



PRJSFATIO EDITORIS, 

fejforis in Univerfitate Marpurgenji Cekberrmi , tentatum ac 
publicatum Parens p. m, modejte examinavit , ^ib illo ad for- 
mam public^ni compofitum mihique relidum fuifTe , non 
Itcm vero Animadverfiones Refponforias ad Difficultates a Viro 
memorato in Literis propofitaSy quas procul dubio Parens op- 
tinius nervofius ^eque ac proIixiu« deduxiflet , fi diutius in 
yivis perftitifTet. Ea de caufa adeo breves comparent, quo- 
niam in Sciiedula tantiim , ut vocant , conceptitia annotatse 
erant , neque Verbulum quidem de meis addere confultius 
duco. Interim tamen nec penitus omittendas judicavi , cumL 
ex Literis citatis Viri fupra di(5ti , 8c mihi ut Patri defundo 
ajflumatiflimi ac conjun<5lifIimi, conjecerim non ingratum ipfi 
fore, fi Dubia fua aliquatenus foluta reperiret, aut faltem 
anfam acciperet eadem de novo flringendi & illuflrandi, aliis- 
que his in rebus verfatiffimis Viris de utrlusque Sententise 
Valore & Pondere ETfw^mv permittendi. 

Tandem adhuc hoc indico , Parcntem optimum ( Pr^- 
fatione tefle ) prsemeditatum fuiffe , Lucubrationes de Sacrifi» 
ciiSy FertiSy Libaminibus ^ Fi^imarum Integritate noy seGood- 
wini Editioni prsemitterc, Infecuto vero Ejusdem funeflo 
Obitu hanc novam Editionem Gooiw?m/. intermittendam effe 
plurcs me perfuadebant Rationes. Ne interim hae Lucubra- 

A 3 liones 



TRjEFAIIO editqris, 

tiones in obfcuro latont &percant5 quum tres priorcs imn- 
quam Lucem viderlnt 3 quarta autem & ultima ultra viginti 
Annos per modum Differtationis prodierit & rarior ficri coe- 
perit y hanc & illas priori Materix de Alimfieno fe Alyfterio 
Diei ExpTdtipnis commode adjungi nullus dubitavi. j Eft enim 
Argumentum non ablimiie y fed affine, 

Utinam folummodo Typum in Antrtypro3-& hunc non 
in Verbo, ied in Yeritatc, non iv Litera, fed ih Spiritu quar- 
rendij introfpiemndl 8c experiundi Facultas & Volunras no« 
hh detur l Vale hisce & fave Benevole Ledor i; 



TR^^ 



3ii3f^Sfa(i3(:3(L3iiS(:3f:f.3f3f. Sf 3^ 3f 3fi 3f Sfi Sf^ 3f> 3fl ^ 3f: 



TRjEFJTIO uuctoris. 

l^eus Gratu ^ Commtferatiomm y qui dele^a- 
tur Veritate in PrMordiis (f mtam facit Sapien" 
iiam occulfatam irt Umhris €f* Mjfteriis ^ largc 
donet Spiritum Veritatis ^ ut ducat nos in omnem 
Veritatem ac glorifiut Je/um Chriftum Expiatio'^ 
nem fro Teccatis totius JVLundi 1 

Uadtuplex Tradlatus hujus Dos efi: ; Tmnslatorial Ana^ 
lytica .9 Exegetica 'i fubjuuBis Forismatibus ^ M0cae 
De unaquaque'ea moncboa quas ad Rem faciunu 

§.11. 

Translatoria^ qua, quaiitum licet , curate Textum origi- 

nalem in aliam convertimus Ungu^m» Textui Sacrd eam mi- 
nimum debemus Au(5lomatem , quam prpfanis , Homero , 

Demo 




PRJBFATIO AUCIORIS. 

Demofthcni, allis Scriptorlbus Grjrcis Latinisque. Praefcri- 
mus autem Libros Graece , Latlne fcriptos eorum Verfionibus. 
Et re6le. Scriptor Libri Mentem fuam optlme Verbis pro- 
-prils exprimit. Non item alius, Dodus licet. Omnlum ma- 
xime vaiet clrca Libros Motu & Lumlne Spiritus S. confcrip- 
tos. In Jure Canonlco P. L Dift. IX. c. VL redc hlnc lcgl- 
mus : Ut Veterum Libronm fides de Hebr^is Voluminibus exd- 
minanda eft y ita novorum Gr£ci Sermonis ISformam defiderat* 
At Jus Canonicum , Hleronymum , Auguftinum mlnime fe- 
qmmiijacobus Gretjerus infua defenfione C. XL Si Fontes in 
Dogmate aliquo Fidei vel Adorum a Vvlgata Editione dijfen- 
tiunt 3 Fontes tanquam turbide fluentes depurandi ^ purgandi 
Junt ad Latinam Vulgatam Editjonem ^ notantQ R AAfBA" 
CHIO in Inftitutionibus Hermeneuticis Sacris p. 660. Valde 
prceclare l 

§. III. 

Uti omnes Partes Codicis Sacri hanc habent Audorita- 
tem 5 ita fpeciatim Typica , Pidura Antitypl. Si enim falHc 
Verfio, falfum fimul eft Myfterium. Vel pinge Regem na- 
futum, qualis non eft, talis- Pidura eft falfa. Quare non 
mirum, fi Myft^rlum perhlbetur varlum , imo oppofitum , fi- 
,quidem Translatio eft varia;,; imo oppofita. Exempla dbdi 
in Trarislatione a me eniendata^j Verfionuni dominantium , 

Vul- 



PRjEFATIO auctoris. 

Vulgata? & Lutheri i Ejus in Ecclcfia Romana, Hujus in Pro- 
teftance* Non ex iis fum 5 qui Verfionibus reccntioribus ,& 
antiquis , fuum , qucm habent , Honorcm ac Ufum dctra- 
hunt, AiFe6libus rapti Laudo oranem verfionem in quan- 
tum cum Tcxtu convenit , nuUa habita ratione Translatoris 
huic vei illi Religioni addidi. Veritas extra Partes eft. Vul- 
gata fuos habet infignes Ufus. Verfio Lutheri quoque com- 
mendata eft fuis dotibus , Perfpicuitate fpeciatim. Propter 
Nasvos > qui iis infunt, minime contemnendce, multo minus 
rejiciend^E , quin potius ab iis liberandse. Fontium Origina- 
iium Studiofi > ut fpero , agnofcent me communiores has Ver- 
fiones juxta Textus originales vere emendaffe , iicut ex Ver- 
fionibus e Regione pofitis facilius dignofcent. Emendationes 
quidem non fun? omnes ejusdem Momenti. Minoris, quae 
nexum, ordincm, lueem tantum adferunt, Allx maximt 
Momenti , qu^e fenfum h'teralem falso converfum & hinc 
verum Myfterium detortum a Corruptione liberant ; Ex qui- 
bus cito Lev. XVL f. 14. 15. Ubi Vulgatus : AJpergtt 
Digito fuo fepties contra Propitiatorium ad Orientem - - San- 
guinem ejus intra Velumy ficut pr^ceptum efl de fanguine Vituli^ 
nt ajpergat eRegione Oraculi adeoque rurCus fepties. Vulgatum 
aberrantem, utfa^pius, fecutus eft Lutherus : ©et ^tWitt 

fott mit fmm dinm 9^3^« im ©naJ)enfi«i&l (mnm tivp 

B mn 



VRjEFATIO AIJCTORIS, 

mn m : @te6enttiaf)l foU tt alfo mt im ®na^enjiul)I ntit 
^inem gtnget t)om 23lut fptengen ;? ? ;= un& foK mtt fetnem 
25Iut t^un m tt mtt 6e^ gavren S(ut get^&an i^at, ml W^ 
mit au^ fpttngen votnen gegen !)em ®nat)en|!ul)l in Exe- 

gefi vero §. a43. clare probavi Numerum feptenarium non 

fufficere. Quando vero in Numero fparfionum Myfterium 

eftj necefTe fequitur Myfterium non pofTe monftrari in Nu- 

«lero feptenario , quippe hic Numerus in Textu originali 

haud fundatus ^ft, 

§. IV. 

Do5 Analytka , quae iimul Synoptica , illa eft , qu^ plu- 

res varias Pericopas facras in Partes dividit, contrahit, con- 

nedit, ordine difponit , ut Ledor eas in Compendio Menti 

facilius fiftat, Memorise fortius imprimat, hinc de iis re- 

diiis judicare valeat. Hanc Dotem pr^e aliis pofcunc Thema- 

ta Philologica 5 Ritualia, Critica, variis Quirftionibus con-- 

ftantia , naturali Lumine non cohoerentia ^ ex Monumentis 

depromenda. Hujus Generis praefens iabor eft , continens 

Paragraphos 6 $9» varii Generis. Ope Analyfeos hujus Sy^ 

nopticse avidus Ledor Studii Typici brevi Confpe<51:u & fa- 

cile perfpicit omnes Leges de Minifterio Expiationis> earum 

Partes, Officia Aharonis , Pdpuli , Promiiliones , Intermina- 

tiones, fenfum myfticum , generatim & fpeciatim inConve- 

aien- 



PRjEFATIO AUCIORIS, 

nientia & dlfFeritate propofitum , fcnfuni cerrum, dubium , 

falfum cum Fundamentis fuis ac tot Gcntis Judaic^ hac de 

Matcria Traditiones, fubjunda Epicrifi. Ufum quoque 

qucmdam prceftat non folum Indicis ad Alphabethum com- 

pofiti 3 ad nexum rerum non attendentis j fed quod plus eft , 

realis , Res facras Ordine , quem Spiritus S. fervaverat , 

tradentis. 

§. V. 

Dos Exegetica, quie non foluni Ornamentum fed etiam 

Firmamentum Rcligionis divln^e eft, Syftemata Theologica 

minime eam habent Aud:oritatem, quam accuratse Fxegefes. 

Sufpedla communiter funt & ftant pro particularibus Reli- 

gionibusj veluti Romana, Lutherana, Reformata. Scrip- 

tura torquetur ad placlta variarum Religionum. Verum 

quidem eft quod etiam Exegefes in varia abeant & detor- 

fionl expofitse fint, Attamen non adeo, ut Syftemata. Sy- 

ftematicus fllum pofitionum, quas fua proliterur & amat Ec- 

clefia, fequitur, explicat > probat, tuetur. Scd Exegeta, fal- 

tem a partibus liberior & avidus Veritatum divinarum , prx 

oculis nonnifi habet Textum originalem divinum , queni 

prefse fequitur & fenfum eruitj Notiones, vim Vocum he- 

braicarum, groecarum, Particularum, Phrafium , Emphafium 

ex certis Principiis deducendo , probando , ad nexum, fco- 

B 2 pum 



PR^FATIO AUCTORrS. 
pum, Loca parallela artendendo, confcrendo, ut Mcns Spi- 
ntus S. loquentis quantum licet, certo pateat. 

§. VI. 

Nifi failorj Leges & Media accuratse Exegcfeos folicite 
obfervavi, folius Veritatis fcrutandc^ cupidus. Cum genui- 
no LEVI ad Patrem , Matrem , Fratres dixi ,• A^on novi 
vos. Judscos, Chriftianos 5 qui alia facra fequuntur , forti- 
bus Argumentis inftrudos praetuli Cliriftianis vel Reformatls 
Interpretibus talibus Argumentis carentibus, Veritas Exe- 
getica nullam habetPerfonarum Acceptionem, fed Spiritiis S. 
tantum in Sacris docentis, pr£ecipientis, prophetantis. Quod 
alicujus Momenti vidcbatur , inconcuffum non reliqui i con- 
flilui quoque exercitatos Linguarum facrarum indagatores & 
quoe adferunt pondera Notionum perpendi , & quod fpecia- 
tim noto , Quasftiones graves & fine quibus Senfus Myfticus 
perhiberi nequit, cum cura propofui , memoravi diftentien- 
tes cum Racionibus pro & contra, ac tandem xf/W mcam 
tuli, ut LciStores facilius sTsk^Knv fubjiciant. Ex quibus me- 
mini fequentium. Quseftio momentofa eft X An Aharon fo- 
knniter expiaturus , fpeciatim in SAnUijfmo geftaverit oUo veJ 
ftes aureas ? An verb quatuor lineas , vilioris pretii» Mo- 
mentofain voco Quaeftionem. Nam ab ea dependet Myfte- 

rium 



^ PRjBFjriO AUCrORlS. 

rium. V, §. S^ - <5(5. & maxime infra §. 588- 59i. Momen- 

tofa eft altera Lev. XVL lO. vSj nsa'? ? quid fibl velit hsec 

Phrafis ? Oftendi, Hircum ad Azazel intelhgl, fciJ. hic cum 

focio antea fa(5lus eft facrificium pro Peccato , unde ei fuif- 

fct moriundum. At quia focius ma(^atus ad expiandum 

hunc, hinc hic expiatus vivus manferat. Unde fortiilimum 

oritur Argumentum pro Myfterio j Hircum ad Azazel non 

pofle fiftere Chriftum patientem pro nobis , fed juftificatum 

ad vitam seternam §. 127. &jn Ancitypo §. 603. 647. Ejus- 

dem generis eft tertia Lev. XV L lO. dimittere Hircum ad 

Azazel An Phrafis hsec inferat Mortem & Prsecipitationem 

Hirci de rupej quod falfiftimum pofteriorum Judasorum fig- 

mentum eft ? Contrarium clariifime probavl , ut ita denuo 

evincam Hircum hunc minime notare Palfiones & Mortem 

Chrifti, kd Juftificationem, plenam libertatem ejus, cum ple- 

naria Remiifione & Obllvione omnium Peccatorum, Vid. J. 

128-131. nec non 342 - 344. & 358. 359. Quarta non le- 

vis Quseftio de die Expiationis. C. GottL Kcenig determinat 

Diem Tifri nonum. Muftea eft opinio, deftituta Rationibus 

& ut videtur inventa folius Hypothefeos gratia §. 419. So- 

ia decima eft definita ad Expiationem folennem. Non ita 

pridem quidem legi Venerandum Afarperger , de Theologia 

Typica, fpeciatlm Sacrificio ^iaculari folennis Bxpiationis op- 

B 3 «imc 



PRJEFATIO AllCTORlS. " 

time meritum 3 a communi caque fundata recedcre fenrentiaj 

quando jtt ^mm Tra(5lat S)af? gtJOfie €!#n ;^ imb @iifi«:>^ 

(Dpf^^ p. S6- 90. cum fpecic quadam putat Diem Expiatio- 

n:s conflitiiTe parte diei non^e , die decima <& etiam parte 

diei undecimje. Fundamentum ponit Lev. XXIif. 32. Affiu 

getis Animas veftras in (dic) nona mjus mnfis :> in vefpera, 

A vefpera ad vefperam quiefcelis ( die ) quietis veftr^, Pro- 

vocar quoque ad Magiftros , qui folent dimidiam Horam 

Diei nonse & prirterea dimidiam horam Diei undccima? ad- 

dere Diei decimj^ , atque ita videntur ftatuere, Diem Expia 

tlonis non folum comprehendere unam Diem fcd trcs , fal- 

tcm duas partesDiei nonas & undeciniie. Pcrgit & putat ob 

anp ift Vefpera Diem Expiationis incipere diQ nona poft Me- 

ridiem Hora tertia , fed yign 1V usque ad Vefperam extendi 

usque ad tertiam lucem, imo 6ig gegen t)en ixXiUn SDlDrfiCtt/ 

puta Diei undecimae. Hinc colligit Myfterium Mortis & Se- 

pulturse Jefu Chrifti per tres Dies durantis indicari. Amo , 

;]eftimo Myfteria> quas probe fundara funt in fenfu literali Le- 

gis^divinse. At Fundamentum nullum hic video. Contrarium 

conftat 5 quod ipfa Lex conftanter determinet Dim kcimam 

Lev. XVL 29. XXIIL 27. XXV. 9. Num. XXIX. 7. Ex opi- 

nione vero Viri Venerandi Lex determinare debuiftet etiam 

Diem nonam & Diem undecimam vel faltem partes. Dein 

memo- 



PRjEFATiO AUCrORIS, ' 

mcinorat femper in fingulari ai> Diem , non a'23V Dies in 

plurali Lev. XVI. 3. Nam in hac Die expiabit Lev« XXIIL 

2%. in illa ipfa Die, Porro legitur o^^^n av /)^ei in%ni- 

um Expiationum Lev. XXIIL 9» Denique obftat Phrafis 

Ti^m nm qux occurrit Lev. XVI. v, ult. conf. Exod. XXX. 

1 1 . rm ^na ( Die ) in Anno expidbit ( inquam ) Juper illo dt 

banguine Sacrifidi pro Peccato Expiationern .mn una ( Die ; in 

Anno, Si vero Expiatio fada efl: tribus Diebus aut faltem dic 

integra & duabus mediis, quomodo dici poteft una in Anno? 

Ultimo 3 C\ Expiatio tanto tempore duravit, quarro quid er- 

go Die nona ad Expiationem fadum ?. Et quid Die undeci- 

ina ? An etiam facra folenniter expiatoria his diebus oblata 

erant ? Qua lege ? Nulla proftat. Sacrii folennia expiato- 

ria non alia funt , quam Lev. XVI. & Num, XXIX. Vel an 

hxc non fuffecerant > An die nona & undecima quoque San- 

guis in Sandiffimum illatus erat ? Quis afferet ? Locus , qui 

ciratur Lev. XXIIL 32' nihil probat. Tempus Minifterii Ex- 

piationis dicitur ^-^y Vefpera j nunquam inter duas vejperas, 

Jam vero a^y notat illam Diei partem , quce opponitur tem- 

poridiurnoj adeoque tempus nodurnum Gen» I. 5. Tanto 

magis 5 quia addit a Vejpera ad J/eJperam, Ergo Tempus a 

quo, elt Vejpera j Terminus ad quem , eft quoque Vefpera, 

UnicaDies intelligitur. Alias prsecipiendum fuiifet, aDienona 

vcl 



PRjEFATJO auctoris. 

vel Parte Diei txoTids a Vefpera ad Vefperam Diei decimte & 

partem ejus undecim^e. Rabbini, ad quos provocat , nihil 

probant, faltcm quod tribueret ad Myfteriunij quod intendic 

Vir Vcnerandus. Conftitutiones Magiftrorum non funt Ty- 

pica?. Nec etiam Rabbini confentiunt, nam dimidiam tan- 

tum horam Diei nonee & undecimae illi fingunt. Cujus Con- 

ftitutionis non alia ratio 5 quam ut faciant fepem circa legem, 

Addunt particulam de Diebus profanis, ne Dies fan^Sta vio- 

letur. Vide fimile Goodvv. L. III. c. III. §. 12. & Not. 8. 

Locus vero i. Sam. XX, 5* n>vhm n-nj; ny usque ad Vefperam 

tertiam nihil prorfus probat ^ quin contrarium. Noftra Lex 

habeta Vefpera adVefperam, Ergo de una Dieintelligcnda. 

AtLocus hic expreft[e memorat ad Vefperam tertiam, Extcn- 

do recSte tempus litera pofcente. Pi(5l:ura ergo Legis refpuit 

Myfterium in fe quidem certum , fcd non ex hac Lege pro- 

bandum. 

5. VIL 

Ad hanc partem qtioque refero TRJDlTlONES Gentis 

Judaic£ plurimas & varias, fpedantes ad hanc ExpiationlsDiem. 

Novi dari^ qui Traditiones Judaicas nullo habent Loco, con- 

temnunt, ceu ineptas, fabulofas, aniles, Religioni Chrlftia- 

nae inimicas fimpliciter traducunt. Nec ego ex numero eo- 

rum fum , qui omnes fundatas, aureas, gemmeas habent, 

agnox 



FR.^FATIO AUCTORIS, 

agnofcunt, commendant. Sed unde fcio rejlciendas eifc, Ci 

non lec^I cum attentione & examinavi ? Sola exploratlo ra- 

tionalc medium eft vera & bona retlnendi & falfa, rnala reji- 

ciendi. Quare non (Ine ftudio rca^oc^oa-^t; has exploravi, ut dc 

iis verum ferrem Judicium, Quasdam inveni certas , utiles, 

qux fenfum Scripturce fupplent, ut illa de fanguine Juvenci 

Sacerdoti ad agltandum dato g. 234. Allas hiflorice certas 

de acerris , focis, aromatibus &: firnilibusj qua? Conftitutio- 

nes Poreftate Ecclefia: Judaicir format.T funr> ut §. I71. 172. 

177. 191. 193. Quas Rabbini rationales commendarc vo- 

luerunt j ipfi fe ineptos in ratiocinando notarunt. Rurfus 

allas valde probabilesj veluti eam de precibus hora fuffitus 

fufis. §. 2 18. Introitu Pontificis quatuor vicibus hdio 258. 

Pra^iedione Lcgls per Pontiflcem §. 36O. 36 1. Denuo alias 

reperi in Lege- non quidem fundatas fed tamen pofleriori 

tempore ex metu hoflium ortas, uti qUc"e de Tuguriis exflant 

§, 350. Tandem quoque hi/lorice vera de Pontifice & proe- 

paratione ejus haberl poflunt , quia monflrant miferum Pon- 

tiiicum fub templo fecundo ftatum. Rede enim Judajis glo- 

riabundis crcdimus , recenfentibus infamia de Proceribus fuis 

§. 454- 460. Tandem agnofco Traditionem de Hirco pra^ci- 

pitato Legi Mofaic^ e Diametro adverfam. NoIIem tamcn 

negare praecipitationcm hircl ex fententia fuperiorum pofTe- 

C riori- 



FRJEFATIO AUCrORIS, 

rloribus temporibus fulire conflitutiim , vicinis Gentibus tan- 
tum non cogentibus §. 129 - i32. & 344- "ec non 558. 399- 
Ukimo obfervo me propendifTe ad Tradltloncm de Lingua 
cocclnea in albam commutata cum aliis probandam , fed 
non licet Miracula fingere ^ ut veris fides negetiir V. §. 1 So. 
& 3f4 - 359. Nifi fallor dillurfus plenior de traditlonibus 
fparfim In Tra6latu reperiundls exercitatiorlbus in Antiquita- 
tibus Judjeis Iiaud ingratus ncc absquc ufu erit. 

J. VIII. 
Ultlmo refero ad hanc tertlam Dotem Porifmata clrci 

ter ducenta, Natura Contextus Typici ita efl comparata, ut 

legenti prlmo videatur macllentus , flerllis. Alii contextus , 

ut theoretici , pradici , prophetici , promifforii , commina- 

torii, hiflorlci majorem teftantur vim mentes excltandl, ve- 

ritates docendi , Praxepta vita? & cultus inculcandi ^ futura 

in Mundo & Eccleiia pr;:edlcendl , Ingentla Beneficia promit- 

tendi , Calamltates interminandl 5 notatu digniffurfa fada re- 

cenfendi. Unde leguntur cum majori Attentione ^ Excita- 

tione, fpe, Jucunditate , Metu, Talia externa fpecie & m 

fuperficlaria Le^tlone non infunt Typicis. Quare tantani 

vim communiter non exerunt , quantam Themata priorls 

Naturt^. Unde rede & utiliter fubjiciuntur ^ fenfu ilterali 

& typico invento , varii generis Porismata eruta, Similia 

funt 



PRJBFJTIO AUCTORIS. 

runt Montlbus Mctallicls, qiionim fiiperficles durlor, Inamoe- 
na, fterills cft, quos vero fi fcrutamur & ad vifcera eorum 
penetraraus 5 tum dant Metalla pretlofa , fplendlda , varle 
grata > funt vere lloi^laiAotrdc. qu£jluofa (V,i, Tlm. VL 6. )• 
Sblemus mlrari brevlus dldum , Legem umbratilem contlne- 
re & ferutantibus In manus quafi dare divltias Dogmatum , 
Myf^crlorum , Morum , Gratli^ , Fatorum > Piduram glorlofi 
Salvatorls 5 0ffctfv%/3Vs , Statuum , Fun(5lionIs Pontificialls , 
Propheticce, Reglce, Oificlorum, Beneficlorum. SI ulla um- 
bra a tall Qudsflii commendata , hcec de Minifterio Explatlo- 
nis. Adumbrat , qwx gloriofa in Chriflo , qua^que docent 
ingens Dlfcrlmen Inter Pontificem Aharonem & Pontificem 
noftrum Jefuni Chrifium. SI talia noffe cupis , Icge fequen- 
tes Paragraphos, 28. 44. 69. 7$* 91. 99. iSl. I65. z2>2, 247* 
258. 268, 368. 378. 385. 390. 397. 406. 4! 2. 434. 444. 
465. 473. 484. 514- 538. 563. Porlfmata quidem hcTC non 
funt ejusdem Naturir. Eminentjqua^ fimul typica funtaccom- 

prehendunt Fundamenta Myftcrii folennis Expiationis. Quo- 
rum hinc egreglus ufus In parte ultlma Myftica. Alia non 
tam Typorum habent naturam , quam fimilitudlnem , qu^e 
tantum illuftrant. Haec Pars , qii^e 

5. IX. 

Quartd hujus Tradatus Dos eftjfeqaitur non nlhll Mm" 
denda ac commcndanda. Pars ha?c habct plures varlosquc for- 

C 2 tes 



PRJSFJTIO AUCTORIS. 

tes Hoftes , Gentem Judaicam & ex quadam Parte Chrlftla- 

nam. Judc^i^ niaxime liodierni, nihll fciuntj nec fcire vo- 

lunt de Myfterio folennis Expiationis , quod efl Pontifex 

MefTias ac pretiofus ejus fanguis in Coelum ad Expiationem 

& Sandlificationem noftrani inferendus, fpargendusque. Illi 

indignantur ex Chfiftianis audientes , quod MelTias promiffus 

fit Redemtor, graves Paffiones, ipfam mortem laturus pro 

pcccatis mundi. Non enim animum habent rite inftru- 

(^um de Peccatis eorumque venenata Natura a de ixitima 

Corrupfione Peccantium , horum partibus & facultatibus , 

de vera Ratione confummatie Reftitutionis, de decente GIo- 

rificatione Perfe(5lionum Divinarum , quc-e per Peccata viola-' 

tx & obfcuratac erant. Jud^gi pr^ejudiciis corrupti opinan- 

tur Peccatores jam Deo acceptos reddl per cultum exter- 

nuni j Circumcifionem y jejunia ^ Eleemofynas , Confeflio- 

nes 5 Fefta 5 vivendi genus honeftum 5 olim per facrificia 

piacularia & confimilia. Scandalofum iis videtur Mefiiam 

exfpetoe vel colere affii^flumj miferum , patientem anima, 

corpore , bonis , fama , inio moriturum vel mortuum. Er- 

ror hic longo tempore dominatur in Ecclefia Judaica cor- 

rupta. Ignorant Vaticinia Mofis & Prophetarum de flatu pri- 

mo humili , poflea demum gloriofo. Turba Judceorum ad 

coeleftem do(5torem dlxerat > Nos m&vmus ex Lege^ Chn- 

Jtum 



FRjEFATIO auctoris. 

ftimi manere in feculum ; Et quomodo tu ais : Oportere exalta- 
rifilimn hommis. Joh. XII. 34» Quafi diceret:> Lex nonnifi lo- 
qiiitiir de gloriofo Chriflo non mlfero morlturo. Mirum ! 
qui hoftes fapientiflimis reiponiis confuderat, ad hanc diiH- 
cdtatem mhil refpondebat. Quare ? Judico , quod Tur- 
bam reiponfione indignam habuerit. Nam ubi Lex agit de 
Gloria Chrifti, plerumque etiam agit de Palfionibus & Mor- 
te ejus. Vide tantum Pf. VIIL 6. XXIL CX. CXVIII 22. 
Ef. LII. i3. i4t LIIL Quare Judicio Excoecationis Jud^o- 
rum (de qua capite cit. phra ) adfcriboj quod hodie coeca 
gens de Antitypo Aaronis Mellia nihil quicquam fciat. Gra- 
viffmium hoc Judicium 1 Ecclefia judaica ^ quse olim in Lu- 
mine inceiferat , veritatem hanc perfpexit. Novimus hoc 
non folum ex fcriptis Moiis & Prophetarum, fed & , quod 
probe notandum , ex ruderibus prifcae iidei in Meifiam , quse 
plures diificili labore fcrutando invenerunt , maxime Chrl- 

ftian @cfe6tgen m fetncm Sucf) : Jejns ^tx voa\)Xt [Meffias , 
am &etJ alten unb vmm iu^ifc^en iheoiogk "oax^t^^ 

t^aw, Liber hic Lipiiae prodiit Anno 1748. Led^u dignifli- 

mum Caput II. L VII. ^on t)em I)o&enprte(let1i^en %mt 5e5 

Mefl[ia?j quo ex antiquis Hebtceorum Monumentis probat Mef- 

iiam a veterlbus habitum fuiife Pontificem , iimul vii^timam , 

liberatorem, ejus liberationem eife oeternam , loco noftro , ex 

C 3 gratia , 



PR^FjnO AUCIORIS. 

gratia , fufficientem , univerfalem 5 MeiTiam quoque Pontifi- 

cis inftar intercedere & benedicere. Optandum, ut quse bre- 

vibus & obfcure aliquando notata funt, fuo tempore plenius 

& clarius deducantur, Non folum Jud^jei infideles Myfterium 

Diei Expiationis negant , kA Sc plures alii judaizant , ut Dei- 

fl:a?3 Naturaliftae , Dippeliani , Sociniani & alii hujus Furfuris 

homines. Quk Myfteria, Prajdidtionesj vTJohiyiAccrcf^ continentj 

quce lumen naturce non demonftrat, communiter tallbus nau- 

feofa effe folent. Non enim funt philofophica , concatena- 

ta, demonftrativaj mathematica, Sunt tantura ritus, dicimt, 

funtab indodlis gentibus inventi, per Kuyy(n^'tciv a Jud^Tis af- 

fumti 3 probati , a Deo Indulti 5 ut gcns refradaria commo- 

dius duci queat. Ritus fteriles ^ qui fub N. demum Tefta- 

mento ad Judiitos excitandum fub AIlLifionibusj Accommoda- 

tionlbus 3 ceu myftici propofiti erant. Sapientia vera aut 

Myfterium iis non ineft , quam quod a recentioribus fidum. 

Hoftcs, qui omnia ad ocUlum demonftrare audader promlt- 

tuntj poft iongius tempus ha:c vera non demonftrabunt. Fe- 

nerandus Jdarpergerus pluribus erudlte, pie 6c fervide con- 

trarium monftravit. v. Qni)n^Unb &Unb^Q)pfCt p. 45 - 

62. Ego paucis cogitata mea fcquentibus aperiara. Quot- 

quot Lireris N, Teftamenti fidem habent , tenentur fateri 

Scriptores H Teftamenti Cercmonias Mofaicas de facrificiis ^ 

fpccia-» 



PR^FJTIO AUCTORIS. 

fpeciatlm de Explatione folenni , pro Piaiira & reali Pairio- 

num & Mortis Adeffia Pr^didione habuiife. Lege , quce ple« 

nius ex Epiftola ad Hebrijeos in liac Parie Afyftica exftant, 

SuHicit Locus Matli, XXVL Hoc ejl Janguis meusjanguis N'. 

Teftammti pro multis ejfufus ad Remiffwnem Peccatorum, An 

Propheta fummus, Teftis verax , morti proximus , teftans , 

allegorice 6c per accommodationem tantum loquitur Sc allu- 

dit ad fanguinera V. Teftamenti ? An vero fanguinem V. Te- 

ftamenti fiftit typum fanguinis fui ? Dcin V. Teftamentum 

Me/fiam proponit Sacerdotem Pf CX. 4. Vidlmam piacula- 

rem Ef. LIIL lo. Attribuit ei fun^liones Sacerdotales Pf, 

LL 4 9. Ifraelitas fpirituales qui hirc legerant, perpenderant, 

annon cogitarant Aaronem , Sacrificia ejus carnalia, fundlio- 

nes carnales, in fe haud placere Dco, Meffiam d<: ejus Sacri- 

iicia 3 fun(5liones depingi , promitti ? Quce enim ratio, quod 

promittatur Sacerdos cx tribu Juda, isque excellcntior, xter- 

nus ? Promiftus hic Sacerdos eft ex alia Sacerdotum ClafTe, 

adeoque non Aaronis inftar boves , oves , Deo immolat ,, 

alius Naturse facra Deo ofFert , fpiritualia in fpirltu fcil & 

Vcritate. Colligimus etiam inde, quia Sacrificia ad literam 

legis oblata magno numero , perprseftantia , pretiofa , varii 

■ gencrisjDeo Spiritui contemta,- deteftabilia crant Pf. L, 9- 14. 

LL if. LXIX. 32. Ef L ii-lS. Jer. VIL 22. Mich. VI 6.7. 

Qua- 



PRJSFATIO AIICTORIS. 

Quarc ? Siint tamen legi literali conformia , fed non fpiri- 
tualu Deerat Mqs in Melliam ejusque Sacrlficium , in quo 
Deus acquiefcit Pf. XL, 7 - iO, Denique Teftimonium Jefu eft 
fpiritus Propheti£ Apoe. XIX, lo. SiveSpiritus in Prophetis 
pro palmario objedo habet de Chrifto teftari. Annon de 
toto ? Annon etiam de Pailionibus , morte ejus & hinc de 
Expiatione Peceatorum ? Sine dubio : Etenim & ha?c con- 
tinentur Teftimonio Prophetarum v. Ef LIII. f- il. i.Petr. 
I. II, Ador.X. 43. Certum eft Prophetas Spiritu S: motos 

fcholas aperuiffe & in iis docuiffe. Qucenam Themata ? An 

•5, 

naturallaj communiora, minoris ufus ? Quare non etiam fu- 

pernaturalla & quae fidem in Meiliam conftituunt ? Spiritus 

in Prophetis teftatur de Jefu. Si de Jefu, tum etiam de fta- 

tibus ejus 5 muneribus. Inter ftatus vero eft humilitatis , 

mors tanquam Sacriiicium piaculare Ef Lllf. 10. Fnrer mu- 

nera pontlficiale Pf CX. 4. Alla non addo. Inferius a 564. 

usque ad finem fundamenta fenf^s myftici gcneralia & fpecia- 

lia, Quseftiones dedubiis, Tabella comparatlonum & diftc- 

ritatum intcr Typum & Antitypum Minifterii Dlei Expiatio- 

nis bono fequentur ordine. 

Scrutemur Scripturas fpeciatim etiam Typicas ,• Nam ilU^ 

Jimt :, qu£ teftantur dejefu Cbrifto 3 Expiatlone pro pec- 

catis totius Mundi I 

CON- 



CO N^TEMTa. 

t Leges. Mofaic^ de Miniftcrio Expiationumv 
tum. juxta Veriionem Vulgatam. & Lutherl ^. 
tum juxta emendatam translat^ f uti 

Hex Principalis Levit. Capc. XVI. totum^ 
JLeges reliquae ^, fciL 

Exod. XXX. lo*^ 

Levit.^ XXI IL 16- S3- 

•- XXV.- 9- lOo- 

Num. XXIX.- 7-1^2,» 

IL Anafyfis harum Legum. 

IIL Exegefis modo memoratarum Legum five^ 
fenfiis literahs ^ qua fi^eri poterat Cura inda-^ 
gatus, probatus , vindicatus , infertis com- 
modo loco , pluribus Traditionibus Jadaeo- 
rum atque dijudicatis ^ fubjunftis quoque 
Pbrifmatibus 5, varir generis. 

IV. Senfus Myfticus cum Fundamentisrtumge- 
nerahbus ,, tum fpecialibus , additis Tabellis 
Comparationuoi & DifFeritatum. 

D legls 




LEGIS PRINCIPALIS 

De 
Minifterio Solennis Expiationum Dici , quas 

extac Lev^ XV L 

Verfio Liatina. 

^ ifi }(, if. 3f. 3f. if. if. if. 3f. 3f 3^ 3f. 3f. if.3f.3f3f.3f.3^3fJf.>f.3f. 

* * * * * 'jif * * * Vt -k ic ic * * ^ * * * ^ * • * * 



Vulgata* 



Emendafa^ 



^Vc ii. Locqtusque eftDorninus ad v. i. ■Fr<ei.erea locutus eft Jehova 

Moyfen poft mortem duoruni cum Mofe pott niortem duo- 

Eiliocum Aaron , quando ofFe- tum Filiorum Aiiaron •. jQui , 

tentes ignem alienum inter- quoniam appropinquarum in Con' 

fedi funt i .& praecepit ei du JpeBum Jebova mortui ftinL 
cens^ 

^. % Loquere ad Aaroii Fratrem 
tuum, ne omni tempore in- 
grediatur fanduarium , quod 
, eft intca v.eiuni .coram Propi- 
tiatorio, quo tegitur Arca, ut 
.non» mociatur ( quia in nube 
apparebo fuper oraculum ) «i- 
fi iiaec ante fejcedt. 



v..a. Dixitque Jehova adMofen: 
Alloquere Aharonem Fratrem 
tuum , ut non ingrediatur om- 
ni tmipore illudjan&umj quod 
intra velum verfus Operculum 
Vropitiatorium , quod fuper Ar- 
ca, ne moriatur , nam in Nu- 
be apparebo fuper 'Operculo Pro- 
- pitiatorio, 

V. 3. Hoc 



VULGAIA. 

V.. }. Vitulum pro peccatro ofFe-- 
ret, vSc Arieteai in. Holocau- 
ftum.. 



V. 4. Tuiiica iiuea veftietur, Fe- 
minalibus lineis verenda cela- 
bit : Accingetur zona Hnea , 
Cidarinr lineam imponet Ca*- 
piti : HsEC enim veftimenta 

, lunt fanfta. : Quibus cundis ^ 
Gum. iotus fuerit, induetur» 



V.- f. Sufcipietque ab univerfa 
multitudine JFiliorum Ifraei 
duos Hircos pro peccato,, & 
unum Arietem m Hblbcau- 
ftum. 

V. 6. Cumqxie obtulerit Vitulum 
& oraverit pro fe & pro Do- 
mo fua.. 

V. 7. Duos Hircos ftare faciet co- 
ram Domino in OltioTaber- 
naculi Teftimonil; 

T. 8. Mittensque fuper utrumque 
fortem, unam Domino, & al- 
tcram Capro EmilTario»- 



Vi 9. Cujus exieritfors Domino, 
ofFeret illum pro Peccato: Gu- 
jus autem inCaprmn cmiflTa- 
saum». 



EMENDATA. / 

V. 3. Hoc modo ( qui fequitur yin>' 
gredietur Aharon in< illud jan" 
B.uwi> cwn Jmenco , FilioBovis, 
in Sacrificium pro peccato ,. &■ 
cum Ariete in Holocauftum. 

V. 4;. Tunicam lineamy^wc^^/w in- 
duitOa etiam Femoraiia iinea 
funto fiiper Carne ejus , & Bal- 
theo lineo fe accingito, ac Pi* 
leo iineoC PontificaliO Gaput 
obvolvitor. Hse funt Veftes 
Sandtse. Lavabit vero Carnem 
fuamAquis/ & (tum} induefc: 
eas. 

V-, 1. Deinde fumeta.Ccstu FJIio»- 
rum Ifrael duos Hircos Capra- 
mm in Sacriticium pro Pecca- 
to & unum Arietem ia Ho- 
Ibcauftum.- 

V. 6, Vofiea adducet Abaron Juven- 
cum Sacrificium pro PeccatOy qu^ 
ejus-, Ut expiet pro fe & pra 
Domo fua; 

V. 7. Accipiet porrd diios illos Hir- 
cos, ftatuetque iilos coram Fa- 
ciejehovic (verfus) oftium Ten- 
torii Conventus, 

V. 8. DabitqueAliaron.fuperduos 
illos Hircos fortes , fortem 
nnam pro Jehova $ fortem aite- 
ram pro ^x^W C five pafcuo- 
Pecoris^caprini, ) 

V. 5. Etpofi adducet Ahnron WXum 
Hircum, fuper quem afcendil: 
fors pro Jehova , parahitque ewm 

Sacrificium pro Peccato. 



4 VULGATA. 

V. 10. Statuet eum vivum coram 
Domioo ,. ut fundat preces fu- 
per eum , & emittat eum m 
Jolitudinem. 



^,Ti. His rite celebratis offeret 
Vitulum , & rogans pro fe & 
pro «Domo fua ,, immoiabit 



V. 12. AfTumto Thuribiilo, quod 
de Prunis Altaris impleverit,& 
:!^aoriens Manu compofitum^ 
irSriiymiama incenfum , .ultra 
velum intrabit in Sanda. 

V. 13. Ut pofitis fuper ignem Aro- 
matibus, Nebula eorum & Va- 
-por operiat Qraculum , quod 
eft^fupra Teftimonium,& non 
iiioriatur. 



EMENDATA. 

^. 10. Verum Hircus ilie , fbpec 
qtiem afcendit fors pro Azazel ( fi- 
ve Pafcuo Pecoris Caprini) vi- 
vus porro fijletur coram Facie /(?- 
hovxad expiandumeumj ad mit- 
tendum eum liberum ad Aza^ 
zel ( five Pafcuum Pecoris Ca- 
prini ) in defertum. 

Y. II. Tum Aharon adducet Juvett" 

kcum Saerijicii.pro Peccato, qui ejuSf 

^ expiabit pro fe & pro Do- 

^mo fua,,' ma&abitque Juvencum 

dllum Sacrijicii pro Teccato., qui 

ejus.. 

V. I^. ■Pojlea fumet Ignitdhulumpie" 
num prunis . ignitis afuperioripar- 
teArd^.^ qua coram Facie Jehovtfiy 
atque ■Fagillos fuos plenos fuffitti 
Aromatum tenui-, inferetque in- 
tra veluui. 

V. 13. Et imponet fuffitum hunc 
fuper Ignem xoram Facie Jeho- 
va.., tegatque Mubes hujusfuffi" 
tHs operculum propitiatorium, 
quod fuper Teftimonium , ut 
non moriatur. 



V..14. Tollet quoque deSangui- v. 14. F.x quo fumet de fanguine 
ne Vituli , & afperget Digito illius Juvenci & fparget Digi- 



fepties contra Propitiatorium 
ad Orientem. 



to fuo fupra operculum pro- 
pitiatorium erga ortum ; ve- 
rum verfus operculum pro- 
pitiatorium fparget feptem vi- 
cibus de fanguine ilio Digito 
fuo. 

?. if. Cumquc matoerit Hir- y, if. Dehinc ma&ahitEkcum S?l- 

crifi- 



VULGATA, 

cum pro Peccato PopuH infe- 
ret Sanguiiiem ejus intra ve- 
lum, ficut praeceptum eft de 
Sanguine vituli^ utafpergat q 
regioue Oraculi. 



ir. 16. Et expiet .Sanduarium ^b 
Immundiciis Filiorum IfraeU 
& ii Praevaricationibus eorum, 
cundisque peccatis. Juxta 
hunc ritum faciet Tabernacu- 
lo Teftimonii , quod fiKum eft 
inter eos in medio Sordiura 
Habitationis eorum. 

v.^7. Nullus Hominumfit inTa- 
bernaculo, quando Pontifex 
Sanduarium ingreditur, ut ro- 
get pro fe & pro Domo fua , 
& pro univerfo Coetu Ifrael , 
donec egrediatur Tabernacu- 
lum. 

V.I8. Cum autem exierit ad Al- 
tare, quod coram Domino eft, 
oret pro fe , & fumtum San- 
guinem vituli atq\ie Hirci fun- 
dat fuper Cornua ejus perGy- 
rum. 

V. 19. Afpergcnsque digito fep- 
ties, expiet,& fandificet illud 
ab Immunditiis Filiorumlfrael. 



EMEJS/DATA. f 

crificium pro Peccato , quod 
pro Populo , inferet etiam San- 
guinem ejus intra velum , ^ 
Jaciet Cim Sanguine ejits, quemad" 
-modtmt fecit cum Sanguine illius 
Juvendi acfpargeteum fupraGpeY" 
culum Propitiatorium ac Qetiam) 
verfus Oper.culum Fropitiatorium, 

V. 16. Et expiet ita San&um iHud 
ab Immunditiis Eiliorum Ifra- 
el, & a defedionibus eorum, 
ab omnibus peccatis eorum^ 
-&, fic :faciet Tentorio Conventus 
ejusy qui habitat cum illis in ine- 
dio Immunditiarum eorum* 

V, 17. UUus autem Homo noti 
erit in Tentorio Conventus, quan- 
do ille intrat ad expiandum in 
fando , usque dum is exit, & 
expiaverit profe & pro Domo 
fua & pro toto Coetu IfraeU 

V, 18. Cdni autem progreffus fue- 
rit ad iUud Altare, quod coram 
Facie Jehovae eft, expiabit il- 
lud & accipiet deSanguineJu- 
venci illius & de Sanguine Hir- 
ci illius ac dnbit fuper Cornua 
hujus Altaris circumquaque. 

V. 19- Sparget quoque fuperillud 
de illo Sanguine Digito fuo fep^^ 
tem vicibus, ^ ita mundabit ac 
fandificabit illud ab Immundi- 
tiisFiliorum Ifraei. 



D 3 



T. rio. 



^ rULGATA 

%.20. Poftquam.emuHdaverit San- 
dtiiarium & Taber nacuUjm & 
Altare, tuncoiFeratHircum vi- 
ventem. 

%2T.. Et pofita' utraque manu fu- 
per Caput ejus , confiteatur 
omnes Iniquitates Filiorum If- 
rael,. &. univerfa delicla atque 
Peccata eorumj quae imprecans 

' eapiti ejus emittet illum per 
Hominem paratum in defer- 
tum.. 



¥.22. Cumque portaverit Hircus 
omnes Iniquitates eorum in 
Terram. folitariam , & diniifTus. 
fuerit m Defertumi. 

V. 23. Revertetur Aaron in Ta- 
bernaculum Teftimonii, & de- 
pofitis veftibus 5 quibus prius 
indutus erat-s-cum intraretrSan?- 
ftuarium ,, relidtisque ibi. 

V. 24. Lavabit Carnem fuam. in 
loco fandto, indueturque vefti- 
busfuis, & poftquam egreifus 
obtulerit Holocauftum fuum 
acPlebis, rogabit tam profCs. 
quam pro Populo.^ 

7, 2V. EtAdipem, qui oblhtus efl: 
pro Peccatis ,.. adolebit fuper 
Altare. ' ' 

Y,"a5. Ilie veros.qiii dimiferitCa* 



EMENDATA. 

V. 2a Et poftquam abfoherit ex- 
piare SanBum. illud,. etiam Temo- 
rjum Conventks,. atque Altare iU 
lud , Hircum. illum. vivuni ii^- 
duceti 

V..2I. Hwm Aharon ambas manus- 
fuas Capiti Hirci illius vivi im-- 
ponet, atque confitebitur fu- 

fer iilunr omnes Pei^erfitates 
iliorum ifrael & omnes De- 
fediones eorum , quoad omnfa 
peccata eoriim, ac dabit illa-iu-^ 
per CaputHirci illius & dimit- 
tet illHm liberum per mauum vi- 
%i. opportuni in defertum. 

V..22., Et feret Hircus ille fupra 
fe omnes Pervej:fitates eorum 
in Terram Excijionis', quamob- 
rem Hircum illum liberum' in 
Defertum: dimittet,. 

V. 23. Tum intrahit Aharon in Ten~ 
torium Conventus i etiam exuet 
veftes lineas , quas induerat , 
quando intraverat m fan&um 
iiiMjj.relinquetque eas ibii 

V. 24. Lavabit quoque Carnem 
fuam Aquis in loco fando & in- 
duet veftes fuas. Ex Ijinc proJi- 
bit & faciet Holocauftum fu- 
um, & Holocauftum Populi & 
expiabit pro- fe & pro Populo; 

V. 2$. Adipem vero Sacrificii pro 
Peccato in Ara incendet. 



v..?<^o-Is awtemsqui Hircum ad 

Azazei 



VULGATA. 

prum emiflranmn , lavabit ve- 
Itiraenta lua & corpus aqua, & 
lic ingredietur in caltra,, 

V. 27. Vitulum autem & Hifcum, 
qui pro Peccato fuerant im- 
Tnolati, & quorum fanguis il- 
latus eft iii Sanduarium., ut 
expiatio compleretur , afpor- 
tabunt foras caftra, & combu- 
rent igni tam pelles , quam 
carnes eorum ac fimum. 

T. 28- Et qtiicunque combuflent 
ea , lavabit veitimenta fua & 
carnem Aqua, &ric ingrcdie- 
tur caftra. 

T. 29. Eritque vobis 'lioc Legiti- 
mum fempiternum ; Menfe. 
autem feptimo , decima die 
Menfis afiligetis Aniraas ve- 
ftras, nullumque opus facietis, 
iive Indigena five Advena, qui 
peregrinatnr inter vos. 

T* 30. In hac Die Expiatio ^rit 
veftri, atque Mundatio ab om- 
nibus Peccatis veftris : Coram 
Domino raundabiminl 

V, 31. Sabbathum enim Requifi- 

tionis eft, & affligetis Animas 
veftras Religione perpetua, 

v. 32. Expiabit autem Sacerdos , 
qui un6tus fuerit, & cujus ma- 
nus initiat^ funt , «t Sacerdo- 



EMENDATA. r 

AzaKfilQ^^mQ adPafcuum Peco- 
ris Caprini ) liberum dimifit c 
eluet veftes fuas, ac lavabit car- 
•nem fuam Aquis, & poftea fic 
veniet ad Caftra. 

V. 27. Juvencum vero Sacrificii 
ilfius pro Peccato^ & Hircum 
quoque Sacrificii pro Peccato, 
quorum fanguis illatus fuit ad 
expiandum in Sando , educat 
extra caftra & comburent Ig- 
ne pelles eorum & carnem eo- 
rum & fimum eorum. 

V. 28. Et qui cowibuflrerit ea, 
tfte'Veftes fuas & lavabit car- 
nemfuam Aquis., 8c pojiea fic 
intrabitin caftra. if^Choc) 
erit vobis in jlatutim feculare. 

V. 29. Menfe feptimo , decima 
Menfis.hujus C Die ) afl^Jgetis, 
Animas veftras, & nullum pror" 
fus opus facietis ; Indigena & 
Profefyms.i qui:peregrinatur in- 
tet vo^. 

V. 30. Nam m Die lila expiabit 
vos ; ad mundandum vos ab 
omnibus Peccatis veftris ; co- 
ram Facie Jebov(C mundabiminL 

V. 31. Hoc(enim) vobis Sabba- 
tum magymm, ftatutum feculare. 
Atque affligetis Animas veftras. 

V. 32. Expiabit autem illeSacer- 
' dos, qiiem ( Deus ) wiget ^ cn- 

jus manus impkvii:^ ad Saeerdo- 

tio 



^ VULGATA. 



EAIENDATA. 



tiofiingaturproPatre fno : Jn- tio loco Patris fui defungen- 

dueturque ftola linea &Verti- dum ; qui ^«o^we Veites lineas 

bus fandis. induet , Vertes fandas. 

y. 33. Et expiabit Sanduarium & v. 33^. Expiabit ( inquam > te- 

Tabernaculum Teftimonii at- Bnariwn SanBitatis Sc Tentoriitm 

que Altare. Sacerdotes quo- ConventHs ; Expiabit etiani Al- 

que & iimverfuni Populum. tare, expiabit quoque Sacerdo- 

tes & totum Populum Coettis. 

V. 34. Eritque vobis] hoc Legiti- v. 34. Hoc itaque erit vobis Sta^ 



mum.fempiternum , ut oretis 
pro Filiislfrael, & pra cundis 
peccatis eorum femel in anno; 
Fecit igitur, licut praecepitDo- 
minus Moyfi, 

LEGIS 



tntmn fecidare ad cxpiandum Fi- 
lios Ifraelis ab omnibus pecca- 
tis eorum umi ( Die ) in an- 
no. Etfa&um- quemadmodum 
JeliovaMofi praeceperat. 

D E I N 



Qu^e exflat Exod. XXX. lO. 

Verfio 



Vulgata. 

v. 10. Et deprecabitur Aaron fu- 
per Cornua ejus femel per an- 
num , in fanguine , quod ob- 
latum efl pro Peccato, & pla- 
cabit fuper eo in geherationi- 
bus veftris. Sandlum Sandlo- 
rum erit DomrnOa 



Emmdata. 

V, 10. FrMerea Aharon expiahit 
Cornua efus ( Altaris in fando) 
una ( die ) in anno. Ixpiahit 
( inquam ) fuper illo de San- 
guine Sacrifieii pro Peccato ex- 
piatiommuna iDie) in anno ad 
generationes veftras. San^um 
Sandlorum hoc eji Jehovae. 

LEGIS PORRO 

Qu3e exftat Levit. XXIII. 26-33» 

Verfia 

Vulgata, Emmdata. 

V. 2^. Locutusque efl Dominus v. 26. Praeterea alloeutus eft Je- 
ad Moyfen , dicens i hova Mofen , dicendo : 

V. 27. 



VULGATA. 

V. 2% Decimo Uit Menfls hujns 
feptimi Dies Expiationum erit 
celeberrimus, <^ voeabitur San- 
aus: AffligetisqueAnimas ve- 
ftras in eo , & ofFeretis Holo- 
caulluai Domino. 

V. 28. Onine opus fervile non 
facietis in tempore Diei hu- 
jus : Q.uia Dies Propitiationis 
eit , ut*propitietur vobis Do- 

minus Deus vefter. 

■t 

'v. 29. Omnis Anima, qiiae afHifl:a 
non fuerit Die hac, peribit de 
Populis fuis.. 

V. 30. Et quas operis quippiam 
fecerit, delebo eam de Popu- 
lo fuo. 



V. 31. Nihil ergo operis. facietis 
in eo : Legitimum fempiter- 
num erit vobis in cundis ge- 
nerationib-js & habitationi- 
bus veftris. 

V. 32. Sabbathum Requifitionis 
eft , & affligetis Animas ve- 
ftras die nono Menfi>s feptimi 
a vefpera usque ad vefperam 
celebrabitis Sabbatha veitra. 



EAfENDATA. 9 

V. 27. Verum (. Die ) decima hu- 
jus ipiius Menfis feptimi erit 
Dies Expiationum , qim vobh 
( erit ) Convocatio SanBa j Et af- 
fligetis Animas veQras, ac otfe- 
retis Jehovaa ignitumv 

V. 28. Mullnm autem pvorfeis- opus 
facietis in bac ipfa Die. Nam 
Dies Expintionum ilia ( efb ) ad 
expiandim vos coram Jehova ,, 
Deo vejiro. 

V. 29. Omnis enim Anima , quae 
non afiiifta erit in hac ipjli 
Die , etiam exfcindeiur e Popu- 
lis fuis.. • 

^. 30. Et omnem Animam , quse fe- 
cerit ullum opus in liU Ipfa 
Die , hanc Animam etiam ego 
perdam e medio Populi ejus. 

V.. 31. Nullum ( itaque) opus fa- 
cietis. Statutum ftt feculare m 
gcnerationes veftras, in omni^ 
bus habitationibus veftris. 



V. 32. Sabbathum Magnum h^G 
erit vobis & affligetis Animas. 
veftras i In vefpera (Die) nona 
hujus Menfis a veibera ad ve- 
fperam quiefcetis (, Die } quietis= 
v&Jira^ 



LEGIS 



lo VULGATA. 



EJdEATDATA. 



LEGIS INSUPER 

Qu^ exftat Levit. XX.V. 9. lO. 
Verfio. 



pulgata, 

5. Et clanges Buccina Menfe 
feptimo decima Die Menfis 
Propitiationis tempore in uni- 
verfa Terra veftra. 



V. 10. San<^ificabisque Annum 
quinquagefimum , & vocabis 
Remiflionem cundlis Habita- 
toribus Terrae tuae ; Ipfe eft 
enimjubilaeus : ReverteturHo- 
mo ad Polfeflionem fuam , & 
unilsquisque rediet ad Famili- 
am priftinam. 



Emmdata. 

V. 9- Tum facies , ut perfofiet Buc- 
cina 'Clangoris fraBi Menie fep- 
timo ( Die ) decima iVlenfis; 
Die ExpiatiQmim facitd!% ui perfo- 
net Bucciua per itotam Ter^ani 
vellram. 

V. 10.^ £t fan&ificahitis Annuni 
quinquagefimum & proclama- 
bitis libertatem omnibus Inha- 
bitatoribus ejus. JuhiUum hoc 
erit vobis : Et redibitis quisque 
ad Polfeflionem fuam, & quis- 
que ad cognationem fuam re- 
vertemini. 



LEGIS DENIQUE 



Qu^ exftat Num, 

Ve'r 

Vulgata. 

V. 7. Decima quoque Dies Men- 
fis hujus feptimi erit vobis fan- 
da , atque venerabilis , & af- 
fligetis Animas veftras : Omne 
opus fervile non facietis in ea. 

V. 8- OfFeretisque Holocauftum 
Domino in odorem fuavifli- 
mum , vitulum de Armento 
unum, Arietem unum, Agnos 



. XXIX. 7 - 12, 

fiOc 

Emendata. 

V. 7. Vertmi decima ( Die) Mens 
fis hujus feptimi Convocatio lim- 
da erit vobis, atque i«w affli- 
getis Animas veftras ; NuUum 
prorfus opus facietis. 

V. 8. OfFeretis vero HoIocauJIajQ- 
hovce in odorem bona fragran- 
tidi ; ( fcil. ) Juvencum Filium 
Bovis unum ; Arietem ununi; 

Agnos 



J/ULGAX^* 

anniculos inimaculatos fep- 
tem. 

V, 9' EtinSacrifieiis eorum fimi- 
Ice oleo conrperl3£tres decimas 
per lingulos vituios, duas de- 
cimas per ilrietem. 

V. 10. Decimam decimse per Ag- 
nos fingulos , qui funt limul 
Agni feptcm. 

V. ir. Et Hircuni pro Peccato : 
Absque hisquae offerri pro dc- 
lido folent in Expiationem : 
Et Holocauftum fempiternum : 
Et Sacrificio & Libaminibus 
eorum. 



EMEN^DATA. ■ ii 

Agnos anniculos feptem. 7;;» 
te^i jinP vobis^ 

V. 9. Etiam ferta eorum fimilam 
peyfuf/im oleo, tres decimas pro 
Jiivenco illo^ duas decimas ;;j'o 
Ariete timh 

V- lo. Singulas decimas pro wwqm" 
que Agyio^ quoad feptem illos Ag- 
ms. 

V. ir. Etiam Hircum Caprarum 
unum Sacrificium pro PeCcato, 
prater illud Sacrijicium pro Pecca- 
to Expiutionum , Holocauftum. 
quoque juge cum ferto fuo , & 
Libamina eorum. 



if.3f.}f,>f.)f.if.>f.if.:f.if:3(::f.if. :if.ifif.if.if.ifif.>f.3f.3fif,. 

T^iusdem Capitis XVL 

in Levitico 

Verfio Germanica, 

Emendata* 



Ordinark LutBeri. 

V. I, Un^ t)ct! |)^it ret>ete mit 
50lofe / ( nacbbem bie jwei) 
€)66tte 5iaron^ geilot^eu m^ 
xm , t>a (te m t)em S^i^xxn 
cypffet^tem 



V. T. ©ei! 53(Stv vet>ete fermi^ 
mit 5}v0fe nad) bem ^ob bet 
Swcen 6ol)tien Aharon, (wzU 
cbe / wellen fic nal)eten vov 
^a^ '^lnQeddyt bee ^^rvn , 
Qefl:oi1)en (in^,) 

V. 2. Uttt) fpva($ : ^mMnm v.2. Uttt' fDtad) s" ^31ofe : 0a^ 

Srubet Siarott / ^a^ cx nidjt gc m Aharon t.eincm 2[>vt(bcf/ 

alletlei) 2tit itt t)a^ ittVDcnbiQe txi^ er «icl)t su aUev ^cit tm^ 

^ciUQt^nm sc6e / iMUx t>m m cie6e in Ui izniQt .J^eiiig^ 



12 LU7HERI. 

S&t>tUm ^ov beiii ©naben^ 
0tul)(/ t)ev auf t)cv £at)en ijl/ 
Mg ev mcl)t ftei!l)e/ tami ic^ 
)»itt tn einet ?SBoIlen etfd)ei=* 
4ten auf t)em ©uat^en^ 6tul)l 

V. 3* 6ont)ent t»amitfott evljin^ 
cin gefien / mit einem iungert 
^avven jum @nnb ^Cpfev, 
unt) mit einem 2Sit)t)ev 5«m 
Svant);^ Opfev* 



V. 4. ilnt) foH ben feinen Slod an^ 
legcn / unt) leinen 9fliet)evn)at) 
an feinem gleifd) l)aDen / unt) 
ftcl) mit einem leinen ©uvtel 
gitvten / unb tien leinen |^ut 
aufi)akn : S»ann ta^ fint) t)ie 
l)eiligen ^lcibev / tmt) fott fein 
Slejfd) mitSlBaffev Mmi unt) 
fte anlcgetu 



V. T* Unt) fott ^on t>ev ©etneitte 
tev ^int)ev Sfvael at^eeit ^ie^ 
{jentocfe nefitnen jum <Sunt);^ 
Cpfcv/ tmb eincn?Sit)t)ev sum 

^vant)^£)pfev. 

V. f^. Unb ^lavon fott ben gavvett/ 
fciti 6unb^ CDfeV/ I)ev5u tvtn^ 
iictt/ uitb ftcl) unt) fein |)attg 
t^cvfi')I)nett. 



V. 7* Uv^ bavnacl) bte sircen So^^ v. % gcpicv foll ev bie atvecn 25iv 



EAfENDATA. 

i\)\\\\\, wWi lOitttcvbetnSftv^ 
%m! Segen tcti Pcvfo&n^^De* 
d'el/ bev auf t>cv Sabe i(l / bag 
ev nici)t iievl)e ; baitn icl) vozx^ 
u xn eincv ^olfe uDev bem 
Pcvfdl)n^5)cc^'el evfcl)cinett. 

V. 3* ^Juf t>iefe C nacI)foI(icttte ) 
H3etfe foU Ahaion in i^efacite^ 
|)ciligtl)um l&incin (iel)en (neiii^ 
Itc^) mit cinemSrtvrcn/ bev 
eiit juttgco 2\tnb/ ^um <^m\)^ 
Opfev/ ttnt) mit einem SSibbev 
jtmt 33vant)^ Dpfev* 

V. 4* €v foU anti&nn ben beiJi^en 
leinen 3^ocf ; mic^ foUeit bie 
leinenc ntcbeii-Ieibev ttOcv fei:^ 
ncm gieifc^ fetjn ; unt) ftcl) ntit 
cincm leinenen (^ttvtel gt^vtcn; 
unt) ftd) mit bem leinen ( ^o^ 
l)en ^ Pvie)KTNct)en ) ^ut 1)Cj« 
bccfcn* Siefc0 (tnt) t>ie ]&cilige 
Ilcibcv* ^v foU akv fein 
Slcifd) tm SBaffev ktctt/ unt) 
Ct)ann)fteant()«n. 

V. ^. S^emnad) foK cv ^on bev 
(^emeinbe bev ^ittbev 3fvae( 
^ccn 3tegcn^k£ 5um 0t4nt)^ 
Opfev/ tmb cinen "^^^iWx jum 
Svattb^CpfcvneI)mem 

V. 6, ^evnacl^ foll Aharon bctt 
gavvcn Mi ^un^b^ <Dpfeve/ 
tDeId)ev fein ijl/ f)evju Dvinoeu/ 
H^ er l^ov ftd) uttb fcin S;)^w^ 
ejnc il5^vji)I)mmg mad)e* 



LlITHERl 

tfe ttel)mett / «nD W beti 
|)^vvn jleKen / m bet Sftto 
ter |)utten m etifft^. 

V. 8. tlnt) fott t)a^ £oDg it)eif en 
«Oer Uc ^een ^^cf e/ ein £oog 
tiem |)^rvn/ mtl) t>a^ mitieve 
Dem letisen Soc^. 

V. 9. Unt) foK t>en Soe^/ auf mh 
(l)en t)e^ |)(Svvn Soog fdlit/ 
Wffeven ^um ^unt»^Opfev. 



v.io, 5C6ev t)en Sotf / anfmel^ 
d)ett t)a^ Soo^ t)e^ Sei&enbisett 
fdKet/ foll ev leknt)ig t>ov ten 
|)^vvn ffeWett/ t)af ev ifen ^ev^ 
fM)ne / nnt) (affe t>en let>igett 
Soc! i» t>ie S8ulle> 



V. ii. Uttt) alfo fott ev benn bett 
gavven feine^ ^tint)^ Cpfev^ 
l)evsu t)vitt(ien / uttt) itd) tinb 
fein |:)au^t)evfo()tTen/ itnt) foll 
i|)n fcl)(acl)tcn. 



V. 12. tlttb foK einen Jlapf Ml 
@lut t)Ott bem 3iltav nefimen/ 
bev V)ov t>em Jgi^vvn ftefiet/ 
unt) t)ie 5;)ani) ^oli sevHoffcnei^ 
^tatt(l))t>evf^/ utit) I)inein l)in^ 
tev ben g«vl)ana ^viufien. 



EJdENDjrj. n 

tfe nel)mett/ tmt) fte fteKen t)otj 
bae ^JnaeitV^t be^ p^vvn ge* 
Sen t)ie £6iiv bev litttten t>cv 
gtifammenfunft* 

V. 8. "Jllebann foU Aharon u^ev 
t>tefe an)eett SMe ba^ £oog 
n)evffett ^in Soog fttv t)en 
|)^vvn/ uttt) t)a^ anbeve Soo§ 
ft^v t>U (BeigrDeit)* 

V. 9* Aharon foU l)evnac{) t)en 
Soc^ / auf mld)m ba^ £oof 
fi^v t)zn ^tovn g^fallcn/ l)ev* 
5u brtngen / uttD il)n sum 
@tmt)^OpfevDevettcn* 

V. 10. 3i]&ev t)ev Socf / anf toel^ 
d)eu ba^ Soog fitv bie (Beig^ 
TX>tit> gefaUcn / foU lcbenbis 
Mm bleiben oov bein 2in^ 
fieftct)t bc6 ^^vvn / um il^n 
au\)evfM)ttett / bag ev if)n l)ev- 
md) 5UV (BetgTOctb in t>ie 
SBttften fvey fenbe. 

V. II. ■^evnad) foU Aharon ben 
gavven bee (Btjnb^CDpfeve, 
t)cv fein tjl; / ()eVi^u l&vitt^en / 
jtd) unt) feitt |)aug wiblmWf 
Uttt) t)en S^^vven bee &unt> * 
<Dpfev6 / welcl)ev fein tft^ 
fd)lad)ten* 

V. 12. nad) bicfcm foU ev eine 
PoUc Bot)lpfannc oon ^l^* 
l)ent)en Bol)len ponobcn ^em 
^ltiXt/ bev IV V bcmllngcftcl)t 
bcs ^S^cvn , U)ie m(5 fcim 
S<lufl:e PoU pon ^lein jevjlot^ 

E 3 fenem 



14 



LUTHERL 



geuev t()im \)oi* hm ^^xvni 
U^ bei* 0le()el i)om 9lrtuay 
ttjett t)ett ©nabenftuW bebecfe/ 
Ux auf bem Sewpig ift / m 
cv ttid)t fterl^e* 

V. 14. Uttb fott tei^ '^inH mn 
gaitett ttefimett / unb ittit fei^ 
ttem Sittger gegeu t)ett ®tta^ 
t^ettfltjBl fpvengctt \>oxnm m / 
nebenmarfoK er alfo; 4?ot Dertt 
©ttabenfiul)! mit fetucm '^w 
fiei* t)om Slttt fpvettgctt> 

V. !<;. Satttad) foK ev tien Bo€/ 
S)e{^ Solfi^ 6mtt) ^ Opfer / 
f(l)(a(I)tett / uttb feittei? "S^lnti 
l)\nm Mnm^ ()itttcv tett gtav 
l)aitg/ unb foll ntit feinent Slttt 
tl)tm / \m ev mit l>e$ ^amn 
23Utt ^ctlm l)(it I ujit) t)amit 
mtd) fpvettgen mm m^n t>ett 
®ttat)ettftul)l 

V. i^.Utt^foEaIfoMfol)ttettba^ 
|)eiiigtf)mtt t)ott ber Uttveittig^ 
feit bev ^itttet? 3frael/ ttttb 
t30tt xWt Uet)et:tt:ettun(j itt a(^ 
leti if)t:ett ^tmbett* ^(fo fod 
cr ttiutt ^er ^^ttttett t»e^ (Stifft^; 
tiann jte ftttt) unvein / W uw 
hx \mn- 



EMENDATA. 

fettem!llaud)tt)er!ne6mett/ utib 
Dineitt ()intet: bett ajot^attg 
]&vingett. 

V. 13* tlnt) fott bkfes^flaucfcmetf 
auf bas geticv t)or bem OUv 
eeititt be^ t^^ittt Icgett/ baf 
t)ie lOol^e t)tefc& Kaucb^ 
iDerfs ben Pevfdi)n ^ lO^M ,■ 
i)cf attf bctti S^ttiirdg t|l: / ^eDe^ 
dii unt) et: ntcl)t ftcvOe* 

V. 14* XXacl) bicfettt foK ev t)om 
^(ut \>i^ ^avvett ttei&tttett/ uut) 
mit feittem 5i»t(iev ftDcr ben 
Dcvfo^n* £»cdr'el Dovncn m 
fpvcttgctt/ abcv gegen ben Pev*' 
f6l)n ^ €ed:cl foll ev fte&cnttta( 
Don t>icfem ^lut tttit feittein 
gittgetr fpvengen. 

V. i^. !Davttacl) foli ev t»ett So^ 
t)e^ @ftnt) ^ ODfevd fitv ba^ 
iSo{ff(l)Utci)ten/unt)fctttSittt 
jpitteitt I)itttev tictt 58ov()ang, 
ovittQCtt/ uttt) foU tttit btefem 
93tttt t()utt / n)ie cv ntit t)e^ 
i?avvett S(tit fictfiatt i)at/ uttt» 
fei^ige^fpvcitgett itbev^en Va^ 
fdl^n^^E^e^fel/unb (aud)) ge^ 
gen ben X)erfdt)n^£)ed:eL 

V. 16. Uttt) foi( ( a(fo) WHS^ti^ 
itgtfium tiott t»ett UnreiniQt^et^ 
ten t)ev ^ittber ^fvaei unt) 16^ 
ren ^ljfaUen nacl) aiictt tfiren 
(Suttbett t)evfo(jttett. Uttt) aifo 
foU ev auci) t()UJt in bev S^hU 
im t)ev Sttf<tmmcniPunft bef» 
fen / ter bcy ihmn m^nzt , 



LUTHERl 



V. 17* Mn Tunfd) foU m t>ct 
S^uttm M 6tifft^ fet)tt/ mnn 
ev Imm \stl)tt hn mibUm im 
i;)eil((itl)itm/ m er l)eraii^ ae^ 
l)e; mib foK alfo loctfo^tiett fld) 
tittt>feitt|Datt|i/ uttt) t>ie gaiise 
^etiieitte 3'fvael 

V. 18. tlttb ttjatttt cv "^mn^acM 
sutit ^ii(tar/ ber \)oi: tettt |)^v^ 
teii fle()et / fott er ifitt t)erfM)^ 
jten/ imb foK be^ ^(ut^ t)otn 
Sarven / nnt) be^ Blut^ tjotn 
^od ne[)mett/ unt) auf be^^it*' 
tav^ ^mm umi&ev ti&um 

V. 19. Unt) fott mit feiuem giu^ 
^tx t)om35tittl)at:auffptengett 
ftet)enma( / unt) i()n teinigen 
unt) fieiligen t)on bet Unreinig* 
feit ber ^^nbev Sfvciel 

V. 20, Unl) tt)ann et? t)oK0t?ac6t 
t)at ba^ 35et:f6()nen te^^ 4)eili5^ 
tl)um^ unb t)ev t)t^tten t)e^ 
©tifft^/ uttb t)e^ 5iltav^/ fo foll 
et: t)en (e^ettbicjen 25oa ftev^u 
i^ritt^en. 

V. 21. ©a M tattu ?>tat?on feine 
Kjct^be i;)attt)e auf fein |>aupt 
legeii/ nnt) kfennen auf if)n a(^ 
UWdmUt t)er:^ittt)et! ^ftael, 
unt) alle i()ve Uekttvettuncj itt 
allen i()ven 6tmt)en / uttt) foU 



EAiENDATJ. if 

mitten in igveti Unveini(jfeitetu 

V. 17. ^im rtbev fein 93^^enf(* 
in t)ev |>tttte t)ev Sufanmien* 
BunfFt femt/ ttjann ev einge()et 
su t)evf6l)nen in t)em ^i\lw 
t\)nmi W ev ()evau^ gel&et un!) 
fttv (tc&,/ unt) fein l^aug uttt> 
bieganse (^emeint)e3fvae(peiv 
fol)nt l)(xbz\x tPict)* 

V, 18* Unt) wattn cc fovtge^ct su 
bem ^ltav / ttjedtev pov ^ent 
'M\^tfi<^t t)e^ ^^vvu/ fod et; 
j^n t)evf66nen / nttt) fo(l be^ 
^lut^ i)om S?avven / unt) te^ 
S(ut^ i)om ^ocf ne6mett/ uttt> 
attf t)ie ^hxn^ ^iefee 5((tav$ 
umi&ev tiftun» 

V. 19, %x fo(( aucfe t^bcv xhn oott 
biefem Blut mit feinem "^m 
m (te&enma( fpvengen / nn^b 
(a(fo) i^n veinigen uttt) ()ei(i;^ 
fien Don ^en Unxzm^Uxtzn 
t)ev Sinbev 3fvae(. 

V. 10, Unt) tDann ev t)o((enbet W 
t)a^ 2^evfo()nen t^iefce 4^ei(ig^ 
t()um$ / aud) Hx ^ixtttn bev 
gnfatitmcnFunfft nnt) biefce 
5i(tav^/ fo fo(( ev t)en (e()enbi^ 
gen aspd^ ()cv^it ^vittgett* 

V. 21, ©(tim fo(( Aharon feiuc 
I6et)t)e 43dnt)e anf bao ^aupt 
tiefc0lcbcnt)tgcn23ocp0 (egeit/ 
uttt) it^ev t)ctife(kn i&efctiiten 
ai(e 3)liiTet()aten bev linbev 
3fvae(/ uitt) a((e i()ve ^JlljfaUe 

uad) 



16 LUTHERl 

fte tiem 35od^ mftai l^ati^t 
Jei^en /- wnt> i^n t)md) mm 

W SBufte (aiifert laffen. 



V. 22. !Daf atfo jberBoc! alle ily 
te 5D^iffetl)at auf ilm in eine 
SiBnbnitg m(^c , xm^i) laffe ilju. 
itt t>ev SBiifte. 

¥.23. Unt). 5(at!ott foll in bie J^ttt^ 
te te^ ^tifft^ (jefien/ ttnb att^^^ 
jiel^en tie leinen ^leitet* / t)ie 
ei? an^o0/ t)a er in ba^ ^eilig^ 
i^nni gieitg / unti foK fte t>a^ 
tel^fjl Irtfien*. 

V. 24. Itttt) fod fein gfeifcl) mtt 
^affev ]^at>en an leiligev 
(5t(\ttCf nnt) feine ei^ene ^lei^ 
bev atttt)ntt/ unt) ()et:du^ g^^J^^tt/ 
itnbfcitt^vanb^^pfer/ ttttt^ 
t)e^ iSoiti? ^vattb^Opfev ma^^ 
(l)en/ unt) Det^te ft(& unt» W 
Sgoli^ i)etfo()nen. 

¥. 25* tlnt) t^a^ gett iDom 6flttt)^ 
Cpfer atif t)em 3Utav anattn^ 
ten. 

V. 2^. Set a^et t)en Iet)igen So^ 
I)at att$^^eftU)ret/ foK feine j?(ei^^ 
t)ev it)afd}en / unt) fein g(eifcl) 
mit 3Baffev Mben / unt) t)av/ 
nadjim^feafievfommen^ 



EMENDJTA 

ttad) aEen t()ven (Sunt)ett/ unb 
foU ffe auf ba^ j£)aupt biefee 
Soae^ (ei^en / unt» i()n buvd) 
^m Oiertft ctJice Ulaiine& / 
bcc bequcnt feyn tt^irb / fvey 
in t)ie ^tJite fcnben. 

V. 22. itttt) bicfcr 2Jo^ fott ouf 
ftd) aUe i()ve 5Dtiffet()aten in eii^ 
ne SQilt)ntig tvagen ; ?>avum 
foU ev J^icfeti^oct fccy tn tit 
lOufte fcnbcn* 

V. 23. lilobann fo(( Aharon, irt 
bte |)tttte bci' §itfamnten5imft 
6e()ett ; aucb aMegeit t)ie (einen 
^leibev / t)ie ev anget()a» Mt , 
al^ ev itt Mcfcfi. .t^eiliAtT^ttnt 
|)iiteitt geflattgcit / tmt> fo(( fte 
|)afe(^jl (affetk 

V. 24. ^v foU aucl) feiit $?(eifd) \n 
SlBaffev an eittcv ()ei(i3ett(5tdt^ 
tc Dabett/ tntb feine ^fleibev att^ 
t()Utt/ t)cvimc|) l)Cci^or (^et)cn ; 
uttt) feitt Svattb^ Dpfev uitb 
feitte^ SSolf^ 33vattt)^ Cpfev 
mai)tn / uttt) I6et)t)e ftd). uttt) 
fcin SJolf^evfoftttCtt; 

V. 2s. Sa^ Sett itbev t)e^ 6intt)^ 
Opfev^ fo(( ev auf tem 5((tav 
ansflttt)ett. 

V. 26, Sev ai^ev ienen Sod^ fvey 
(tuf bie (Beife^etb t»tvb ge^ 
ft!t6rt b<^^en/ fo(( feine ^(eit>ev 
n)afc()en / unb feitt g(etfc() im 
^affev Oaben / tmt) 1)evttac6 
«an er alfo in ba^ Satjev fie()ett> 

V.. 27,. 



LlITHERl 

V. 2% S)en ^'mm M &mt^^ 
Spfer^/ iinM)err^oc^ t)e^ 
6imb;^0.pfev^/' ti)el(l)ev Blttt 
in t)a^ .S^eiliati^nm m ^ctf^&^ 
ncn <ieDvacl)t \mt> i foli man 
rjinau^ fnljven m U^ £ai}ci* / 
«nb mit gener ^rDrentten , 
Det)t)e if)ve 5;)aut/,^^leifcl) unt» 

V. 28. itnb tietite^er^rennet/ foU 
feine ^leit)ev mafcten / tmt) fein- 
g(eifcl) mit JSSaflev (jabeu/ unD 
imM) M ^agev f otnmen.^ 



v,29. %\x^ foU- eucl) tta^ ein emi^ 
<\i^ 9lecl)t fet)n/ am M)^^^"^^^^ 
Sage t)e^ iteknben uRonten^ 
follt if)t eueren Sei^ cajletjen/ 
unt) ^ein SBetf tl)un / ev fet) 
€(ttl)eimifct) ot)-ev gvem^te titi^' 
tev euc&. 

V, 30* ®antt an t)iefem !£a(ie ge?* 
fcl)iel)et eueve ^cvfoftnntt^/ t^ag 
t()v cicveiniget tDcvbct. ^on al^ 
Jen eueven (Sitnten mevbet \\ix. 
geveini^et iJDV t)em ^(gvvn.. 

V, 31* Savum fott^ eud) t)ev At*^^ 
fte ©ai^aatlE) fet)tt/ unt) il)v foWt 
eueven^ei^ t)emtttr)i(jem ^\n 
eivifi 3Jecl)t.fe9 t)a^.- 



EMEWDATA. Tf 

V. 27. S)cn gavven (^l>cv be^' 
^ttnb^ODfev^ / uttt) ( aud)) 
t)en S5o^ t)et^ ^ftnt)^ Cvfcv^ / 
n)e(cl)ev Slut nuit ^u ^evf6I)net;- 
in t>a^ t)eiligtf)um ift (^ebvad^t 
\t)ovt).en/ foll mati f)ittau^ «xx^^f' 
fevt t)ai^ SaQcv ftiftven / utit) jte 
foUeit i()ve ^dute / unt) ii)V 
$?iejfcl) / unt) i()ven Slifl mit: 
geucv \)ev^vennen*^ 

V. 28. llnt> mevfte loevfivennet/ W 
foU feine ^(cit)ev \t)afcl)en/ unb 
fein g(eifcl) im SBajfev Datettv 
unt) fievnad) fim ev alfo in^- 
^a(^ev ge()en>. Unb ( btcfco )' 
foll eucl) im Ima, tauvent^e- 
(Sai^utifj fctjn.- 

V. 29, ^n t)em fteknben 93tonat 
am sefienben ( £ag) Wi^^ ^Olo^ 
jtat^ foUt ifiv ( aucl) ) eueve: 
@eden C(i(tei)en/ unt) aav feine 
fSevfe t()un : S)cv ^ittfieimifd^e 
fo tt)ol)i/ al^ t)ev Profelyt, tev 
untev euct) wo()net;. 

V. 30. Sann an t)iefent Sage xt)\x^ 
ev eud) Ajevfoi&nen/ um cucl) 5« 
vcintcien. S^on aden zmtn 
©itn&en foUt il)v geveiniget 
^evten pov t)em 'Jlngciltc6tt)Co 
^^cvn.^ 

V. 31. Sattn t)tefevfoU eitd) etti; 
0Voffev1Ku()etag fet)tt/ ttnt) ette^ 
ve 6celen foUt.i()v caftet)en. ^i^ 
foU eitte Irtng ?)rtuvent>e ^^*» 



n LinHERi. 

V. 32. ii^ foU aM foW)c Serfolj^ 
mm tftnn m $m^^t / t>eit 
nmif dtnt)ei()et/ xm\> M |)ant) 
tnan acfitUet Wi Snm ^viejlci* 
an feinei^ Satcr^ ftatt Unl) 
foll t)ie (cinen Mcit^tt antfinn/ 
tiemlid) t)ie feeiUfien A1eit)er» 

V. 33*Unl) fott<t^fij t>etf55nen bai? 
i)nli<\c tici(i(itl)nm / nnt) bie 
4:)uttcn t)/^ 6tiffti? / imt> t)en 
IHltav / tmb t)ie $v(e(lcv / tmt) 
die^ Solf t)e.v ©emein^. 



V. 34« ®a^ foll eucl) tln c\\HO>^i 
^uM \mi t)ag il)xW ^inUt 
3fvacl \)cifM)nct/ t)on aHen ip 
xm (Stmt)cn/ im 3ai&v einmaf* 
tmt) SOlofe tfiat / iDie il)m t>ev 
|)^vv (le^otten l)atte. 



E/HENDATA. 

V. 32. ^^ ft)tt ai^ev ^evj'e)it«c 
$)3vie|lcv t)ie ^cxmmn #m / 
t)cn ((BCHt) votvb falben/ 
imt> feittc ^dnbe fitUen \a^m, 
nrtf an fcinci^ %^kti (latt t)ci3 
^lJvicjlcv;^ ^lltnti? y^\ pticGen ; t)cv 
aud) (X\p\)\xn voix^ bie lcitien 
^kit)ev/ t>iel)eilicie^(eit)et\ 

V. 3 3. '^ii^t^c ( facie icl) ) mivt) ^ev^ 
fM)nen ba^ l)etlige $eiliAtl)nm 
mtt) t)ie ;J)tttte becSnf^triimen;^ 
f anfr ; ev ivtvb aucl) t)en 5((^ 
tav i)evfM)nen ; ei* n>jvt> fev^ 

. nev ucvf6l)nen ttei^vicflevntt^ 
0.ti 58olf t)ev ^cvfammUmfl* 

V. 34- Utit) biefe^ foU etid) etne 
Irtuct ^aurent>c (^at^ung feyn 
t)ie l^mt)ev Sfrftel «n etncm 
(Sao) im3a()v ton atten \\j^ 
vcn 6imt)en sttt3evfM)tten.Unb 
ee ctt'fi1.uU)e / n^ie bcv <>j^iv 
t)em EOIoft ^cfo()(cn fiatte^ 



^olget t>ie Ue&etfegung feee (Be&otfe 

Exod. XXX. lO, 



Itttt) 2(avon foE auf feittett J^hv 
jicvn ycvfol)tten einnta(i( im 
Sal)v y mit t)em ^>iut t)C<j 
^{vl)n ^' Opfcv^ ^nv 3[>evfoft^ 
mma/ fi)lci)c S!^evfo5nmt(| foli 
j[a()v(ic!) cinmal)( gcfd^eftett &et) 
eucvcn 9lad)fonmten/ 1)attn ba$^ 
ijt bem ii(ev.rn iDat^ 



.aire. 



Uthzt bafl foUAharon auf fertten 
( bcip ^((tavi^ itn t5ciUtit!)tim ) 
.?)5vncvn uu^ ctnen C^ag ) im 
%\\)t t>eif6l)nen ; ev foQ n()ev 
cuf bemfelben DcvfM)nen auf 
einen ( Cag ) tm 3n&v t)on 
t)cm33UJt t)C0 0tmt)^}Opfcv0 
^ep Ueit'6l)nijngcn/ Oci) cite^ 
vcn ??(Vi)lommeit : ^o.^ ift: 
t)ctn iifvrtt t)a0 tl(levl)cill(iile. 

5ol0et 



LUTHERl 



EMENDAT^. 15? 



Levir. XXriL 26 - 33- 

Ordinma Lutheri, 



9}iOfc unt) fptad) :. 

V. 27. !^e^ 5e()ettl>ctt Sacj^ / m 
W\m lu1)ettbctt 93lont?crt ijl 
t>et'^^erfM)nun(]^^Ji:ag/ kT foll- 
kt) cnc!) I)eili8 l)difctt / bag il)t* 
jttfamntctt fomnit/ iDa follt il)u 
^ucrctt SciO cajlcDCtt/ un^ ^euf 
Serr» ovffcrttv 

V. z8> tTttt)fottt!cittsWeittl6utt 
att t)icfcm SagC/ bantt e^ i^ bcv 
^crft)l)n^!lase/ fag ifivtierfol)^ 
ttct iDcrbct t)or t)cm. |)^vv» 
eucvcm(^Ott* 

V. 29* Santttoev fcinctt^eib tti(l)t 
cafl:ct)et att t»icfent Sa^/ bcv foU 
au^ fcittcm SJolt gevottet mev^ 

. t)Ctt.. 

V. 30. tltt^ wcvbicfc^ Sacie^ iv^ 
Ijcnb cittc 5lv&c(t tfiut/ bcn mill 
\^) ^cvtilfictt (M^ fcinem 2>olt 



V. 31. ©avumfollt tl)v feitteyv^ 
Mi tT)un / tao^ foll m mm^ 
Blccl)t. fct)tt euevcn ^acl)fom^ 
mcn / in allcn euevett 2Sol)^ 
iiuns^m. 



Emendata'. 

V,. 2^. ©ev |)(^vr vct)ctc fcvner 
SiOfcn an uut fDVad) : 

V. 2-7. ?J(m5c]&cnl)Ctt CSag) eBe»' 
Hcfes frcben^ctt ^fi^ottat^- foll 
fct)3$ i)ev Sag ^cv Dcvf6l)niin* 
gcn/ Ortvan fs?U unter md) ei^ 
ne l)eiltae Ucrfamiinut^ feyn / 
unb iftv foUt eucvc ©eelen ca^ 
ftet)ctt 7 x\\\\^ bcm |)^vvn ein 
Seuev^cDpfev&vingctt. 

v: 28. 5ttt cGctt biefcmlSaA fottt 
il)v gat !citt ^Bcr! t^mt/ t^atttt 
ev ijttcvSac; bcv Derf6l)nun^' 
gen cud) su bcvfofinctt oor Um 
S^^mx cuevcm (?»30tt 

V. 25>. !Datut mt jicbc 6eef r 
tfic |]d) an eben t)icfcm Sac^e; 
ttid)t toivt» ca|lct)cu/ foE mm 
m^ \\)xm\ ^oit au^gevottet 
utxUxt 

V. 30. ItttD allc ^cel/ bie ivgeitb 
einc .^lrOcit an ebcn biffcm !Ia^ 
>%i tl)Utt. noivt) / t)icfcl5c 6cel 
t^ill itucb k\) tnitten mi Wy- 
xmx ^Qlt loevtiicjett. 

V. 31. C®avtttn ) fdlt tl)v fcitte 
Sirbcit tDutt/ lai foll eiiie Inng- 
bam^en^e Brtt^untt Ux) cuc:? 
tm 9Iad)fot'inven m atlctt cuc^ 
vctt fi8ol)nuttcjcti fcDtt. 



:go LaiHFRL 

w. 32t. & ift euer poffet! @aO^ 
ftatl)/ l)ag il)r cmfe ^ei^ev ca^ 
fle))ct ^m neimtcn Sage t)e^ 
931onbctt / m ^knt) , foW iC)v 
•;|)icfen ©aoOatf) Dalten / toon 
5i^cnt> an^ii? n)iel)cv m wm'^^ 



EMENDATA. 

V. 32. S^ foK eud) eitt (^voffet? 
"^xA^tta^ fcDU/ unt) fottet cue^ 
veBeelencaflc^em 5im3l^cnt) 
be^ ucuntcn ( Sagt? ) t)icfe^ 
9}|onat^ fottt \\)t bon ^OcnD 
I)ii5 ^lOcnb an euercm 2\«i)e# 
tag vul)etT» 



^^olget «6etJ t^ae bie UebetJfe^utt^ t>e0 ©ebott^. 

Levit. XXV. 9. lO, 



Ordinnria Lutheri, 

^o 9* Sa folU bu bie i^ofaimen 
laffcn ()lafen tuvd) atte euere 
£ant)/ am ^e6cnt)en !i:aae t>e)l 
'|tc5cnt)en SCRonkn- / tikw mx 
,%m ^^t' Scrfofinung. 



liT. 10. ttnt) ir^r fom U^ fuufiig^ 
ftc3al)r l)ci(ic(en/ unt) folt^ tm 
€rla6^3a6r l)eifien imSant>e 
aUcn t)ie tarinncn m^wmi 
l)ann e^ ijl eucr |)attjia()r / t)a 
foll m mMm Utj cucl) wie^ 
t)cr p feiner |)aa& tmt) su fei^ 
item ®efcl)lc(l)te f ommcm 



Emendata. 

V. 9* Sa foHt t)u t)cr «JJofatmcn 
ftarfen Bfball im |tcljent)ctt 
iOvonat am se5ctit)cn ( llas ) 
t)icfc^ ^onats^ ^urcbtbonett 
IrttTen* 5lm Zac^t t)cr Scrfol);^ 
mitfcicn foUt tl)r bte pofau^ 
neit burci) euer Qati^ee J^an^ 
tl)6nen (affetn 

V. 10, tlnb ii^r fottt t)ai^ ftlttfst> 
ilc 3;a()r r)ei(i^ctt/ unt) t)ie Srey^ 
l)ett im Sant) l)ct) allctt il)rcn 
(Jiu\t)ol)ncrn ofFcntUcl) auo*» 
rufFen» (B^ foil cttcl) ein 3u^ 
l>elia^r fc^n / t>a follt il&r cin 
jcg(i(()cr p feincr |)aa^c wte^ 
terhbreii ; eiti jet)er foW auc() 
5U fcincr UcuwatttJfcl^afFt ti)k^ 
t)cr lommcm 



JolQet ent)K4) t)ie Uefcetfeiguitg bee ©ebott^. 

Num. XXJX. 7;- 12- 

Ordinaria Liitheri. Emendata. 

V. % ®cr 3cf)citt)c Siag ticfc^ itc^ v. 7. ^UJer atn sci&cnbcn ( Sa^ ) 
6cnt>cn ajtotitcn foU ^ct) cu(& t>icfc^ ftc6cnt>cn ajlonat^ m 

«ntcr 



LUTHERI. 

and) tmUa IjeiffcJt / t!<^§ ilmi^ 
famnteti fomntet/ m\) follt eue^ 
n SeiOei! cailei)en 7 titt^ letne 
s^ftOeit batinnen tljun^ 

T. g. 0oni)ern ^fanb ^ OlJfet 
t)em S:)^mx stmi fuflen ^e^ 
t!ud> opffet^U/ einen jiuncjen|?atv 
teu/ einen S[Sit»t)er/ jleOen ni)W 
^e Sdmmeu o[)ne SSautel 



Y.9. 9)^it il)ten 6peig ^^ Dpfet?n 7 
tte^ 3e()ent)en 6emmelme(}lf^ 
init De|(e gemenaet a« t)em 
^avttu/ ^o 3el)erit)en au t>em 
ia^it>t)et;. 

Y. 10, ttttt) einert 3efietttett / Je 
g« einem t)er fte^en Sdmmei*. 

V. ir> ^atm einen giejjen^oc^ 
i^tim 6tmt)^ Cpfet / pei* ba$ 
<Sttnt)^Dpfet? t)et: Serfoftnung/ 
nnt) bai? tdg(icl)e Sfanb^Sp^ 
fer/ tnit feinem 6peif^£)p^ 
fev / iint) mit i6vem ZxmP 
Opfer> 



EAtE.Js/DATA %t 

mttev eucl) emc ()€i'igc Pei*^ 
fftmmtung feyti» ^(?nn fottt 
tfifeueve geelen eafi:et)en. Slt 
fj)llt oov feine W>ni i^ww. 

V. 8. Sljt? iM rtber t>em |>grm 
Si^mtt):? Cpfet: p etncin licb^ 
Ud)en ^etuc^ Orinoen/ (iteitt^ 
ficl) ) eiiten junijett ^mmj i\^ 
m\ SSIt)t)er 7 jie^en iafitige 
Sdmmev ( t)tefe Dpfet; ) foUen 
t)oUf ommcti feyn* 

T. 9* ^lttd) \W ^pei^^ fipfev/ 
(foUtil)rlHut«en) pon^em.^ 
jne{mef)lmit Del)l getnenget; 
t)t:e^ 3er)ent)en ^u t»emgaia\'n : 
Smo 3e6enten ju t>em einen 
SBil?t)et?. 

V. 10, 3e tmn 3ef)ettt)ett ^u ei^ 
nem £amm t>on t)en jte^ett 
^dmmevn. 

Y. II. 5(ucl) etnen SieS^tti^ocf $um 
(Sinit)^CpfeV/ uf)ev ^a$6ttttt)^ 
Dpfev e>ef Perfobmmgen / 
unt) tWev ba^ tdcjlicl)e ©vant>^ 
Cpfetv mit feinem 0peig^ Dp^^ 
fet / tvte aud) it)i;^ ^rantJ*» 
0pfcv. 



F^ 



LEGIS 



;)i, ^;jH AjC, V * i ^ ^Jf V ^ W Jf A^ ^ ^ ^ ^ j^ '':jt ''jjt'" j,C Jjt^ ^ 



^v-i^v 



# 



LEGIS PRINCIPALIS 

De 

Mmifterio Sotcntus Expiationum Dici' ^, qiax 

exftat Lev« XVL 

A n a 1 y ii s^. 




Uetnadmodam fnter Leges Typica& facire eminent illae de Ib^ 
lenni Expiationum, Die ; fic inter has Lex Levit Gap.. 
XV L §, t. ^ 

Quare merito Gaput hoc. prinio fcradatur 1ogo„ jtixta ordineiii „ 
quem ipfe Legislator fervavit. Praemittitur curata, quantum fierL 
potuit, Exegelis fenfus. literalis j, ut tiita fternatur via ad Myfte- 
tium. §. 2; 

Caput memGratum- quatuor Gontfnet partes ;; PraePamen , Offi^ 
cia Pontificis ,. Qfficia. populi:j & * kvAKii^»\»imiv.. Pr.aefamen exftat: 
y. i.. & Z.. §.. 3,- 

Ih quo; diftihguituc : 

U }>iexitS' Imjtisr Legis- Gum antecedentibns ,. hinc commodfe vertitur :; 
J^TiPJerea locutus efl.. &c.. §. 4,. 

3 Dein Legislator Jchova ,. qui Audoritatem: ac Fidem Legibus,. fpe^ 
• ciatim etiam Typicis, dat..§. 5. TuHtvero etiam hanc Legemi 
privatim in Tentorio Gonventus; §. G.. 

3^rnfuperil//«//?fr Mofes,. fidus in tota Dei domo,. Aharone major,v 
ac cum quo Dcus immediate Idcutus eft. §. 7.. 

% Porro Tmnpiis hujiis- Legis, quod incidit. mox. poft; mortem duorums 
Eilior,ura Aharonis.. %.^,. 



Sg ) O ( ^ 3 j 

n Proporro Caufa InterdiBi, quod fequitur, §; 9. 

Quse erat irreverens & ex l^sAoa-^^jm/ct orta Appropinquatio 
m Confpeaum /ehovae. §. 10. 

-Crimen hoc deducitur Expofitione Accejfus Sacerdotalis ad Deum 
& Phrafi m Conf^ecium JdyoiM , quse hoc loco Sandiffimum in- 
dicat. §,11, 

% p««<xmerita, quae Mors prseternaturah's manu Dei illata. §. \%. 

Qualis fortifllimum Motivum ad evitandum omnem Irreveren- 
tiam in Minifterio Sacerdotalk §.13. 

Duae adhuc moventur difficultates, folvunturque. §. 14. if^ 

^ Interdidum rationibus niunitum. v, 2. §. i^. 

Ex ho^ Interdido conftat Mandatum Dei ad Mofen immedia* 
tam , ad Aharonem mediatum. §.17. 

Abarbanel asquo lubtilior videtur j dando rationem , quare Aha* 
ton Frater Mofis. h. 1. dicatur* §. iS. 

San&um, cujus hic Lex meniinit, certo notat •SanSiiJJimum: §. i;^. 

Aharoni interdicitur Introitus in lYiudi omni timpore. Infertur ta^ 
men certo tempore praeceptus. §. 20. 

B^t/ones interdi&i du(& : Prior poena mortis violentae divinae : Ne 
nioriatur, §. 2X. 
•^ Pojierior dupliciter explicatUr. §. 22. 

Qiiidam exponunt ; Noiiniji accenfis Aromatihus in fumo confpiciar^ 
quare unica die fandiflimum adeundurii. §. 23. 

Alii vero ; Nam in Ntibe Symbolo prafenti^ Divim in San&iJJrmti 
apparere foieo. Igitur iocus fandtiflimus non omni tempore adeun- 
dus elt. §. 24. 

'ETrU^m^ ftat pro pofterioribus , ptolatis hunc m inem argu* 
mentis. §.2^. ^ , 

Deftrudis quoque priorum , quas proferunt , tationlbus. S. 
26. 27. 

Porifmata ex prasfamine hujus Legis v, i. & 2. emuntur duo- 
decim. §. 28» 

Altera Capitis Fars coniinet Officia Pontificis , quorUm alia ipk inl- 

mediate pra^ftat , alia pr;teftantur ex julTu ejus, §. 2^* 

Officia 



Officia Imc {lepmdmt: a Mnndaiis Dei ,.tttm generali ^: tiim Jpeciali- 

hus. §. 30.. 

llludin verbis : Hocmodo ( qui fequitur ) ingredietiir: Aharon.in^ 
illudSan&um.. V. 3. a. §.. 3^- 

Exprimiturv7/Mm;. , <& intelligitur omnis PontifeXjprimi leglti- 
inus SuccejTor. §.32. 

Aut etiam in Calu extraordinario. 5'w^/?7V///fw. §; 33,. 

San&um vero denuonotat Sandiffimum. §. 34. 

Ex Mandatis fpecialihus primiim : Cum Juvenco Fiiio Bovis ■ in S-acrifi^ 
cium prq.peccato ,. ^ cum Ariete in Jioloaiupmi. v. 3. b. Hcec ctini: 
XIV. aliis communiterinDiefix-piationum Deoofferebantur. §. 35,. 

EliipOs fw^^W/eifnr ex antecedentibus itafupplenda, ut ea quae 
fequuntur, & fubtlrata Materia, permittunt. §..3^- 

Sacrificium primo memoratum docet fumendum illud efle ex. 
Fecore Bovino , eoque nec tenerrimce nec vetulae aetatis. §. 37. 

Specics ejus dicitur riKtJn» diftindta ab aliis in Lege Mofaica , 
qu8S ob imputationem appellatur i^fcc/i^w?;/ vel Sucrijicium.pro Fecca- 

to. §.38. 

Juvencus praecipitur a Pbntifice offerendus credibiliter in re- 
Gordationem /.Aoj^oAoir^sw. §, 39.. 

Alterum.^ne^ mafculus pecore ovino a robore di^lus.. §.. 40.. 

Anno aetatis fecundo , Judaeis tradentibus. §. 41. 43. 

Hic vero cefferat in.HolocauJium, aliam Sacrificiorum. Speciem!, 
qUcC tota igne comburebatur; §,43. 

Sequuntur IX'. Porismataex, v..3..fbrmata. §.44, 

Secundmn commit: Vejiitum Fontijicalem^v,.^. a. diftindum ab 
ordinario , conftantem ¥ilJ. veftibus , at hic quatuor tantum. §. 45^,. 

£x his Y^nmd. Tmica ,. ut videtur , ocellata TalariSi §. 45. 

Ex IpecieLinilJ,. viliori quam W. §. 47. 

Qiiaeque San&a,. Deo & Gultui ejus confecrata. §. 48.' 

Quam (ut &reliquas tres) tum demum Pontifex induerat oc- 
GUpatus circa facra folenni Expiationi appropriataj exutis veftibus 
aureis. §. 49, 

Secunda venit Nomine OD:33D /^J«o?W;«wi ex eadem Lini fpecie 
■viliori ; quae noviter inventa texerant Pontificfs Camem. %. -^o. 

Si^Q verenda, tum . Gaftitatis gratia » , tum ut; op_poneretur impu^ - 
dicis cultoribiis Pelior. §..51». 

Jiongnt 



) o( ^ 2f 

longa feine erant , ut haec tota obteda. fuermt. §. fz.. 

Quce probabiliter primo induebantur.. §.53. 

TQnh Baitheus, prolixior ad conftringendum Tunicam, ejusdem 
Longitudinis Sc Latitudinis cum ordinado.. §. 54^ 

Atdifpar fpecie Lini, arte , materia fimplici & coloribus. §,! ^ff.. 

Quarta & ultinia Piiens, itidem lineus ,j latior nDJ)3fa A cowvo" 
lutiom didtus. §. ^^. 

Omnes hae velles fanBdi , fando ufui facrae dicuntur. §. 57. 

Differunt ergo memoratae vedes ,. tum a vettibus Sacerdotum 
Gregariorum. §.58. ' 

Tum a veftibus Pontificum ordinariis. §. 19; 

Sunt quidem^, qui diflfentiunt. §. ^o. 

Sed longe plures confentiunt. §. 6^1. 

Quorum argumenta adferuntur. §. 62. 

Priorum vero objediones folvuntur. §. ^3. ^4. 6^. 

Allegatur na^oiha-K y, fiftens magnum harum IV. linearum veftii- 
um pretium. §. 66-. 

Quod vero Intentioni Legislatoris prorfujs adverfatiir. §. ^7. 68. 

Porismata de veftibus lineis v, 4. a. N. IV. §. 6% 

Mandaium Tertiiim agit de Immerjione Pontificis. §. 70. 

Varia in Ifraele Immerfio obtinuerat, maxime-a Sacerdotibus- 
m cultu obfervanda. §.71- 

Pontifex hac die fe faepius lavare debuerat ; fi Judaeis credi- 
mus, decies manus pedesq,ue, quinquies vera totum corpus lave- 
rat. §. 72. 

Moleftum adeoque fuit Minifterium Expiationis annuse. §. 73, 

Fadahsec Immerlio, antequam veftes facrae a Pontifice indue- 
bantur. §. 74. 

Porismata IV. ex v. 4. b. de Immerfiom. §. 75. 

Mandatum Otiarttim praefcribit Sacrifcia Coetm. §. 76". 
Quae fapienter fequebantur Sacrificia Pontificis ,. ceu prius ex- 
piandi :: Deinde fimef &c. §; 77;- 

Priora dieuntUK O'?!; n'Ut£^ Hirci Gaprarum mafculi in fecundo 
setatis anno , orti ex Capris. §. 781 

Tertia' vice poftulantur cjuidem numero duo. At minus folide 
Binc infertur , quod Statura , pretio , coiore pareti neceflTario po- 
fcantur. §.79' 

Q- Quan- 



2^ ^)o(^ 

Quanquam fatendum , quod Judaei & Chriftiani pro a:qualitate 
^uorum horum Hircoruni itent. §. 80. 

ilttamen nuUa neceffitate Legis ; Nec valide gequalitatem re^ 
qnirit Myftedum. §. 81. 

CeflTerant hi Hirci m Sacrificium pro Teccato , ut omnes alii in 
Lege Mofaica ; Hirci nunquam confecrati erant Deo nomine Ho- 
iocaufiormn , Facalium &c. §.82. 

Rationes funt : i. Hirci commode Peccatores fiftunt. 2. Do- 
cuit dein Legislator Sacrificiis his non ineflTe vim peccata expiandL 
3. T^ayohrAT^ilct tali lege profcribebatur. §. 83. 

Rejicitur vero illorum Judaeorum opinio , qui putant in me- 
^Moriam revocatam fuilTe Calliditatem Jacobi- & Filiorum Gen 
XXVKl. & XXXVII. §. 84. 

Quia ex Mandato Dei Hirci ceflTerant in Sacrificium pro Peccato , 
Populus certus reddebatur peccata & posnam conimeritam a fe au- 
ferri & tranfire in furrogatum hoc Piaculare. §. 85. 

Rede ambo dicuntur in Sacrificium pro Feccato, non vero in Sa- 
€rificia proPeccato. Una enim concurrerant ad expiandum peccata 
Populi , atque ita conftituerant unum Sacrificium. §. 8^- 

Alterum Coetiis Sacrificium QikAries in Holocaufium , isque unus. 

^. 87- 

Memorata haec Sacrificia , Hirci & Aries , ceu puWica, aere pu- 
biico emebantur. §. 88. 

SpeciatimHemificlo a fingulis Judaeis annuatim folvendo. §. 89. 

Coetus ifrael , vel qui eum repr^fentarant, dederant \mc Sa- 
crificia Pontifici in manum , indicaverantque Nomina Sacrificio- 
rura. §. 90. 

Porif;mata N. VIII. eruuntur ex v. <). §. 91. 

Mandatum Q^Liintum prsecipit a&uaiem AdduEHonem Juvenci , ejus- 
que fcopwm. §. 92. 

Id, quod adducendum , defcribitur , Juvencm illius Sacrificii pro 
Feccato, quod jam memoratum, quod ejus , Pontificis , hLijus adeo- 
que ^re emendum erat. §. 93. 

Addudio haec fenfu flridiori notat Prcefentationem Sacrificii co- 
ram facie Dei ad Oltiiim Tentorii Coaventus , ut id gratioie acci- 
piat. §. 94« 

Scopus 



Scopus, uf Fontifex expiet. Vox ^33 emphatica non notat Orare, 
fed Feccata Sacrificioriim fanguine obtegere •, ne Peccator in Iram= 
Dei ineurrat , attraliatqne noxam; §. 91- 

Et quidem rpeciatim pro fe ^ Domofm , vel tota familia Sacer- 
dotum Aharoniconim , ceu qui quoque rei erant. §. 9^; 

Hic inferitur j!?nra^ Pontificis Or^/ioex Traditione Judseorum, §. 97. 

Quanq.uam Oratio & ;t2//)o^£(r/c4 diferte hic praBcepta non lit » 
aliunde tamen veritas conftat. §. 98- 

Forismata ex V. 6. formantur VI. §. 99« 

Mnndatum Sextum varia de duobus Hircis compreditur. v. 7 - rr. 

§. JOO. 
N Primo Prccfentationem eorum.- V. 7. §. 101. 

Eamque coram facie Jehovjn, Ifraelis Deo , cui iHi facri. §. xo2. 

AJ OJlium Tentorii Conventus y. ut Hirci obverfi quidem fuerint fn- 
greflui in Tentorium, non tamen ei proximi adiliterint, fed circa 
Altare. §. 103. 

3 Sortitionem v. 8. eeu qua ipfe Deus varia earum; fata determina- 
verat. §. 104'. 

Contenta- ejus fpecialia. §. rof. 

Qua oecafione exponitur vox hebraica bllJl Sors.. §. iO(?.. 

Dein Numerus ,. qui hic binarius. §. 107. 

Porro Materia , quas juxta Legem libera ; Pbftea ab Ecclefia de- 
cernebatur buxea , tandem aurea. §. log. 

Utraque aequalis pofcebatur. §. 109. 

Infuper Locus fortiendi y In Atrio ante Oftium Tentorii Conven- 
tijs. Juxta Judccos in plaga Atrii orientali ad Latus Altaris aqui- 
lonare, praefente Deo & judieante. §. iro. 

Prceterea Infirumentum , in quod fortes projedae, cujus formani 
Lex non definit. §. iir. 

A Salomone vocatur pm Sinus , quod Sinum refculerat. §. tiz,- 

Eratque profunMus. 113. 

Conveniunt Judgei. §. 1 14. 

Etiam ufus ad difcemendtm varia Fata. §. rif. 

iSlec non Infcriptiones diJiinEia.. Una infignis- voce mn^S v AlteKi: 

v.exo ^mvb^ §. ii^» 

G. 3i 'Tan- 



Tandem Modus mifcendi , extrahendi. §. 117. 
Denique Modus imponmdi Sortes Hircis ad dexttam & ad fini- 
Hram, §. 118. 

PraBfentibus gravibus Teftibus. §. 119. 

Ultimo allegatur Traditio di&a fiimmatim comp-ehendens, §, 120. 

:i Eventum oppoStum. v. s. 10. §.121. 

Primo ejxis , fuper quem fors pro Jehova. 

Hunc Aharon , & non alius , propius ad Locum Sacrificiorum 
tenebatur ducere. §. 122. ' 

Facereque niHOn Sacrijlcium pro Peccato , Peccata populi ita im- 
putando , ut Mortem vicariam fubire debuerit , a qua alter liben 
§. 123. 

Secundo ejus , fuper qnem afcendit Sors pro Azazel. §. 124. 

Hic vivus in confpeAum Jehovae porro ftans relinquendus 
crat §. i2f. 

Ad certiorandum , quod liber a fententia mortis judicatus , li- 
cet ab initio cum focio fuo in Sacrificium pro Peccato defUliatus fue- 
rit ; dein eum Dd efle & vita corsim eo gaudere. §, i25. 

Finis duplex indicatur : Prior aJ expiandum eum , indiguerat 
quippe Expiatione , nam antea datus erat in Sacrificium pro J^eccato. 
Expiabatur vero morte Socii. §. 127. 

Pofterior : Ad mittendum eum Uberum ad Azaze! , in defertum , 
denmni tamen morte Socii perlata. §. 128. 

Refutantur Judaei tradentes hircum hunc in defertum fuifTe mit" 
tendum, ut ibi occideretur. §. 12^. 
Tum Rationibiiis. §. 130. 
Tum Audoritatibus. §. 131. 

Tandeni movetur Difficultas. I^uid notet vox Azazel , ^ quid 
fuh ea inielligendum ? §. 132. 133. " 

Sunt, qui pQvAzaKel intelligunt ipfum caprum abeuntem. §. 134. 

Qui verb Argumentis rejiciuntur. §. 13^. 

Alii intelligunt Diabolum. §. 131^. 

Sed & hi folidig rationibus rejiciuntur. §. 137. 138. 

Rurfum alii intelliguiit nwiirn certi Loci , fpeciathn montis. §. 139. 

Etiam hi fenfu , qoo ilii accipiunt , refutantur. §. 140. 

Valde 



Valde tamen probabile e(l , fub Azazel locuni quendam eflfe 
intelligendum. §. 141« 

fiumque durioreni in deferto. §. 143. 

Vel potius , in quo Pecus caprinum libere pafcebatur 8c huc 
fUuc ad pafcendum vagabatur. •Gernianice ©eigWeit a W Capra & 

Vm ire. §. 143- 

Marpergeri Cenfura circa hanc Etymologiam minns necejfaria. lEtenim 
nuUa eji differentia inter conje&uram Viri venerandi ^ Au&oris. Hir' 
ais , qui mittitur ad Pafcuum Fecoris caprini , eo ipfo niittitur ad Pecus 
caprinum. Vide Notam ad §. 143. 

Proponitur Troi^dS^oa-is de Lingua coccinea aUiganda ad Caput Hirci 
Emijiirii i Nec non de alia lingua liganda ^d Cervicem Hirci immolandi, 

§• 144- 

Lingua lisec notat Pannum ad formam linguae eumque Colore 
cocdneo tindlum, §. 145', 

Monumentajudaiorum antiquiora pro una tantum ftant lingua, 
eaque , quae ligata ad Caput Emiflfadi. §. 14^. 

Proponitur dein pretium hujus linguae , nec non miraculofa 
cjus converfio in colorem album, §. 147. 

Qua occalione quaeritur 

P7'imo : An exftet Praceptum Divinum hac de Lin£ua ? Negatur, 

§. 148. 

^Secundo : iQf-iie ergo ratio decrett&hujus Lingm ? Ad prcecavendum 
commixtionem duorum Hircorum. §. 149. 

Tertid : An tuta fides miraculofa converjtoni coforis coccinei in alhum 
haheri queat ? Non. §. 1^0. 

Eruuntur VllL Porismata e v. 7 - 11. §. ifi. 

Septimum Mandatum , prascipiens Ma&ationem Juvenci. v. i i. Ubi 
disquiritur ; An eadem fit Addudlio cum ea, quae fupra v. 6. Judaei 
negant. §. 152. 

Uti conftat ex altera oratione Pontificis. §.1^3. 

QiiK licet fequente tempore obtinuerat in Lege diferte funda- 
ta non efl:. §. 1^4. 

Formulae : Deliqui, rekUis fui » peccavi origo. §. lyy. 

G 3 Qiiaeo 



QuaEritiUf : Ah Fontifex ex])ians pro Domo fua Levitas fnhinteJlexe* 
•xit ? Negatur. §.. i \6. 

Adduflio Juvenci expliGanda ex iis » quse dida funt ad vers. 6,. 

Ma&atio. haec facta per ipfum Pontifcem. §. 158^ 

Modiis ma&-andi juxta Legenx liber ; fed juxta canftitutionem Ec- 
defias vidimaB prima percutiebantur, poiiea annulis lubjeftarum j.u- 
gulum, cultro voy,iixu5 incidendum erat. §. 159. 

Locus yero MaBatioriis^id plagam: Atrii feptentrionakm ,. ceu fan- 
^iorem. §. 160. 

Juvenci madati i^w^M/V excipiebatur ac agitahatur. %. 161. 

Minifterio Sacerdotum 5, iiic vera ipfius Pontificis , tradenti'- 
bus Judseis. §. i6z.. 

Mediante patera aureai §. X63, 

Sanguis hic dein alii Sacerdoti in Atrip ad fcamnuni quartuni. 
ftanti agitandus dabatur. §. 1^4. 

Tria ex v. 11. deducuntur Porismata, §.. 16 ^,. 

Mandatum oBavum: covXmtt fujfitum. v. 12. 13 llve Symbolum. 
Frecum , quae Expiationem Deo commendant.. §. 166.. 
Suffiens- eft ipfe Fontifex. §. 167. i6g. 

Vas prunis ignitis continendis inferviens dicitur nnna I^nita^ 
hulum. §, 169. 

Materia ejus , quae olim libera, poftea definiebatur aurea..%. 170. 

Sp.?cialia tradit 'Troi^d^oTif. §, 171. 

Quorum rationes. §.. 173. 

Contenta ejus Pruna totA igned. §. 173.. 

Sumendas a fuperiorl parte Altaris. externi ,. adeoque nonnifi la- 
crBe. §. 174. 

Afacie Jehov^ , Deo quaft intuente. §. i7f.. 

Recentiores Judsei pliires Altaris focos fingunt. §. 176. 

Numerantur hac Expiationum die a quibusdam 111; AbaliislV;; 
Eurfum ab aliis V. §. 177. 

Scihcet in ufum Sacrificiorum ,, fuffitus quotidiani , ignis per- 
petui, membrorum & adipis Sacrifieii jugfs vefpertini fub vefpera: 
nondum confummatorum ,' & denique fuffitus in Sandiflimo.; Ul- 
timus hic, facus dicituE a LatereL Altaris occidentali. §. 178.- 

At 



At frigida funt , quae pro tot focis ex Lege conqtiirunt , A^r- 
gumenta. §. 17.9. 

Ignis quidem facer alendus erat Li^m probis, fed Traditionaril 
nimis anxie in fpecies inquirunt. §. 180. igi. 

Ut & in magnitudinem focorum. §. i82. 

Ex didis fequiiur Pontijicm Altare confcehdere dehuijje. Afcen- 
fus facilis fub Tabernaculo, moleftus fub Templo fecundo, led & 
magnificuR. §. 18 3- 

Madus prtinas depromendi {^cnndum W\{{:\in\co%, §.184. 

Aromata, quae' incendenda , vocantur miDp Incenfiim qualecim-c 
que. §. i8S. 18^. 

Specialius CD'DD Aromata , quae odoris gratia incendi folent 

§. 187. 

Qjjorum alia Lege funt determinata ; libera alia. §. 188. 
llla funtOpobalfamum, Onyx, Galbanmn , TJius purura, Sal 

§. 189. 

Hm generatim in Lege fundata probantur, §. 190. 

Et funt ex Judceorum Traditione Myrrha, Cafia, Spica Nardi, 
Crocus, Coftus, Cortex odoratus , Cinnamomuni, Sal Sodomiti- 
cum, Ambra Jordanis , Herba quag fumuni afcendere facit. §. 191- 

Quae finguntur Mofi in monte Sinai aDeo tradita, fed potius 
libera Ecclenae poteitate ordinata erant. §. 192. 193. 

Ejusdem Originis tota fuffitus MaflTa pro anno confedla, pondus 
& modus praeparationis. §. 194. 

Aromata hsec juxta Legem temiia pofcuntur. §. 19 f, 

Sed juxta Traditiones communibus tenuibus tenuiora. §. 19^. 

Snmferat autem Pontifex , quantum duobus pugiiiis fuis capere /)0- 
terat. §. 197. 

Ex majori Aromatum, quEeaderant, copia, fed juxta Judaeos 
ex tribue; minis reliquis. §. 198. 

Haec ex Antiquitatibus elucidantur. §, 199. 

Duplex erat Acerra ; alia ex qua Aromata deprotiiebantut ; 
alia in quam efFundebantur , quce quoque videtur majori circum» 
data. §. 200. 

Etiam folius Pontificis erat , ea pugnis fuis caperej fine iliolefta 
arte, quam recentiores efliiixerant. §. 201, 

Incen- 



Incenfio vero reftrida ad Sandiflinium, §. 20^. 
Pontifex itaque utraque manu onuftus hoc petierat. §. 209.. 
Et quidem. dextra ignitabulum , fed finiftra acerrani tenuerat 
§. 204.. 

Ac remoto intimo velo in id penetraverat. §. 20f,. 

Hoc enim fub n:3i5 inteirigftur, §. 20^. 
Modus intrandi Mifchnicus fubjieitur, §. 207= 
Cenfeturque. §. 208. 

Sub Templo K. conceduntur duo vela , inter quas cubitale, vaw- 
cuum. §..209. 

Ideo relidum erat, quod Judaei hEefitaverint , num fpatium hoc: 
ad San6ifl[imum vel Sandum pertinuerit. §. 2lo^ 

Vela hasc vocabantur insnfi* §. 2if. 
' Aperiebantur fibuk foluta. §. 212. 

Ignitabulo. interea fepofito. Qua occafione refutatur fingularis- 
©pinio. Abarbanelis. §. 213. 

Poft introitunx demum Aromata in SandiflTmiO' incenfa erant- 
.§. 2:14:.. 

Sadducaeis veri^^arraeis licet aliter opinantibus* §, 21 f,, 
Qjjorun? objedione& refutantur. §. 21 5,- 

Modus incendendi tum. legah"s. §. 217; 
Precibus fufis.. §. 218. 

Ex Jud3Borum Traditione in Sanduario. §,. 219^ 
Formula proponitur. §. 220« 

Tum Traditionariorum cum ratione exeundi. §.. 221. 222. 
Deficiente Arca fub Teniplo 11. Ignitabulum haud poterat in^ 
ti^a ejus veftes coUocari. §. 223, 

Coilocabatur tamen fuper lapidem, de quo mira tradunt. §, 2,24, 
Molefta incendendi Ars incredibilis habetur.. §. 22). 22c;. 
Excepta tamen eircumftantia. §. 227. 

Ex incenfione ortus erat fumus. §. 228.. 

Qiii dicitur Nuhes. §. 229. 

Unde replebatur totumSanflifl[imum,,fpeciatiin obtegebatur Pro» 
piiiatorium. §. 230. 

Id quod faciundum ad evitandum mortera violentam Di\w 
mmi, §. 231. 

Eruun- 



Erquntur ex v. i3. & 13. IV. Porismata. §. 232. 
Mandatumnoniim fpargmdi fangm?iemjiivmci.y,l^. §. 23 3- , ' 
Brevitatis ftudio omiflTa fupplentur. §. 234. 
Voces Synonymae istii;» piT & nin explicantur , haec fpecia- 

tim. §. 235. : , T r j ,. . 

Quse infuper probatur Inf^umento, quod digttus. §. 236. 

Sparfio hujus fanguinis prsecipitur. §. 237- 

Non una fed duplex. §.238. 

Una fupra operculuni ; altera coram operculo. §. 239. 

llla ipium opercblum tetigerat; licet alii diflfentiant. §. 240. 241. 

Fafla ad latus Arqas orientale. §. 242. 

Semel furfum, fepties coram Propitiatorio. §. 243. 

Subjicitur fpecialior modus fpargendi, 5: numerandi ex Tra- 
ditione. §. 244. 

Difficultas proponitur. §. 24^. 
In ufum Sacerdotii. §. 246. 
Porismata ex v. 14. X. §. 247. 

Mandattm decimum de Ma&.atiQne Hirci ^ Sparfione fanguinis ejiis, 

§• :^48v 

Duo praeterita fupplentur, fcil Exitus e Sandiflimo & Repo- 
Ijtio Paterae cum fanguine Juvenci. §. 249. 

Vi(flima madanda pro Populo , Bircus ejl. §. 2^0. 
Madanda ab ipfo Pmitijice. §. 251. 

In eodem Loco , in quo Juvencus* §. 2^2. 
Sanguis quoque. ab eodem excipiendus. §. ^y^. 
Ac ftatim in SanBiJJimum inferendus. §.,254. 

Viapriori acfpargendus femel fupra operculum, fed fepties co- 
ram illo. §.255. 

His finitis cum veneratione egreflTus erat, repofueratque fangui- 
nis reliquias. §. 25^. 

Alius aliquis flmguis praeter Juvenci & Hirci in Sandifl^mum 
nunquam ferendus. §.257, • 

Porismata e v. i^. N. 111. iriter quas ponitur, deduciturque In^ 
grejfns Pontifcis certo iribus , prohabiliter quatuor , vicihus , nna Expiatio- 
nis Die per annum. §. 258. 

H Siiper- 



14 ^;o(^ 

Supefadditur Mandatum mdecimum continens Scopum Sfft^umqtte 
falutarem Adutini praBcedentium v. i6. a. §. 2^9. 
Scil. Expiatio San^iJJlmi» %. 260, 2,61. 

Ah immtmditiis , Defe&ionibus ^ Peccatis. 26z. 

Duae priores voces fpecies , ut pofterior genus peccatorum in- 
dicant. §.2^3« 

Expiatio baec reftringitur ad Filios Ifrael, non extenditur ad Plii- 
liftaeos , aliosque Ethnicos. §. 264. 

Ex diflis conftat , quod peccata fummam polluendi vim habe- 
ant , peneti'entque Sandiffimum. §. 26^, 

Unde obtedio erat neceftaria , nc ira Dei ad nocendum exci- 
tetur. §. 266. 

Medium tegendr fanguis eft. §, 26y, 

Porismata ex v. 16. a. erauntur Vil.l §. 262. 

Mandattm dtiodecimim de fanguine Juvmci ?£) Hirci in TetttorJo Cott" 
vetitus conpmiliter fpargetido. %, 269, 

Locus qui dicitur ni;ia Srm explicatur. §. 270. 
Intelligiturque Sandum, §, 271. 

Quod habitat ctm iis , veJ qiwd eji ejus , qui ciim iis hahitat fcil. Dd. 
Pofterior fenfus prsefertur. §. 272. 

Et quidem in medio immmditiarum eorum, %, 273. 
QuaB hinc Caufae Pollutionis. §, 274. 

Quod generaliter vocatur Tentorium Conventus, per id fpeciali- 
ter non Altare fuffitus accipitur. §. 27^. 

Sed veltm hitimum, locum fparfionis determinante Ecclefia. §. 2^6. 
Porismata V. ex v. 16. b. §. 277. 

Mandatum decimum tertium probibens Prczfentiam in Satt&o. §, 
278 279. 

Ullius hominis , etiam Sacerdotis. §. 280. 

Tempore tamen nonnifi reftrido ad Expiationem hanc folen- 
nem in tentorio, §. 28r. 

Qua peccata Pontificis ^ Domus ejus , & totius Ifrael expiata 
erant. §. 282. 

Omnes alii tum temporis extra tentorium devoti ftabant. §. 283. 

Porismata ex v, 17. N. V. §. 284. 

Mand^ 



^ ) o ( ^ ff 

Mandaium dectmum quartum , concernens impofttioncm ^ afperfio^ 
nem utriusque fanguinis fnper corntia ^ ipfum altare fuffitus. v. l8. 

19. §' 285. 

Altare h. 1. intelligendum efl: fuffitus. §. 2S^.- 287- 288. 
Non Hobcauffci. Solvitur objedio. §. 289- 
Expianduni quoque a peccatis , quaE id poiruerant. §. 290. 
Etiara feiTguine Juvenci & Hirci, fed nunc niixto. §.291. 292; 

Specialia de modo fapgjuinem cornibus imponendi , juxta Tra- 
ditiones , quae rede arceffuntur a poteftate Ecclefiae talia definien- 

di. §. 293 - ^99' 

Sanguis , qui fuper cornua Altaris dandus , etiani praecipitur 
fpargendus. §. 299. 

i*JL quidem fuper Te&um Altaris. §. 300. 

Septem vicibus. Numerantur in totum XLIII. fparfionis vi- 
ces. §. 30 r. 

Reliquiis efFufis fuper Fuiidamentum Altaris exterioris occiden- 
talis. §. 302. 303; 304. 

Quis ordo fpargendi & effundendi obtinuerity docet w-^^«- 

^oa-t?. §. 30 y. 

Subjungitur fcopus effedusque, i^ferens peccata totius- Ifraelis 
polluentia Altare interius. §. 30^. 

Quae vero per fanguinem m6do dido delenda erant. §. 307. 
\Bffet^us dicitur duplex ;. Purgatio & Sandificatio. §. 308. 
Porismata e v. 17. 18. formantur V. §. 309. 

Mandatum decimum quintum de Dimijjione Hirci vivi. V. 20. 2T,. 
22. §. 310. 

llle ipfe Hircus vivus ,. qui coram Deo eonftitutus erat. §. 
311. 312. 

Adducendus erat propius coram Deo. §. 313. 

Sed demum abfoluta Expiatione per fanguinem Juvenci & 
prioris Hirci. §. 314. 

Poftea ipfe Pontifex omui nifu utramque manumCapiti hujus 
Hirci impoluerat, ac peccata expiata ei injecerat. §. 315, 

Addita Confeflione. §, 316. 

Qiige redte intelligitur voce nTnrt- §. 317. 

Confitenda vero populi peccata ,, tum fpecialla , tum gene- 
ralia. §. 318. 

H 2 Juxla 



J4 ^ )o(.^ 

SupQndditar Maftdatam undecimum continens Sco^um Efft^tmqtte 
falutarem Adutim praecedentium v. i^. a. §. 12^9. 
Scil. Expiatio San&ijimi. §. 260. 0,61. 

Ah immmditiis , Defs&ionibuf ^ Peccatis. 26z. 

Duae priores voces fpecies, ut pofterior genus peccatorum in- 
dicant. §.3^3- 

Expiatio haec reftringitur ad Filios Ifrael, non cxtenditur ad Plii- 
liftaBOS^ aliosque Ethnicos. §. z6^. 

Ex didis coriftat , quod peccata fummam poUuendi vim habe- 
ant , penetrentque Sandiflimum. §. 2^f , 

Unde obtedio erat neceflTaria , nc ira Dei ad nocendum exci- 
tetur. §. 266. 

Medium ^tegendf fangufs eft. §. 2<?7. 
Porismata ex v. 16, a. eruuntur VilL §. 26S. 

Maudatim dttodecimum de fatiguine Juvenci ^ Hirci in Tentorio Con" 
ventiis confimiliter f^argendo. %, 26^. 

- Locus qui dicitur i];ia Sm expiicatur. §. 270. 

iDtelligiturque Sandum. §»- 271. 

Quod habitat cum iis , veJ quod eji ejtis y qui cttm iis hahitat lcil. Ddl, 
Pofterior fenfus praefertur. §. 272. 

Et quidem in medio immunditiarum eorum, %, 273. 

Q.uae hinc Caufae PoUutionis. §. 274. 

Quod generaliter vocatur Tentorium Conventus, per id fpeciali- 
ter non Altare fuffitus accipitur. §. 275". 

Sed velttm intimum, locumfparfionis determinante Ecclefia. §. 27^. 
Porismata V. ex v. 16, b. §. 277. 

Mandatum decimum tertium prohihens Pr<zfentiam in San&o. §, 
.278 279. 

Ullius hominis , etiam Sacerdotis. §. 280. 

Tempore tamen nonnifi reftridp ad Expiationem hanc folen- 
nem in tentorio. §. 281. 

Qua peccata Pontificis , Domus ejus , &: totius Ifrael expiata 
erant. §. 282. • 

Omnes alii tum temporis extra tentorium devoti ftabant. §. 28 1. 

Porismata ex v, 17. N. V. §. 284« 

Mandn" 



^ ) o ( m H 

Mandatm declmum quartum , concemens mpojitmieni ^ afperjio^ 
nem utrimque fanguim fnper cornua- ^ ipfum altare fuffitus, V. I8. 

Altare h. 1. intelligendum eft ftjfHtus.- §. 28^- 287^ 288. 
Non Hobcaufti, Solvitur objeSio. §. 289- 
Expiandum quoque h peccatis , quae id poiruerant. §. 290. 
Etiam feiTguine Juvenci & Hirci, fed nunc mixto. §. 291. 292; 

Specialia de modo faps^uinem cornibus imponendi , juxta Tra-^ 
ditiones , quae refte arcefFuntur a poteftate Ecclefiae talia definien- 
di. §. 293 - 299. 

Sanguis , qui fuper cornua Altaris dandus , etiam praecipitur 
fpargendtjs. §. 299. 

Et quidem fuper TV^wfw Altaris. §.300. 

Septem vicibus. Numerantur in totum XLIIL fparfionis \W 
ce&. §. 301. 

^ Reliquiis efFufis fuper Fuiidamentum Altaris exterioris occiden- 
talis. §. 302. 303; 304. 

Quis ordo fpargendi Sc effundendi obtinuerit y docet 7ra§d- 

Subjungitur fcopus effeflusque^ i^ferens peccata totiuS' Ifraelis 
polluentia Altare interius. §. 30^. 

Quae vera per fanguinem mbdo dido delenda erant. §. 307. 
■ Jlffeiftus dicitur dupiex ;. Purgati-o & Sandificatio. S.^ 308. 
Porismata ^ v. 17. 18. formantur V. §. 309. , 

Mandatum decimum quintum de DimijfJIone Hirci vivi. V. 20. 2f. 
22. §. 310. 

llle ipfe Hircus vivus ^ qui coram Deo eonftitutus erat. §, 
311. 312. 

Adducendus erat propius eoram Deo. §. 313. 

Sed demum abfoluta Expiatione per fanguinem^ Juvenci & 
prioris Hirci. §. 314. 

Poftea ipfe Pontifex omni nifu utranrque manumCapiti hujus 
Hirci impoliierat, ac peccata expiata ei injecerat. §. 315, 

Addita Confeffione. §, ^16. 

Qiiae rede intelligitur voce ni^nrt. §. 317. 

Confitenda vero populi peccata ,. tum fpecialia » tum gene- 
ralia. §. ai8» 

H 2 Jux4a 



36 ^)o( 

Jqxta Legem nulla praifcrfpta erat fpecialis confitendi Formula, 
fed fubfequente tempore prsefcnbebatur ab Ecclefia. §. 319. 
Quae vero varia. §. 320. s^i. 
Pontifice confitente populus devdte extra flabat. §. 322^. 

Atque ita peccata Ifraelis in Hircum hunc transferebantur, ei- 
que imputabantur. 5.323. 

His praemiffis demuni fubfecuta erat ipfa dimiflio in liberta- 
teni. §. 324. 32f. 

Locus generaliter indicatur nmD Befertum pecori caprino pa- 
fcendo inferviens , nuUum certum , fed prout circumftantiae per- 
mittebant. §. 326.' 

Specialiter per voces nnT3 pH & St«T^ §. 327. 

lUa communiter exponitur ppv Terram ^xcifam , praruptnm, Ut 
plenaria peccatorum remiflio clarius fifteretur. §. 328. 

Significantius per Terram Pecoris minuti. §. 329. 

At Imc per Pafctmm , in quo Capri , Hirci ihant. §. 330. 

Judaei vocaiit pl3f Locns pmruptus. §. 33.1, 

Qiii Hierofolymis diftabat XC. ftadiis , vel XIL Milliaribus 
Hebraicis. §. 332. . • ; 

Quae difFerunt a Romanis & Grascis. §. 333. 

Cubitus & PaflTus Hebraeorum parum differunt. §. 334. 

Tabella Comparationum Milliarium Hebrseorum & Romanc- 

rum. §. 335- 

Locus hic, quem Judaei definiuht, in Lcge fundatus haud eft. 

Hircus hic vivus deducendus erat per Virum »nj/j qui varie 
explicatur. §. 337- 

KfljVe» fubjunda probabiliter dicitur, Vir hKct/^lut, qui hoc of- 
ficiotempore Expiationis 'defun(^us erat. §. 338. 

Varia de hocViro ex Traditionibus. §. 339. 

Memoratus Hircus , non qbidem propter peccata mori ^ atta- 
men peccata ipfi imputata portare debuerat. §. 340. 

Explicatur hinc phraCis peccata portare ^ ut auferantur a Populo, 
ceu morte focii jam expiata. §. 341. 

Portanda vero eranc ad Terram Excjfmns , Pafcwr.n Pecoris niinnti y 

ut nulla fuperfit peccatorumRecordatio, & Hircus hic vivus iuLi- 

bertate exiftat. §. 342. 34.9- 

Dimif- 



Diniiflio in Hbertatem , ceu maximi momenti , ter repetitur, ut 
clarius fciam ftgmentum effe . quod Judaei de morte hujus Hirci 
effinxerunt. §. 343- 

Ex confimili ratione repetitur Locus defertura absque fpeciali 
defiuitione^ §. 344. 

Subjiciuntur nonnullae Tru^oi^oa-iig^ huc pertinentes, §. 34^. 

Quales funt ( a ) exrtrudio pontis , ut Hircns fuper euni du- 

catur. §. 34<^- 

Cujus caufa dicitur Petulantia Babyloniorum. §, 347. 

Sive hominum malorum , confufas vitcB , qui fecundum quos- 
dam ipfum Hircum , fecundum alios dedudorem ejus confpuerant 
& vellicaverant. Pofterius probabilius videtur. Unde Myfterium , 
quod hinc cuditur , fundamento caret. §. 348. 

Quod porro probatur ex fequente ( b ) Traditione , qua nobi- 
les Hierofolymitani eum ad Tabernaculum primum comitati erant, 
ne Ethnicis illufioni eftet. §. 349. 

(^uem quoque ad finem ftrud:a erant Tuguria inter Hierofoly- 
mam & piy* Inventa etiam tot Tuguria , ne comites Leges itine- 
j:is Sabbathici violarent. §.3^0. 

Ideo notatur diftantia itineris Sabbathici. §. 3^1. 3^2. 

Duci oflTerebatur (c) cibus potusque. §. 353. 

Lingua coccinea dividebatur , parte ad Rupem , altera intcr 
cornua alligata §. 3^4. 

Qu3. occafione denuo Trct^ct^oa-is de converfione Linguae coc- 
cinecB in albam profertur. §. 3^^. 

Dijudicatur incredibilis. §. 3 5" 5. 

Refpondeturque ad Efai. I. iS- b- 3^7' 
. Hircus vero de Rupe (e) praecipitatus dicitur. §. 3^8. 

Id quod contra Legem , quanquam concedi queat pofteriores 
Judaeos certis ex rationibus praecipitationem Hirci decrevifte. §. 359. 

Inferitur yra^oiS^QTiq de publica Legis Praeledione per Pontifi- 
cem. §. 3^0, 

Praelegerat vero Pericopas Legis hac de Expiatione. §. 361, 

Additur fpecialior Modus. §. 362. 

Pompola quoque Traditio Libri in manus Pontificis. §. 3^3. 

Hinc illufiratur Luc. IV. 16- 21. §. 364. 

Dcin veititus hber. §. 3(5f. 

H 3 Infu. 



38 ^)o(g6 

Infuper Tempus. §. 3^6, 

Tandem VI 11. Prcces fufae. §. 3^7. 

Porismata X. e v. 20. 21. zz. §. 3^8. 

Mandatum decimum fextum. v. 23. 24. a. §. 369. 
Continens officium ( a ) intrandi in tentorium Conventi*is , ut 
probabile videtur , ad Acerr^m e Sandiffimo exportandam. §."370. 

(b) Exuendi veftes lineas. §. 371. 

Easque relinquendi , ut in pofterum nullus earum ufus fit 
§• 372. 373. 

(c) Lavandi. §. 374. 37^. 
In loco atrii fando. §. 37^. 

( d ) Veftes Pontificiales ordinarias induendi. §. 377. 
Porismata VI. ex v. 23. 24. a. §. 378. 

Mandatum decimum feptimum. v. 24. b. §. 379. 
' Comprehendens. «• Egreflum e loco , in quo veftes indue- 
rat. §. 380. 
3. Oblationem Holocauftorum , de quibus fupra v, 3. ^ §. 381. 

Non vero illorum, quae memorantur Num. XXIX. 3. §. 382. 

Pontifex dicitur Holocaufta mm fecijfe ,|more qui confuetus, 
circa hanc Sacdficiorum fpeciem. §. 383. 

Et ita expiajfe. §. 384. 

Duo eruuntur Porismata e v. 24. b* §. 38T- 

Mandatum decimum o&avum. V. 25. §. 38^. 
Quod prgecipit adipem late accipiundum , quem Rabbini 
CDniDX vocant. §. 387. 

Tum Juvenci , tum Hirci. §. 388- 
Inccndendum in ara exteriori. §. 389. 
Porismata ill. e v. 2^. §. 390. 

Mcindatum decimum nonum v. 2C. praefcribens oflScia pofterio- 

ra. §. 391 

Ejus, qui Hircum in libertatem duxerat. §. 392. 

Quorum primum veftes fuas eluere. §. 393. 

ylltenm (^arnem fuam lavare. §. 394. 

Peradis fcil. iis, quae circa Emiflarium agenda ei erant §. 395. 

Atque itaCopia ei data erat redeundi ad Caftra. §. 39^. 

Porismata V. e v. 25. §. 397. 

Mfffi' 



ManJatum vigepMum. v, 27. 28. §. 398- 

Agens de Hilafticis tum Juvenci pro Pontifice» tum Hird pro 

Goetu. §. 399. 

Q_uorum fanguis in Sandimmum & Sanaum illatus erat. §. 400^ 

At cadavera tota portabantur p«r longius fpatium extra cailra, 
fequente tenipore extra Hierofolymam. §. 401. . 

Opera plurium , ex Traditione IV. virorum. §. 402. 

Cadaveribus fibi invicem implicitis. % 403. 

Dein tota cremabantur. §. 404. 

Ne quidem pellibus & fimo exceptis* §. 40^, 

Porismata IV. ex v. 27. §. 40^. 

Mandatum vigefimum primum. V. 38« §. 407. 
Prsecipiens comburentibus ceu pollutis. §. 408. 
Veftium Lotionem. §. 409. 
Lotionem quoque carnis propriae. §. 410. 
Cum facultate redeundi ad caftra. §. 411. 
Porismata IL ex v. 28. §• 412. 

Verba , & erit vobis Statiijum feculare , quae communiter refc- 
runtur ad v. 29. redius pertinent ad finem verfus 28. §. 413. 
Vox mpn notat Statutum Numinis arbitrarium , caeremoniale. 

§• 4H- 

Cujus duratio dicitur qSIj; > non tcternitaf, perpetuitas , fed fecu- 

lum Oeconomiae Mofaicae. §. 41 f. 

Rationes , quare haec verba v. 28. annedlantur. §. ^16. 

Tertia Capitis Pars continet officia totius Ifraelis communia. §. 417. 

Prseftanda menfe feptimo anni politici. §. 418. 

Die decima hujus menfis, non nona, ut C. Gottl. Kdnig com- 
putat. §. 419. 

1 V. Dantur feledi hujus temporis rationes. §. 420. 

Eseque examinantur. §. 421. 

OflScia praeftanda funt duo. §. 422. 

Primum Affli&io Animarum. VQi eji Facultas Anim<t appetens fibi 
grata. §. 423. 

Haec vero affligitur denegando ea , quae accepta ; quod qui- 
dem fit jejunando. §. 424. 

Sed infuper pluribus aliis modis ; quo8 Judaei quatuor numero 
numerant, §. 42 y, 

Altc- 



40 j&S ) ( 

Alterum cejfatio ab opere communi , in proprium ufum. §. 4.26. 
Permiflfa erant opera facra & neceflTaria ad liberandum e peri- 
culo vitcc. §. 427. 

Subjedum horum oiFiciorum tum Indigena) i tum Profelytus. 

§. 428. 

Sed Jujlitidy non DnmicilH. §. 429; 

Traditionarii excipiunt Regem & Sponfam, Puerperam , Uxo- 
rem pica laborantem , -S^grotum , Pueros. §. 450. 

Determinant quoque quantitatem, quam circa cibum potum- 
que prohibitam habent. §.431. 

Etiam poenam. §,432. . ' . 

Cum dirtindione. §.433 

Porismata Xil. e v. 29. §. 434. 

Memoratorum officiorum ratio, fcil. Expiatio. §. 43 f. 43^. 
Scopus. §. 437. 
EfFedus. §. 438. - 

Subjiciuntur Traditiones magni momenti. §. 439. 
Specialia indicantur &,examinantur. §. 440. 
Corroboratur officium commune fecundum, quod hac die ob- 
fervandum , Sabbathnm Sabbathi , five Sabbathum majus. §. 441. 

Etiam commune primum , five affiiBio animarum. §. 442. 

Utriusque duratio ad finem Oecouomiae Mofaicac. Notanturhinc 
iodierni infideles Judaei; , utpote horum officiorum etiamnum te- 
naces. §. 443. 

Porismata ex v. 30. V. §. 444. 

Subjicitur curatior defignatio , tuni Perfonae expiantis , tum 
objedorum expiandorum. v. 31. 32. §. 44^:. 

Perfona folenniter expians tribus charaderibus infignitur. §. 446. 

Primus iin^io ejus prae Sacerdotibus gregariis. §.'447. 448. 

Alter folennis Inauguratio loco Patris. §. 449. 

Unde fequiturPontificem Filium , non tamen neceflTano primo- 
genitum , fucceflifie. §, 4^0. 

Solvitur difficultas. §. 4^1. 

Tertius Fontifcialis vejlitus. §. 4$ 2. 

Talis aptus ad folennem Expiationem. §. 4^3. 

Juxta Leges Ecclefialticas Pontifex (i.) per feptiduum fepara- 
tus vivere debuerat. §. 4^4. 

C2.)Sub- 



(a. ) Subftituebatur ei Vicarius. §. 4ff. 

(3.)' Exercebatur per hoc feptiduum in fundionibus facerdo- 

fealibus. §. 4S<^. 

(4. ) Etiam in legendis facris. Dabantur enim aliqtuando Pon- 

tifices Idiota?. §. A-S7- 

(5:,) Die diem magnam antecedente exercebatur fpeciatini in 
JuvenGiSy Arietibus, Agnis facrificandis. ^.4158. 

( 5. ) Toto boc feptiduo multum cibi ei dabatur, fed fub ve- 
fpera ante folennitatem parum. §. 459'. 

( 7. ) Adjurabatur de non mutando cultu. §. 4^0,- 

( 8. ) Legendo fomnus impediebatur. §. 4.61. 

( 9. ) Hoe ipfum monendo ,. (tando ,. negotiis intendebatur. 
§. 1^62. 

Expianda vero erant quinque objeda, tria inanimata, Sanflifli- 
mum, Sandum , Altare. §.46^3. 

Diro animata , Sacerdotcs (Sc ifrael. §. 454,. 
Porismata VII. e. v. 31. 32. §. 46^. 

(^uarta & ultima pars Capitis continet 'AvxKiCpxXotlaa-iV v. 3'3' 
niDre aliarum LeguuL §. 466. 

In qua folennitatis hujus duratio fecularis.. §. 4^7. 4<?8. 

Dein fcopiis , ceu fumma totius folennitatis ; Expiatio fcil. Fl- 
liorum Ifrael ab omnibus peccatis. §. 459. 

infupcr fpeciale Tempus , in quod folennitas iiaec incidit;' mw 
laon mul vice, fed uynhdie in anno, §. 470; 

Tandem. obfequium Aharonis exadlum. §. 471. 472. 

Infine adduntur Vll. Porismata commatis ultimi. §. 473»- 

oAnaljfis Legis:> 
Exod. XXX. 10; 

Tn C\n^ OBQUmnt verha Legis' una cum Nexu. §. 474; 
Lex hd>c de folenni Expiatione eft- omnium prima , perbrevis y: 
poftea deduda-, reiterata. §. 475. 

rcrfom, eui officium adfcribitur ,. Aharon , folus Pontifex eli 

§. 476. 477. 

Offlciumejiis eji expiare, five Peccatum , ceu caufan^ fe Divinse, 
tegere, ne condemnationi lit. §.478. 

I- Mcdian- 



4S ^ > G ( ^ 

Mediante fangume , iion conimuni., fed fpeciali Sacrificii pro pec- 
:Cato, quod celeberrimum ob divitias Expiationum. §.47^?. 

In Comiifus Altaris fuffitfiS, .§. 480. 

■Vnti die m anno , minime una vice. §. 481:. 

:per longius tempus , non tamen determinatum , fed qiiamdia 
generationes gentis Judaicae impermixtEe populum Dei conllituent 
|. 48^. 

Additur denique Legis hujus fumma Exiftimatio. §. 483. 

JJkimo fuhjiciuntur VIL Porismata hac exLege formata, §.484 

QAnMlyJis Le^is^ 

Leyit.XXIIL 26-33. 

^erha hujus Legis proponuntur. §. 48f. 

Lsgislatori qui plures alias folennitates facrasin Capite XXilL 
iinftituit , etiam afmuam Expktionem injiituit. §. 48^. 487. 

.Commode inter Teftum Buccinarum ^ Tabernaculorum , tefipifcen- 
tiam inter & fummum gaudium proponitur. §. 488. 

:Solennitas haec eft Divina Originis. §. 489. 

Nomen ejus Dies 'Expiationum prorfus infignium. §. 490, 

Tempus Dies decima menfis feptimi in anno politico. §. 491^ 

Quare pQpulus puhlice convocahatur ad cultum teftandum & Peri- 
copas Legis , quae hanc ad folennitatem pertinent., & .praelefe 
erant, aufcultandum. §. 492. 

Cultus hic confiftebat primo in affli&ione ariimarum, §, 493. 
Secundo in oblatione igniti Jehov<&. §. 494. 
Notione collediiva, qua omnia igne confumenda* hac in folenni- 
tate intelliguntur. §. 49^. 

Quae modo fingulari Jehovtz confecrabantur. §. 496^. 
Tertio in.curataquietehsic die obfervanda. §. 497. 

Motiva fimt ingens commodum vel Expiatio Populi coram Je- 
hova. §. 498. 

Ingens dein damnum ex afflidione animae oniifle , quod eft ck- 
eidium mmdi, §. 4P9« 

Posn» 



Posna bicc non etl politica^. ecclefiaftica , fed divina, quae ve- 
10 variabat §. 500. 

Quando additur : i popnlis-fm r Pbena haee videtur eriam jpo» 
fteritacem ferire. §.- 501.. 

Phrafis ^ exfcmdetur vertenda^ vel' tandcm aut etiam exfcindetitr, 
§. 502, 

Ingens porro {imillimum motivum- de quiete^ non violanda :- 
Berdam aimnam. §.. ^03.- 

Intelligitur clare poena divina ,- privans bonOsr quod quis an- 

tea habnerat, §. ^04, 

^ties prcEcipitur ciiratijjima.. §.- ^Df. 

Obfervanda usqpe ad finem Oeconomiae Mbfaicae , Ifraele' po- 
pulo D^ei^ diitindo exiftente. §. 505. 

Non in Tabernaculo aut' Templa tantum ,. k^paJJim^Locorumr 

in qnibus' Ifrael degit. §; 507.'- 

tex haec claudituvEpilogOi v,-32.- §.-5o8i- 

Qtii continet Diei prdjiantiami §.509. 

Officium^(^i\) afiiigendi animam. §.510.- 

(a. ) Sabbathum- agendii §. fi t.. 

Tempm pr^cije notatum ; integrum' va:)^&»f*i^v "vtV dkm 'KKW*- 
Horarum , quse more antiquo cum vefpera incipit j- deilnitque»' 
5, 512.- fi3* 

Ultinio adduntur VIIL Porismata e commatibus z^-s^. §.fi^. 

Q^na Ijjls Legis^ 
Levit, XXVa 9» 10,. 

Verha httjus-Legis fiftuntur. §. ^lf. 
Dein notantur Fartes. §.5 16. 

Deus,. c^\i\ ordinavit folennitates hebdomadales , menfliroales, an- 
nuas, quovis feptimo anno' recurrentes , ordinavit^x/o^f/i? recurren-- 
tes quovisanno L. Jive Juhilaas: §. 517.- 

Singulariter <»|/omvh/xowotoV eft, quod annus jubilsBUS ig fGlennI> 
Expiationum^Die publicandu» fuerit. §.518, 



44 ^ )o(^ 

FubHcdhatur autem Injlrumento "iSl!:^ Bmc'm<s. §. 519. 

Quo rnjjTin {omsjhnorus, isque /r<?f?wx , edebatur. §. f2o, 

Perfonabatque ad indicandum (blennitatem Jubilaei. §. ^o.i. 

Ex Mandato Synedrii. §. 522. 

t>ie decima menjts feptimi, nec alia, poftulante Myfterio. §. 523. 

Determinatio hujus temporis varie conftruitur ,• fenfus tamen 
ferme idem. §. 524- 

I^onfolumSynedrium clangore hanc folennitatem proclamabat; 
Proclamabant injuper omnes alii per totam terram Canaan, non tan^ien 
«xtra Canaan. §. 52^. 

Memorata Die Jubikum fan&ificahatur , vel difcernebatur a com- 
muni anno in honorem Dei, tum per Synedrium, tum in Syna- 
gogis precibus fufis. §. ^26» 

Eratque annus quinquagefimus , non v^o quadragefimus no- 

lius. §. S27- 

Hac die proclamahatur quoque 11*11 Libertas. §. 52S. 

Confijiens in manumijfione fervorum , ^ refiitutione agrorum vendito- 

Manmnittehantur omnes fervi Hehrai , etiam auribus perfofii, noii 
tamen Ethnici. §. 530. 

N^otatur digna va.^dJ^oa-ig de manumifljone fervorum & refl:itu- 
tione agrorum. §. 53^. 

Proclamatio haec faciunda omnihus hahitatorihus, §. 532. 
Num vero tribubus quibusdam in Exilium abdudis anni jubi- , 
Isei ideo ceflaverint , noii hquet §♦ 533- - • 

Annus hic Sav JubiUum dicitur. Ratio nominis varia datur. 
Quae maxime probabilis videtur , funita a cornibus arietum , qu92 
tum inflabantur. §. 534« 

JuhiUi hensficia difiin&e memorantur duo : Primum reditus ad pojfef- 
pones honorum , a^rorum , quarundam domuum , non tamen pecorum , 
"seris alieni. §. S3T. 

Benelicium hoc omnibus commune , etiam fexui foeminino. 

§. 53<^. 

AltS" 



) o C ^ 4f 

Altenim reditus ex ftatu fervitutis ad Libertatm in familia propria, 

s. 537. 

Jn fine adduntur XVI. Porismata ex v. 9. & 10, formata. §. f 38* 

qA n aljfis Legis^ 

Niim. XXIX» 7-12. 

Verha Legis hujus exprimuntur. §. f 39. 

Studio & utiliter qusedam hac tege repetuntur , quae jam fu- 
pra a Mofe tradita eraot , fed & alia nova adduntur. §. 540. 541, 

Continentur autem , quoe fequuntur , tempus folenms Expiationis» 
§. T42. 

Jus cQnmiune Primum. §. ^43. 

Secundum. §. 544. 

Tertium, §. ^^^^. 

Quartum. Hoc officiuni ofFerendi facra pu- 
blica quse aere quoque pubiico emenda erant Unde coetui oblatio 
praecipitur. §. 54<?. 

Sacrijicia hac Lege pracepta conflabant ex va.riis fpeciebus. L Ho- 
kcanjiis. §. H7' ( 

Quse Jehovas confecranda ad odorem acceptum. §. ^48. 

Et quidem taha erant. N. Juvencus, Filius Bovis unus. §. 549. 

2' Aries unus. §. ^^0. 

a» Septem Agni annicub*. §, f f i. 

Omnia haec fine uUa macula. Unica macula ex .pluribus vidti- 
niam reprobam reddebat. §-5^2. 

Sacrificiis his addenda Qvmit ferta vel munera farinacea, &qui- 
dem conftantia. §. ^53. 

E fimila vel flore farinae probe cribrato. §. ^^4- 

Oko praeftanti perfufo. §, ^f^. 

Varia quantitate pro varia magnitudine yidimarum. §. f f<?. 

Sale condita. §. T57- 

I a II. Sa* 



;4S 9i)oi^ 

IL. Sacrifm pro Veccato , quod Hircus , non tameixis , cujus 
levit. XVI. 15. nientio fit. §. 5^8. 555?. 
Excipitur Holocauftuni juge. §. 560.. 
Tandem memorantur Lf/^flwnw Holocauftorum. §. 5<^r. 
Varia quoque pro varietate SacrilTciorum.: §. ^£1. 
Porismata V. in fine fuperadduntur. §. 563. 

Senfus Myf^ici de folenni Expiationum Die cum Fundanientis 
fuis, tum generalibus „ tum fpecialibus ; Additis Tabellis Com- 
parationum & Difieritatuni 



Su ro-y l^. 



Senfus Myfticus Literali liadenus tradlato tonge efi: praeftantior 
(^quafi hujus anima 5 hine folicite fcrutandns eft. §. 554, 

Ordo^ Tradationis. §. 5^5. 
Senfus Myftici fundamentum generale. §. \66. 
Specialia : Prirmm :. Ipfe Spiritus S. hanc Legem in facris fiftit 
ttypicam; §. 567. 

Sectmdum : Tota Lex Mofatca typica eft. Ergo etiam Ipecialis 
lagc eaque illuftris. §. 568^ 

Tertiumi Pontifex V. Teftamenti,. ejusque ordinariae fun(^iones 
Smt typicae. Ecgo etiam extraordinarise & folennes hujus Diei. 

j^uarfum' r Perfona^ vef res ^ quae habet figuras nomeis- , typica, 
At Chriftus dicitur lhot^>i§iov; §. 5,70. 

^dntfim : Minifterium Diei Expiationis absque Myfterio Deo» 
Fontiiice ,, & Ifraele indignum.. §. 57 1. 

Fundamenta ha2C,. maxime c0npn(Sa^fortiffime'probant My- 
§erium. §. 572. 

Myftica hujus Solennitatis haud habenda funt , quae eontra Le- 
gem divinam nnguntur. Exprimuntur quatuor. §. 573. 

Myftica- vero funt,. quae hac de Solennitate prasdicantur five di- 
fertis verbis, five per legitimas confequentias. §. 574.. 

Circa Myfterium duo funtcayendaa-defedus & exceiTus. §. S7\- 

Specia^ 



^)oim 47 

SpecialiJJtnie. Myflica funt : A. Legislator Dcus. §. ^7«. 
Non proprie Mofes hoc in Myfterio. §. 577. 

B. Sed Aharon Pontifex. §. 578, 

C. Hlijus iHfLiper praeparatio; fed cum diftindionc. §. ^79. 

D. An Gccafio fittypica? Cum diftindione. §. f8o. 

E. Myfticus eft Locus interior : Mra velum verfus VrQpitiatoriumi 
quod.fupr.^ Arcam. %. fS^. 

F. Ineft quoque Myfterium Terbis : Kam in Nuk appareho fu^ 
pra operculo Propitiatorio. §. ^i^S^. 

G. Etiam verbis : Hoc fmJo iugredietur. §. ^83. 

Aharon ipfe Peccator Lege obligatus ad offerendum Ju^encuta 
Fth'um Bovis iti Sacrificium pro peccato. §. f 84. 
H. Attamen Juvencus myfticus eft. §0 fSf. 
I. Etiam Aries. §. ^8^. 

K. Infuper veftitus Pontificis extraordinatius. §. f 87» 
Quodnara Myfterium iit , quaerltur. §. 588. 
Varii varie de eo judicant ; Additur iTrU^im. §. 589. 590. 
L. Praeterea Lotiones, Immerfiones , cum limitatione. §. f^i,, 
M. Porro Myftcrium ineft utrique Hirco. §. 592. 
Inquiritur quodnam fit Myfterium Hirci ma(9:ati. §. 593. 
Et quodnam Myfi^rium Hirci vivi? Diverfum fertur. §. 594. ^9f, 

SubjUQgitUr emz§m?. §. ^$6 ' 603. 

Additur verum Myfterium. Hircus mortuus tefert Chriftum 
mortuum, fed vivus vivum. §. ^03. 

Objediones contra hoc Myfterium proferuntur & refutantura 
§. &04. 

Quaeritur : An Pontifex triplicem Peccatorum Confeflionens 
edens repraefentaverit Pontificem Jefiim Joh. XVIL orantem ? Ne^ 
gatur. §. 6oy, 

N. Sortes proporro myfticae funt. §. (^o^, 

Quaeftio : Quomodo Hircus male olens reprsefentare potuerit 
Chriftum fandtilTimum ? §, 607, 

O. Erafc 



4S ^)o( ^ 

O. Erat quoque fuffitus hujus diei , isque m Sanfliflimo , typi- 
cus. §. ^og. 

Myfterium indicatur generaliter. §. ^09. 

Specialker : Non repraefentaverat interceffionem Xhriftt glorio- 
fam ad dextram Dei , ied humilem in terra. §. 5io- 613. 

Objedliones prolatae folvuntur. §. 513. 
Quaeftio : Quare fanguis Juvenci niadati non ftatim fparfus fue- 
rit, ut Hirci ? §. ^14- 

P. Ut&fanguis Juvenci & Hirci. §, 61 s. 616. 

Q. Speciatim fparfus. §. 617, 

Quaeritur : An fparfiones memoratag referant fedentem Jefum 
Chriftum in Throno Majeftatis ac intercedentem ? Negatur. §. 618. 

R. Nec non effedus Lev. XVl. 16. Et expiet itafan&wn ilhid ah 
mmtmditiis Filiornm Ifrael ^ a defe&ionibus eoriim ^ ab omnibtis Peccatis 
eorum. §. 619» 

S. Oftenditur Myfterium verborum Lev. XVI. 10. Etjtcfaciet 
Tentorio ConventHS habitanti cum illis in medio immiinditiarum eorunu 
§, 620. 

T. Ut & Legis de abfentia ulTius hominis in TentorioConven- 
tus Lev. XVL 17. §. 621. 

U. Typica (juoque eft Altaris fuffitiis expiatio, purgatio & fan- 
^ificatio fadis jam fparfionibus in Sandiffimo & Sando. §. 622. 

W.. Fariter ordo, juxta quemHireus vivus non prius addueen- 
dus , ut dimittatur , quam abfoluta Sandtiffimi , Sandi & Altaris 
Expiatione. §. 623., 

Qu3eritur : Annon buic Myfteria contrarientur, quse v. 21. de 
^u^o^-iHcf. iSic. ? Negatur. §. 624. 

X^ Quseftio : Quid notet Azazeh ad quem Hircus vivus dedu- 
dus; defertumi Terra Excijionis f £t quodnam Myfteriimi ? §. 62%^ 

Y. Myfterium viri opportunk §. 626. 

Z. Veftium Pontificalium depofitarum. % 627. 

Lotionis & novcC Induitionis veftium- non videtur commodus 
typus. §. ^2^8»- AA. Ssd 



) o( i^ 49 

AA. Sed typus efl oblatio Holocaiiftorum. §. 629. 

BB. Incenfio quoque adipis Sacrificii pro Peccato. §. 630;, 

CC. Etiam edu(Sio Juvenci & Hirci extra caftra & totalis com- 
buftio. §. 631. 

DD. Nec non duratio folennis Expiationis. §. ^32. 

EE. £t quidem, qu^ unica die, decinia tisrifaciunda. §. (533. ^H' 

Cumulatim fiftunturMyfteria Ifi-aelitarum fe affiigentium, quie- 
lcentium, Indigenarum , Profelytorum, Commatum a 30- ad finem 
in Lev. XVI. ut & Eicod. XXU- 10. Luc. XXIII. 26. 34. quae in 
Exegefibus & Porismatibns ad haec Locajani reperiuntur^ aut fupra 
m quaeftionibus. §. 6^ 5 - ^40. 

Ultimo loco Myfteria fubjiciuntur fcil. Legis fignificantiffimag 
Lev. XXV. 9.10; quce pi-omittit feliciffima tempora fub N. Tefta- 
mento adhue exfpedanda , Uraelem N. Teftamenti a fervitute, paii- 
pertate, omni denique miferia liberantia. Nec non Num. XXIX. 
7- iz: quse docet confunini-atum Sacrifieium expiatorium in mar- 
te Jefu Chrifti & fimul Communionem Fidelium cum hac morte^ 
§. 641. 64Z. 

Tandeni fubjiciuntur Tabulae. §. 64.3,. 

SJ. Comparationum 

£t quidem primd generalis ,- fiftens Expiationem typieam per 
Aharonem , antitypicam per Jefuni Chrillum. §. 544,. 

Sectindb fpeciales, ut funt 

1. Comparatio Fontificis V. & N. Teft-amenti; §. 645',. 

2. Inter.fuffitum Aharonis & precesPontificis JefuChrifti. §. ^46';. 

3. Inter vidimam' piacularem, ty-picam & antitypicam. §. 647, 

4. Inter afpeffionem Sanguinis Hirci, & Sanguinis Jefu Chrifti, 
§.- .^48»^ 

f, Inter ducem emiflarii in defertum & duces Evangelii de frii' 
dibus Chrifti vivi. §. 649. 

€,. Genuinum Expiationis fubjedum fub V. & N,. Teft, §, 6)G,. 

%. Teiupus' Expiationis fub V. & N. Teft, §,. 6su 

E :3.- Dif- 



3» DifFeritatum. §. ^fa. 

Tabellae DifFeritatum 

«. Specialis primo depingens difFerentiam inter Aharonem infir- 
mum & Pontificem Jefum Qiriftum gloriofum. §. 653. 

A Inter imperfedionem fuffitus fub V. Telbmento & perfedio- 
nem precum Chrifti. §. 5^4. 

y. Inter vidimas piaculares fub V. Teftamento & vidimam Pon- 
tificis Jefu Chrifti. §. 6^^. 

t, jnter Sanguinem Beftiarum & Jefu Chrifti. 5. 6^6. 

s, Inter Hircum vivum , libertati redditum , ejusque ducem du- 
ftumque & Chriftum vivum, liberum, ejusque prgecones. §. 657 

5". Inter fubjedum Expiationis fub V. & N. Teftamento. §. 6sS, 

f. Injer tempus Expiationis fub utroque Teftamento. §. 6^^. 




EXE- 



EXEGESIS 

LEGUM OMNIUM 

De 

Solenni Expiationum Die, 

qux exftant 
apud 

M O S- E N. 

Scil LeviL Caput XV L inlegmm 
Exod. XXX. lOr 
Levit^ XXI IL 2(5-3 5- 
- - - - XXV* 9^ 1 0«^ 
Nuiri« XXIX. 7-12« 




EXEGESIS 

LEGIS PRINCIPALIS 

De 

Solenni Expiationum Die^, 

quae exftat Levito XVL 

jOta quidem Lex caeremonialis s ceu divina , lapien- 
tiffima , fatidica , quae Chriflo , quaeque Chriftia- 
nis eventura funt, tanquam ^v irx/f dehneata dodif^ 
fime referens , jure ab omnibus , illis praefertim , 
qui AoV* T» ©£« in honore habent , atque attenta 
eorum Meditatior.e diu noduque deledantur, fedu- 
lum devotumque pofcit Examen. Vix tamen ulla ejus Pars eft , 
quae propter fummam fapientiara atque S^tiKcoa-iv Tsvivixobxinyiv , qua 
opus redemtionis fandificationis & glorificationis per operam 
Pontificis Jefu Chrirti ejusque Sacrificium in ordine refipifcentiae 
& verae fideivividis coloribus depidum fiftitur, magis inconnivam 
contemplationem noftram flagitat , ac Minifterium Diei Expiatio- 
nis, prout vel Pontifici peculiare vel toti coetui IfraeHtico com- 
mune erat. Atque hoc jam oh*m docuit Legislator , qui in ahis 
brevifiiiTius, proHxe admodum ac faepius de fundionibus illa Dlek 
Pontifice totoque coetu obeundis fcripfit. Non contentus erat , ut 
pro ratione aliorum Feftorum, brevem aUquam iMt^nam exhiberet, 

. v<^lttti 




f4 Levjf» XVL 

veliiti Exod. XXX. lo. Levit. XXIII. 27 - 33. XXV. 9. 10. & 
Nnm. XXIX. 7- 12. Sed iiifuper integrum XVI. iiiLevitico Ma- 
teriae huic fcitu neceflfarias plenius proponendae deftinavit Caput. 
Divinus fcriptor, qui Epiftolam ad Hebraeos EcclefisE reliquit, per- 
Ipicue & faepius Myfterium Pontificis & Mortis Jefu Chrirti tradit ,. 
ut attentos doceat , fundatum illud etfe in Minilterio Diei Expia- 
tionis, Judaei pariter & veteres & recentiores in folennitate hac 
defcribenda multi funt. Integer Tradatus, quem ob Excelientiam 
illius Diei «DV DiES appellant, hac de re in Corpore Juris Jitdaici 
proflat, quique inluper partim in ordinariis gloffis, partim in Com- 
mentationibus fcripturse data occafione a variis, iisque eruditiflSmis 
Scholae Judaicae Dodoribus egregie illuftratus eft , quemadmodum 
ex inferius dicendis elucebit. 

§. 2. His exemplis,. divinis & humanis, aliisque rationibus mo- 

tus judicavi operae pretiam effe, ut Minijierium Expiatioms , ceuThe- 

ma cognitu utile non minus acjucundum pertradem. iE.quiQt- 

mum mihi videbatur ea , quae Deus in Lege ftatuit, Apoftolus eno- 

davit, & meditanda Hebraeis in cultu hoc exercitatis refiquit , quae- 

que Judasi rede vel fecus ad planiorem intelliggntiam adjecerunt, 

lcgere, colligere, dijudicare,- pbfervationibus vel aliorum vel pro- 

priis augere , ut me & Commilitoncs , quoram commoda promo- 

vere , (usque deque habita omnt moleftia, perquam cupio , infigni 

de Fnn&ionihus expiatoriis decima tisri cognitione inftruerem. Hunc 

fcopum optime me affscuturum credidi , quando euncla in Cap. 

XVi. Levitici divinam Mfthodum fequens examinavero , cum afiis 

alibi in Lege reperiundis contulero , fuper hac re Traditiones,. Ex- 

l^licationes Judaicas debito Joco collocavero, de earum veritate aut 

ralfitate judicium meum appofuero. Nolo quidem alios, qui An- 

tiquitates facras vel ad propriam, vel Judaicam Methodum , qua- 

lem in Mifchna , Maimonide reperis , exponunt, redarguere ; Pof- 

funt enim utiha diverfa confcribi ratione. Hoe tamen in labore 

confultum duxi , verba Legislatoris , ut iila Levit. XVI. exttant , 

preflTe fequi, ac plenius exponere. Haec enim Methodus eft ipfius 

Dei, qui, ut Leges tulit , illarum etiam ordinem optime novit. 

Prodeft praeprimis illis , qm Antiquitates facras ad Scripturam in- 

telligendam legunt. Senfu literah ad hunc modum praemfifo fub- 

jiciam myfticum , vere animam prioris , nam qui illum folum co- 

guofcit, parum vel nihil fcit , verba Dqi ad literam, noa ex inten- 

tione 



Levti;. XFl f f 

tione ejus praedpua aflTequitur. Efl: tamen cognitu ftimme necelTa- 
rius, fine quo S^^Kea^iv TrviUfxotrmv folide fcire prorfus impoffibile eft. 
Deridendi merito illi funt , qui pofthabita exada literae penfitatio- 
ne imprudenter Myfteria quaerunt, atque pro turpi licentia, quani 
fibi.fumunt-, commentitia ex cerebeliia fuis effingunt : Similes iis, 
qui 5 nefcio quae futura , ex vaticiniis literaliter nondum intelle(3:is 
pr^edicunt. Ejusmodi profedo homines peflime de verbo Dd 
merentur, nec illam , quam feriptis humanis reverentiam debent, 
divinis adhibent. Utrumquc itaque fenfum , uti Materiae Natura 
pofcit , pro virili explanabo. Tu vero SpirUns SanBe doce mc gemu 
num ^ Liierte ^ Spiritus fignificamm ! 

§. 3. Mifla omni alia mora Caput XVI. in tertio Mofis Lihro ex- 
plicandum aggredior. Continet autem qmtmr Partes ,• rrccfamen v. 
I. Z. Officia rontifcisY. 3 - 29. Officia dein totius populi V. 2<?- 31. ^ 
ctva,y.i(pci\xi(aTtv V. 31. fin. Vcrba Prsefaminis hiCc funt : Pr<£terea lo^ 
cutus ef Jehova cmn Mofe p&f moriem duorum Filiorum Aharon , ( qui^ 
quoniam appropinquarunt in confpe&um Jehovtz, mortui funt^ dixitque Je- 
hova ad Mofen : AUoquere Aharonem fratrem tuum ^ ut non ingrediatur 
omni tenipore iUud fan&tim , quod intra velum verfus Operculum Propitia- 
toriumy quod ftiper Arca, ne moyiatur, uam in nuhe appareho fiiper Operm 
culo Propitiatorio. 

In quo diftinguitur Nexus , Legislator , Minifer , Tmpus hujus 
Legis , caufa interdi&i , pcena , ipfum interJi&um, 

§, 4, fr?- Nexus cum ant^cedcntihus , quem Particula 1 inultaruni 
notionum in voce 12T1 indicat Conjungitur ita lex haec cum prio- 
ribus, maxime a Capite X. quo San&us Ifraelis docet fe velle aPo- 
pulo & fervis fuis fandificari. Prsefcribit itaque Leges purifican- 
tes , qua^ concernunt animalia Cap. Xi. Puerperas Cap. XIL Le- 
profos Cap. Xlll. XtV. varie immundos Cap. XV. Capite, quod 
exponimus , Purificationem totius populi folennem. Commode 
vertimus : Praterea locutus eji Jehova &c. vide ufum hujus voculae 
Gen. 111. if."Jer. XXXIX. 7. ut & >t^ 2. Pet. L 19. & in totaliis 
locis, quae reperies apud Noldium ia Concord. ParticuL p. 283. 

§. S- 3* Legisiator efi; rHT* Hic non tantum i<puvipu(r€ ro yva^ 
g-iv tS ee« Rom. L 19. omni carni dando iumen Theologiae Natu- 
ulisp & infcribendo W 6^yov t2 vdixa iv rxT^ KagJ^icits Cap. II. j^' ut 

omnes 



LeviL XV L /♦ 

omnes natura fciant exiftentiam , eflTentiam & perfediones divrnasy 
turpia ac honefta , illa fugienda , haec amanda efle. Sed Ifraelem 
peculium fuum Legibus infiiper aliis , quse a liberrimo & fapientif- 
limo fuo beneplacito dependent, circumfcripfit , conftituitque Po- 
puluni ^122 feparatum ab aliis gentibus in fide & cultu.. LegislatOF 
Jehom probe tenendus ; Nam Legi dat audoritatem. Summum 
obligationis vinculum oritur a legislatore , qui Jehova , qui perfe- 
difl^imus eft, qui quoque populo Iho omne id dedit^datque, quod 
habet, quare quam faEpiflime Leges cxirroborantur verbis : Ego Je- 
hovaLGY. XIX. 14. j6. 32. 37.- Haec lex de expiatione fingulariter 
pofl:ulat latorem divinum, utpote maxima delineat promitti^ue Be- 
neficia, qu32 ratio non docet. JehovaHebr. IX. 8« exponitur Spi- 
ritus S. 3 qui omnia fcrutatur , etiam profmditates Dei i. Cor. 11. lO» 
Tuto igitur tanto Legislatori omnem adbibemus fidem , ceu fpiri- 
titi SapienticQ ^ F\evelationis. 

%. 6. Jehova loctitm eji , non quidem audiente & intuente to- 
to populo , prout in vo/wodsa-/£t,fadum, fed' folo Mofe i Pr<£terea lo- 
€utus ejl Jehova cum Mofe i fic enim Leges Ceremoniales, prcelerLiray 
1 quo Deus Rex populi Judaici declaratus eft , atque palatium fu- 
nm inhabitavit, ferebantur, veluti Levit. I. i. hiclamavit Jebova Mo- 
fen', ^ locutus ejt cum eo i Tentorio Conventus , & fic intelligendse 
funt fequentes allocutiones Cap. IV. i. VI. i. Vlll. i. XI. i. Xil. i. 
XIII. I. XIV. I. XV. I. fadae e Tentorio Conventus , in quo alis 
Cherubinorum infidens delitefcebat, ut fibi & Legibus fuis maxi- 
niani audoritatem venerationemque apud populum conciliaret & 
fic timorem animis fubditorum incuteret Exod. XXV. 22. Nimia 
enim familiaritas contemtum parit, fed qui raro & tum quidem mo- 
do gloriofo & terribili apparet, admirationi terrorique eft, qua ex 
cauia Orientales Reges parce admodum in publiciim confpecir.ni 
prodibant , Leges per Miiiiftros Potentia & Sapientia graves fub- 
aitis notificabant. 

§. 7, ^ Deas per Mimjlrmt cum Ifraele egft, Mofen fcllicet fer- 
vum |t3NJ 9779-01/ iv oAfltf T« o/KOj xvtS, Jirlnm in Domo h. e. Ecclefia Ju- 
daica Num. Xll. 7. Hebr. IIl. S- qui fumma fide verba Domini M 
retulit ; per virum, qui Deo farailiariter utebatur, quique jam ante 
fortitudine , potentia & miraculis in edudione Hebrseorum ex 
.^gyptiaca fervitute inclaruit. Hujus itaque Minifterium. iu propo» 

neada 



Levit, XV L i. f7 

nenda Dei voluntate erat percommodnm , nam fidelitas, amor po- 
puli tenerrimus , atque plura alia integritatis Mofis Documenta 
Hebraeis conftabant, & illos ad obediendum convincebant. Deiii 
notandus eit fingularis lionos Mofis hac in Lege. Res quidem 
erat Deocum Aharone , fed hunc non immediate allocutus erat , 
verum mediate per Fratrem Mofen. Flic modum expiandi eum do- 
cuerat, exftiteratque ipfi CDM^^&tS loco Dei. Exod. iV. i6. 

§. 8. "!♦ Tempus Legis hujus dat<a indicatur verbis r Poji mortem 
duorum Filiorum Aharon. Clare refpicitur lugubris Hiftoria , quas 
plenius exllat Lev. X. i. 2. Rarius notatur tempus fpecialium Le- 
gum latarum » ut hic. Inquirentes in rationes , fequentes obferya- 
nius. Prima facit ad certitudineni hiftoricam. Hiftoria , cujus 
tempus exprimitur, habetur certa, illuftratque alia tum gefta. 6>- 
eunda docet rurfus gioriam Mofis. Pergit enini Jehova euni Mofe 
familiariter loqui, aHis prasteritis, Fiiiis Aharonis morte divinaillata 
confumtis. Hunc ad finem fcripfit Abarbanel fol. CCL. C. 3- M. 

K/"-p Ss^ m Sd3 d^3'^ ix5m 'n^^i^n |mn n^n n]? Sisn n«uiS idid 
: rji 'rm Snw^ h^ wn «:33i "^mv ia3i u^ in« n3"n C3';;^npn 
Verba & locutus eft Adonai cum Mofe poftquam mortui funtCduo 
Filii Aharonis ) indicat Mofen omni tempore Fropheti^ accipiendcc difpojt- 
tum ejfe : Piacere Deo , ut qnovis tempore SsinBiJfrmum iiigrediatur , ad 
colioquendum cum eo , prout icriptum eft Num, Vll. 89- quum in- 
grederetur Mofes in tentorium Conventus, ut loqueretur cuni Deo» 
tunc audiebat vocem fermocinantem fecum. Et ftatim infra ait 

primum comma eo pertinere. n a nnfci 'VUV TWU ^^ inSya n>:nV 

T>?nim mt' ^m c^ini:;' sm^ cDipa 'stmi xiiwt\ ^m nsn pnx 'i-i 
'\'Ty^T\y^ Dipa inia'1 isSi ot^^n uqS oin^-ip ni3y:i ann^a nn^n::? 
7^^ m&«i3jn nSjjai nun i nK/aS CDm; «inn aipan \z a&5 n^m cDts^' 

tejietur de Exceiientia Mojts, quem Deus Jlatim ac mortui funt Fiiii Aharonis, 
aiiocutus ejf. Idque fa^ium in eo ipfo ioco , in quo ilii mifere vitam jTnie- 
runt. Unde ciare coliigitiir mortis caufam aiiam qudreudam non ejfe, quam 
in approximatione ad Denm : Idcirco mortui jimt eo ipfo in loco , ad quem' 
accefferunt. Atque fic iocus hic fermocinationem ^ prcccelientiam Frophe- 
tia Mofi procreabit. Scriptuni eiiim eft : Locutus ell; Jehova cunx 
Mofe poft morteni duorum Filiorum Aharonis.. 

L §. 9. 



fS LeviL XV L i. 

§. % T\' Occafio & caufa interdidi quod exftat , v. 2. oflen- 
ditur. Nadab &AbiIiu intrantes in fandum igne divino abfumti 
funt. Caveat itaque fibi Ahauon ab ingreffu , ut plenius dicemus. 

§. 10, Quo igitur caufa mortis iilatae clariOime conftet, addi- 
tur verbis inaM mn> " OaS QD^J^^PD qumi accejjljjhnt m .CQiifpe&tim Je- 
hovj2 , mortui fmt, Oncelos transfert : Qiiando obtulermit ^W^ 
8<mD1J ignem aliemm coram Dowino ^ mortiii funt. Supplemen- 
tum petiit ex Lev. X. i. quod quoque LXX. Vulgatus , Syrus fe- 
cerant. Parum refert , num transferas : Qimm accejjijfent illi , vel 
ideo quia accejferunt illi in confpe&jim Jehova. Habet enim Particula 3 
etiam hanc notionem , obfervante Noldio lib. cit. pag. i6o. Senfus 
eodeni quoque redit , teftans accellum Filiorum Aharonis coram 
•facie Dei voluntati & reverentiae numinis contrarium fuilTe. £{l 
enfm Deus fumme vcnerandus, colendus ea, quam praefcribit, ratio- 
ne, non quam homo excogitat. Talis alias cultus eflet en^sAoS-^tjs-- 
^iU^ quae Deo difplicet Coloff. IL 23. 

§. II. Crimen Filiorum Aharonis illuftraturi fpecialius attende- 
mus ( a ) ad vocem CDninpJ dein , (b ) mn» OSS in confpe&um Je- 
hov<z. Vox ysi^ notione fpecialiori accipitur J^ accejfu ad Deum , 
qnalis Sacerdotiim minijirantium ed , vide Ezech. XL. 26. Filii ZadocJ^ 
CDOlpn accedentes ex Filiis Levi ad Deum , tit minijirent ei. Vt & 
Kxod. XL. 32. ubi ipfiftima conftrudio tZJna^np^ quando ( facer- 
dotes) accedent ad Altare. Redle itaque intelligitur accefl^us Sacer- 
dotalis , qui cultum Legi divinae refpoodentem jDoftulaverat. Phra- 
fis in conjpe&um Jehovfn varium ob varium ejus ulum admittit ^igni- 
ficatum. Qiiia Deus eft omnipraefens, etiam confpedus ejus omni 
in loco. Vel quo fugiam a facie Dei. Pf CXXXiX. 7. Pii ubique 
terrarum in confpe&u Dei funt Gen. XV U. i. Stridius notat terram 
Canaan Jon. I. 3. Senfu adhuc ftridiori Tahernaculum^ Templum ^ ceu 
Palatium divinum, in quo Deus fymboHce habitans habebatur fa- 
ciem fuam erga adorantesconvertiflc Jer. Vll. 10. Exod. XXllI. 17. 
Comparentes hinc dicuntur coram facie Dei. Subftratae Perfonae exi- 
gunt, ut fenfum magis conftringamus, atque intelligamuslocum Sa- 
cerdotibus ad fuffiendum deftinatum. vid. Lev. X. i. Quando vero 
fuflitus fieri poterat , ac fequente tempore incenfus erat jam in 
Sando , jam & rarius iniSandiflimo , qucEritur , num illud , num 
hoc accipi debeat. Refp. Pofterius. Polcit comma fecundum, quod 

imme- 



LeviL XVL /. f 9 

immediate fequitur. Eteniin Sandiffimum ingredi Aharani prohi- 
betur. Ergo Filii Sandiffimum ingreffi funt. Interdidtum alias non 
refponderet criniiui. FHn fan&im mtrarmt fme reverentia. Tu itaque 
Aharon non intrabis SanBiJimum. £t quoniam Deus Ifraelis proprie 
fub Symbolo in Sandiilima habitabat, y ^vvx.[j.u dicitur e(fe in con- 
fpe&u Jehov.z, qui in Sanctiffimo verfatur. Qua explicatione admiifa 
crimen Filiorum Aharonis gravius cernitur. Unde minus mirum 
Sandum Ifraelis gravifllme in illos aniniadvertilTe ; occupati erant 
in Minifterio , verfabantur in ipfo Sandliffimo immediate corani 
Throno Dei & tamen ignem peregrimmt incenderant. 

§. 12. 1» Poena, quam meriti erant, dicitur mors^ & mortuifunt, 
Mors intelligitur non naturalis , fed pi^^ternaturalis, illata, ut He- 
braei loquuntur »"» T2 manu ipfius Dei , ut legimus Levit. X. 2. Ei 
exiit ignis e covfpe&u Jehovdi , ^ ahfumfit illos , ^ mortui funt coram 
confpeBu Jehov<z. Nonnihil impedit particula 1 ^ in voce ^ mor-' 
tui funt. Vulgatus, Lutherus & alii pro redundante habent ( re- 
dundat autem quam faepiffime y ut fcire Hcet ex Noldii Concord. p. 
314. &c. ) Chaldaeus, Syrus & aUi transferunt per ET. At fonus 
durior e(t. Schmidius emollit fequenti translatione : Frceterea lo- 
cutus eji Jehova ad Mofen poji mortem duorum Filiorum Aharonis , quum 
accejfijfent ante Jehovam ^ mortui ejfent. Dixit , inquam , Jehova ad 
Mofem. EmoLiretur quoque Fhrafis vertendo i per tunc^ hoc mo- 
do : Quum accejjiffent in confpe&um Jehova , TUNC mortui funt. Va 
Jef VI. I. vel per ideo : Q^uia accejfernnt in confpe&um ^ehov<z^ IDEO 
mortmfunt^ V. Gen. lif. 23. Plurima dat Exempla Audlor memo- 
ratus , Particularum fcrutatbr ad admirationem diiigens. iEquo 
fubtilior eft Bechai duas fingens Filiorum Aharonis transgreffiones 
in Comment. f. CXLVll. c.4. on^S;; nnrw n'Sy i\ff^ r\20m2 nnm 

Qtiarum una cogitatione , altera perpe- n2 IHD^ nfcyj;iQ3 n^JC^nT nmD 
tratione fa&a. Ob\ cogitationem mors decreta , fed ob perpetrationem ilia 
fuhfecuta ejl. lIlam^Exod. XXiV, 10. 11. Hanc Levit. X. i. &c. 
comprehenfara putat & verbum OnDlpJa quum accederent , refert ad 
priorem , fed imQM ^ mortui funt ad po(1;eriorem loeum, quippe 
Levit. X. I. non na^pn accejfus, fed, nsnpn oblatio ignis peregri- 
ni mortis catifa perhibeatur , de quo quoque difputantes reperiss 
Magiftros R. Jofen Galilaeum & R. Altibham injalk^it f. CLXiV. i. 
Sed hsec folida non fuht. Nam a. m Exodo mortis Nadabo M 

JL. 2, AbihS 



^o - LevU. XV L /. 

Abihu propter accefTum ad Deum decretae mentio non fit. h. Nec 
lii duo foli cum Mofe montem afcenderunt afpexeruntc|ue Deum 
Ifraelis, fed & Aliaron & LXX. e Senioribus Ifraelis. trgo etiani 
his eadem adjudicata erat. Non enim difcrimen aliquod inter 
afcendentes notatun c. Nulla quoque neceffitas verbis Textus 'm- 
ert , ut illa de duplici morte intelligamus. Verbis locutus eji Jebova 
cum Mofe poji mortem fluomm Filionim Aharon^ cujus nunc caufam fe- 
qucntibus indicat : Qiii , quiim accederent\ in confpe&mi Jehova , tunc 
tyiortui funt. Vel qiiia accejfermit in confpe&um Jebova , ideo mortui fimt, 
Nec repugnat cum illis C. X* '\y^^i'\ ^ obtulerunt ignem peregri- 
«mw, nam utrumque ftidum ell , utrumque quoque malum , quo 
Deus ad iram provocabatur. 

§. 13, Terribilis hssc poena acutum rehquit ftimulum cavendi 
fibi a confimiU irreverentia in Minifterio Sacerdotah'. Vel quid 
fortius horrenda posna Nadab & Abihu propter approximationem 
ad Deum iniiida ? Nam exempla nova & inteitina praefertim ad 
movendum plurimum valent. Bene veteres Judsei fimili illullrarunt; 

x>i2^t riSinS Sti?a i^c^ia n^^Yy p nTvS^ 0-1 rvr\ nmS naSn na 
S« i^ nafc^i "\n« «3 nnan 3DK;n Sni piy SsKn *?^{ h iDb^ «on iSxu 
•?inv iT^^T HT ^jiSq nati^ itid man 6<Sk^ DnD3 331^13 S^<i pj^: S^xn 
Qiiid Textus C v. I. & ?nn« OD »Jiy niD nn« -idmj idS i^^iA-^n \d 

2.) Wf/^.'' Befp. Ekafar Filius Afari<R accomparat injirmo , cui Medicus, 
qui ipfum invifehat , dicehat : Noli frigidum comedere ^ cuhare in loco 
humido. AcceJJit illum aliiis atque ita dixit : Noli frigidum comedere ^ 
in humido jacere, ne moriaris , prout mortuus eji N. hijus monela priori 
longe fortior erat. Ueo hic qtwque additur : Poft mortem duorum Fi- 
liorum Aharonis, &c. Quare Spiritus S. in verbo fuo faepiflime 
exemphs monet atque illis a peccatis nos abfterret , uti Luc. 
XV 11. 32. fiviiiJioveuiri jjjcmentote uxoris Loti : Mementote impurorum 
Sodomitarum & Gomorrhaeorum, qui, uti Judas dixit, Tr^oKnwcn 
^i^iyi^A TTv^og otml^ fujlinentes : & Paulus in hmiH materia i. Cor. 
X. ^' Haec tuVo/ w/xwv acciderunt, ne concupifcamus res malas , ficut illi 
cupiverant , num aliena pericula llipientem cautum reddere debent. 

§. 14. Priusquam progredior ad vers. 2. duo adhuc referenda 
ad v. I. Ex his primum : Deus h. I. dicitur tantum allocutus Mo- 
fen ' non Aharonem , ut ahbi faepe , veluti Lev, XI. i. Xlll. i. 

XV. I. 



Levil Xf^L r* 2: ^i 

XV. I. Abarbanel haud male aiiiiotat : Rede hinc coliigi praecel- 
lentiam Mofis prae Aharone , iiti jam fupra diduQi §. 8- Prjeterea 
oblervandum, quod interdidum divinum reflius mediate per Mo- 
fen datum , quam immediatc ad Aharonem. Facit magis ad Ma- 
jedatem legisiatoris , interdidum , intercedente Miniftro, ferre. 

§. if. Alterum exftat: Pr^ferea locuttis eji Jehova adMofen, fed 
id, quod locutus erat, clare non exprimitur. Praevidit hanc diffi- 
cultatem Seb. Schmidius ac conatus efl: tollere ita vertendo. v. i. 
PriUerea lociitus eji &c. & V. %. 'iQfc?»! dixit , inquam, Jehova ad MO' 
fen j Loqmre ad Aharonem &c. Objed:inn ergo ell interdidum v. 2. 
Confimilis phrafis , quae occurrit 2. Reg. XVllL 28« 'lafri'!""")^!'! 
^ locutus eji, dixitque, tantundem valet ac communis illa IQnS i:n^T 
^locutus eji dicendo Exod. XVI. ii. Num. XXVllI. l. Gen. VIII. if, 
XVIi. 3. Miflis criticis, quae ad rem parum faciunt, tranfeo ad 

§. 16. V Ipfum interdiduni V. 2. quod ita fonat : Alloquere Aha^ 
Yonem , fratrem tuum , ne omni tempore ingrediatur illud fan&um, ( quoJ) ' 
intra velumt verfus opercuhm propitiatorium , quod fuper Arcam, 

§. 17. Mofes ergo immediatum accepit a Deo mandatum ; At 
Aharon mediatum per Mofen. Statim ab initio Miflionis Mofes 
junior praslatusi erat Aharoni feniori. Hic enim declarabatur os 
Mofis. JMofes VQXO Deus Aharonis Exod. IV. 16. Deus fiberrimus 
efl;, & carnis rationem non habet, ficuti toties tefl:atus praeferendo 
natu minores majoribus. Mofes etiam fequente tempore primas 
tenebat, referebatque Vice- Regem , erga ipfum quoque Aharonem, 
Quo fpeciatim quoque referinius prcerogativam familiariter cum 
Deo loquendi , Sc ex ore ejus juflTa audiendi. Hinc Num. Xll. 8. 
Oretenus 13n&< loquar cum eo, & fupra Cap. VII. 89. quando ingrejfus 
e/i Mofes in tentorium Conventus ^ audivit vocem '\y\U loquentis ( Dei ) 
cum eo de propitiatorio , quod fuper Arcam Tejiimonii , e medio duovum 
Cherubinorum , "13^1 ita ( nimirum ) locutus eji ad ipfum. Id quod 
aegre tulerat Aharon cum Sorore Miriam. hinc ja&antes & indig- 
nantes fiftuntur , an tantummodo cum Mofe "131 loquitur Deus ? An^ 
non etiam nohifcum IZI loquitur Deus , ^ exaudict nos. Num. XII. 2. 
fed faftus fui commeritam tulerunt poenam. Mofes non exambitio- 
ne fibi hanc gloriam dederat , fed juflTus a Deo. AUoqmre Aharo- 

L 3 nem 



6z LeviL XVL 2,'^ 

vem vel praeipe Aharoni nomine meo, ficuti Arabs hanc vim voci 131 
lioc loco tribuit. Conf. Gen. Xll. 4. Lev. XXL 16. 17. &c. 

§. 18. ExHebraeis, ceu lingulare quid Abarbanel notat ; quod 
exftat : Alloquere Ahnronem fratrem tuum. Aunon ?Jovit. Aharonem 
Vm \^m O Vy «^n ejjefratrem fuum ? Abarbanel fol. CCL. c. r. 
AJibi fimpliciter Mofes ^ Abaron fnppreffo nomine Fratris dicun- 
tur, Levit. Xi. i. Xill. i. Ita quoque Levit. Vi. z. Frdcipe Aha- 
romC. Vill. 2. Accipe Aharonem Conf. C. X. 6. I2. 19.. Difficulta- 

teni motam altera Columna ita folvit : )ih vnsK n>n V^)7W »5 ^V ^^ 

iD"in^ •?« omr cn^jnnm ^Dy |nn5«inr&{" n6vi ni iSna«j »j>d nn 
»"» t:npa3 njn o 'nfrjiajn mSyaj 0'iu^ Q^nfciri 'Jic^ i>n iSk3 "1:1 
Adjeduni efl: nomen Fratris tui > T^e Aharon codiHmet p n»n> :«b 
ewwe id Jibi licitum effe , quod licitum erat Mojjy cujus Frater eji , adeoque 
hahere potejiatem jugiter adytum intrandi, aque ac Mofest Idqtte eo magis , 
quod quando ftahcmt in monte Sinai ^, y^iEhmnioverit abi & defcende ac 
afcende tu & Aharon tecum, fed Sacerdotes & Populus terminuni 
ne perrumpunto &c. Exod. XIX. 24. qs. ejfent duoFratres eodem 
JProphetice gradti gaudentes , fed ab exO:rud:a faiiftuario res ita fe non 

habet, & paucis interjedis HM pm o m^ vn vh CDn»nibvo rtJn 

Ecce dignitate I St"*1 112^1^^ 103 «3^ S^S m &{^ r\^12 SjSi &?3> ^33 
mn funt squales ; Aharqn enim tenehatttr ad inierdi&um , ne ingredia- 
iur, fed Mofes non item^ pront Magijlri nojlri p. m. explicarunt. vid. in- 
faper f. CLXIV, c. f. Judicat itaque Abarbanel Fratris nomen idea 
extra ordinem adjedum fuiflTe, ne eo ipfo , quod Mofis Frater e(tj 
fibi idem adfcribat Privilegium , quod ille habet. HcEC quidem 
ipeciem veritatis haberent , fi non alibi , ubi h38C ratio valere ne- 
quit, conjundim Aharan Frater ^//«x reperiretur. Habes loca Exod» 
XXVIIL 2. 3. Exod. IV. 14. VIL i. 2. Num. XX. t Promifcue 
itaque modo fimpliciter Aharon, niodo Fra^er Mof.s dicitur. Ma- 
jor Mofis dignitas afiunde quidem conftat* fed hinc non firniiteir 
|)robatur. 

§, 19. Sequitur ipfum interdidum r Ne omni tempore ingredia- 
tur illud fan&ura j qtiod intra velum^ verfus operculum propitiatorium ^ 

qstod 



LevH, XVL s. 6| 

quod fiiper arca. Accurate defcribit locuni , a quo Aharon abeffc 

debeat. is^ip five originem , five etiam ejus ufiini fpedes » Locum 

Sacrum , Deo , ejusque cultui confecratum notat. Vocabuluiu 

adeoque generale e(t , quod circumftantiae demum determinant. 

Ita aijteriorem fan&uarii partem per ^np intelligendum efle Exod. 

XXVIIJ. 25?. 3T- facile fcio , nam Pontifex Pedorale & Palliurn 

cum Tintinnabulis & Malogranatis indutus illud ingredi dicitur , 

fed veftibus his ornatus ad Locum fanftiflimum non pertingit Lev. 

XVL 4. Pofteriorem autem in commate, quod pro oculis eft, ex 

Textu , rationibus & audoritatibus. Dicitur enim i^^npn San&um 

illud , puta quod nansS JiOD intra velnm , fcil. difterminans San- 

dum a Sandiflimo : Hoc enim ita appellatur. vid. infra v. 12. Exod. 

XXVL 31. XXXV. 12. ^me explicat Abarbanel p. cit. C. 4. 

/iDnfin nnN retro velum. Sic Arca teftiraonii reponenda r\T\^b noo 

Exod. XXVL 33. Sed haec fine dubio in adyto fita erat. Phrafis 

DDifi^ fioa oppofita eft n3*i5)S pnQ« At haec Locum exteriorem 
ratione veli ad ortum fignificat, uti Exod. XXVI 3f. 8c pones 
menfam nansS f ino extra velum in fan&o. Conf. XL. 22. & de 
Lychnucho C. aXVII. 2t. Ergo vi oppofitionis illa interioreni 
verfus occafum vid. Exod. XXV. 11. i. Reg. Vll. 9. Infuper, 
ut in loco cognofcendo certifliimi fimus , explicationis gratia por- 
ro additur verfus faciem operculi propitiatorii , quod fuper Arca. Q.uis 
vero, hodie faltem, nefcit locum Arcae in Sandiffimo Exod. XX VL 
33. XL. 3. Hebr. IX. 4. Quando memorat ^2Q faciem opercuH &c. 
Locuni in Sandiflimo fpecialius determinat. Non enim Pontifex 
unquam copiam habuerat adlatera, multo minus ad tergum oper- 
culi ftandi , non nifi ad partem ejus anterioreni , vel orientalem. 
Alias peccaflet contra reverentiam numini debitam. Rationes 
idem evidenter docent. Vel quid hic ^iTf>n fan&um , in quodAha- 
ron omni tempore ingrediendi licentiam non habet, fed upa tan- 
tum die in anno v. 33. notat , an atrium ? Non puto hoc ulli in 
mentem venturum. AnSandlum, in quo menfa, Lychnuchus & 
Altare fuffitus ? Nec hoc dici poteft, etenim fandum ipfi gregarii 
Sacerdotes fingulis diebus bis ad fuffiendum, Lucernas aptandum , 
& femel hebddtnatim , ad panes in nienfa removendos imponen- 
dosque , intrarunt. Ergo certum eft Locum San&ijfmum , quem 
Judaei a>t^lpn l^'1p appellant, intelligendum eflfe. Ultirao huic ex- 

plica- 



/ 



64 ^^'^'if^* XV L 2, 

plicationi favent omnes , quotquot vidi , interpretes & translato- 
res, Judc^i & Chriftiani. 

§. 20. Ab ingreflu hujus loci fandiflimi Abaron prohibetur : 
bfc^l Ui iion iii^rediatuY omni tempore illtul [un&iim &c. Particula h^ no- 
tionem mmulati grnviter prohihentis habet , veluti Exod. XVJ. 29. 
Jer. XVII. 21. jam ante Deus docuit fe cafte & cuni reverentia 
adeundum eflTe Exod. XIX. 21. XXIV. 9. & v. 12. Mofen folum 
in niontem advocat. Nunc quoque, quod circa aditum adyti 
Aharon obfervare teneatur, ftatuit, neille omni tempore intret, quali 
locus efifet vulgaris , quem pro lubitu nullo non tempore adjre 
poftet. LXX. ni;""S3 vertunt 7r«:(r«v c^'§xv, ut & alibiExod. XViil. 
22. Job. XXlV. I. &c. quod obiter moneo : Nam ad hunc mo- 
dum non femel in N. T. ^'f« pro tempore fumitur Joh. XVI» 2. 
Philem. v. if. Eoipfo, quando prohibetur introitusj omni tempo- 
re, conceditur aliquod, quod inferius definitur. 

§. 21. Rationes interdi6li, quse exprimuntur , funt duae. Prior 
petitur apoena, ne moriatiir^ fcil. Morte praeternaturali, violenta , 
quam. iratus Deus Mandati transgretfori alias inferet. Qualis iliata 
Nadabo & Abihu , Aharonis Filiis Levit. X. 2. Mgrejfus eft ignis e 
eonfpe&H Adonai , qni illos ( l^adah & Abihu ) confiimfit ina'1 ^ ita 
mortuifwit iii confpe&u Domini : Ne itaque Aharon mortem fibi [ar- 
eeiTat, alieno periculo fapiat» Hinc Canon Judaeorum ap. Abarh. 
eomment..Lp. CCL.e»4. nh^ CD^JfiS »JsS.DJ3J!^ h>n; (nij V'?n nas^ 
3"n miDj; inir ^h^ S5>n^ ohdM' mm ^n^ r\ivnM nnui; -]nir 

Dixenmp Do&ores noflri , p.. m;. Fontifex, qui citra neeejfitatem rnlpSa 
muneris SanBiJJimum inp'efjiis ejr , jnorte dignus cenfetur , fed Sacerdos 
gregariiis' fanBum citra necejjltatem adminiftrationis facrtn intrans , va- 
pulat. Alaimonide Tr. Joma Q V. f. crrca finem notante : Multi 
Sontifices mortui funt , ceu qui iyiepti erant aut fuffitum mutaverant.. 

§. 22. Fofterior in verbis : Kam in mihe appareho fuper operculo 
propitiatorio. De ienfa hor.uni verborum ihterpretes non conve- 
niunt, fed in duas abeunt partes : Quarum una o idem valere 
putat ac p1 tantum <fe p]; pQV fiimum ex fuffitu excitatum expo- 
nit : Altera vero retinet ordinarium O quia fignificatum <& pv pro. 
}inbe ceu Syraboio praefentise divinee in adyto habet. Quia vero 

utra- 



LevH. XVL 2^ 6f 

utraque fententia magnos habet patronos, rationibus quoque mili- 
tantes, optimum puto, fi quid fentiant & quibus rationibus ex- 
pofitionem probent, candide propofucro » poftea judicium meura 
circa illas niodefte appofuero. 

§. 23. Priori modo ex Judaeis explicant Bechai, Aben Efra, 
& Abarbanel : Ex Chriftianis Sheringhamius & Vitringa. Bechai i« 
Comment, ad Legem CXLVIL c, 4. Cavendum erat Aharoni KStsr 
}ie omm tem- fjya nntup:! ihn nDiflS noD tj^npn hn nj; "Sja k3» 

pore janBum illtid , quod intra vehim, intret , nifi cmn fuffitu, qui Nubes 
eji. Sapiens Aben Efra ntPVW nniDpa OH 12 DJD^ ti^U7 apt3n pvn a 

fjyacDK >3 v'?^ nj^ij r\^m fei^ iDya njni mo> jaTODn n«n» «St \xf 

Verba nam in Nube fignificant adytum intrandum mn ejfie , nifi cum fufi^ 
fitu , qui Nubem excitag , ne aliter gloriam Dei videat & forfan moria" 

tur : Erit itaque hic fenfus nojt confpiciar ab iUo , nifi ifi Nub6» 
Addo denique Cel. Abarbanelera nJt5^3 Tym rrmprs ]y^2V pt mv 
Senfus verbortm efiytayttum inNuhefuffitus r~niS3n ^V '»'Sfci Hii^lJ n»n» 

femel in amio confpicinr ah iUo, in Expos. Leg. fol. CCL. c. 4, Ex Chriftia- 
nis Cel. Vitringce 7roi^u(p^ci<riv in haBCverba adduxiflTe fufficiet, quae exftat 
in Animad. S. p. m 162. Nolo enimy inquitDeus, w/ alio tempore fan&um 
jllud adeant,quam qtto accenfoThurihulo Nubemfumiin adyto iUo fufcitahunt 
juxta prafcriptum Legis, qtiodimico ^ folofiehatDie expiationis puhlica. Ra- 
tionesautem fequentes funt. L O faepiusidem fignificare ac [^ltan" 
ium: [n queni finem Abarbanel citat Gen. XVIi. i^^. XIX. 2. XLIL 
12. 11. Si fufffetNubes in SandoSandorum fuper propitiatorio, an- 
tequam in adytum veniret Pontifex ,, eccur, cedo, Nubem creare 
debuit, inquit CeL Vitringa vid. loc. cit. III. Explicite idem infra 
V. 13, doceri , & imponet fuffitum illum igni coram Adonai , ut t»gat 
Nuhes iUa fufijitus operculumt quod fuper Tejiimonio efi, ne moriatur, Ubi 
quoque fuffitus dicitur Nuhes , quaeque propitiatorium tegit , & 
qu3B mortem ab intrante arcet , adeoque merito explicatio v. 2. 
habetur. IV. Addit Bechai : Si verba de Nube ceu Symbolo prae- 
fentiae divinae intelligenda eflfent , vix quidquam dici, quam quod 
reliquis quibuiivis Ifraelitis gloriam Dei in columna Nubis mani- 
feitatam videntibus obtigit , conf. Exod. XVl. 8. XXXIll 10; 
Re^Sius itaque exponi de gloria Dei extra Nubera fuper propitia- 

torio 



C6 LeviL XVL 2» 

totio apparente & ideo excitafldiim fuifTe fuffitum )^ m^^.V »13 

Vt ipfi ejjk oculorim integimen , nUDH VXa VTV I^T^ ^^Sl CJU^j; r»lDa 
tum^ ne iUi fplendore glorirz divina pa-fcantur, 

§. 24. Pofterion feiitentiae qiioque non defunt viri au(^oritate 
graves ex utraque gente, Chriftiana &Judaica. Ex illa doaiffimi 
Theologi, qui verfionem Belgicam Gloflis ornarunt, Cel. Coccejus 
(& plures alii.. Ex hac Jonathan B. Uziel, qui ita Mofis verba ex- 
pllcat ; »*}1|:d m Sj? hmu »J1JOK^ np^K »JJ3?3 anK (^twniam in Nu- 
he mea gloria dimn<z we/S, Majejlatis revelabit fe fuj)er propitiatorio, Ahen 
^.t prolata, quam.foyet, fententia fubjungit O ^D '3 C3nai&$ c^ 
Alii v£ro mpticant -verba , nam .mifian Sj; p3;3 n ^JH O lUp pl^S 
in Nube , ^«w ego fuper propitiatorio in Nube hahito. Eafchius 

^\:j ^7\v tDV^ '>ri2^3p nS;iK7- ish) ^jjy 'iw toy cj^ n^snj Ofcs i^sn »3 

Jugiter ego ibi appareo in columna Nubis mecc ^ IDIli^S in? ^31 S»jJ1* 
^m/(3 autem gloriofa prafentia mea ihi confpicua eji , admonetur (Ponti- 
fex ) ne huc frequenter accedat. Hic fenfus literalis verborum , nam in 
Nube apparebo. Cum quibus confentit R. MenaKem , notante 
Ainswortho. Verba Aben Efrae & Rafchii reperis in Bihliis Bux- 
torfanis ad Levit. XVI. p. CXXXII. Rationes evidentes funt. (N ) 
Verba ufitate fenfum , quem memorati viri dant, habent. (3!) So- 
lida quoque ratio > quae fupra legitur, videtur, quare Pontifex non 
nimis familiariter Sandtiflimum ingredi debeat. 

§. 2^. Propofita utraque fententia reftat , ut judicium ni€um 
apponam. Fateorquidem & illam & hanc Argumenta primo in- 
tuitu haud infirma habere , quae per aliquod tempus animum me- 
um ancipitem effecerunt, imo cogitandi anfam dederunt ; Annon 
utraque his in verbis intelligenda iit, Sed cunclis ad calculos re- 
vocatis pofi:eriorem , ceu verbis Textus, fcopo atque aUis Scriptu- 
rae Locis convenientiorem praeferendam judicabam. Nam ex an- 
tea diclis conftat , Legem hanc occafione mortis propter invere- 
cundum ad Deum aditum Fihis Aharonis inflidse datam efle. Allo- 
quere Aharonem Fratrem tuuni , ne quovis tempore intret illiid fmBum , 
quod intra velum , ne moriatur , nant in Nuhe dppareho fuper propitia' 
torio' ; quafi d. fubita morte Filii Aharonis igne ex facie mea pro- 
deunte in loco imOiO perierunt : Caveat fibi Aharon > ne intrans 

San- 



LtviL XV L 2* 67 

Sandliflimuni in eandem incidat pcenam ; Nam m Nnhe appareho fu" 
per p'opitiatorio. In Sanclifitmo facies mea efl; ignivoma a ipfuni 
cEque perdet , ac perdidit Filios ejus. Ita ultiniis verbis ratio red- 
ditur & interdidi & poenae a Deo ibi habitante in contumaceni' 
animadvertendae. Rediffinie ita Pontifex ab adyto arcetur ,. quia 
Deus ibi in Nube apparet, Notum enini undique m facris Nubes' 
Prcefenciae Majeftatis divinae Symbola elTe. Pfal. XCVll. 2. pj; Nu" 
hes ^ Caligo circa iUam. Praefertini autem ex hiftoria Mofaica, quae 
toties numen Nube gloriofe veftitum refert Exod. Xlll. 2i. XJV. 
jc,. XIX. 9. XXIV. 15. i^. XXXIII. 9. 10. XL. 34. 3T. Num. 
IX. X. XII. & alibi. Atque hoe non tnntum intelligendum de 
columna ilia Nubis , qnoe populo m deferto invio prseeundo viani 
parans , extra Tabernaculum confpiciebatuF. Sed & intra id, quae 
in Sandiffimo tempore caitrorum quiefcentiuni fubfiftebat & alis 
eberubinorum quafi infidebat. Quare ah'as iegifer cherubinos alis 
expanfiS , quae folii formam & ufum exprimunt, confici jtifiRt ? 
Voces ex ianeT:aaria editcT Lev. I. i. Num. V\l v. ult. Deuni 
fbi fymbolice habitafle Tquod procul dubio in Nube fadum) do- 
eent. Huc quoque facit Locus Exod. XXV. 22. Et convemam te 
ibi ( in Santtiflimo) ^«5* loquar tecimi de propitiatorio e medio clmrum 
eherubinornm qui fuper Arcam teftimomi. Haec inferunt Deum Taber- 
naculo exiftente habitafTe m Sandiffimo. An absque Symbolo- 
prselentiaj divinas ? Non. Ergo cum Symbolo: Hoc vero efi; Nu- 
bes. Docet idem ignis ex Deo, vel potius Nube egrediens , qui 
Nadab & Abihu confumfit. infuper fi tempus, quo Ifrael in ter- 
ra pacata liabitabat , expendimus, Nubem in Sanc^iflimo fuifTe ne- 
gare non polTumus, legimus enim Deum i. Sam. III. 3. Nomine 
Samuelem vocaflfe, quod explicante Davide ex ColumnaNubis fa- 
ftum Pfal. XCIX. 7. pJ7 "ilDp^ in Columna- Nubis^ locutus eft cum iUis^. 
fcil. Mofe, Aliarone, & Samuele, de quibus Commate 6. Colum- 
na autem Nubis alia hic intelligenda non efi, quam quae fuper Ar« 
ca in Tabernaculo apparebat, nam a quo terrani Canaam ingreffii 
funt {fraelitse, Nubes, quse illos praeire folebat , difparuit, idque 
meritOi Jdem vult nexus in Hiftoria Samueiis : Samuel cubabat in 
Falatio Adonm ., ubi Arca Dei ( erat ). ^ vocavit Adonai Samiielenh 
Dein tempore Saloinonis, quo ledes numinis nonnihil immutaba- 
tur, Nubes implebat domuni Dei i. Reg. VlIL 10. 11. 2. Chron». 
Vli I - 4. atquCj. ut probabiiiter judicamus ? in illa ejusqueadyto 

M %■ fernis 



^8 LevlL XV L 2. 

ferme ad deftrudionem templi permanebat , quod nos vifio Eze-! 
cheliana non obfcure edocet Cap. X. 3. 4. 18. 15. &c. Imminente 
vero devaftatione Hierofolymitana ex loco fuo difceflit , atque di.» 
fceflum gratiae divinaj in populum liadenus collatae prEefiguravit. 
EvidentifTime hinc patet Nubem in adyto extitiffe, Nubem Deura 
praefentem indicatfe , adeoque ad reverentiam loco*iandiffimo ex- 
hibendum redc dici : Ne Aharon quovis iempore iliud SanUum infnp , 
nam in Ntthe apparebo fuper propitiatorio. 

§, 26. Verum & ea excutienda funt, quae viri do61:i ftabilien- 
dae fententise fuae infervire judicant. 1. Particula O notionem pT 
tantum ordinario non habet Ordinaria autem 9 fi fieri potell, fem- 
per praeferenda efl. Hic autem notio : Nam, quia longe fignifi- 
cantior, quam tantum : Ratio enim danda, quare Pontifex fub poe- 
na mortis adjrtum quovis tempore ingredi non debeat. Dein nul- 
lus exlocis citatis Gen. XVII. iv. XiX. 2. XLll. 12. fignificatura 
tantum admittit , ut non commodius nam , quia , admittat. 1 1. 
Maxime alia Nubes fuffitu accenfo creanda erat , ut illa , in qua 
Deus habitabat, contegeretur atque ita gloria Dei non confpice- 
retur. Utar verbis Aben Efrae, Nubem excitai, negkriam Dei videat, 
Sed quaero, quae eft illa lUJ gloriaDQi ? Profedo non alia, quara 
Nubes conf. Exod. XL 35. Inverto itaque Argumentum viri Clar. 
Si non fuiffet Nubes b. e. Symbolum praefentis Dei, antequam in 
adytum veniret Pontifex , eccur , cedo, Nubem ex fuffitu creare 
debuit ? An illa excitanda propter Arcam & pauca reliqua vafa in 
Sandiflimo ? Non puto , fed propter Deum, qui locum illuni fym- 
bolice incolebat. Quo fub Symbolo ? Aliud praeter Nubem igno- 
ro. Nam quod Vir Clar. dicit caliginem inducendam fuilfe , ne 
Secreta adyti oculis omnium puterent , plane non capio, tum quod ge- 
neralius dixit, Secreta adyti^ tum etiam, ne illa oculis omnium pa- 
terent, cum foli Pontifici lex tiasc data fit III. Ita quidem eft , 
fumus fuffitu accenfo ortus py Nubes dicitur, fed non fimpliciter, 
verum nn£3pn \1V Nubesjuffitus, uti & Ezech. VIII. 11. xAt com- 
mate 2. ]2V tantum reperitur , quae de Nube fuflitus nullibi , licet 
ultra 80. occurrat, praedicatur, Si py Nubemfuffitus denotat, qua- 
re V. 13. & apud Ezechielem Vill. adjicitur mm£3pn> quod tamen 
minus neceffarium , quam in hoc verfu ? Nam illis in locis fernio 
eftdefufhtu incenfo, unde facile Nubem artificialem colligo: Hic 

vero 



LeviL Xp L 2. ^9 

vero ratio interdidi introitus datur atque adeo fpecialiorem ^igtxl*^ 
ficatum ita facile fcire nequeo. Quare hinc colligo py Kubem . 
in qua Dens l^ confpiciendum praebuit, innuere. At atomatica illa 
V. 13. quoque dicitur tegere propitiatorium, atque efficere,ne Pon-. 
tifex intrans moriatur, Nec hoc impedit.* Nam aroma incenfura 
furgebat, feque difFundebat, atque caliginem inducebat, ne Nubesr 
illa Dei perfpicue confpiceretur. Probe diftinguenda puto, quae 
commate fecundo, quaeque fequentibus, decimo tertio praefertim, 
exftant. Etenim iito rationem datingreffus non aftedandi, fed 
his praefcribit modum!, ad quem imo Di^ in anno Sandiflimum 
ingredi poteft , debet. Hinc verfu tertio demum , cum hoc C A 
qiiod pojea recenfurus eji ) ingredietur Aharon in illud San&um. IV. Ob- 
ftat praeterea , quod legitur : Nam in Nuhe apparebo fttper propiiia- 
torio, Si Nubcs fuffitus effet intelligenda , qua ratione exftaret » 
appareho fuper propitiatorio. Fumus Deum non fiftit videndura. 
Dein fumus excitatus fe difFuderat per totura Sandiflimum , noti 
folum texerat propitiatorium. V. Viderunt quidem etiam Ifraeli- 
tas gloriam Dei in Nube , fed eminus : Qui vero Sanftiflimum » 
quod tum temporis X. cubitorum folum erat, intravit, illam comi-- 
nus vidit , atque in penetrali fuo. Ex facris autem cognitum , 
quanta Dei gloriam inNube manifeftantis Majeftas fit. i. Reg. VIII. 
10. II. Nubes domum Adonai implevip i Ideo Sacerdotes non poterant con-* 
jifiere ad minijlrandum propter Nubem , nam ghria Adonai implevit do- 
mum Adonai. Quando vero Bechai fubjicit , gloriam Dei fme Nu- 
be confpedam fuiffe , tgo , unde affertum hoc probarc valeat, 
nefcio. 

§. 27. Nulla difficultas, quod Deus , ceu Spiritus ao^«Tor, con- 
fpici nequeat. Non fiftitur videndus quoad efTentiam , fed j5>»^- 
bolice confpiciar , vel , quod eodem redit , apparebo pV3 in Nube» 
Hoc fenfu multotios dd^atog proponitur d^otto?. vide Gen. XLVllL 
3. Exod. IV. f . dabo* nonnifi verba , quae exftant Num. XIV. 14. 
Nam tn Jehova in medio populi ( hujus ) habitas , qui ad oculum ni**l5 
confpe&us eji tu Jehova , ^ Nubes tua Jietit fiiper iUos, Quando dici- 
iwt confpiciar vel appareho in futuro ,'id non exponendum eft, vel 
de tempore futuro in genere , vel de Die Expiationis in fpecie, 
Futura faepius vim habent praef^ntis vei perpetui : Vid.Gen. 11. 10. 
Fluvius "112» divideturih.e. dividitfe juxtaLeges Naturae,Rom.III.3o. 



70 Levii. XVL l. 2^ 

\Jnus Deus eft^qtii iimiucrujujlificabk, i. e. qui feruper juftificat. Liquet 
tx hiftoria antecedente Lev.it. X. 2. Ignis exiit e facie Jehov<z. £r- 
go JehoVa jam mm erat in vSanftiflntio. Alotivum quoque fl:i'ingit. 
Aharon in Sandiffimiini ingredi haivd debet. Qiiare? Qnia Deus 
m Nube ibi apparet. Sainftiflimum efl; ordinarius habitationis lociis. 

§. 1%. Forismata ex pr<xfamine. V. T. 8c »2. ExpHcatione prcemi{Ta 
Porismata , qu^ ex illa fiuunt , aut in verbis Textus , eorumque 
vi rundata funt, tradere non inutile jndicavi, ut mens legisbtoris 
fuflus data paucis eognorceretur, ad ufus fuos applicaretur, ac da- 
retur mani^duclio ad fetifum myfl:icum. 

Porismata, qua? notamus > fequentia Cunu 

I. Dei , ceii abfoluti Domim ,, Hberrima voluntas ejl , Inmc prcZ illo 
majori honorey amicitiave dignari, Hic Deus cum Mofe ex Sandiflimo 
tecutus eft, illo utitur ad voluntatem fuam reliquis omnibus indi- 
€andum. Non item cum Aharone, cum quo per internuntiuni 
iVlofen agit, illi frequentiori aditu adyti interdicit , Hcet hic Fra- 
t€r , isque natu major, fummusque iii re facra adminifUanda Mi- 
nifter fit. 

IL Deus revereuter^ juxta Le£em fuam cofendus ejl. Aliter gra-^ 
vijfime in contumacem ammadverutur. Habes Exeuipluni in Aharone, 
ejusque Filiis.. 

ril. Locus fanBiJfnnus' gIo7'iofa Majejatis dhina Nnhe condecoratus 
a fiemine fub posna mortis adeundus erat , niji ah ipfoDeo licehtiam intran- 
di acceperit.. Unde interdiftum : Ne Aharon ingrediatur , lum in Nu- 
he apparebo ftper propitiatorlQ. Inltitutum hoc conferendum euni 
iJIo £ft. IV. II. Omnes fervi Regis , etiam populus provindaruni 

Kegis fciunt nwsn nrnn 'h\A iSon bt« £«U' ^sw rww, v2m S3 

Qiiicwique vir ,aut fmtlier ingrejfus n'an*7 IDI JnriN K^lp» ^^ "W^ 
fuerit ad B^gem in atrium interius, qui non fuerit vocatus j umim ejfe juf 
de eo morte afficiendoi 

IV. Socius deli&i , Sociits pwn<<P : Nadab & Abibu una in con«* 
fpedum Dei appropinquarunt : Una quoque igne ex Deo prode- 
siinte oonfumtifunt Rede Jalkut : p nw anut:' nnU3;i£' C3i:^3 



LevtLXVLu2. ji 

Hd tramgyejjio duonim Fratrum dqualis ita mors. M^ti-' t3M>JJ2? nn'Q 
fol. CLXIV. c. I. Imo qui loogo poft tempore ideni delidum per- 
petraturi funt , eandem quoque posiiam reportabuiit.^ Flitic v. i r. 
Ne mgrediatur Aharon iUud San^um, m mQriatur ^ Uti mortui furit 
Filii ejus. 

V. Aliem pericula fapimtem Cautwn reddere dehenf. Ji3eo mort 
filiorum Aharonis una cum caula repetitur, ut parens liberoruni 
exemplo fapiat. 

VI. Jeliovn , vel explicante Apoftolo Hebr. IX. S. Spiritm S. 
hac Lege dura docet nondtm manifejlatam ejfe ad San&a , vel cdum viam ^ 
adhucpriori Tabernaculo con/ijiente, Prohibebatur enim ad Sanftiffi- 
niura aditus. 

VIL Maximum difcrimen inter Pontijicem veteris, ^ Jefim Chru 
Jium ,F6ntificem N. Tejiamenti , vel exinde patet ^ quod illi jugis introi- 
tus , etiam in umbratile Sandiffimum , fub poena niortis prohibi- 
tus fuerit Hic vero femper fedet in vero, in ipfo coelo, in Thro- 
no Majeftatis ad dextram Dei. Heb. Vlil. i- 

VIII. Cultus externus ceremonialis , ipforum quoque Sacerdotum, Ded 
ferfe nonplacet, nec commendat cultores, Minijlros ; quin terret ^ ^ra^- 
vijjima fecum fert judicia , niji juxta voluntatem Dei prtnjletur» Experti 
funt Nadab & Abihu. 

IX. Ex malis morihus nafcuntur hona ^ falutares heges* Paulus 
ait : Propter transp'eJJiones addita eji lex. Gal. III. 19. 

X. MimjleriMnt diei expiatioms typicum commiferatione Dei ortum 
ejl , quando aniecejfei'at inohedieyttia duorum Filiorum Aharon j Minijle-' 
ritim vero vers expiationis antitypicum ingenti numinis mifericnrdia ortum 
fumfit inobedientia duorum hominum, parentum totius generis humani. Ubi. 
nullum peccatum , ibi nuila expiatio. Expiatio tanien fuccedifi 
non natura peccati, fed gratia mifericordis Dei 

XI. Deus vere ejl *yT\WQ qui Jiudio latet Jef XLV. i:Z. Nuhes ^ 
caligo circumcirca ipftim junt. Pialm XCVII. 2, Fucies Dd ah bomine 
vivo infpici nequit. Exod. XXXllI. 20. fi^c viOo fervata fpiritibus 
conlummatis. r. Cor. XllL 11. Nunc latet in Nube ; in iymboHs 
prsfentiae ; ia efFedibus ; Pojieriora ejus nonnifi videntur. Exod. 

xxxiu. 



7S LeviL XFL i, 2. 3. 

XXXIII. 2^3, Caveamus ergo nobis h, curiofa & ambitiofa vifio- 
ne DqI 

XIL ^«/ Deum adire dejlderat » ^^f/iif cum reverentia juxta pra- 
Jcriptum divimm , die expiationis miice expiationem qudcrens. Confpiei 
enim vult fuper propitiatorio , facie ad propitiatorium converfa, 

§► 29. Sequitur altera Cap. XVI. BarSy priori multo tongior, con- 
tinens officia pontificis peculiaria huic folenni expiationi a v. ^ 
ad 29. Ex his quaedam itnmediate ab illo praeftantur ; alia ex juflli 

CJUS V. 21. Z2. 26. 27. 2g. 

§. ^O. Mandata, qu<z pontifcem concernmtt, dijiinguuntur in generate 
^fpecialia, Illud continetur verbis : t^ipn bbi \)im «3' mn 
Uoc modo iyjgredietur Aharon iUuA SatiBnm^ Modo ante Aharoni in- 
terdicebatur adltus in Sandiffimunl Interdidi fcopus tanien mi- 
nime erat , ut abfolute ab e)us ingreiTu exclufus cflTet , fed ne omni 
fempore ingrcdiatur ; ne ingrediatur quando & quomodo ipfi lubet 
Itaque hoc interdido finito Deas praefcribit modum illud intrandi. 
Hoc modo Cquem ego dejinio, non quem ipfe eligit ) ingredietur Aharon 
illudSanBum, atque illum in fequentibus fufius defcribit usque ad 
eomma 29. 

§, 31.. FarticulaiWl mrre accipitun Lucherus videtur referre 
monnifi ad proxime fequentia r ©Oltbent S^Omit foU tt feinettt rte^ 
f}m I m\t einem jiUtt^ett %mt\% &e. Hie fenfus haud probandus 
cfi; , nam quse fequuntur v. 4. & fequentibus ,. etiam modum in- 
trandi compleftuntur, \mo cum ariete prorfus non ingreflTus eft 
Sandiflimum. Vulgatus fenfura potius dat , quam quod verba 
transfertr Rifi hdc ante fecerit ,• puta quae fequnntur , non intrabit 
Particula nWT juxta fl;ylum hebraeorum muliebris terminationis eft:, 
& idem valet ae neutrura, ut PfaL CXVlil. 23. conf. Matth. XXL 
42. commode vertitur r Hocmodo,c^\ in fequentibus traditur. Ita 

jkharbanel X^^^m «3» nK^iQ3 'yov^ mi^yn riKT n> ^y Mediante 
Mini/ieriO' ,. quod in fe&ione hac memorahitur , Ahnron ingredietur , quo- 
modo etiam literaliter accjpit Bechai. Sic n.siJ fumitur i. Sam. 
Xi. 2. TW2 hoc modo , hac conditione pacifcar vobifcum ,. ut effbdiatis: 
vobis totum oculum dexirunt. conf Gen. XXXIV. if. 22. \Jd 
etiam LXX. '^^w & Jonathan B. Uziel S1S3; >n» mo 4<nn3 Hac 

vations 



ratione ingrediatur Aharon. Lufus efl; , quaildo noiinulH ex Jud^is 
in hoc verbo myfteria qucerunt , veluti durationem templi primi 

5i myfiice rt\X^2 explicas , ttim mtat Templum pyimttm 410, ayinos Jiatu- 

rwnjuxtii numerum vocis n^T!3 3 Bechai in Lege fol. CXLVIII. c. 3. Col- 

ludit Rafchius ad h. I. vel Pontificem ingreOTu fuo mu Sk^ mSort 
prcecepta fafciculatim b. e. multa fimul implere , quo ineptiffime re- 
ferunt loca de Lege, circumcifion£, Sabbatho &c. in quibus riNT 
cxftat Deut. IV. 44. Gen. XVII. 10. Ezech. V. 5. in Jalkttt foL 
CLXIV. c. 2. Miraris homines, qui alioquin fatis commode lo- 
quuntur , non nunquam adeo ineptire atque talem verbis affinge- 
re fenfum, qui nullo prorfus indicio in illis latet, Certiflimuni 
ert innui modum five eonditionem in introituAharonis tenendam. 

§. 32» Hunc ad modum ingrefjus obligatiir Aharon , 7mn tamen Aha^ 
von fdtis , fed omuis in Pontificatu legitimvis ficceffor. Tum temporis, 
quando Leges dabantur , Pontificatui prserat Aharon : Hinc ejus 
nomen memoratur : Plura afia , quae Abaroni adjudicantur , gene- 
latimomnibus Pontificibus, legitimis ejus fucceflbribus, difla funt 
Exod. XXVllI. 29. 30. %s. Nam, qui ipfum in Pontificatu fecuti 
funt,. seque ad ha& de ingreflii condiriones adftringebantur, ac vero 
ipfe Aharon. Idem igitur valent vcrba ac bsee , Aharon ^' quicun-' 
que ipfiim in dignitaie Pontificiali excepturi ftinty in adeundo San&ijfimo fe-' 
quentes Leges probe obfervabimt. Q.uod clariffime conftat ex v, 31. 
h. C. Expiabit aiitem ita Sacerdos ///<?, quem ( jDf//;} unget ^ cujus ma" 
nus implevit ad Sacerdotio fungendum loco Patris fui. Unde Bebr. iX^ 
7. adfcribitur Pontifici , quod hic Aharoni 

§. 33. Sed annon obvenit, ut Pontifex cafu aliquo ab ingreflij 
impeditus fuerit ? Quid tum ? An Iblennitas hujus diei ad alind 
tempus differenda erat ? Vel an alius, & quis ille, qui intrandi co» 
piam habuerat ? Refp. Quam maxime probabile, quod ordinarius 
Pontifex femel ac iterum ab ingrefliu probibitus fuerit. Pontifex 
enim Aharonicus a fatis , quibus omnes homines expofiti ibnt ^ 
haud immunis vixerat, vel gravior morbus fubinde impedimento 
fuit, vel impuritas, qua confperfus. Dein folennitas haec ad cer~ 
tam diem , decimam fcil. in menfe tisri , adfiricla dilaiionem non 
permiferat, Ahusitaq,ue ordinario fubltituebatur,i ConfentiuntTra» 

M ditio- 



74 LeviL XVI 3» 

ditionarii. Unde in Tr. Mifchnico mv C. uS t. "iS ]^ifmftthjii^ 
tinmt routjfci alium Sacsrdotem > ft qtiod vitium ei CQntiiigat y vsl ex rio» 
Bnwa pollutiom , vei alia aiiqua im-puritate. Ex liac ipia canfa vefpe- 
ra Oici Expiationis pofl: exortas tenebras non perraittebant ei 
n^in sSlD^^^ multum eders tt cit. §. 4. prohibebantque cibos ,, qiii 
yenerem eKcitant, veluti lac , ova ,cafeuai , carneni pinguem , 
vinuni vetus, conditum, fabas freflTas , ientes , uti Sheringhamius ^^ 
Gemara Hierofo.lymitana citat. Si vero ohftaculum in ipfa Bit £x- 
piationis obortum, tum Princeps reliquoruni Sacerdotum, qui Sa- 
gan audit, vices adimplebat , quae vero k Pontifice agenda, agen« 
da quoque a fublUtuto. 

§, 34, Locus iHgrefTus fimpliciter dicttm: tyijsn San&umtLXK, 

To Ayiov^ vel potius illud SanBum fcil. quod v. 2. Ipecialius termina- 

hatut: intra velum 3 verfus faciem pro;pitiatorii , quod fuper Arcam. Ds 

hac enimfupra qusellio erat. In Sandum non fohjm Aharon^ fed 

^Sacerdotes fecundani;aUter,( quara in fequentibuf; defcriptio fit) 

ingrefli fnnt. Eft ellipfis , qucC ex antecedentibus fupplenda, cii- 

jus ufus in facris frequens , quippe fcriptura brevitatis ftudiofa fi- 

lentio prsete.rit.s quae fuperius in cadem oratione planius & plenius 

dixit. Attenti ledoris eft, ftudio omiffa ad fenfum cognofcendum 

repetere., quod facilhrne fit Ita J^^^^pn in v. 3. fuppletur ex v. 2. 

Simillimum habes exemplum in fecundo {tertii conimatis membro. 

cumjuvenco Fiiio Bovif , qui v. 6. ii. 14. & 18. fimpliciter jnvencus 

dicitur. Pariter Lev. IV. 3.. coli. cum v. 4. & g- Aliter difticuka- 

tem folvit Abarbanel : ^'^m T3in nm ir^p pK^Dn Sj niM a;; o 

tjSnn^ B^lp ^'^^^T^ Nn .CD*.J3S US'^ Qida totum TaJjernacuium fan^ 

&um, ideo locus oraculi i qui intimus ejl , ai^folute V^ip fintlus appeiia- 

tur. Sed non placet. 

§. 3^. £x Mandatis fpeciaiibas primum ^eft : Cumjuvenco^ Fili$ 
Bovis, in Sacrifcium pro peccato ^ arkie in Holocaujium v. 3. h. Jn- 
cipit Mofes nominare Sacrificia , quae hac die Deo facra fiebant. 
At fciendum plura alia facra fada fuifie, praeter memorata hoc ca- 
pite,- ficuti o-u^/3//3at5-i? hujus Legis cmn aliis jclare docet , ut Num.r 
XXVIII. 3.XXIX. 7-12. Sciricetoffercbantur ceu Holocaiifta duo 
agni juges tempore matutino & vefpertino ; dein juvencus ; pra^- 
terea aries ; inlUper feptem agni j denique Hirciis in Sacrificium 

pro 



Levit. XJ/i: 3, 7f 

pro peccato, ultimo, quae hoc capite expriiiiuntur , juvencus pia» 
cularis pro Pontiiice , arres in Holocauftum & duo Hirci pro pec- 
catis populi. In univerfum offerebantur XVI. Sacrificia , de qui- 
bus inferius plura. Qujndecim madtabantur, unura vivum man- 
ferat. conf, q\ioquQ Maimonides in Tr^Jomj Hnl^ppyrim Q, L §. i. 2» 
Si Dies Expiationis in Sabbathum incidifTet , accefeant duo agni 
juxta Num. XXV 111. 9; 10. Qpatuor, quae hoc capite tradunturj 
fingulariter facicbant ad folennem expiationem , ut colhgere h*Get, 
tum quod fola hic exprimantur , tuni ob Num; XXIX. ri. Redte 

itaque Abarb^aml in Comment. L CCL. c. 4. mDT K*? nin Qlpa^ 

rwn nW ^y^) flX^ rhm ^y^) ^)lJi Hocht capite Lexfiium re- 
cenfet Minijieriitm Expiatinni ^ R^miJ/ioni Peccatorum appropiiatmn, qua" 
lejuvencus ^ aries in Holocaujum Pontificis r «^ ©* duo Hirci ccstus^ 

%, 36. Ellipticum quoque Mandatum hoe primuni cum juvenca, 
Filio Bovis, in Sacrijichim pro peccato ^ ariete in Holocaujium. Quaeri- 
tur , quid fife fubintelUgendum ? Communiter ex antecedentibu? 
explicatio petitur ; Intmbit Aharon in iUud San&um, ^tquQ iic Verfio- 
nes LXX. Chald. Belg. Tig. Sed vulgata, Vitulum pro peccato ojfe- 
ret ^ arieiem in Holocaujium , majorem fenfus , quam verborum 
curam habet. Quando ex antecedentibus defeftus fuppletur ? 
non una oritur dilficultas : Neque cum juvenco nequ-e etiam arie- 
te Abaron Sandiflimum ingreflus ell:. Unde vere Aben - Efra i 

DHm TS rhnm hm ?n^iy pi vfn^r\ S« ifin "w2'>^ is^n^s p« 

C3»Jn3n hy] V^V iQoh JSIon luc verborum mens eji , ut juvencus in 

adytum ducatur , fed ut ab initio ex bonis fttis juvencum in Sacrijkium 
pro peccaio erkat ad expiandum profe ^ Sacerdotibus. Facilis quideni 
refponfio quoad juvencum , fcil. non quidem juvencum in Sandif- 
fimum introducendum fuiflTe , attamen fanguinem ejus , prout His- 
l^ni apud Drujtum in h. 1. & Glojfatores Bibi. Belg. annotant. Sed 
major difficultas remanet quoad arietem , cujus nequidem fanguis 
illuc illatus eft. Saltem fcriptura fiJet & negant Judaei , nominatini 
R. Jofe in Jalhiit fol. CLXI V. 4. c. ni. Dicenduni itaque arietem 
juvenco jungi , ut fimul Sacrificia Sacerdotii ofFerenda nominen- 
tur, uti V. ^. ratione oblationum pro toto coetu , quamvis de arie- 
te idem dici nequeat , quod de juvenco. Neque timendum verba 

N a haec 



7CJ LevH, XVL 3. 

haeg finiftrc accipi , nam legislator inferius mentem fuam pleniui 
aperit atque illationem fanguinis juvenci , non vero arietis, e/V r» 
(^yio6 praecipit. Commate tertio Sacrificia ad folennem expiationeni 
Pontifici ingreflfuro neceffaria defcribere incipit , fed poltea , quid 
fpeciatim ftatuerit , fulius docet. Non ergo feorfim particula Le- 
gis, fed tota lexleg.enda, conferenda , atque fic explicanda eft. 
verfio Arabica difricultatem evitat hoc modo : Hisce rebus ingi-ediemr 
Ahar.071 in .fan&uarium p utjijiat vitulum &C. 

§. 37. Primum facrificiura vocatur *ip3 |3 "^a Juvemis , Fi/ius 
Bovis, docens fpeciem animalis , aetatem & fexum,. Docet A. fpe^ 
ciem avimalis.. Vulgata vertit vitulum. LXX. [j^o^ov, Ab Hcbraico 
IQ ortuni germanicum %m / quo Lutherus frequens utitur , & 
graecorura lad^ii juvmca. S. Schmidius & alii recentiores transfe- 
runt per juvencum. Certum efi: pertinere ad genus bovinum , ex 
quo praefl:antiorfis vidimae fumtas erant, ceu pretiofiores prae vidi- 
mis ex genere agnino & hircino. Docet B. atatm. Coccejo 8c 
Stockio medius eft intcr S-iy Vitidtm & "W Bovem. Toties defcri- 
bitur npD p Filius Bovis. Lev. IV. 4. 14. Num. VIL ly. 21. 27. 
Quare ? Quis non novit natum ex Bove Bovis filium efle ? Non 
fcio rediorem rationem, quam quod HebrcCi minorem aetatem in- 
dicent per p fiHum. Ita vitulus "ip3 p Jllius Bovis Levit. iX. 3. 
pi^^ i:i2 Ji/ii Afwdi. Gen. XLIX. u. PuUus \2 fiUus Afmarum. Zach. 
IX. 9. Hinc MatthcBus Pullus , Cik fiUus fubjugis c. XXL s- fimiliter 
Columb^ tenerae dicuntur T\y\iT\ 03 filH Coimnba. Levit. I. 14. Sed 
an aetas juvencorum ex facris praecife definiri queat , non iiquet. 
Arbitror tum Legi fatisfadum fuiffe , quando neque vitulus tene- 
rior , nec bos vetulus ad aram ductus erat. Traditiones Judaeo- 
rum non prorfus conveniunt , ficuti conftat e Tracf. niD c. i. 2. 

npn ip3 p 'JK' iti y^ C3'n'i:^ ^n czine 1531« ^S^Sjn »dv ot 
y3i« OD fi]&c '^D)H TKO '31 vh'^ m «]&€ onDi^ CD'D3ni nnm^ 
•nu^n OSD CDOpT a'^>3a iw ^h^ tDn^3 ipnn 'j3i i^ jofe Ga^ 

UUus dicit : CI^nQ fuveuci bimi funt , prout fcriptum Num. VI JL 8. & 
juvencum bimum , filium Bovis accipies in S/Jcrifichm pro peccato. Sed 
Sapientes dicunt : Etiam trimi. 1{. jMeir vero dicit : Etiam quadrimi ^ 
qninqueymes legitimi judicantur. Non adducimt tamen vetnlos bonoris ergo. 

Plurimum setas a fapientibus ftatuta obfervatur , juxta quos m3^n 

{ive 



LeviL XVI 3. 7? 

Iive iecifio ePt , aiinotante Bartenora ad l. Mlfck clt, Video tameii 
Maimonidem & Abarbanelem fententise R. Jofe Galilaei accedere, 
Ille in TraSi.. de Sacrificiis C. I. 14. uhicmque in Lege dicitur IS JU" 

VMNCUS, imelligitur CD^rss:^ p BIMUS, Quod miror, quum 
in Commentario ad Tr. Mifchn. de Vacca ^ufa decifionem juxa Sa- 
pientes eflfe aiTerat. Eic in Praf Lev. CD^-Tfi IH 1S 'JE»' t^lpa Ss 
□^r^ ',3 ^ina tCin Ubieunque in Lege aiit *l3 rt«^ D?^Q £xflat , juveH'* 
cus intra tres annos, qui adeoque'trimus, efi exponendus. Inde patet^ 
quod etiam juxta veteres Judaeos ns pecm hubulum non adeo fenex 
accipiendura lit Quod praeter Phrafeologiam illam infuper indi* 
cat ufus : Juvencus hic deftinabatur in Saj:rificium : Sacrificia au- 
tem in^^lQn |Q £x optimo omni ex parte conftare.debebant. Quia 
vero Caro Tauri vetuii non ita grata ac juvenci ^ credibile hiaxi- 
me efl: hunc bimum aut triennem, faltem non vetulum (ceu qua- 
lis vergeret ad contumeliam glorioli Dei, vid. Malach. l 8. 13. 14. ) 
ad maSationem facram ducendum fuifle. Cibus , quem refpuunt 
menfae Principum, non line peccato imponeretur menise Dei. Non 
obitat locus Num< VIII. 8. a R. Jofe Galilaeo citatus , nam non 
agit de aetate juvenci , tantum diftinguitur ab antecedente juvencoB 
p. cit. ut idem fit, quod alter, ficuti verfiones pludmuni habent. 
Non obftat , quod Jud. VI. 2y. IQ de Bove feptenni dicatur, quem 

Graeci ij^q^ov l7r7«£T>7 & vetus interpres vitidwn annontm feptem trans- 
tulerunt : Nam hic vocatur fimpliciter IQ juvencus , non ver® 

*?p3 p *^^ juvencusflius Bovis. Dein locus Judicum cognitu per- 

difficilis , quemadmodum ex Drufo Sz Seb. Schmidio ad h. 1. eviden- 
ter patet , nihil nocet pturibus aliis , qui ciare ad minorenneni 
ietatem refpiciunt : ex his enim fignificatus vocum petendi funt. 
Manet igitur juvencum fiVium Bovis viftimam ex Pecore bubulo 
setatis tenerioris & fic carnis delicata^ fignificare, Nam de omnt- 
bus Sacrificiis valet, quod fpeciatim de Holocaufto Abarbanel dixit 
ll?3t3h a^Qil 1J*W iniJptS O Jp? ^ mnfenio afc&afmt, quia natura 
animantiwn mimis perfeBa ejl in fene^ute C. 11. in Prdf. ad Lev. Do-. 
cet denique Semm mafcnlintwi^ qui in Sacrificiis fosminino prseftat 
Mal. 1. 14. diftinguitur a niQ juvenca vel x^^av?,cujus rarior ufus in 
oblationibus Nuik XIX. f. 7. 

N 3 §. 38= 



78 l^^^it. XV L 3. 

§. 5S- CeflTerat bic juvencus Deo praecipfente , r,i4tjnS in Sa- 

mficium pro peccato. Jntroduda osconomia mofaica introduceban- 

tur quoque variae fpecies ScicrificitDrunir Inter has iion ultima , 

quae dicitur rnfcii^n Scivnficimn pro peccato. P^ft id ipium vocabu- 

lum, fub quo etiam peccattim venit. r. Reg. VIII'. 36. Ratio fine du- 

bio haec : Peecatum ,• quod honio patraverat, transfertur cum pos- 

m m vidrmam piacularem , unde ha^c madabatur. Notanter di- 

€itur in peccatum. Scopus offerentis eff, ut javencus fufcipiat pec- 

eatum, & e}us maledidionem' ferat. Vulgatus quoque }am vertit 

peccatum , ut h. 1. jani vero pro peccato. Prorfus ut LXX. qui in 

hoc Capite trans/erunt tts^' dfXfipTi»g v. 3^ <^.. 6. 9. 11. 27. fed aiibi 

'«Ii^u^tU Lev. IV.^ 20. 21. VI. 18." 2^., Haec lex eft mumSacj-iJkii 

p7'o peecato, LXX. vQiAo^ 'vni ecixoe^Ttoi;. AtquQ hoc oofervandum 

propter Scriptores N. T. imitaiites LXX- interpretes, unde ftylnm 

eorum famiharem fibi effecerunt , ut fubinde in re obfcura nuUibi 

majorem lueem,. quam in memorata verfione reperias. Singula- 

rem ufum hujus obfervationis habes in tocis Rom. VIII. 3. tts^I 

«/xapTtoij condemmivit^ t«V d^»^riav in carne^ Nec non 2. Cor. V. 21, 

Mum , qm non noverat peccatum , yVg^ Y,fxuv diAct^Tlctv fesit. Lutherag 

priorem locum vertit : ©Ott ^etbantte bie 6tmbe im gletfd) htrd) 
@urtbe ; fatis obfcure. At clare f^Qii ixr^ammte t)te(sDiMe Dttrd) 

t>a^ £)pfer ffe W €)im\>t m gt^tfd)* Sed pofteriorem tranftuHt .. 

®^ti f)at ^mt t)er W\ Umt ©tiitl^e m^iti W m^ m 6tint)e 
gemad^t/ q«i vcrtendus : ^gvt «tt^ jutn Opfer W W ©tinte Qe^? 

ntad)t^ Quem in finem eonfer Pfahn XL. 7. Di<Dn wo;; pofiulap , 
cum Hebr. X. 7. 5»-«^« d^ctgxU? non heneplacitum habmjii. Atque ita 
juvencus filius Eovis fiebat Sacrificium pro peccato , & quidem ex eo 
genere, quod totum comburebatur , inde nomen CD>fi"is:?J comhu- 
rendi in fcriptis judaicis. Ahud & quidem hoc uiitatius eft , cujus 
pars Deo in ara , altera^ Sacerdotibus ad fuftentationem cedebat» 
Yerum prius hic obtinet, quod- procelFus fermouis noftri docebit. 

§. 39^ Queeritur, quare juvencus a Pontifice pro. peccatis fuis 
©fferendus fuerit ? Annon ahud animal hunc ad finem deftinari 
potuiflfet ? Si ita Dm vifum fuilTet , nullam video , quse impediat, 
rationem. Placet, qux a veteribus Judaeis redditur ; juvencum» 
vel quirefpondet, vitulnm ^j^o^ov eledum fuilfe, ad^ deprimendum 
.Ahafonem » qui ^o?^oA»Tpg/c«f Aiuthor crat^ ut exftat Exod, XXXIL 

49. Aq- 



LevU. XFLi. yf 

42. Accedit., quod Aharon etiaai aliis in cafibus peccatia faa expia^ 
-re debuedt offerendo juvencum. vid. Levit.IV. 3« Qmninocon- 
ilindebatur madtando juveuGum vei vitulum j» queniiQlini Deum' 
fQrmaverat. 

§. 40. Alterum, quod ab Afaarone ofFerendum eratSacrificiuiiii, 
dicitur 7'K aries ,ex pecore ovino. Mafcuius ., dux quail ovium * 
hoc nomine venit. Ratio petitur -a robore , quod maxime ia eor« 
nibus latet , unde transfertur ad notandum ducem populi poteii- 
tem Dan. VIII. 4. z.RQg, XXIV. i^. Jam antiquitus aries ad Sa- 
ccificia adhibebatur , Deo pr^fcribente Gen. XV.9. imo dante 
Gen. XXM. 1 3. Sacerdotio Aharoittco poftea inttituto arietes fa:- 
:pius offerendi praBcipiebantur , ut ex Mofe conflat. Idque com- 
mode, nam erat animal domefticum., parabile, delicatum ^ prsefer- 
tim ob caudam adipemque Lev. IX. 19. i. Sam. XV". aL, 

5. 41. jEtas arietum juxta Legem Mofaicam libcra «ft. Sa- 
Cerdotesnon adftringebantur ad certum annum obfervandtim. Le- 
gimus quidem Gen. XV. 9. Abrahamum ^Siya b»K arieiem amio-' 
mm trium ., ut Vulgatus ., five r^i&ti^ana , quemadmodum LXX. 
quos plures aL'3e antiquiores &recentiore6 veriiones, interpretatio- 
nesque fequuntur , obtulifTe. Sed Oncelos habet nnSn fnai 
M-ietesires, quem Rafchius^ Kimchius, G^rotius, &. Goufletius noii 
fme ratione probare videntur. Etenim l^Sifi^o terms , quod extra 
hunc locum adhuc bis reperitur , Eccles. IV. 12. wb^un tD)nn fi- 
liim tripHcatum , & Ezech. XLII. 6.. nJH TS^^^W D nam trrplicafa 
ftint, hue propius accedit. Juxta hanc exphcationem de aetatc 
arietis ad Sacrificium deftinati lex filet. Non filent tamen traditio- 
nes quae annum ipliim accurate dehniunt. Mifchna de Vacca B^ufa. 

c.i. 3. p ovS avD aSpi Dna^ 'J3 ohm r\:^ »J3 cdtoi 
x>:hsi irnip ti5i23 01 5:^337 *«Si S»«S «S nfi?3 ij'n ty-in njc^v n^htf 
i^DJinD^iQ in-^ip hHyuv^ 'Jt *ipiJ inmp 'Nry p jg«/ ;« i^^^ tz]>iy33 

Agni dicmitur , amiiculi intelligMitur , g^Hi x;i?r0 arietes., biennes ^ 0;;/- 
?/w?w (dtas) a die in diem ( recenfetur ut fi dies vel redundaret vel 
deficeret animal illegitimum ^enfendum ) qui tredecim menfium ejl , 
neqiie arietis, neque agni meretur nomen. Itaque B^ Tarphon eum vocat 

D;iSa. filius Jfai vero Ipljj fed i^. Ifmael .&iDJnDTS. Eipauds inter- 



fo LevtL XV L ^* 

je&k 'TUSi^ nr nn HDVI K^^m -W^ rVih^' \:^ ^ui vero mtm eji 
XUL menfei..i^ umim aiiem , iUe S»fc{ aries diceyidus. Adjiciam Mdm. 
de Sacrificiis QA. 14. qiii idenij fed paulum ckrius dieit : mpa ^3 

05'7£l KlpJn titnT S'kS «Sf t^^naS bsS Vhicumjue in Lsge dicitur aries 
aut arietcs inteUigtmtur Mares hini, ^uando incipit vocari aries ? Qtian- 
do in anno femndo diem primum ^ trigefinmm ingrejjiis efi , fed die tri- 
gefinm neque ad agnum neque ad arietem idoneus eji. Talis vocainr D.I7I). 
£Onf quoque Aharhanelem in Pnef Levit. C.IL 

§. 42. Voces oAa five «ipu ac & «DJHSnS vel uti legit Bar- 
tenora Nam3 fuiit pluFimum peregrinae , atque olim in arte pa- 
ftoritia ufitatas , quas hodie perfede noITe vtx datur. Cl. Buxtor- 

fius D':iSq vervecem vertit T Veruni minus bene , ut obfervat Lud. 
de Contp. de Veil. Neqm enim ^ inquit Dofliflimus Ppofelytus, propter 
eajirationem medins inter ovem ^ arietem , fed propter d>tatem interme- 
ditts efi inter agnum ^ arietem ,. quemadmodum evidenter ex diio- 
busTettiimoniis fupra eitatis elueet. His addo Bartenoram ad Loc 

Mifck cit. D':j*7a efl: ^a kS S^ SSsSt ts^DD SSdq mi htS nr ^3 y^ioa 

intermedius inter ( agmim ^ arietem ) agnus effe defrt , nec tamen aries 
ejje incepit. Etymofogia , quam a jSs vel jSs & DJ petunt , non 
vera mihi videtur. Verioir incomparabilis Bocharti Hieroz. f. i. L. H. 
C. XLIH. p. m. 42S^ per trajedionem literarum , quafi (pdyiAos 
agnus. Ita' tatnen ut Judaei alium fpeci^aliorem fenfura , quam quem 
apud Graecos habet, vocabulo dederint, illum nempe, quem jam 
exprefllT. Caeterum quando Etiam , Fomarium, Aqtmmm , qui dAs 
de agno Xin. menfum explix:ant, rejicit, fatis oftendit , quod quae- 
Itionem hanc inter Judasos notiffimam non intelligat. Nec Judsei 
dicunt tC^JJ agnum non eife , niji qui pracife efl anmculus, Clare 
eontrarium Aharhancl' C. IL iyt prof. Levit. CDS?" im 31^3 V^ «^'33 

ihi^ -|ina Kim ]HSr\ ^Jiapo iv ih m hp hm Quae fic ordina- 

rius interpres transfert : Nomen K?'33 cehes feu 3^3 cefeh tenero pecori 
trihuitur , agno vel hcedo intra unnm atatis annum. Atque haec om- 
nium eorum mens eft , qui agnos miy 03 anniculos , h. e. intra 
f rioiuiB SBtatis dxmm yiventes appellant» Quod vexo attinet npij y 

exitat 



.LtviL XVL 3. 81 

exftat quidem in Codice Hebiaeo , fed in alio fignificatu , quam 
qui hic conveniens : Vid. 2. Reg, 111. 4. Anios. 1. Arabum npi ge^ 
mis oviiim Aefornie & brevipes , (^'id. Cajieilum ) oftendit quideni no- 
men cadere in oves , non tamen illam Ipeciem , quam Jiiitis Afai 
Ibpra indieat. Tandem {!<JD;n3*i£) feu Kan-iDj ipfo Bartenora faten- 
te grcecuni eli -;DQJ HT ^^< or pc?'7^ \2 piip Sd2JK? y^lDDS NDmO 
12^33 n^^inDl 7'i*^ niWD Grad paradigma monetam adulterinam five re- 
frohatam hocmmirw voc.wt. Etiatn ( qui natus eft prsecife XII 1. men- 
fes ) rejicitiir h jure tiim arietis tum agni. HcBC coada & incerta effe 
nemo non videt. Qiiod grascum fit, facile largior , fed num id, 
quod Judasus fignificare affirmat , fignificet , haftenus nondum di- 
dici. Proxime accedit ad Gr. Trot^oihtyix» 5 fed figr^ificatus huc 
non quadrat. 

§. 43. Aries hic deftinatur nSli;S > LXX. oxoitotvrcd/jiot^ quog 
communiter & recle alii interpretes fequuntur. Nefcio rationem 
verfionis Syriacae : ln holocnujium pacifcum. Holocaufta enim & pa- 
caUa fiint lub Lege Mofaica duae diverfae Sacrificiorum fpecres, vrd. 
Lev. 1. & IIL Nomen habet alr afcendenda in altum. Caro Sacrificit 
igne combufta in altum afcendit. v. Jud. VI. z6, i. Sam. Vi. 24. 
Ante ceconomiam Mofaicam commune erat Sacrificiorum nomen. 
Unde praedicabatur etiam de Sacrificus piacularibus v. Job. I. f. 
XLII. 8. At tempore Mofis diftiniSa eft fpecies conf. Levit. L & 
IV. Hinc Aharon obligatur tum ad Sacrificium pro peccato, tum 
ad Holocauftura. Quaeris qusenam eft diflferentia inter haee duo ? 
Sequens. \. Sanguis hujus Sacrificii pro peccato in San6lum <& San- 
diffimum fnferebatur : Holocaufti vero folum afpergebatur & ef- 
fundebatur in ara exteriori. IL Caro ifiius comburebatur extra ca- 
ftra : Hufus vero in atrio ejusque ara. IIL Ifiud offerebatur ab 
immundis atque peccatoribus nondum typice reconcifiatis : At boc 
ab iis , qui poft veniam delidis ob fidem in Chriftum datam cum 
Deo reconciliati funt, quique toti araore erga Deum ardent. Hinc 
Sacrificium pro peccato primo nomifiatur : Primo quoque macfa« 
batur , nam nulla eft cum Deo peccatori amicitia. Haec differen- 
tra fpeciatim concernit duo haec Sacrificia offerenda a pontifice die 
cxpiationLs juxta v. 3. non vera genteratim^ 



Sz LevJL XV L 3. 

§, 44. Porismata ex y. 3. 

S5. pmiBioms die expiationis a pontifce ohmnda, divim fmt. Ipfe Deus. 
modnm intrandi adytum a commate 3. & poitea Aharoni prae- 
fcripfit Quod probe tenendum , nam divinus tbndionum or- 
tus ftmdamfntalis antitypi quserendi cauia eit. 

2' JQid in munere fuccedit , fuccedit quoqtie in onere. Lex introitus in 
San(3:iffimum , quae data eft Aharoni , obligabat quoque omnes 
ejus in dignltate Pontificiali fucceiTores. 

3* Attenta antecedentium ^ confequentium infpeBio multum juvat cogmtio- 
nem fcrtpturd, Quod ^'^p?^ SanSJjJJmum notet , fcio non ex ori- 
gine aut ufu vocabuli , fcd nexu. 

*!• Scriptura cum fcriptura ccl/ata plenum rerum divinarum fenfum dat, 
Minifterium diei expiationis nondum plene cognofcitur ex Lev. 
XVI. Alia, qucG id docent, etiam exltant Levit. XXIil. XXV. 
Num. XXIX. §. 35- 

T\> Peccant s qui cun&as Traditiones Ecclefidi fine examine probant^, ac di- 
vinis i^quipoUentes habent. Sed ^ peccant ac fenfiii fcriptur^ fcrutando 
- adferunt noxnm , qui omnes , ceu Fabulas" Judaicas , rejiciunt. Valet 
^ yp regula Faitli ; Omnia explorate , ^ quod bonum ( verum ) re- 
tinete. £x didis ad v. 3. utrumque membrum lucem- & proba- 
tionem habet. Porisma hoc quam fepiifmie in lequentibuscon- 
iirmabitur. Idem ferendum eft judicium de Traditionibus Ec- 
clefias Chriftianae ac fcriptis Patrum, Reformatorum , Doftorum 
in Ecclefia Reformata , Lutherana , Pontificia. 

1» Profe&o ille Pontifex peccatores falvare nequit , qiii ipfe Sacrificio piacu- 
lari indiget , ^ cujus viBima irrationales funt. Quanta dilferentia, 
imo oppofitio ! Pontifex nofter JefusChriftus Qidv^puTro^ ^\) om-r 
ni labe immunis vere KoyiMv . Sacrificinm pro peccatoribus ob- 
tulit ; unde perfede falvat. ? 

?• -Q^d P'*"^ ^^"^ fenes Deum intercedere vult , ipfe primo Deum fibi reddat 
recQuciliatum, Qoomodo alicis interceflio valida eft ? Qui ipfe lio- 
ftis Dei, niiiil valebit ut lioftis gratiam inveniret. 



aP 



LeviL XVL 4^ 81 

n. 5*/ vis J3emn homrare, adi etim miimre fele&ijjimo. Donum abjedluni 
vergit m contumeliam numinis gloriol]. Prudenter facra p 
'^n^irin fele&iJJIma polcebantur. Malach. I. 7. 8-9- I3. 14. 

S3. Ammalia juniora ^ vegeta arcc Dei confecranda. Atdecrepita refpuehat, 
Juventutem itaque confecra Deo , noii vero fenedutem. 

§. 45. Secundum mandatum concernit vejiitum Pontijicis illins diei, 
quo adytum intravit : De quo ita Mofes V. 4. a. Tunicam lineam fan- 
&am induito , etiam femoralia linea funto fuper carne ejus ^ baltheo li- 
neo fe accingito , ac pileo lineo ( Pontificiali ) caput obvohitor. Hte funt 
vejies fan&,ii. Jam fupra in Exodo Cap. XXViU. nec non Levit. 
Vlii. prolixe adniodum veftes Pontificis , quibus ordinario mini» 
Itrare debebat , defcribuntur : Unde Aharon fufficienter noverat , 
quo habitu indutus rem lacram adminiftrare teneatur ', Quare po- 
Itea hac de re nullum ahud ferebatur prcEceptum. Quia veroDeo 
placebat, ut funftiones in adyto , quae aliis fandliores excellen- 
tioresque erant , extraordinariis vetlibus peragerentur , monendus 
erat Aharon , ne more foHto illas obiret. Ttaque vefles , earuni 
materiam, conf^ecrationeni & numerura accurate recenfet. Gefta- 
bat ille ordinario , uti patet ex.Exod. XXVlll. ofto vefles. Sic 

Ji^Iifchna Tr. Joma C. VIL nzi>^3 HJDSJ^S U^mu hm pi} Sacerdos 
magnus in o&o vejiibus miniflravit, Et Maim. de Templo C. VIll. 2. 

r |/"i3fT Jfini "nfiKI 7'J^I Aurea vejiimenta magni Sacerdotis erant : Hac 
confabant ^ rehus o&o. Continehat enim quatuor illa cujusvis Sacerdotis 
vejiimenta (Tunicam , Femoraha, Tiaram, Baltheum ) /'^^/•fre^ ^«- 
tem ^a/Iium , Amiculum httmerale ,. ^R^tionale , Bra&eam. fta Lud. de 
Comp. de Veil. Sed di€ expiationis folum' quatuor , de quibus nunc 
plura dicenda erunt. 

§. 46. Veflis prima cft tumca Uneafan&a. Quod tnnicam ver- 
to 5 in Hebraeo legitur nins unde Grsec. z^'^"^ & Latinorum tunica: 

Ser fxirot^i<T(v literarum. Veftimenti genus nociffimum, vid. Gen. 
[XXVIJ. 3. Job. XXX. 18. 2. Sam. XIIL 18. quali praefertim Sa- 
cerdotes utebantur , ut reperis Exod. XXVUI. 4. XXIX. 5. Lev, 
X. S' Neh. Vlf. 70. Efr. 11. 6f. Probabile admodum eft tunicani 
Jhanc ordinariis i.llis limillimam fuiffe , fi teflellas five ocellos , cets 

3- quo. 



|o LeviL XVL 3., 

je&k nnb< Vk nr nn svi i^^nn -ik^j; nr^Sjs^ p ^«/ veromtmeji 

XIIL meHfes.i^ tmum Sem , iile S'fc< aries dicendiis. Adjiciam it//?jw. 
de Sacrificiis CA. 14. qiii ideni, fed paultim claFius dieit : OpD ^3 

"^m ij^« o^^ay av3 Sn« cziv tiD^K^Sn nn« n'0*i^ njiv3 dj3'K''d 

OJI^£) «"IpJn S<Tm S'«S t^ST U^D^S ksS Vbicunque in Lsge dicitur aries 
ant arietes inteUiguntiir Mares bini. Quando- incipit vocari aries ? jQftan- 
do in anno fecundo diem frinmm ^ trigefinmm ingrejfus efi , fed die tri' 

gefimo neque ad agnum neque ad oiietem idoneui eji. Talis vocatnr D.lS£). 
mif, quoque Aharhanelem in Pnef Levit. C.-iL 

§. 4:^. Voces DjSfl five ipij ut & &iDjn3"l£) vel uti legit Bar- 
tenora ^«ajms funt plurimum peregrinae , atque olim in arte pa- 
ftoritia ufitatse , quas hodie perfede noflTe vix datur. Cl. Buxtor- 

fins DuSs vervecem vertit r Veruni minus bene , ut obfervat Lud. 
de Comp. de Veil Neque enim , inquit Dodiffimus Ppofetytus , fropter 
eafirationem medms inter ovem ^ nyietem , fed propter d!.tatem interms' 
dius efi: inter agmim ^ arietcm ,. quemadmodum evidenter ex duo- 
busTelliimoniis fupra eitatis elucet. His addo Bartenoram ad Loc 

Mifck cit. m^B eft N3 kS S^ SSdSt t2;3D ^Sdq \at htS ht vz yjTiDa 

intermedius inter ( agnum ^' arietem ) agnus ejfe defiit , nec tamen aries 
ejfe incepit, Etymologia , quam a jSs vel jSs & dj petunt , non 
vera mihr videtur. Verior incomparabilis Bocharti Hieroz. p. i. L. II 
C. XLIIL p. m. 428. per trajedionem literarum , quafi (pdyiXoq 
agnus. Ita tamen ut Judaei alium fpeciahorem fenfuin , quam quem 
apud Graecos habet , vocabulo dederint, illum nempe , quem jam 
cxpreflT. Ca^terum quandb Eliam , Vomarium, Aquinam , qui DjSd 
de agno XtlL menfmm explicant, rejicit, fatis oftendit , quod quce- 
ftionem hanc inter Judaeos notifiimam non intelligat. Nec Jndasi 
dicunt icr:i3 agnum non efle , nifi qui pracife efi amiiculus. Clare 

eontrariimi y^WZ-^///^/ C. IL in prof. Levit. CDK^ i«jn n^:2 in: K'*^^ 
ihJtfi^ "|in3 Nim ]Hm 'Jt5pD ly 1« nw Sy hm Quae fic ordina- 
rius intcrpres transfcrt : Nomcn tiOD cchcs fcu 3t'J ccjeh tenero pecori 
irihuitur , agno vd hcedo intra iinunt iVttitis a)nium, Atque hicc oin- 
iiium eorum mens cll: , qui agiios r\:iV OD awncuhs , h. c. intnj 
ipriiuuuj uitutiti anuum vivcntca appcliuiu. Qiiod vao lUtinct ipij> 

ex(ti)t 



exftat quidem in Codice Hebraeo , fed in alio fignificatu , quam 
qui hic conveniens : Vid. 2. Reg. 111. 4. Amos. 1. zlrabum npi ge-. 
mts oviftm Aeforme ^ brevipes , (vid. Cajiellim ) oftendit quideni no- 
men cadere in oves , non tamen illam fpeciem , quam jilim Afai 
ibpra indieat. Tandeni ^!D;n3iD ^eu K0;iTi3l ipfo Bartenora faten- 
te grcecum ell ^DDJ HT ^^< or \\^h2. \2 jnijp SnaJtt? J?313dS JSDJnQ 
V>22 nTinDT 7'^ nil-JlD GV^a paradipna monetam adulterinam five re- 
prohatam hoc nomine vocunt. Etiam ( qui natus eft praecife Xfll. men- 
fes ) rejicitiir a jiire titm arietis tim agni. Hcec coaOa & incerta eflTe 
nemo non videt. Qiiod grascum fit , facile largior , fed num id, 
quod Judoeus fignificare affirmat , fignificet , haaenus nondum di- 
drci. Proxime accedit ad Gr. Tsx^oihtyix,» 5 fed fignificatias hac 
non quadrat. 

§. 43. Aries hic deftinatur nSlJ^S > LXX- oKdKotvrafXa^ quog 
communiter & recle alii interpretes fequuntur, Nefcio rationeni 
verfionis Syriacae : In holocaujium pacificum, Ho]ocaufl:a enim & pa- 
caUa funt fub Lege Mofaica duae diverfae SaCrificiorum fpecies, vrd. 
Lev. 1. & 111. Nomen habet ah afcendendo- in altwn. Caro Sacrificii 
igne combufta in altum afcendit. v. Jud. VI. 16. i. Sam. Vi. 24. 
Ante oeconomiam Mofaicam commune erat Sacrificiorum nomen. 
Unde prsedicabatur etiam de Sacrificns piacularibus v. Job. I. f. 
XLU. 8. At tempore Mofis diftinfla eft fpecies conf. Levit. I. & 
IV. Hinc Aharon obligatur tum ad Sacrificium pro peccato, tum 
ad Holocauftura. Quaeris quaenam eft differentia inter hcee duo ? 
Sequens. I. Sanguis hujus Sacrificii pro peccato in Sandum & San- 
diffimum fnferebatur : Holocaufti vero folum afpergebatur & ef- 
fundebatur in ara exteriori. U. Caro illius comburebatur extra ca- 
ftra : Hujus vero in atrio ejusque ara. 111» Ulud offerebatur ab 
immundis atque peccatoribus nondum typice reconciiiatis : At hoc 
ab iis , qui poft veniam delidis ob fidem in Chriftum datam cum 
Deo reconciliati funt, quique toti araore erga Deum ardent. Hinc 
Sacrificium pro peccato primo nominatur : Primo quoque macla- 
batur , nam nuila eft cum Deo peccatori amicitia. Haec differen» 
tia fpcciatim concernit duo haec Sacrificia offerenda a pontifice di^ 
cxpiationLs juxta v. 3. non vero genteratim. 



22 LeviL XV L 3. 

§. 44. Porisjiiata ex y. 3. 

S^. Fmj&joms die expiatmm a •pontifxe ohetinda diima fmit. Jple Deus. 
modum intrandi adytum a commate 3. & poitea Aliaroni prae- 
fcripOt Quod probe t^nendum , nam divinus tunftionum or- 
tus fimdamentalis antitypi qusrendi .caufa elt. 

5« Qiii in munere fuccedit , fuccedit quoque in onere. Lex introitUS in 
Sandiflimum , quae data eft Aharoni , obligabat quoque omnes 
ejus in dignitate Pontificiaii fucceflTores. 

% Attenta antecedentitim ^ confequentium infpe&io multum juvat cogmtio- 
nem fcripttiy\2, Quod li^^pn SanSrJJinmm notet , fcio non ex ori- 
gine aut ufu vocabuli , fcd nexu. 

*1» Scriptura cum fcriptura collata plenum rerum divinarum fenfum dat, 
Minifterium diei expiationis nondum plene cognofcitur ex Lev. 
XVJ. Alia, qucC id docent, etiam exitant Lent XXIil. XXV. 
Num. XXIX. §. 35- 

n» Peccant , qui cim&as Traditiones Ecclefce fne examine probant , ac di- 
vinif cequipol/entes habent. Sed ^ peccant ac fenftti fcripturd: fcrutando 
' adferunt noxam , qui omnes , ceu Fahtilas Judaicas , rejiciunt. Valet 
^ lyic regtila Paiili ; Omnia explorate , ^ qtiod boniim ( vertmt } re~ 
tinete. £x dictis ad v. 3. utrumque membrum lucenr & proba- 
tionem habet. Porisma hoc quara faspiflime in lequentibuscon- 
firmabitur. Idem ferendum eit judicium de Traditionibus Ec- 
clefi^e Chriftianae ac fcriptis Patrum, Reformatorum , Dodorum 
in Ecclefia Reformata , Lutherana , Pontificia. 

1» Profe&o iJle Pontifex peccatores falvare nequit , qui ipfe Sacrijicio piacii- 
lari ittdiget , ^ cujtis vi&im,& irrationales ftwt.' Q.uanta diiferentia, 
imo oppofitio ! Pontifex nolter Jefus Chriftus @idv ^ puTrog ^\) om- 
ni labe immunis vere KQytMv. Sacrificium pro peccatoribus ob- 
tdit ; unde perfecSe falvat. ' 

7« -C?/'^' P''0 ^^^^^ penes Detmt intercedere vult , ipfe primo Detm fhi reddat 
reconciliatum, Quomodo alias interceflio valida eft ? Qui ipfe Iio- 
ftis Dei , nihil vaiebit ut hoitis gratiam inveniret. 

n. Si 



^ 



Levit. XVL 4, 85 

n« Si vis J3eim hmmrave, adi eiim mmere fele^ijjlmo. Donum abfeduni 
vergit in contumeliam numinis gloriolj. Prudenter facra p 
"^n^mr^ fele&ijjlma polcebantur. Malach. I. 7. 8-9. 13. H- 

£3' Ammalia juniora ^ vegeta arcz Dei corfecranda, At decrepita refpuebaL 
Juventutem itaque coniecra Deo , non vero fenedutem. 

§. 4f. Secundum mandatum concernit vejlitum Pontificis iliius diei, 
quo adytum intravit : De quo ita Mofes V. 4. a. Tunicam lineam fan- 
iiam induito , etiam femoralia linea funto fuper carne ejus ^ baltheo li- 
neo fe accingito , ac pileo lineo ( Pontijiciali ) caput obvolvitor. Hcn. funt 
vejies fati&.f.. Jam lupra in Exodo Cap. XXVlll. nec non Levit. 
V iii. prolixe admodum veftes Pontificis , quibus ardinario mini- 
ftrare debebat , defcribuntur : Unde Aharan fufficienter noverat , 
quo habitu indutus rem facram adminiftrare teneatur ; Quare po- 
llea hac de re nullum ahud ferebatur prcEceptum. Quia veroDeo 
placebat, ut fund:iones in adyto , quae ahis fandiores excellen» 
tioresque erant , extraordinariis vetlibus peraserentur , monendus 
erat Aharon , ne more folito illas obiret, Itaque veftes , earuni 
materiam, coni^ecrationem & numerum accurate recenfet. Gefta- 
bat ille ordinario , uti patet ex.Exod. XXVlll. odo veftes. Sic 

Jilifchna Tr. Joma C. VIL Q^3 nJDi^^S U^DE^D Sna p3 Sacerdos 
niagnus in o&o vejiibus minijiravit, Et Maim. de Templo C. VIll. 2. 

|n3 Sa h^ nyn-iNn cd^S^ n^m CDm Snj ?n3 n:\2 \n anr nj3 

r pjfT Jli^im IIDKI 7']7Q1 Aurea veflimenta magni Sacerdotis erant : Hac 

conjiabant e rebus o&o. Continebat enim quatuor illa cujusvis Sacerdotis 
vejiimenta (Tunicam , Femoraha, Tiaram , Baltheum ) /r^m-e^ ««- 
tem fjillium , Amiculum humerale ,^B^tionale , Bra&eam. Ita Lud. de 
Comp. de Veil. Sed die expiationis folum' quatuar ,. de quibus nunc 
plura dicenda erunt. 

%. ^6. Veftis prrma cft tunica Unea fan&a. Quod tnnicam ver- 
to 5 in Hebraeo legitur njnD unde Grsec. x^ruv & Latinorum tunica: 
per juirxd-i^Ttv h"terarum. Veftimenti genus notiffimum. vid. Gen, 
aXXVU. 3. Job. XXX. rg, 2. Sam. XliL 18. quali praefertim Sa- 
cerdotes utebantur , ut reperis Exod. XXVlII. 4. XXIX. f. Lev, 
X. S' Neh. VII. 70. Efr. 11. 6^. Probabile admodum eft tunicam 
hmc ordinariis i.llis iQmillimam fuiffe , fi teffellas five ocellos , ceo 



S4 Levit. JCFL 4. 

qnorum Lev. XVf. nulla fit mentio , exceperis. In hoc tamea 
difFerentiani , fi cpnfuleris cum Exod, XXVIII. 39. reperies ; fuifc 
ergo manicata , 7ro^«/)«f ^ five a capitc ad pedes protenfa, quaeque 
totuin ferme Pontific.em ambivit ,; nam jnudum vel brachiis vel alia 
corporis parte ( iniieriore pedum excepta ) illuni inceOifle, & fo- 
lennem .expiationem peregifle, quis credet? 

§, 47, Materia , und,e veftis hsec confiabat , dicitur 12^ qnod 
syerfiones , Vulgata, LXX. Chaldaea Oncelofi, pkiresque ah*ae linum 
yertunt. P^aeter mente.m legislatoris transfert Jonathan y)21 mm 

0-lS' Ml^Tp nS'D tunicnm by/Ji7jatn liineam faJi&itafis mduetfCmmqxiQd 
latinus interpres Jonathanis in ih^n fericeum notare exiltimat, con- 

trarium ofl:€ndit magmis Buxtorjius fub l{ad. nSa ) de lana enim ne 
^verbum quidem Textus : Solum dicit tunicam 12 Hneam Aharon in- 
duet. Quando materia tunicarum ordinariarum nominatur, tum 
non 13 fed tt^sc^ veluti Exod. KXVill. 39. XXXIX. 27. exfiat. At 
femoraHum 12 dicitur Exod. XXVIll. 42. Levit, VI. 3. Exod. 
XXXIX. 28. nifi quod in ultimo loco fubjiciatur "i?t2?D W' Rur- 
fum reliquse vefi:es, aHaque fanda vafa, quae ex W*\L^ confeda funt, 
nunquam ex 13 eife dicuntur : Unde aliquis facile colHgeret aliam 
materiani fub W\s? aliam quoque fub 13 innui. Res tamen ita fe 
non.habet. Un(^e conltanter & verfiones & lexicographi lini no- 

tionen^ retinent. In 'iK^i^n i|)D ,ad expiicandum 13 'DJ3D ponitur 
\W^ »DJ?a femoralia linea. Doftores Mifchnici veites expiationis 
idie gefl:atas appellant p3 '>iy2.vejies h^ffinas, ^oma C Vli. i. Qiio- 
niodo etiam TargumHebr, ^a^!, [niirO ^ 13 per p3 transfert Maim, 

Tr. is^ipon »S3 Cap. VIII. §. i3- 13 s^ m rnwx'^ imw aipn Sa 

rUn fciim D^nB^fin 6{in ttbicunque lex cowemorat m atit 13 linum byffus 
inteUigitur. Si iwu V\a Exod. XXXIX. 28. ad antecedens 1D refe- 
rendum, tum ali^ , quam praenominata fignificatio obtinere ne- 
quit. Conf quoque Ezech. XLIV. t8. Nihilominus ob ea, quae 
fupra dixi, aha Hni fpecies indicatur voce 13 > alia voce WV*-, piu- 
res enim dari illi norunt , qui rei vefliariae peritffunt. Judaei ex 
yocibus difFerentiam patere judicant , veluti Maimonides Trad. 

K^ipan '^3 Cap.Vlli- 4. iTK^Q w^ M m mn^ imw cmpD S3 
n3*7 inN* Din nm ^^ 13 'jkj* aipai rwv:f *7ii33 i^m rvn^^p in^ 

^ 1E^3 



Lev\t,XJ/L^ Sf 

1tC^3 In omnihus locis , in quikis kx hahet ( folum ) W vel conjlin- 
dim) ITIS^Q W oportet , ut fiUm fit fextuplkatum : \Jbi vero ^3» 
umm filwn fujjidebat , fcil. '^V infuper fex & 13 unicum, folum deno- 
tat. Rafchius ex citatione Bechai in I.eg. f. CXLVIII. 4. c. m. 
alium crefcendi modum im3 annotat > ypipn p rhr^n 12T 13 
0UJP3 t3 pKK^ na »V3:aKn n^pn p fc«S« &{3fi» ^j^^k; \mbn Kin 

r;;n 3'3D pn3a l<2fl» MinK^ Foa; n3 //«w,?^ notat^ quod , g««m f;« 
fundo afcendit , e^x: yb/o medio calamo prodit : Aliter fe res hahet cum Can- 
riabo , quod etiam extra circa fruticeni excrefcit. Et alibi ^1»n» HJp 
calannm unicum ex quolihet trunco exiviife alTerit , quomodo haud 
male cum fignificatu veBis , qui vocabulo 13 fimul ineft , conve- 
nit. Hasc ego non prorfus rejicio , neque enim adeo abfurda 
funt , ut illis nulla fides adhiberi poffit. Nam quia W fex notat, 
facile lintearii fex filis , quae ad lineum opus conficiendum con- 
torquebant, idem nomen imponere poterant. Nemo nefcit alia 
quoque nomina ortum a numeris, eo quod refpedum ad illos ha- 
beant, fumere , uti y31 cubare , n^3t£^ juyamentum & alia. Acce- 
dit , quod conjundum cum itlfi^D contortum faepenumero legatur , 
Exod. XXVI. T. XXVII. 5. XXXVI. 8. XXXVIIL 9. &c. qu« 
conftructio conjeduram probabiliorem facit , quum nT5?Q ^^ 13 
feorfim nullibi praBdicetur. Ubi vero in conjundione cum aliis, uti 
Exod. XXXIX. 28. /^6>a ft)T«/x« eft , annon de fubje(3:is remotio- 
ribus foluln intelligendum, quandoquidem ita convenit cum reli- 
qua (criptura. Nec puto absque exemplis aflTeri aliquando praedi- 
cata non referenda efl;'e ad omnia fubjeda antecedentia , fed tan- 
tum quaedam , quae quadrant. Credibiliter veft;es ex lino t^^V fir- 
miores C ex contortis filis enim conficiebantur ) pretiofiores. Sed 
illa ex 13 tenuiores nec ita pretiofae. Hoc indubitatum puto, ali- 
am lini fpeciem fub v^y aliam fub 13 intelligendam eflTe , nani 
quum Deus Exod. c. XXVIII. f. 6. 8. i^. 40. materiam veftium 
facerdotalium w dixerat , ftudio immutat vocabulum & Braccas 
ex 13 conficiendas praecipit v. 42. quod poftea nomen retinetur 
Exod. XXXIX. 28. Lev. VI. 3. Taceo nullam fieri vocabulorum 
permutationem, cujus tamen frequens occafio in Exodo datur. Si 
vero diiferentia aliqua eft , credibiliter fpecies fpecie pretiofior : 
Ex hac tenuiores, quam ex illa , panni texuntur. Alias nullani 

O 3 fcio 



$6 LevU, XV L 4« 

fcio caufam , qirare jam materiam veftitus facerdotalis Hnum Wr 
jam ni Deus exigat. Q.uia autem veftimenta ex n3 funt femora- 
lia, & dein IV. iiiadie expiationis tantum gedata, ( qua de re ali- 
bi ex Sacris & Traditionibus plura dicenda erunt ) pretio & tirnii- 
tate reliquis niinora ede inde colligo , quod iila (bb tunica latue- 
rint, a nemine coufpeda fuerint , lissc vero in anno una tantuni 
die , qua prse aliis humilitati ll:udendum, adeoque neque in ami- 
h.\x fuperbiendum , in confpedu Dei geltabantur. veftes , qua& 
fub aliis tedae nonvidentur, illis , quae in oculos incurrunt, pre- 
tioGores effe non folent. Neque firmiores , quas femel per totuni 
annum induuntur ^ quotidianis ex lina V^ confedis conficiunturo 

§. 48. Non omnis tunica linea Pontificem ingreffum decebat^ 
fed nonnifi ^lp^ fan&a^ «Via!r,w£v>) j ut LXX. Tunkam Imeam ^yioiTi^L 
viiv indmt. Vulgatus hujus vocis verfionem male omifit. l^lp op- 
ponitur ^n commmi Levit» X. 10. Ezech. XXII. 26, XLII. m 
Hinc Sncyrh panis cQmmnms, qui Deo ablatus non eft, quo or- 
dinario homines vefcuntur,& Vlp Cnnb paim facer , Deo eonfe- 
cratus, qualis panis menfae facrse impofitus. i. Sam. XXl. S- Pafi- 
ter vefi:is ^lp in oppofitione ad veiles, quas extra Tabernaculum^ 
extra tempus. fundionis rebus propriis occupatus Pontifex gelia- 
bat , dicitur. Veftis confecrata a nemine- , qui negotiis mundanis- 
intentus, induebatur, nam eft }£fX> corifcyata Deo, ejusque cuitui. 
In rebus adeoque divinis ^ irt loco quoque facrp ullis ejus foluni 
erat , unde dicuntur vejies Minijlerii tJ^ip^ VfWb ad minifirandnm in 
San&o, Exod. XXXIX. T. Hocnomen datum omnibus & magni 
& mgariorumSaGerdotuni vedibusExod. XXIX. 21. XXXV. 2U 
XL. 13. quippe omnes afperfione fanguinis & olei facri communi 
nfu eximebantur , Deoque confecrabantur, Sacra itaque etiam 
effe debebat tunica, qua Pontifex adytuni intrabat.. 

§. 49. Hanc tunicam Pontifex induere jubetur e/3'?» mduito, 
puta intraturus in Sandifl[5mum v. 3. Aliis fundionibus extra ady- 
tum oceupatus hanc tunicam non geflabat ,- ut inferius pluribu$ 
piobabitur. To induere prsefupponit extiere. Rede Mifchnici obfer- 
vant , exuifiTe Pontificem aureas vejles , ut dicuntur. Nam omnf»^ 
Bm primo folennis expiatiouis die Aharon tenebatur ad Minifte- 
iriuiu iuge , quod veco fiebat vefliita ordinario. Hoc nunc finito 

traii» 



tranfibat ad Minifterium extraGrdiHarium , & extraordinarlas, five, 
ut appellant, aibas veftes induebat. Id quod fub Templo 11. fa- 
dum in Donto Haparva velo byffino caftitatis obfervandae gratia in« 
ter illum & popuium praetenid Ipfe Pontifex, neminejuvante, ut 
reliquas , fic iianc veftem corpori fuo applicabat. Convenit cum 

textu originaii , et' ( t)et* Aharon ) fod fcinen IjM^m Imm ^flotf 

anU^m* Conveniunt communiter interpretes, antiqui & recea- 
tiores. Sine ratione diffentit Vulgatus, vejliemr. 

§. fo. Altera praecepta veftis venit nomine QQ^yQ femss" 
ralium lineorum. Dualiter effertur, quia duabus ex pattibus con- 
ftant : Dicuntur a DJ3 notionis ingredienM apud Rabbinos , nam 
infcendendo induuntur, vel a DJ3 co/Iigere, corporis enini partes* 
quas tegunt , intra femoralia colliguntur. v. Jes. XXVIII. 29. Ve- 
itis hsec communis erat magno & gregariis Sacerdotibus Exod, 
XXVlil. 41. 42. Communis quoque lini fpecies viiior, quge 13 
dicitur. vid. dicia ad §. 47. Proxime autem corpus , nullo indufio 
interpofito, ambiebant. Nec credibile ufum indufiorum tum tem- 
poris aliquem fuifle : Saltem Sacerdotes adminiftraturi nulia in- 
duebant , quod ex Exod. XXVIII. XXXlX. Lev. Vlli. eviden- 
fciflime patet. Jofephus veftitum facerdotalem recenfens de iilis 

alte filet Antiq. Lih. ///. C. 7. §. I. dicit : "Oreiv Tr^os-iyj t»7$ Jg- 
Pov^yiaK; o Is^et/i; y ^'yviuKcog *iv 6 vo/j.o( ayvuocv ■TT^oirxyopiuit Tr^ootov Tri^t" 
tid-itcci t" lAxvoLp^cio-ifv Kiyoixivov , Sacerdos facris operaturus purus juxta 
Legem ^ cajhis accedens ante omnia Manachafen , ut vocant , induitur.. 
Barbara hac voce femoralia '>DJ3a inteliigenda effe fequentia hifto- 
rici docent, fBouhsrcti Se a-ovoiKT»^» [xiv cTwAoyv, intelligit autem conjiri" 
Borinm , fubligacuUuii , quod poftea clarius defcribit. Jofephus 
hac potius quam alia voce propter ailufionem utebatur, nam <ruva.x.-. 
TM^ defcendit a (ruvayu , quemadmodum CD^DJ3D ( unde corruptc 
^f.dvaxoi'^^) a DJD> quod LXX. faepius eodem nomine grasco ver- 
tunt. Si plura critica noffe vis , lege notata ad ii. 1. Jofephi ex 
editione Havercampi p. 138. 139- Accedit ghrafis in textu , /ewo- 
ralia iinea Jint fuper cnnmn ejns, i. e. carnem iiiiediate tangant, quem- 
admodum in fimili locoi.Reg. XXI.7. &pofe{it faccwn W3 Sj; /wper 
carnem fuam, & 2. Reg.Vi. 30. J^ex laceravit vejiesfuas, ^ ipfe iranfivid 

nmrum , quem qimm vidsrat populus , ecce ficctis 'J1»3D n^3 ^V fuper 

carnem 



gS Lfvit, XVI 4. 

camem ah rfiira. Nam laceratis faperioribns vefl,ibiTs faccns cutf ad- 
hserejns a populo confpici poterat. Et Job. XVI. 15. ^"0 facam 
coyifui nS^i hv fuper ciitem mctmi , iit iiinuat faccum proxime carni 
adhaefifre. Rede igitur femoralia Pontificis fuper came dicuntur, 
ceu cui proxime adhserebant. 

§. ^i. Ufus femoralium indicatur; Femoralia liuea ntc^3 Sy vn^ 
eruni ftiper carne ejus, "W2 h. K (Iriflioris notionis efl: , & notat fpe- 
eiatini t» «/^or^?*. Bene vertit Vulgatus : Verenda celabit. Clarius 
Exod. XXVIll. 42. in eadem materia nnv 'W2 caro turfitudims , 
uti VulgatuSj & LXX. dxwo^fvn x^ii-rog nominatur, Irjebraei etiam 
faepiffime Tf^^yiJ^^ at^^ov <riy.vQTe^a. Koyau (yvv-Sia-^^ reni ttirpem oratione 
homfta infignire folent. Quod etiam alibi circa eandem vocem' 

contigit , Gen. XWl 14. 24. 2f. Ezech. XL!V. 7. "^2 h^v pra^ 
pitiati carne y qut funt sv m^aSv^U, ^g^^ptii fv-ortatores «^{^3 i^-]^- 
£zecb> XVI. 26. & Ecclefla Meretrix fa n "^^2 habere dicitur , 
liti ntS^^ afinorum eji C, XXIIl. 20. ad nefandum & maximum ^?- 
AHjtA* <roi^>;.of indicandum.. Sic «-si^^. Roin. 11. 28. Circumcifa non eji 
in manifejio b (rci^nl. Quia , ut didum eo, quo lex data , tempore 
probabiliter iiidufia nongefl:abantur, fed nonnifi tniiica talari cor- 
piis tegebatur s Sacerdotes Dei aldflimi Braccas induere jubeban. 
tur, ne eafu aliquo , qui varius elTe poterat, partes eor[)oris te- 
gendoB detegerentur , quod in fe quidem turpe , turpius & peri- 
culofius tamen , quia Moabitae „ obfcoena gcns , cultum Pehoris ,, 
quem vulgo Priapum explicant , nudi obibant. Maimonides in 
Move Mevock C. XLV. in Lib. III. c m. foL CLXlV. c. i. 

nnyn nhn nn^rr nu^^ CDnn o^jan nim miay izdidis nvn» n^a 
mnpn nv:a nnyn *nt£^2 niD^S cd^djdd n)^^h- o':in:)n my nr oco. 

Motum ejl m atate Idololatriam Pehorls , qua reteBione verendorum com- 
mittebatur y celebrem fuijfe : Quare Deits Sacerdotibus , ut ad tegendam 
carmm nitditatis , tempore Minijierii femoralia conficerent , pracepit. Cul- 
tus Dei & Pehoris diflimilliriii eflfe debebant : Hic turpiffimus, ille 
caftiffimus, quare legifer ferio non folum braccas mandavit , k(i 
addidit Jnfuper feminalia Jint fuper carnem ejus h. in. 1. <& Lev. VJ. 3.. 
Exod. XX VIIL 42. feminalia ad tegendtmi' carnem turpitttdinis. 

§. ^2. Longitudo diferte non exprimitur. Legi divinag fatis- 
f fc verendis per fenioralia cafl;e obtedis. Sita igitur fupra & infra 

ouaosss- 



siriMa pofcunttir. Traditionarii fatis eommode Ibngitudinem refe- 
xmit, vekiti Maimonides Trad-. ^i^l^n ^2 G. VIU. ig. CD»D3:«2?i 
rhv^h «in*^ EDon» ij; E^iOnaa e^dh Sbinn ihd ^iy |a y'3 St:^ |a 

qmPontificis , qna- Sac.erdotum gregdriorwn a Itmhir ad genua, h. e. fii" 
pra tvnbilicwn prope infra cor usque ad extmmim- femoris', quod genu eft, 

pmdebant. Mox. fubjicit nSv opjH DO «^ on^ pw cnn^'C]'3fJt:?l 

DO- f'a3 pSjPID «':5K- nn)?n j:i':i Bahehant autem ligamenta: Nec enint 
aperta- er-ayity. vel ad nates,- vei diholot , fed facci injiar Sacerdotes circum- 
dabant ,. ut, qpod Deus praecepit- , r'^}'^]}- '^'^^ caro nuditatis omni- 
no teda elTet. Jolephus Antiquit. Jud. L i-Jl. c. 7. §. ,1. ^/cc^cvfxct- 
ireol 'xoL dth?oi poiTr^JoV, jiibligar circa verenda commiffum , uti rede CL- - 
Braunius ab ordinaria interpretationerecedens' transfert. 

§. f3» Verfio Arabica infuper ordinem veftiendi obfervavit 5; 

Bf tit induaiur Tunica hyjjina facra , poflquam fuerint' fiiper corpm-- 
ejus Femoraliaex ByJJo pura.. Textus Hebraeus ordinem hunc noii' 
docet. Gredibiiis tamen.. eft,,nam. veltis interior induitur ante fu- 
periorem. 

§. ^4. Tertia veftis BaUeusQ^ ; tr Saltl^eo lineo (fe J accingatl 
Tunica talaris, laxa non nihil , Pontificem tum temporis madan- 
do, fpargendo, fuffiendo &c. Gccupatiffimum impedivifTet, nifi il-- 
lam cingulo conftrinxifret , quod omnes tali veftimenti genere 
utentes ad funiftiones citius & fine- obft^culo obeundas faeere fo* 
Ifent, unde toties hominum ex utroque fexu , mihtum praefertim >. 
dndorum in- facris-mentio fit. Sacrificuli quoque idololatrici cin- 
di miniftrabant, quod ex- forma Sacerdotis Perfici , quam £r//£. 
Th. Hyde in Hijf. I^lig. Vet. Pers. C. XXX- exhibet, elucet. Materiaj- 
ex qua Balteus folennis ilHus diei , eadem quce veitium hadenu§ ex-- 
plicatarnm, fcil. Hni fpecies ^3 : Gcedibile hunc cum ordinariis in^ 
longitudine ,latitudine , modo cingendi &c. conveniflfe. Longi- 
tudo & latitudo , quamTraditionarii Habent , pofteriori demum 
tempore ex decreto Sapientum definita eft. llla XXXII. ulna- 
rum^,-uti legitur in Gem. Hierofofymitana Tr. Joma C. VIL Dixif 

BoBor Levi ; Baltcus erat XXXIl: idnarumTyQVi. nynm a»2;W ^- 
^trinqm obliqiiedeppidehat.- Haec juxt^ Maimonidem Tr. Kele Haiiiilid; 

E G. VIIL. 



C. VIII. Balteus latus erat n^^^m ^'hp IDD ^circiter tritim digito^ 
yum. Depmnibus.intelligi poteft^ quod Jofephus fcribitin L cit 

$co; a fXYiSsv o ii^iug ivz^yiir n^oc yctf IvTr^kTrnoiv ovrcot .tp^it ro7's opwV* 
KxAu^y QXctv ^e (TTriiS^ci^^iv vr.ip ^a^ .^y<r/'«ff ^gvj }{^ ^ioiaiovw , oTrcag .y,-^ k/^ 
.vy/^gfof iixTro^i^mm Trpo;^ ro epyov oivod^st^^^cy^zy.og Itt} ,to hgeaov M(Ao<^.ofi7y 

Zona , femel /itque iterum cifjCa pe^us revoluta ligaturt ^ multa.qui' 
dem ad Talos usque defluit , tantisper.^ dum ^acerdotes a facris feriantur, 
Hoc mim modo fpe&aittibus decora videtur. Cum vero Sacrificiis aliisqu^ 
facris ejl minijlrandum , ne ventilaia fit impedimento , fuper kumerum /^- 
.vum projicitur, uti vertit Gelenius. 

%. ,5f. Sed notabilis diiFerentia circa niafc^eriam obtinet JEte- 
nini Balteus Pontificis die expiationis , in fundionib.us expiationi 
.propriis , tantuni ;!fneus erat. Dein ex lini fpecie , quae 12 dici- 
tur., eratque .vilior. Denique fimplicit.er textus. At ordinarius 
conltabat fimul ex lana & lino, & lino quidem w\:J dido, pretio- 
fiori , artis ,Phrygionic32. Lex proftat Exod. XXXIX. 29. Balte^ 

iim facient "nT^D V0 .lini contorti fpecie m & lana , hyacinthinOi pur- 
pureo ^ coccineo color.e tinda , opus Acu|)idQris ,, qui acu , im filis 
varii coloris acu dudis Balteuni exornet ., qua in arte Phrygii ex- 
cellcre habentur. Sed qui aliter opinantur , dicunt : Mofes non 
meminit lanae , fed tantum lini. DQin veftes ex lino & lana He- 
brseis prohibitse erant. vid. Lev. XIX. 19. Refp. Verum .eft lanse 
nomen non exprimi, rede tamen fubintelligitur. Voces enira 

Ot£^ nySini |1d:i"\&« n*73n fun-t colorum , qui poftulant .materiam 
his coloribus infedam. Dices : Linum eft. Refp. Linum efl^e ne- 
quit, nam diftinguitur a lino v. Exod. XXVI. 31. 2. Chron. IIL 
14. & h. I. AHas voces u^w> p3 ab initio ponendae. Refpuunt 
quoqjje particulam 1 &. Alia igitur intelligenda materia , lana 

fcil. quae memoratos colpres admittit. Dein nSon ^'nQ filum 
byacinthinum Num. XV. 38. de lana communiter accipitur,. Infu- 
per lana coccinea Heh, IX. 19. eft ^W njjSin fiolor coccimus ., diba- 
pbus Lev. XIV. 6., Confentiunt Judsei , Jofephus & reliqui , qui 
lingua Rabbinica fcripferunt, vid. Atmot. meas ad Goodwini Mojen ^ 
Aaronem L; 1. C. V. §. 5. Horum confenfus circa ritus proprios 

mul- 



multum valet ; Jokphl fpeciatim , qui ex mdlnt fHeerdGtali erat 
Atqu€ ita facile refpondetur ad Lev. XIX. 19. Q.u{ veftes ex ma- 
teria mixta in ulum Gommunem prohibuit, concedit in ufum fa^ 
erum. Alia plura in fantluario erant licita , qpae extra id interdi- 
<^a. vid, Mattb.. XU. c 

§; 5^. Quarta & ultima , qugs praefGriBitur , veftls e(? Pilem, 
Etpileo lineo obvolvat ( fe. ) Vulgatus ; Cidarim lineam imponet Capiti, 
LXX. Trifii^tWiToit circiimponet. Opportune monet Cl. de Dieu «lJ3f 
liic h?ibereJrg)iiJicationem reciprocam-y quemadmodum praecedens "I3n> 
accingat fe ; in Annot. ad V,- Trj}. Hoc enim fenfus, ut plenus fit,. re- 
quirit. ^^^ r quod propris ■yflWe ,- uti^ globus projedus rotatur, 
de pileo ufurpatum notat faiciam longam in plicaturas complica- 
re & debito modo Gomplicatam capiti impon>ere. Atque fic ideip 
efl:, quod pikiim complicatHm capiti imporm^eLey. VliJ. ^. unde pi- 
leus a convoliitione DDJyD ( quo nomine Pondficis venit) didus, 
non Sacerdotum gregariorum ; horum mp:ia > quod in cufpi- 
dem abeant, nuncupatii Sed ille latior & circumfafior habetur. 
Differentia ergo a pileo ordtnario nonnifi ei^ in fpecie lini , qua& 
h. 1. nn dieitur , fed Exod. XXXIX. 29. ^^^ Ex didis fluit ,. 
quod Pontitex capite tedo Saodiflimum^ inferaverit» AliusmQ&fab' 
M, Teftamento. i. Cor.- XL 7. 

§. 57. Addit Legislator C3n K/lp^ nj3 MJun^ vejlesfan&a. Tu- 
nicam fpeciatim faeram fupra dixit. Qiiia vero omnes memoratas 
ejusdem fanditatis efTe debebant ,- brevitatis ftudio recenfione ve- 
flium finita fubjicit r Hczfunt vejiesfan&^t^-po^^xiores acque ac pri» 
ma, ab ufu Gommuni feparatae & cultui divino diei X. Tisri con- 
fecratae. 

§. 58. Ex didis evidens efl: vefiies aPontifiee adytum aditurCf 
indutas alias efle , quam quas ipfe ordinario aut Sacerdotes grega- 
rii geftiiverant. Harum quidera totidem numero & eaedem vefti- 
Bm fpeciejr erant Exod. XXVlllv. 40. 42. difi^erebant tamen «♦ ma.. 
ieria, quae linum erat in omnibus IV. Fontificis, non admiita la»- 
na, fed Sacerdotum gregariorum Baltei ex lino & lana conftfjbant. 
3. Forma '. Pflei fecundanorum aliquantulum eufpidati conficieban- 
tur :• Non item Potitificis. > Linifpecie, quae W m pileo, tunica 
^ parte Baltei veftitus facerdotafis, fed 13 in toto hoc veftituPoiv- 

W% tificia- 



tificiali. Ex Judseis idem fentit Abarband f. CCXLIX. 2. n33 

:C3unDn (LegecD)is^niS) o^i^jiS VHU/ pSn n:i3 vn>iS onn pSn 
jnu?Qa nS«n tpn:i3n ivi o mt^'n Sd p^aiS :i3"n n?nc^"i CD^ainnn 
oonsn ^e^n^ ii£^>«3 CD'i3in ^Wa 6<S SiQ^ »nS3 nnK uina pm ,pS 

CD^Dinn Vejks illdi alba ( Pontificis ) non earlem cum albis Sacerdotum 
Idiotarum aiit Sacei'dotis fummi , quas toto anno induerat ; Erant enivt 
€x lino albo .tenuique imius fili absque du^licatione : Non vero .ex fexflis.^ 
.^umadmodum Idiotarum vejlej,, 

'^. 59. DifFerefeant mioque a veftitu Pontlficis ordinario. I. 
Hic Vm. veaium erat Exod. XXVlIl. Lev. VIll. vide fuperius 
§.4^. fed iUe extraordinarius die expiationisnonnifi quatuor. Tot.,& 
nonplures velhic.&.alibi,recenfentur. II. Vefles illaD Qrdinariae par- 
tim ex lini fpecie nJ > ut femoralia, Exod. XX VIII. .42. partim ex 
]ini fpecie W quemadmodum Tunica v. 3;?. partim ex lino .& la- 
iia , licuti Balteus Exod. XXXIX. 29. partim ex lino , lana & 
auro intertexto, veluti Ephod C XXVIli. 6. partim ex lino , la» 
na, auro.& gemmis, ut pedorale v. 15. 17. partim ,ex puro auro, 
prout ianiina & tintinnabula a palllo iufpenfa v. .33. 35. confta- 
bant ; At hae ex fola lini fpecie, quae nD dieitur. Magna adeoque 
difFerentia erat inter veHes ordinarias & ,extraordinarias fummi 
Sacerdotis. Hinc illas vulgo 3nT n;3 vejles aureas , has vero n;3 
pSn albas nuncupant; lUsenim aurum intertextum & appenfum 
habebant, fed hge ex lino albo nonniii erant. Vetuftifrmiis teni- 
poribus eandem, quam nos , Judasi. fovebant fententiam., quod 
clariflime ex Tra^^:. NDV C Vil. 3- 4- elucet , ubi ru n;3 vejes 
hyjpma & \±) n;3 vejies alb^ , quae eaedem cum priocfbus , oppo- 

nuntur 3nT n:i3 vejlihus aureis. lllarum in fundionibus ad expiatio- 
nis folennis introitum in adytum ufus ftatuitur : Harum in ordi- 
jiariis , quae etiam ilio die peragebantur. Hinc §. 4. iS is{'3n 

nnnon my ^2r\ n^{ m^^rb djjj v^^m in» mp) c^aSi pS ^nj^ 
c?3Si 3nT na3 iS W2n asnoJi h^m ni^ m^^ vS^m in> m:> 
a»3nyn |o h^ nmi3|? *vwrh dwji vSjii tt i:^npi Adducebant 

ei vejies albas ^ induehat ^ manus ^ pedes fan&ifcabat ■: Intrabat , ui 
depromeret cupam thuribulamque. SanBificabat mamts ^ pedes ^ exuC" 
iat & defcendebat & lavabat , defcendebat ^ abfiergebat. Adduceb.ant 

ei 



LeviL XVt Ji, .91 

ei vejle^ aureas , ^ induehat , ^ fanBificabat manus ac pecles, ^ intra» 
bat ad fuffiendum fuijimentum vefpertimim, Ex verfione Cel. Shering- 
.hamiio Addo aliud antiquiffimum teftimomum ex 'Un3 fimn» libro 
gui lex facerdotum vbcatur, prout iUud annotatuni reperio iii Com^ 

ment. Bechai in Leg. £ CXLVIII. 3. c. f. 13 rMm m^jns m^ra 

nn jna 't njau^ an Sn:i jna n335? 'flS oy^ni pjrn iiN i^^ifin^ 
anT n:i33 aos^ oaS dj^'"^ »fe«c:/"i n>n «Si 2n? ana t:?> jno '-131 
.j3vaS '13 in« S3 oy "^"^^s^rx p»a^i »ju>;d nti^w -itj^ejp \>mi ish 
Tan V'> uaS |cfn3 '-2^ »£iS v» »j*)b on3 jinDK^ CDn:i3n iKt^ 
f2:D nDN*n ♦'■» »jqS t^npn Sk 1^*33 S»vd3 '&tji »''» ^jsS '^ifi«3 'wi 
13 'oNj '^sS CDOflS 'jqS anD dj3' Si3» -^''^ osS mnS p^nS 
13 S'VDn n»{ m)rh 12 -ns«n n« N»j;^nS •12 |E^nn ns^ t*»^in^ 

fyn DK fc{»3finS 7« L/^ro, ^«/ Lex Sncerdotum dicitttr ^ fcrfptum eji : 
Quatuor vicihus repeii 12 linum nd excipiendum ( IV. .) vefies , peBorale , 
Ephod , Pallium @ Laminam. B^tio autem ^hac efi i vefies Pontificis erani 
mmero VIII. quarum quatuor Hne£ , fed in reliqiiis quatuor aimm erat„ 
Cum aur.eis vero milla ( in SanxHiiflimum ) ingrediendi potefias concede-^ 
batur , nec .enim Kxrtj-yo^o^ accufator fit fruvnyo^og patronus. Idcirco de 
miaquaque vefie dijferens addidit n3 linum , Ut excipiantur reliqu<& vefies, 
de quibus lex juhet gefiandas il/as ejfe in confpeBu Dei ,• nam de peBorali 
fcriptum le^imus Exod. XXVIII. 30. in confpe&u Dei jugiter : de Ephodo 
C. cit. V, 12. de Fallio quando fanBum in con^e&um Dei intrat : ^ de 
Laminav. 3 8« ut Jtt benevolentia erga illos in confpe&u Adonai. Unde 
forfan colligendum ( Pontificem wemoratis vefiibus ornatum^ locum inti- 
mum ingredi ( debere ) ne quis id inferat , diferte linum mminatur ad 
excludmdum Pe&orale^ Ephod^ Pallium ^ Laminam , quae ex Jino 13 
non conftabant Quae olim majorum fententia, eadem pofte- 
rioribus temporibus pofterorum , ex quibus duos nonnifi teftes al- 
legabo, Rarckium & Maimonidem. llle in Comment. ad Pent. ad h. L 

fol. CXXXII. Kini:^ iz3na3 niat^3 c=doS3 s i:?Di^D:njife«t:^ n^ja 
«S« n:i>JD ne^yj mj'E3p j^xt^ ^S snr an3 w ^m |n3 -vmn 

p3 StS^ jSdI DVnn |n33 nV3n«3 Legislator V. 4. indicat Pontificem 
VUI. vefies indutum adyttm intrare non debere : Ita exterius facra facit $ 
mrum , quod iJIis ineli , impediP , nam accufator non patronus , fed IV^ 

P 3 von^ 



94 LeviLXVl 4. 

nomiifi, ut Sacmlbtes gregariL Hdi omnes en EyJJo jimU Hic iil Tra- 

vefliineyita fiiernnt flk quatmr , qidhus ad folennitutem expiationiim fuw- 
mus Saeerdos- ficris operaturus hidueUatur i tunica^ videlicet ,; feworalin ,- 
Balteus atque cidaris : Ex verlioiie Lud. de Comp. de Veil. 

§. <^o. JM^c prolixius pertradare neceflarium judicabam, quan- 
ddquidem inter Chriftianos , prioribus praefertim feculis , plurimi 
reperiebantur , qui Pontificis fandiffinnim intraturi veftitum ex' 
Vlli. veftibus conltitiflre ftatuebant. Et quod mirum, ex iis quo- 
que flierunt , qui notitia rituum' fecrorum prse aliis excellebant. 
Quantus vir & m Hebraicis fupra omnes alios fuo tempore exer- 
citatus Hieronyjimsl Hic tamen ad Fabiolam fcribit: TintinnabuLi ve* 
Jii appnfita fmf , zt^ mm' mgredituv Fontifex in San&a- SanEioruni , tottiS' 
vocalis incedat y Jiatim moriturus ^ fi hoc non fecerit. Fr. Jiinius , ma* 
gni nominis Theologus in fuo €omment, ad h, L ita fcribit : Vejies 
hic non omms enumerantur Sacsrdotl imperatit ,. fed tamen Synecdochicm 
mtelligenda funt ex Exod;. XXVIH'. Nuperrime idem CL Goujfetius 
Blcefens .- Profeffbr Grotiinganus varlis argumentis adftruere laboravit: 
Mx iftis^ ohfervationihus- , inquit- Cel Vir ferutans vocabulum TDj^ /'«' 
^omment. Ling.. Rehr. p. 902. Cutn' me convertO' ad £ev. XVl. 4.- uhi- 
mminantur tantum qnatuor vefles linetzjnfero fupplendas ejfe illas ^ faltem 
duas- Ephod ^ Laminam: Et paulb infra r Et quandoquidem videmus Le-- 
gem Lev. XV f. 4. de vejiihus fuppl&ri ex aliis Legibus perpetuis quoad 
£phod ^ Laminam , parp ratione ex v. 3 f .. .Sxod.. XVIIL fupplere tenc" 
mur tunicam tintinnabulis jimbriatami 

%. 61. Ab eo autem- tempore ,. quo ffudia Seripturse, Linguas 
Bebraicae ,- rituum facrorum- incrementum fumferunt, numerua 
eorum » qui antea magna fecuritate credebant aureas veftes in fan- 
diffimo geftata& fuifle, & tantum- non Myfl:erium in iis quaere» 
^ant , fenfim imminuebatur , ut hoc noftro tempore pauciifimos^ 
priftinge opimonis patron0& invenias. Mirum profedo £\. Gouf- 
fetium ad veterum eaftra traniire, qui exScriptura & Viris Do- 
diflimis de hae materia eruditediflerentibus, Cunao, Sheringhamio^. 
Braunio , CoUega Goujfetir, in re vejiiaria pr<9fertim celeberrimo refliora 

edoceri poterat.. Sed ^uod mn femd m ejus Ie(2ione deprehendi. 



id hac in mateda quoque experior ; nomen Rafcfbinorum penes il- 
luni invififrimum eft. Ea, qujs iVIagiftri tradunt, traducit falfa , 
inaniaque eiFe paOim clamat, licet accuratum «xamen nondumin- 
{fetuerit, licet etiani illa non tam ex traditionibus . quam fcriptura 
ipfa defumta fint. Doftores judaicos cenlere , ^ubi cenfuram me« 
rentur , laudabile eft ; fed ob fGlum eoruni nomcni vim vecitati fa- 
iSere peffimum judico. 

§. «52. Ccrte, qmfolumiioc nofrum caput atteiite le^it con- 
fertque cum reliqua Lcge , facile reperiet veftitum pontificaleni 
diei expiationis IV. nonnifl veftes requifiviire. Deus enim Miiii- 
fteriuni folennis Iiujus diei praefcribens ea, quse iiii propria i& pe- 
culiada funt , , praecipit : Quae vero cum aliis communia, filendo 
pra2terit , utpote iUa ex prioribus legibus fatis nota erant. Hinc 
nihil de facnficio fertoque jugi,: Nihil de fuffitu ordinaria Ex 
adverfo fundiones huic Iblennitati proprise plenius recenfentur, uti 
fuffitus , fparlio fanguinis in Sando Sandorum &c. Pariter ie re$ 
habetcum veftitu, nam quia ordinarius tum temporis non indu- 
endus , legisiator jubet ; Hoc modo Aharon ingredietur ilhid fan&um r 
Tunicnm lineam facram induet &c. q. d. Qpod veftes Aharonis in- 
trantis concernit , hcB, quas definiam $ ab illo induentui:. Atque 
hoc inde patet, quia ab eo tempore, quo certas veftes in rebus 
facris adminiftrandis induere Pondfex jubebatur Exod. XXVIIL 
Lev. VIII. veftitus non folet repeti vei de novo defcdbi. Neque 
edam necelTarium ; Lex femel data in pofterum femper obligat, 
nifi alia accedat , quae prioreni vel ex parte , vel ex toto immu- 
tet. Quia auteni hic veftitus & diverfus ab ordinario memora- 
tur , certiffimum eft , expiationem in aliis quam ordinariis vefti- 
bus fadam fuifte , Sc fieri debuifte. Infuper, quae elTet ratio, ut 
Mofes poft unamquamque veftem diferte materiam , quae 13 certa 
lini fpecies dicitur, exprimeret, nift oftendere voluiflet, vefteshas 
ab ordinariis diftingui , partim lini fpecie , uti in tunica , pardm 
materia , nam Balteus , quo quoddie S. Sacerdos cingebatur , ex 
lino & lana conftabat. Alioquin fufFeciffet prseceptum : Induet ve- 
Jiesfnas, imo ne Jioc quidem monere necefl^arium , quafl Aharon 
ignoraret facris veftibus in fanduario verfandum & laborandum 
elfe. Dein quare quatuor tantum , non omnes ocfto, nominavit? 
Procul dubio , quia quatuor nonnifi induendag erant. Forfan reli- 

quas 



^S Uvih XFL 4, 

quse fubintelligendae erunt? Non arbitror ; nanii ficutrex didis pa- 
tet , luculenta nimis peculiaris veltitus figna in commate latent. 
Praeterea niagis necefiTarium , ut IV. illcS veltes, quae tacentur , ex- 
prefTae fuerinc, nam fine tunica, temoralibus, Balteo & Pileo nulla 
in templo peragebatur funflio, adeoque unicuique cognitum- Pon- 
tificem memoratis vefl:ibus rem facrani adminiftraturum. Verum 
iine Peiftorali , Ephod , Lamina^j. Fallio plurima iacra ofiiGia im- 
plebantu!:, 

§i 63. Habet quidem CeL GouJJetius nonnuUa , quibus fenten- 
tiani veterum probare conatur, fed infirma, !. Exod. XXVlil. 29* 
30. 35. & 38-i ubi pectoralis geftatio- TDn jw^/V hr mgrejjti in fan&um 
£oram confpe&u Domim- , praecipitur , ut etiam Urim: ^ Tnmmim j fic 
Jamina in confpedu. Dei? Taxi ;«^//<fr fronti alligata requiritur. Pal- 
iio quoque Akaron inti^aturus Sanftum in conlpeftum Dei veftitus 
efle jubetur. Ergo die expiationis , qua Pontifex pra^fertim in 
Gonfpedum Dei venit, Sandum intravit, Pedorale, Urim &Tum- 
mim , Laminam & Pallium geftabat. Sed obfervandum n legem 
Lev. XVI. recentiorem elTe illa Exod. XXVIII. Saepenumero au- 
temevenit, ut Legl, primo-abfolute latae , poftea certas ob cau- 
fas exceptio adjiciatur, quaiis guoque occafione filiorum Aharon 
Lev. X. XVr. I. 2. addi potuit. Qiiod fi igitur jugis geftatio pe- 
dorafis &c. in faniSiffimo corani Dei. facie Exod. XXVlli. prae- 
Cepta ( quod tamen non arbitror ) nova aliqua Lege Lev. XVJ. 
Dies jejunii circa fundiones folennis expiationis ab illa eximeba- 
tur. 3 Exodi Cap. XXVill. fermo nonnifi de ordinariis veftibus,. 
ordinariis quoque fundtionibus^ Pontificis & Sacerdotum Gregario- 
rum : Sed Lev. XVI. de extraordinariis , quas ideo quoad nume- 
rum & materiani in oppofitione ad iJIas legifer ah§'{^ws defcripfit. 

a, Bene AiiBor lihri CD'Jn3 JT^in annotavit , unamquamque ex IV. 
veftibus lineam dici , quo feiamus , illas excipi veftes , quae jugiter 
in confpedu Dei- geftandae prsecipiuntur, & ex alia conftabant ma* 
teria vide §. ^9- Dein neque vox '•\^ur\ jugiter , neque phrafis ww/- 
re coram Domino aut veniir in SanEium y neceflario geftationem me- 
moratarum veftium in Sandiflimo infert Non '^^nn > nam , iatente 
ipfo Gouffetio , admittit interruptionem per intervalla , modo res prcZ'- 
fcripta repetatur t ac jiat temporibus legitimis , loc.fupra cit, Non ergo 

pecloraie &c. continuo geftandum „ quin aliud etiam veftimentuni 

iifldu- 



Levii;. XV L/^, 97 

induenduni fit , prEefertim ex juflTu numinis. Re^le monet : Morlo 

res prafmpta repetatur ac jiat temporibus legitimis, nam concedimus 

Vlll. illas veltes a Pontifice extra dieiii expiationis femper gedatas 

fuitreimo , juxta Judaeos , geftabantur illa ipfa die, quando Aha- 

ron occupatus erat ordinariis funclionibus , veluti Sacriiicio jugi, 

non vero illis , quis Ipeciatim ad expiationem pertinebant. Non 

etiam venire coram Deo : Piiralis enim generalis eit, quae de omnibus 

iis dicitur , qui loca , in quibus Deus fe aliquo illuftri modo ma- 

nifertat, adeunt. Hinc etinm '"> OD^ in confpeEht Domim efle dici- 

tur , qui in terra fanda commoratur Jon. I. 3. in oppofitione ad 

terram gentium , in qua adeo lucuIenLa gratiofae praelentiae divinae 

fymbola non cernuntur. Speciatim omnes, qui templum frequen- 

tant Lev. XXIII. 4. Exod. XXIII. i^. V'» 02S inconfpe&u Domini 

efle dicuntur. Hinc ergo infirmum argumentum pro introitu in 

Sandiffimum cum Vlll. veitibus petitur. Certiffimum quidem , 

quod intrans Sandum Sandorum in confpe&n Domini lit ; attamen 

ille quoque coraw facie numims , qui in atrio aut prima ianduarii 

parte confiltit, eft, quod ipfe Gouffetius negare nequit ob Lev. XV. 

14. Quia verodiferta loca , quo riiinus Plvrafin venire in confpecinm 

Dei in memorata materia de aditu adyti explicare queam , obltant, 

patet male ita accipi. Nec denique venire in fan&um, nam t^^^p uti 

lupra ad §. 19. jam diximus, nomen generale eft , quod circum- 

ftantia^ determinant. Verum h?c Exod. XXVIII. pro me faciantr 

K Mofes Sandtiffimum veJ ''C^lprt U^np Sancium San&orum Exod» 

XXVI. 33. vel l£^lpn SanEhim il/ud , quod retro velum , verfus opercu- 
lum propitiatorium , quod fuper Arcam Levit. XVI. 2. vel addito alio 
claro notionis memoratae indicio vocat, non fimpliciter ^I^^T^ quod 
deSando ufurpat. Exod. XXVJ. 33. 2> Exod. XXVIII. 29. Etpor^ 
tabit Aharon nomina jiliorum Ifrael in facro illo peBorali judicii fupra cor 

fuum , quum in^reditur IS^^Ipn lt>? in Jan&um in memoriale Adonai Tafl 
jvgiter. conf. V.- 30. quemadmodum Sacrificium mane & vefperi 
otFerendum Num. XXVIIl. 3. aptatio lucernarum Exod. XXVIi. 
20. Ignis Lev. VI. 6. TOn jugis , dicitur, ita ingreffus Wil^n \^ in 
fan&um jugis noniinatus talem innuet, qui faepius repetebatur, qua- 
lis non ille in Sandiffimum l^J^oiTra^' ima die m anno fadus. 3. infe- 
rius V. 43. Mofes loca veftium facrarum geftandarum defignans m 
huno modum loquituir : J&nmtque ( vejies ) fuper Aharonem ^ Filio^ 

Q. i^JMS 3- 



9S LtviL XV L 4, 

ejtis, quum intrahunt tentorium conventus , aut quum accedent ipfum Al- 

tare K^ipa n^Wl ad mihijirandnm in far:&o. An fan&mn notat adytumi 

An Sandiffimnm etiam filii Aharonis ingrefli funt, quibus hic idem 
cum Patre Adminifirationis locus adfcribitur ? Annon clare Vlpn 
fanchim , in quo ara fuffitus &e. indicat ? 

§. 54. Argumentum Cl. Gouffetius petit ex Jofepho L. VI. c. 
6. qui Sacerdos , adeoque oculatus teltis fide digniffimum teftimo- 
ninm perhibere potell. Teftimonium ita fonat : TocJtjjv t*jV iS-^Hx^x, 

aV g<^o'^e< Tov «>\ov x^Qyoy^ htrori^xv cT aviAocju^oiviv , oVoTe ^' ba-lot g»V 
70 oi^vrov, h(TYiu ^ oiira^ ndr hictvrov fxovos , Iv ij vYis^iunv i^og ^^ip^ 

TrcLvloig rS) Gero ; Ea vejie ( de pedorali eft ultimus fermo) non femper 
fed alia tninus amhitiofa utebatur , illa vero , ft quando adyta ( Lege ady^ 
ium ) introibat. Solus autem atque femel in anno intrahat , quo die cun- 

&0S jejunare Deo mos erat. ex vcrfione Bjifni. Lib. Vl. B. Jud. c. 6, 
p'. 919. Ed. Col. Dd juxta Edir. Havercampi L. V. c. 5. p. 335. 
tjnde evidens eft juxta mentem Jof phi Pontificem pretiofiori vefte 
indutum Sanfliflimum intraffe Qiiare confultiflimus Cunmis ali- 
ter ex fcriptura & unanimi Rabbinorum conienfu edodus non du- 
bitat haec dfligentiffimi hiftorici veroa feftinationi & incogitantise, 
quae in rebus , etiam obviis , improvida & coeca eft*, adfcribere. 
Quod mihi quideni incredibiJe videtur. (iua ratione Jofephus, 
facerdotali ftemmate prognatus , contraiium illi , quod isepiffime 
oculis fuis viderat, fcribere potuit ? Sanevego nefcio, Malo ita- 
que ahter argumento , quod hinc defumitur, occurrere. Primo 
quidem fciendum , quod idem Celeberr. Audor Antiquitatum 1» 111. 
c. 8. (it^ q^io Pontificialein ac Sacerdotalem veftitum prolixe jux- 
ta ac erudite defcribit ) Vlll. veftes Pontificis fed IV. Gregario- 
rum ordinarias itatuat , nulla prorfus mentione fiida , quod iWh 
adytum intrans nonnifi utatur^ ied potius prout Sacerdotes fecun- 
darii rem facram adminiftraturi veftes quatuor induunt ; ita Sacer- 
dos magnus in tempio operaturus UHs fuperinduit afias quatuor. 
Dein juxta Antiq. L. XI. c. 8. Deus Jaddo in fomnis apparens ju- 

bet oiuio^ fxiro^ rwv ii^ioov roti; vofA.ifAOif ^Q7\a7z 7roiiTc&-oit riiy vTrolvrwtv, ut 
ille cnm reliquis Sacerdotihus veflihus in Lege prdifriptis Alexandro ohvi- 

am prodeat. Statini infra additur, Alexandrum e longinquo vidifTe 



LeviL XVI 4. 99 

rm U^W TT^oSrwTit? iv T«?? ^oG-fflvxig ocvruiv , rov ^' 'Af^X'i^U iv ryj voi- 
Kiv&lv^ KSi^ S-iuxpvffM ^oK^^ Sacerrhtes ante agmen in ami&iibyjjino , fo«- 
tijtcemque in Jloln hyacinthina aiiro di/iin&a &C. Haec Pontificis vojw;- 
jwo? dicitur , liti aniidus Byilinus reliquorum Sacerdotum : Qui- 
bus & iile & Iii veftiti ordinarias fundiones obibant. infuper ex 
illo ipfo capite , unde contrariuni argumentum defumtum 3 ideni 
colligitur. Jofephus memorans Pontificem cum reliquis Sacerdo- 
tibus templum non femper afcendere , fed diebus quibusque fepti- 
mis & per fingulos menfes Calendis , ac feftivitate aliqua annua , 
ipfum quoque amidum , quo tum facrificare Iblet , defcribit, & 
expreflSs verbis etiam nominat Pallium, Amiculum, Pedorale, La- 
minam. An ergo Jofephus ftatuit vedem pretiofiorem die jejunii 
folum gertatam fuiffe ? Minime : Hoc (tatuere fummae ignorantiae 
foret. Quod, utputo, nequidem Goudetius inficias ibit , & alii, 
qui ab altera opinione ftant , nam licet hi ingreflTum in Sanflifli- 
mum cum Vlli. veftibus afierant , non tamen negant cxtra id ah'o 
tempore vefl:itum aureum geftatum fuifie. Rede igitur verba Jo- 
feplii vertit eruditiffimus Seldenus , fcii. Habitiim qiiichm illiim alio 
tempore non gerit , fed Jimpliciorem ( viliorem ) adfnmit. Ita vero jit 
cum adytum introit. Semel autem in anno introit folus , quo die cun&os 
Deo jejunare mos eji, De Succejf in Pontif. L. U. C. VIJ. Cum hac 
verfione convenit Hudfoni. Edit. Havercampi 1. cit. Ita Jofephus 
cum fcriptura, contribulibus & iis, quae aiibi fcripfit, convenit. 

§. C^. Nullum ergo praefidium habet Cl. Goujjkius in teftimo- 
nio Jofephi rite intelledo, fed id ipfum nofl:rae favet fententiae, Gouf- 
fetianam vero deflruit. Pontifex enim adytum intrans viliorem 
vefiitum fumfit, fcil. IV. nonnifi veftes ex puro lino, prout etiam 
FhiloL,. II. de Monarchia pag. 823. Edit. Francof. Ta 'A^;^<?^e/ «T/s/^jj- 
rxi ri^v isrci^oiTffKiKrictv icQ-yirci oiv:iAci/j.fioivnv , y,vUoc av hs ra d^vrot l^^iBv^ 
fxioio-ccv h(rr^, Pontifex jubetur ^ ipfe vejiem Jimilem ( fcil. Sacerdotibus 
fecundariis ) Jumere , quando adytum fubit , fed extra hoc tempus ve- 
ftitum elegantiorem induebat. Manet igitur certum firmumque 
Aharonem Tunica, Femoraiibus, Balteo, Pileo > veftibus facris li- 
neis, non aliis , aniidum proxime in confpedum Dq[ ivifl^e. 

Q. Z^ §. 66. 



100 LmL XV L 4, 

§. 66. Notandum infuper , quod Traditionarii de his veilibus 
in TraB. Jotna C. IIL 7. reliquerunt : hlCf ]^D)b^ ^yh n>n inK?3 

nDr\ T1T' m^i£3 n:n^ hw \^ni2T\ a^iivn jot hjd i^i; aois' 

Se^D "h^ nJD CD»t£^S^ '73n HJD 1t?y CD^JB^ *7!^ CD^OlVn f>3T 
ibm {^''D^D ^V^rh n:!f1 CDKI imy iWi?«e ( Pontifex ) indtiehatur 
Pelufianis vejiibus j gM<« XII. minas, ^ vefperi indicis , qua o&ingentas 
Drachmas vakhant , verha 1\. Meir. At fapientes dicunt , mane indue-. 
hatur vejiihus > quc& o&odecim , ^ vefperi vejiihus , qud! duodeciin minas 
valehant. Tota Imc triginta minarum fumma univerfo populo irrogata 
erat , ^ ipfe , ft quicquam addere cupiehat , addebat. Linum Pelufia- 
cum , quod in Agypti oppido ita dido ( Targum Hierofofym. pro 
^mfes habet , annotante Ohad. de Bartenora ) procrefcebat , ut & 
indicum candidifljmum atque pretiofiflimum fuiflTe eleganter dbcent 
Sberiyighamius 3 Braunius Vejl; Sac, L. 1. c. 7. atque etiani pretium ad- 
ditum fufficienter tefl:atur. 

§. 67. Fateor haec haud bene convenire cum iis , quag fupra a 
nobis dida funt, fcil. *^yviliorem lini fpeciem indigitare , quam W. 
£adem etiamnum mens efl: : Nam ut praeteream rationes fupra da- 
tas , quare Deus Vlll. veftes , qu^exlino, lana, auro & gemmis 
conftabant, in ordinariis Pontificis fundionibus indui jullit, fed 
• nonnifi IV. easque omnes ex lino , in ingreflii adyti ? Credibiliter 
quoniam Sacerdotem S. veniam peccatorum, tum Sacerdotii, tum 
totius coetus petentem nihfl aeque ac humilitas , qua; externe in 
vettitu etiam fe exerere deb..bat, decebat; alioquin concefl^a illi fuif- 
fet poteftas vefliibus aureis, quae Uneas pretio multum fuperabant, 
Sandiflimum intrandi, Pontifex inter Sacerdotes, reliquosque Ju- 
deeos verfans elegantiflimo juxta ac pretiofiflTmio amidu fibi au3o- 
ritatem dignitatemque conciliabat : Sed in Sandiflimo proximus 
Deo , fimpHci , vflique ( faltem oppofite ad ordinarium ) gratiani 
Buminis fubmifle expetebat. Commode Jofephus fupra ait : a/to- 
ti^oiv ^' oiveAx^^ctvtv 5 oVoT? ^T' s/ir/o/ «K to «^'t^Tov , viliorem ( habitum 
Pontifex ) y/»Wj/;f , quando adytum intrabat. Quod ratione IV. ve- 
ftium , quae ifli pecuh'ares erant , quseque tum temporis geftaban- 
tur , valet. Bechai obfervat quoque veftitum lineum a Deo prar- 
fcripcum humiUtatis, unitatis & remiflionis peccatorum argumen- 

tum 



tum prsebuiflTe is>rn |D nSlv nDrHnan »W nmnn Sv"Tiai« 
n^^yy ^^rw ^m^ p p^i:^ na nanNn p nay Nint:^ "1313;^ pjdS 
yn»n |ai n^n» nn pK^*? pi:^ nin*n Sv na^ i"3"i o^n ^*?j;3d 
pi p^nj i^^tfi^ uinncr narn idd hh:^ pSm! ij'n n^n» iS{7 mm 
^sn p cDKi pSm w»«K^ laiSDln^n n^ lafcsic^ milaiKa nj^K^n 
jia»D «in ?3iSn |ii:i ?3*7 Nin' nan pi nin'S3 tdii pa^D o i:^» 

n^^^nan Linum /^aVe inmit humilitatem :] £/«/ j^f^;V/ 12 eji germen 
ex puhere procrefcens , quod ( /V^i ) minijirantem , qiii pulvis ex terra eji , 
hmnilem reddere debet. Non ita fe res hahet cum lana , qu<& ab animan" 
tibus defumitur ^c. Innuit infuper unitatem , nam 13 unicum , folum 
notat : EJique in confejfo lini 12 filum ejfe unum , plane non divifum 
quemadmodim landi Jilum divifum eji. Ita quoque eji Pilus hominis, Pra" 
terea hocfenfu accipitur Exod. XXX. 34. 122 12 fingula feorfim erunt , 
neque dividentur. Inde ergo patet 12 notam unitatis continere. Denique 
quia linum candidum , color candidus fignum remijfionis peccatorum habe- 
iur. Comment. in Leg. /. CXLVIIL c. 4. Prseterea Maimon. Tra&, 
e^lpan 'S3 C. VIII. 14. non obfcure innuit veftes ex lino \^^ 
confedas praeftantiores effe illis , quae ex 13 conftant. Hinc ait : 
nm SlS3 n^n'22^ in3ian ja'l3fa Melius eji flum condupUcari fexies, 

§. 6S. Sed annon juxta antiquiffimum Mifchnae Teftimonium 
veftes felufianas & Indicae mane &*vefperi folenni illa die geftatae 
faciebant fummam XXX. minimum minarum, quae, ut rem nO" 
ftro loquendi niodo exprimam , ex computatione Eliae apud Wa- 
ferum valorem DCCL. Tlialerorum imperialium continent. Sane 
pretium hoc elegantiflimas fuilfe has veftes fufficienter probat. Non 
quidem nego, raemoratam pecuniae fuifiam ad veftes illas pofteriore 
tempore impenfam; fed nego (<*) pretiumhoc affurgere ad id, quo 
ordinariae emebantur. (/3) Dein inLege fundatum efle. Fieri ta- 
men facile potuit , ut fub fecundo templo , quo de externo cultu 
potius, quam interno cordis folliciti erant , ejusmodi fumtuofas 
veftes conficiendas curaverint. Plerumque Pontifices fuperbi eo 
tempore Pontificatui praeerant , qui extus auro nitere quam intus 
cordis humilitate fe Deo probare maluerunt. Hinc ex teftimonio 
fupra citato elucere puto , illos pecunia nominata , quam aerarium 
publicum fuppeditabat , aliquando non contentos fuiflfe , ideoque 

Q. 3 fum- 



102 Levit* XV t 4. 

fummam a fynedrio connitutam , ne nimia fuperbiendi cupido bo- 
2]is coetus detrimento elfet : Q.uare additur ; Pontifex , fi qtdcqiiam 
addere aipiehat , addebat de fiio, 

§. 6^. Porismata ex prima parte v. 4. 
ici) Dms^ qiii Spirittis , ciijns vefiis gloria ^ liix ccelefiis Ffal. CIV. 
I. 2. pulchris ac pretiofis vefiibtis ^ qim doBi artificum digiti conficinnty 
perfie non capituK Ipf® creaturas corruptioni obnoxias majori glo- 
ria veftit , quam fuperbi Monarcharum amidus comparati effe fo- 
lent. Matth. VI. 28. 29. Nemo igitur ftolide opinetur Legem hanc 
veftiariam a Deo efife datam ^ ac fi oculi ejus decore & pretio ve- 
ftium pafcerentur. 

(/3) jQftam clarijfime irtde cffulget , eo qtiod fittmmus fiacrorum Minifier 
in intimo adyti aditti Lege conJiriBus fiuerit ad comparendum vefitibus vi- 
libus, imo gregariortm vilioribus y pattcis , tantum non necejfiariis. Com- 
muniter & quando verfabatur in confpedu Ecclefiae veftes gefta- 
verat , multas , gemmis , auro pretiofas & variis coloribus ru- 
tilantes. 

(y) Prudenter itaque lex hac vefliaria divina confiiderattir fiymbolica ^ 
docens Dettm dele&ari bumilitate , fimpiicitate, puritate ; Qui propJor 
Deo, tanto humilior , fimplicior ac puritatis ftudiofior. 

( ^) Stolidus itaqtte eorum fiafiu^, qni qtio magis humilitafem coramglo- 
riofio Dea tefiari deberent , tanto magis fitiperbrts indinmt vefies, Sacram 
veluti Coenam accipientes fe filios mortis eflfe, filium Dei ob pec- 
cata hominum cruci aflixum fuifl^e. Humiles petunt veniam pec- 
catorum. An tum locus eft nitidas & elegantes veftes induendi ? 
Certe non. 

( 2 ) Etiam ami&tis Pontificrs V. Tefiamenti convivcit nos de imperfieEIio- 
ne Pontificatus Aharonici. Nudipes per totum expiationis diem fte- 
terat, incefl^erat ; geftaverat veftes, quae frudus terras ; neceffe ha- 
buerat, ut verenda ejus obtegerentur. Quam afius a Pontifice Je- 
fu Chdfto in throno Majeftatis fedente, efifuigefcentia glorise pater- 
ncfi Hebr. Vlll. i. 3. 

70. Tertium fpeciale Mandatum concernit lotionem Pontificis 
& adum veftiendi , qui iflam fequitur in v. 4, b. nx a>DD yn^y^ 

CD^':iSl Vltt/D B lavabit aqtia[carnm fitiam ©" indust ea (veftimenta. ) 

§.71. 



Levtt, XVI, 4^ io| 

§. 71. San^tus Ifraelis populum ad ftudium fandificationis ex- 
citatuius varias de baptifino Leges tulit Hebr. IX. lo. maxime or* 
dini Sacerdotum, unde Exod. XXX. i8. I9- ^^cies labrum aneum 
^ hafin ejus aneam n^TTh ad lavandum, Aharon ^ filii ejus ex eo ia:m» 
lav^^bunt mamts fu^ ^ pedes fuos. In Tr. NDV C. III. 3- a. exftat V\^ 
*7nD'K^ IV "i^nD '»£)« mi3V°^ TniV^ DiJ3J CD1&{ Nemo atrium inira- 
hat ad Minijierium peragendum , tametji mundus , priusquam fe laveratt 
Sheringhamio vertente. Non itaque mirum , Aharonem hac Lege 
obftringi ad lotionem. 

§. 72. Sed quaeritur : An unica lotio fufFecerit per totum ex- 
piationis diem ? An vero Pontifici incubuerit lotionem una eadem- 
que die repetere, & quot vicibus ? Refp. Certiffimum eft repeten- 
dam fuifte, ficuti liquet ex v* 24. Certiffimum quoque, quod Aha- 
ron jam ante fe laverit , peragens Minilterium diei commune, quod 
praecefferat. lllotis manibus enim facra trad:anda non erant. Quan- 

do vero in Tr, Mifchnico «av Cap. III. 3. b. exftat mSoi3 wm 
IZ3V3 13 iS^lpai Sn; JHD Saia \WY\\> mtt^yi Sacerdos magnus quin- 
quies in die expiationis lavabat ^ decies manus ac pedes fan&ificabat } non 
puto ex tenore Legis divinag moleftum hoc Minifterium profluereo 
Pofteriori tempore demum Decretum hoc aSapientibus conftitutum 
eft. Magiftri, ne majores habeantur absque ratione grave jugum 
impofuiflTe , dicunt Pontificem dida die quinquies a Minifterio in- 
teriori ad exterius & ab hoc ad illud tranfiviffe; &inde obligatum 
fuiflTe ad quinque immerfiones & ad decem fandificationes, quem- 
admodum plenius legitur in Difput. in Torath Cohanim Parafch. Acha- 
re Moth, quam Shertnghamius habet in Tra&atu iiDV C. VIIL v. 3, 
quamque Rafchius contraxit in Comm. ad Levit. I, p. in verbis : 

mnyo ^hnn n>n D^aya iram i»niB>Sn b33 nSou jiya CDvn ini« 
n:\2D) \T) nwS anT nna lam) aoaS pnoi pnl mnyS a>js 
p CD»S:ni CDn» m^p ^m nSou |iyt3 na>Sn Sani ^nr njaS pS 

I ^V2r\ Qtioties (.Pontifex) illa die ab mo ad aliud Minifierium tranfibaty 
immergere fe dehebat : Tranfibat aiitem quinquies a Miniflerio interiori ad 
exterius ^ ab hoc ad iliud. Toiies quoque vefles immutabat exuendo au- 
rem- induendo lineas , exuendo lineojs, induendo aureas. Singulis vero x'/- 
cibus femel ad immerfionem , bis ad fan&ificationem manuum ^ pedum ex 
lavacro obligatur, Conf. quoque Jalktit f. CLXV. 1. C. 

§. 73. 



104 LeviL XV L 4, 

§. 73. Quam moleftum fuerit hoc Pontiftcis Minifterium in- 
fuper ex fequentibus conftat. Non enini fufFecerant afperfio vel 
lotio manuum pedumque , fed exigebatur immerfio totius corpo» 
ris. Lex enini mandat : Lavabit yw2 DK carnem fiiam , non car- 
nis partem aut partes. Quod confirmatur ex v. 24. ubi lotio prae- 
cipitur , poftquam veftes exutae & antequam indutas erant. Jirgo 
nudus lavabatur. Imo hoc ipfum etiam docet nexus h. v. ^ Uva^ 
hitaquis carmm fiiam'^ iyidiiet vejies, ut ftatim plura dicenda erunt. 
Vocabulum ergo 1K^3 cnro latius accipitur , quam fupra ad §. ^i» 
Totum enim corpus indicat , unde rede LXX. ^£v ro <ro7y.oc «WS, 
totum immerfione indigebat, totum itaque immergendum. Ita 
ahbi eadem Phrafeos ampla poteftas eft Lev. XIV. 9. ^ lavahit aqtia 
carneni fiiam conf X^- ^3* XVU. i6. Pluribus vocibus id coulmu- 
ne eft , Ut iis a fcriptoribus jam latiores , jam ftrictiores , notiones 
adfcribantur. Quocirca probe ad fubftratam materiam & loca pa- 
rallela, quse amphtudinem fignificatipnis determinant , attenden- 
dum eft. Cum iuperiori obfervatione convenit , quod in Jall^it £ 

CLXIV. 4. c. f. |ui ua fyin n^T «n^ ■:" i!; cD^aa 'sm m yvn 

CD^Qn AbUiet carnem fuam aqua , ita ut nihil cnrywn iiiter ^ aquam 
interpojitum ft. Ea ratione, qua olim Baptifmus Profelytorum admi- 
niftrandus erat , baptizandis totis nudis exiftentibus ; quem imi- 
tati funt Johannes & Chriftus inftituentes (BxTrltTfxov plenariam cor^ 
poris immerfionem. Dein fiebat aqua naturali, frigida, ea anni par- 
te, quic jam remiferat ab aeftu, &frigidior fieri inceperat. Hinc 
inventum beneficium pro Pontifice lene aut infirmo |n3 n»n a^5 

^i Sacerdos magnus^fenex erat ^ aut c/.o9-m\ ( eji ipfum verbum graecum) 
calefaciehant ei calida ( laminis ferreis candentibus ) ^ fri^idis immit- 
iehanti ut frigus remitteretur. Pie utique & ficite fadum ; non enim 
Legesdatae funtad mortem. Nec praecife exftat : Aquis frigidis. 

§. 74. Baptifmo finito demum a6lu Pontifex induerat veftes. 
Lavahit ( Aharon ) carnem fuam aquis tZJK^^Sl induet ervs tum adu. 
Optime fenfum dedit Vulgata : Cum lotus fuerit , induetur. Vel eti- 
am : Ac (tum ) induet veftes. Res ipfa hunc fenfum pofcit ; vel an 

Hlotus facras veftes induet ? Quare WZ^^S iuduet ab initio verfus non 
intelligendum de adtu , fed de j.ure* 



riis. 



Levii. XVL f. lof 

§. 7S. Porismata ex v. 4- W^^ pofteriori. 

I. Novwn imperfecUoms Poruijicis Aharonici Docnmeutum, Ipfe impu- 
..:s. PuiLis enim ""lotione non indiget. Ipfe totus carnalis. Carnem 
totam immeri^ere tenebatur. Lntio qnoque imperfecla. Toties eniiii 
repetenda. Molefli(iim;'i iorio vcram puritatem iecuni non ciuxit. 
Non mirum : Medium puriiicationis aqua tantum naturalis erat. 
Po!?tiiex adeoque Aharonicus niinime fuifecerat impnris peccato- 
ribus vere fanclificandis ', o-ic<.'i veri ianvilificatoris nonnifi erat. 

H. Saii&afauEHs : Pontifex benelotusdemum poteftatem habuerat 
fancias induendi velies. Si vefles (acrrTe manuiacliE corporis purita- 
tem pollulaverant , quanto magis vedes Ipirituales pollulant ani- 
mum miuatum. Novus homo induitur^ vetere exuto. Eph. IV", 

22. 24. 

11!. BocTr^^KTiAk ciruis nnflrcZ clare tefiatur ms totos uatura impuYofcjfe, 
Ixvari fauguine ^ fpiritu Chrifi ac ita Chrijium indui Gal. iil. 27, 

IV. Qtli Deum adire , Sacerdoiium fpirituale pmflare , vel tempium 
fautii Dei conjiitui defderant , Jiudeant fanciitati mentis corporisque Jac. 
iV. 8. Hebr. X. 22. 23. 2. Cor. Vll. i. VI. 16. f. 

§• 7^- Quartum Mandatum nominat Sacrificia coetns. Deinde 
fumet a ccetu filiorum Ifrael duos hircos caprarum in Sacrificium pro pec- 
cato , ^ wmm arietem in Holocaujhm v. 5. Circa hoc Mandatum di- 
Itinde notamus ordinem , Sacrificia, eorumque polleflbres. 

§.77. Ordo indicatur particula b quam cum S. Schmidio com- 
mode vertimus per deiude Hac notione toties fumitur Num. V. 23. 
Deu.t. I. 19. Vuk etiam nexus, docetque Aharonem non prius aptum 
eife ad profpiciundum Sacnficiis expiatoriis populi , quam prolpe- 
xerit propriis. Convenit cum verbis Hebr. Vll. 27. Foutijices pri- 
mo ( neceffe hahebant ) viBimas offerre pro propriis peccatis ; poflfa pro 
peccatis populi. 

§. 78. Sacrificia haec rurfus memorantur duarum fpecierum. 

Duo hirci caprarnm in Sacrificium pro peccato ?sf ^^^^s nnus in HoiocaU" 
flum. Poftulantur £Z3nv ^yv^ hirci capraruui, LXX. %'V^«^o' ^^ «'>?»' 
hirci ex capris. Onc. pTy n^S3f Jonath. n^ 03 n^Q^ hirci caprarum 

filii. Inferius quidem omittitur cn^Ty v. 7. 8. &c. nihilominus fub- 
"^ R iatelli- 



X04 LeviL XV t 4, 

§. 73. Quam moleftum fqerit hoc Pontificis Minifterium in- 
fuper ex fequentibus conftat. Non enini fuffecerant afperfio vel 
lotio manuum pedumque , fed exigebatur tmmerfio totius corpo- 
ris. Lexfnim niandat : Lavahh nlS'^ DN carnem fuam , non car- 
nis partemaut partes. Quod confirmatur ex v. 24. ubi lotio prse- 
cipitur, poftquam veftes exutae & antequam indutse erant. Ergo 
nudus lavabatur. Imo hoc ipfum etiam docet nexus h. v. ^ lava" 
hiiaquis carmnfuam^ induet vejies, ut ftatim plura dicenda erunt. 
Vocabulum ergo nE^3 caro htius accipitur , quam fupra ad §. ^i. 
Totum enim corpus indicat , unde refte LXX. ^^y to o-o!>y,x «wtS, 
totum immerfione indigebat, totum itaque immergendum, Ita 
alibi eademPhrafeos ampla poteftas eft Lev. XIV. 9. ^ lavahitaqua 
sarnemfuam conf. X^. 13. XVII. 16. Pluribus vocibus id con^mu- 
neeftjlit iisa fcriptoribus /am latiores , jam ftrictiores, notiones 
adfcribantur. Quocirca probe ad fubftratam materiam & loca pa- 
rallela, quae amplitudinem fignificatipnis determinant , attenden- 
dum eft. Cum fuperiori obfervatione convenit , quod in Jall^u f 

CLXIV. 4. c. f. p:n wo pirr n^n Kn» ^i^^ir tzj^aa -^m m fm 

D^Dn Ahhtet carnem fuam aqua , ita ut nihil carnem inter ^ aquam 
interpofitum.fit, Ea.ratione, qua olim Baptifmus Profelytorum admi- 
nittrandus erat , baptizandis totls nudis exiftentibus ; quem imi- 
tati funt Johannes & Chrittus inttituentes /3<*7r7/<r^ov pknariam cor- 
poris immerfionem. Dein fiebat aqua naturali, frigida, ea anni par- 
te, quaG jam remiferat ab aeftu, &frigidior fieri inceperat. Hinc 
inventum beneficium pro Pontifice Ibne aut infirmo |n3 n»n QK 

im J!'£)n^ n3 pijp i,inS pS»:}£:?Dnb fDn ponp dopd'^5 ik ?pT Sn^ 

Si SacerAos magnus^^fenex eraf y aut dS-iv^i; ( eji ipfum verbum grsecum) 
€alefaciehant ei calida ( laminis ferreis candentibus ) ^ frigidis immit^ 
tehanti ut frigus remitteretur, Pie utique & licite fadtum ; non enim 
Legesdatse funtad mortem. Nec praecife exftat : Aquis frigidis. 

§. 74. Baptifmo finito demum adu Pontifex induerat veftes. 
Lavahit ( Aharon } carnem fuam aquis CDtfi^aSt induet eas tum adtu. 
Optime fenfum dedit Vulgata : Cum lotus fuerit , induetur. Vel eti- 
am : Ac (tum ).induet veftes. Res ipfa hunc fenfum pofcit ; vel an 
filotus facras veftes induet ? Quare 12^3*71 induef ab initio verfus noc 
intelligendum de adu» fed de jure* 



LeviL XVL y, lof 

§. 7f. Porisinata ex v. 4. parte pofteriori. 
I. Novmn imperfeBionis Poniificis Aharonici Dociimeritum. Ipfe impu- 
rus. Purus enini lotione non indiget. Ipfe tom carnalis. Carneni 
totam inimert^ere tenebatur. Lotio quoque imperfeBa. Totiesenini 
repetenda. Moleftiilinia lotio verain puritatem lecum non duxit. 
Non mirum : Medium puriiicationis aqua tantum naturalis erat. 
PojTtifcx adeoque Aharonicus niinime fuffecerat impnris peccato- 
ribus vere {andificandis , (nct-i vm fandificatoris nonniii erat. 

H, San&afan&is : Vontifex benelotusdemum poteftatem habuerat 
fandas indUendi velles. Si vefles facrae manuiatlse corporis purita- 
tem poliulaverant , quanto magis vefles Ipirituales poltulant ani- 
mum n\utatum. .Novus homo induitur^ vetere exuto. £ph. IV", 

22. 24. ■ . 

III. Boi^Tr^i^rfjik.carins noflm clare tejiatur nos totos natura imprirofejfe^ 
Lavari fanguine ^ fpiritu Chriji ac ita Chrifaim indui Gal. Jll. 2j\ 

IV. Qui Deum adire , Sacerdotium fpirituale pr.<&flare , vel templum 
fantii Dei cnnjiitui defiderant , Jiudeant fanciitati mentis corporisque Jac. - 
iV. 8. Hebr. X. 22. 23. 2. Cor. Vll. i. VI. 16. f. 

§. 7^. Quartuni Mandatum nominat Sacrificia coetns. Deinde 
fumet a coetu fiiorum Ifrael duos hircos caprarum in Sacrificium pro pec- 
cato , ^ unum arietem in Hoiocaufium v. *>. Circa hoc Mandatum di- 
ftinde notamus ordinem , Sacriiicia, eorumque pofleflbres. 

§.77. Ordo indicatur particula 1» quam cmw S. Schmidio com- 
mode vertimus per deinde- Hac notione toties fumitur Num. V. 23. 
Deut. I. 19. Vult etiam nexus, docetque Aharonem non prius aptum 
effe ad profpiciundum Sacrificiis expiatoriis populi , quam profpe- . 
xerit propriis. Convenit cum verbis Hebr. Vll. 27. Fontifices pri^ 
mo ( neceffe hahebant ) vi^imas qfferre pro propriis peccatis ; pofisa pro 
peccatis popuH. 

%. 78. Sacrificia haec rurfus memorantur duarum fpecierum. 

Duo hirci caprarum in Sacrificium pro peccato ?^ aries unus in Hoiocau- 
fttim. Poftulantur CD^j; ',1^i^K7 hirci caprarum, LXX. x^f^oi^ot h^ diyav 
hirci ex capris. ^Onc. py n»£)af Jonatll. »Ty ^^2 yyQ^ hirci caprarum 

pii. Inferius quideiii omittitur ony v. 7. 8. &c. nihilominus fub- 
^ R iintelli. 



«> 



lo^ LevH. XVI f. 

intelligendum efl: , quod fatis indicat prgefixum n demonflrativum. 
Confer ea, quae ad §. 34. de lludio brevitatis in fcriptura diximus, 
& Lev. IV. 23. 24. ubi idem prorfus exemplum , quod iric. Con- 
flrudio haecquae etiam alibi paifim exftat Gen. XXXVII: 31. Lev. 
iV. 23. Num. Vil. 25.87' XV. 24. XXVill. li. &c. ^Vi^ & jy 
prorfus eundem fexum animalis atque eandem agtatem innuerene- 
gat. Uti fimilis conftrudio onun n:i Gen. XXVII. 9. coni: 
Gen. XXXVIII. 17. Jud. VI. 19. XV. i. nj a cDn; diftinguit & 
ortum ac astatem minorem indicat , ita fe habet cum CDny n^V^ 
hircis caprarim, Si Judaeis credimus , "m^W eft fupra annum aetatis 
primum intra fecundum. Dein TV plerumquc ( fi non femper ) de 
genere foeminino prajdicatur. Gen. XV. 9. Num. XV. 27. Gen. 
XXX. 3f. & a tn^Vli^n hircis diftinguitur Gen. XXXII. 14. fed 
'1'VK' de mafculino , quare ad foemininum alia terminatio additur 
Lev. IV. 28. V. 6. Conf. IV. 23. Mafculi itaque praefcribebantur. 

§. 79. Numerus hircoruni ex capris C^T^ '^'yw 1^^ dms hir^ 
CQS caprarum accipiet , ut & V. 7. 8. Hinc , quia ter diio hirci expri- 
muntur , praeeunte Textu Gemarico Talm. BubvL Joma fol. LXIL 
C. 2. init. coliigunt Magiftri , B^afchius , Maimonides & Bartenora in 
AnnoL ad C. Vi. i- Tr. Joma hos binos in tribus convenire debere. 
Pofterioris verba haec funt : tnn^Jty 1^5 D^JaS csnot^ nK"iQl 
nji iiDn'Vi£^i ?ioi i":n yn2 'Nip «nSm C3'an3i noipiai omnii:^ 
cnm vm ^ih^ ^jdt mhn m ♦Jsy ^nw lai'? mDSn na v^m 

CZ)'an31 naip31 nt^^a^ Uterque albus aut niger , par infnper Jiatura 
^ pretio requiritur f nam tres fcriptiir£ verfus ( fcil. v. f. 7. 8.) duo- 
rum hircorum ex capris mentionem faciimt : ^iia autem hirci in numero 
piurali duos ( numero etiam non addito minimum ) indicant , terna illa 
repetitio nos docet pares colore , Jiatura , atque pretio requiri. Jejunam 
admodum argumentationem effe fola ledio fatis ottendit, quse for- 
fan liinc orta , quia noverant prifcos olim in hircis eligendis ad 
haec tria attendifle : Qiiare hQ\ rationem ex fcriptura petere quas- 
rebant, quam quoque fed ineptam infirmamque dederant. Atque 
hoc fcepiflime obfervavi, quod recentiores ad prifcum ritum, qui 
vcrus aut faltem veroiimflis apparet, ex fcriptura probandum in- 
valida, imo ridicula argumeiita adhibeant. Undealiis, iniquiori- 
bus praefertim , antiquitatum judicibus , ipfum ritum penitus ne- 

^ gandi 



Ltvit, XVL f, 107 

gandi anfam prsebent. Praeftaret fane fadum fimpliciter tradere „ 
quam ejus inltitutum divinum , quale nullum ell , indode com^ 
minifci. 

§. 8q, Ex didis liquet ,. quod allatum argunientuni ineptum: 
fit ad probandum 'dcqualitatem duorum iiircorum. Sed annon ali- 
unde Iblidius probetur , quoeritur. Refp. Verum eft, quod Judgei 
antiquiores pro gequalitate hircorum ftent. Unde in Mifchna Tr. 

JomaC. VI. I. m^Dn piK^ |n>Ji2^ )m>^ frarj tDnm cdv n^yi:^ ^:y:f 
Nnna ?nn>pSi CZ3'J:3n3l nsip:n Sheringhamio interprete : De duohis 

hircis diei expiationis mandatum sji , ut fint pares aJpeBu ,. Jiatura ^ pre- 
tiOy ^ %it Jimul etiam capiantur. Notatu dignum eft , quod etiam 
cum hac vetulta JudcEorum Traditione conveniant duo Pacres pri- 
Hiitivae Ecclefias , Juitinus JVJartyr , & Barnabas , ille his verbis 5 

Kcti 01 Iv r^ vijg-sta. r^ayot Hq Ojuo/ot^.K&Asiii^evriff yivi^cti. Et (}ui in je^ 
junio folenni hirci pares accipi jubebantur, in Dialog, cum Trypho7ie Jiid. 
p. 2S9. Ed. Col. 16S6. Alter i^is; Acz^sts /Jo r^oiyMS Kahiig K^ o/j^omy 
Sumite] duos hircos bonos ^ fimiles. vid. Spencerum de Legibus L. 111. 
C. X. Difp. Vlll. §. ir. p. ni. 493. Non fcio argumentum, quod 
vere ffcringit. Mofes filet. Meminit nonnifi duorum hircorum for- 
te diftinguendorum. Non vero tantse asqualitatis. Ipfi quoque 
vetufti Judaei non liant pro i>dceflitate aequaHtatis. Unde loco Joma 

eitato ftatim additur :: dvn ^m npS \nV3 ]^W pm >S Sv ^^ 
jnii^D inQb intil Qiiamvrs now fint pares , legitimi funt , Ji unus ho- 
diecaptus fit , ^ aUer cr/u, iegitimi funt. Si aequafitas exprefl^ LegQ 
Numinis definita fuiflFet, penes Sapientes minime ftaret etiam inae- 
quales probare. Conceflio confiltit eum iis, quas a Sapientibus or- 
tum habent. Nunquam Synedrium copiam habuiffet capram fub- 
ftitutam legitimam declarandi. Ne dicam , quod totalis aequalitas 
non exfpedanda fit. Hircus curatius exploratus, & cum altero eol- 
latus in pluribus differt. Ovuni ovo aequale non datur. 

§. 81. Novi quidem , quod seftimetur Ihircorum aequah*tas ob 
Myfterium. jEftimat maxime Vir SVenerandus Bernhardus Wal- 
iherus Marpergerus , cui Gens Chriftiana plurimum debet ob dili- 
gentiam & fidem prorfus fingularem adhibitam in fcrutanda Lege 
& Myfterio duorum hircorum in libro german^^o : !Da^ fitoffe' 
6u||n^«|t^ 6ttnfc^0PfF^t/ edito Norimberg^ Anno I733- queni 

R % mnc 



io3 LevU, XV L f. 

niinc cum iifu lego , quando cogitata mea jam publicata Anno 
MDCCVill. de Mimjleno diei expationis altera Yice examino. Vir 
hic 1. cit. p. 309. hinc acriter invehitur adverrus Judceosrecentio- 
res. ^ic ntiim 3u^en wiiTcn ben u>al)vcn (Biiinb nicljt / voax^ 
inn lx'.v ^cncn aUeii ?>!e hcyfc-e ^^dcfe ctnanbev aan^ aXtih) styn 
siiotTcn ; fonbei'n ^k \x>o{lm t>\% Mofi luui) ilfrci' uriacrcjmten 
'>li't auo ticv ??reynuil)UQL'n lOtebcrbol) ung Levit. XVl. s- <^- 8. 
foiffevn. X^avum iii l'em U)unber / bttg Maimomdes vott^ct^chmi 
i^ifMifchmr fagc 5a>av / us feyc m:^a ein (Bebot/ alletn^fie nen" 
ne es nicht n^in eine^€5ttulbigifett/ auicbes t^^ eine vccl)t bltn* 

be linb ltebevltcl)e 'Jluefludjt tf]:, Sed non video acris reprehen- 
fionis recentiorum Juda^orum caufam. Conveniunt hic fatis cum 
majoribus, quos ipfe laudat. Etiam ilh' probant paritatem hirco- 
rum , non tamen neceilkriam habent. Unde etiam inaequales iegi- 
timos ducunt. Quod ipli affirmant Mifchnici. Vir iaudatus of- 

fenditur voce niXD mandatimu fi inandatum , ( ita argumentatur) 
tum etiam mmn debitwn, Videtur quidem ; at fciendum, quod vo- 
ces faepenumero accipiendse fint ex ufu fcriptoris , non iedotis. 
ni2fD hoc ioco non lumitur fenfu fcripturae pro Fr^icepto divino iii 
Lege. Et rede : Nam asqualitas hircorum Lege divina definita haud 
eft, quin fumitur notione, quae apud Rabbinos occurrit & tuni fse- 
pius notat, pmjlat. Simillimum proftat exemplum in TV. Mifchnico 
O» ;: C. XIV. f. Soiidum myiterii fundamentum lex divina vel 
difertis verbis proiata, vel quse in certa fundata eft confequentia , 
quaiis in Tubltrata materia haud reperitur. Nihilominus iioc ip- 
fum, quod Vir Venerandus urget , myfterium faivuni , iicet aiio 
modo. Quando vero L. Mifchnse cit. additur czj^J anD "inK m 

nnijS rai iSd^i iDsn :3&?nD'i2? nj; nv^i orni vnnn a'pn' ay^ 

nna *iUy?<ri&JDn X^m^ Siieringhamio interprete ; Moritur alter : 
Siidft ante fortitionem fa&am^ compareyn fubftituet alteri,- Si pofl fortitio- 
nem , par novum adducet , ^ fuper iis de novo fortietur. Si hirciis Do- 
mino immolandus morietur , dicet : Ifle , fuper quem fors Domino afcende" 
?7/ , Jlabit pro eo : Si Emiffarius morietur , ijle , fuper quem fors afcende- 
rit Emiffario \ 'poiim Azazeli') Jiahit pro eo ^ alter pafcetury quamdiu 

immun- 



.-X» 



Levif:. XV L f. 109 

immmulus ftierH ( verte chuec maculmn contray.erit ) ^^ vs-Hfletm\ ^f ps- 
CHiiLe. ejiis cadent in mtmus "joltuitarinm , qnia viaima pro peccato totius 
ccp.fi{s uon moritur. Nihil facit ad fcopiim Viri memorati. Alia col- 
kda reperis \n Jalktu f. CLXV. C. i. c. 

§. 82- Duo hi hirci caprarum Deo deflinati fiint n^Dm in 
( facnftaum pro ) peccato. MuUoties in Lege Molaica iiirci ad facri- 
ficium dellinati mentio fit, fed quod notandum , non ad aliud , 
qiiam piaculare pro peccato Levit. IV. 23. iX. 3. i f . X. 16. Num. 

Vll. 16. &c. XVI. 27. XXIIL 19. XXVllL 30. XtX. II. Ezecli. 
XLlIi. Q.'-,. XLV. 23. Scc. SimiiJter capra Num. XV. 27. Levit. 
IV. 27. Quod fane fortuito & absque peculiari legislatoris inten- 
tione minime contigit. Vei quare non promilcue jam bos, 
jam aries, jam aliud delicatum animal lacrificiis expiandis defigna- 
tur ? Qiiare hircus nunquam ceu nbiy oMyMvrwf^a. aut eucharijiictm 
vel votivum facrum oflfertur ? Frufira excipitur Num. XXVlil. 30. 
non addita voce in Jacrificitm pro peccato._ Exftat tamen m Lege pa-^ 
rallela , eaque antecedente Lev. XXili. 19. Dein Phrafis aequipol- 
lens occurrit Num. XXVIiL 30. quando de hoc liirco praedica- 
tur , quod fpedet IDdS ad expiandum vos. Unde Verfio Samaritana 
habet: Fro peccato h. e. (^cnkcm pro peccato. Et LXX. xl^ct^ov l^ 
d/ywv tva TTi^l d[xoi§tiug , quemadmodum docuit Ven. Marpergeriis 1. 
cit. p. i%6. 

§."83. Quare vero viliflimum hoc ex animalibus mundis fo- 
lum in facrificium pro peccato defl:inatum fit , non etiam in alias 
facrificiorum fpecies , tres proferemus ratiencs. Prima : Quod hir- 
cus fit animal vile , libidinofum, noxium, olidum, horridum, quod 
optime vilitatem, obfcosnam concupifcentiam , noxam gtavifli- 
mam, ^v^ra^ioiv & Iiinc ortam in naribus Dei detefl:ationem pecca- 
toris refert. Hinc eft quod Scriptura peccatores^ircon/?;^ Symbo- 
io proponat, Matth. XXV. 33. Prudentiflime iwtjue fandiflimus 
legislator ftatuit , ut peccatores fibi fmiiles vidimas adducant , & 
ita illis adhgerens turpitudo , quam hircina oblatione confitentur, 
exprobretur, quo illos in pofterum ejusmodi vitioforum morum 
pudeat , imo quemadmodum hircum fibi fuffedum jugulr.nt , ita 
prava3 peccandi confuetudini , propter quam hircis aflimilantur , 
jugulum incidant. Altera, quod Deus a peccatoribus offerenti- 

R 3 bus 



rf> 



bus plerun.iqHe animalia viliiTima pofcat, ut ofFerentes fciant, vidi- 
mas ex fe peccata non expiare ; alioquin , quo gravius peccatum , 
eo prgeftantior vidima immoianda fuifiet. Egregia lunt, quse hunc 
in tinem celeberrimus Magiiler in fuo Mm-e Nevoch. L. lU. Cap. 
XLVI. reliquit, qus , prolixiora Jicet, ex interpretatione /. BhX" 
forfii adfcribam : Scito, qitanto peccatum aliquod fiiit gyavius , tariio vi- 
lioris fpeciei ejje ejus- ohlationem. Hinc pro errore Idololatridi (li. e. pro 
Idololatria per errorem commiira ) capra tantum ^ pro cateris pec^ 
catis hominis alicujus Jingularis ^ privati agna ^ capra offerenda fiiit , 
qiiia ficemcUa vilior hahetnr mare in omnihus fpeciehus. Nullum autem 
peccatum majus ejl Idololatria , ^ nulla fipecies vilior capra. Propter ma- 
jefiatem vero regis fiuit ohlatio pro errore ipfius hirctis. Sacerdotem M..^^. 
^otam Congregationem quod attinet, quia error ipfiorum non efi merum opus 
vel a&io ,. fied do&rina , idcirco fiepara^ efi: ohlaHo ipfiorum in juvencis, pro 
lAololatriw aittem in hircis. Sic quia peccata ,, propter qua offerehatur 
Aficham- ( h. e. ficrificiuni pro reatU' ) infieriora fiummt il/is , proptcr 
qucz offerehatur €hattah ( h. e. facrificium pro peccato ) idcirco fiuit 
ohlatio tS. Aficham h. e. reatus aries aut agnus ex grege : de nohiliore fipc- 
cie ( lcil. amnralium) ^ de pnpjhntiorejpeciei parte ( h. e. fexu) quia 
dehuit ejfie maficulm ex Grege.. An non enim. vides , quod in Holocaujio ,. 
quia totum confiumendum eraP „ nonnifi mares , perfie&ioris fidl. fexus , ad- 
hihendi erant.. Hinc etiam: minor reqiiirehatm' prcefiantia ; Minus iteni 
fiuavis odor in Minclia peccantis ( MKinn ) ^f? in Mincha mulieris declinan- 
tis (h. e. adulterio fttfp&Ss )'i qidafiehat tantumpropter fiujpicionem pec- 
Ciiti ^ prohihuit , m ojfiemntnr cum oleo ^ thure: Hunc vero fiplendo- 
rem ahefife voluit ,, eo- quodl turpes ejus ( peccantis } a&iones caufa fint 
ehlationis illius ( Minchae } qiiafi: hoc ipfinm ad pmitentiam ^ refipificen- 
tiam Jiimulare dehuijfet. Di&umque- ipfi fiuijfie i. Propter turpitudinem 
a&ionum tuarum ohlatio tua- jmpeifie&ior efi reliquis. Declinantis dutem 
mulieris, citjus a&iones turpiores fiun^ , quam- illius , qui per errorem de- 
linquit , ohlatio ipfia quoque ex vilibri fiuit nrateria , ex fiarina nempe hor- 
dacea. Tertia ita fe habet ^. Ifraelitae peOime gentes quasdam imi- 
tantes hircos facro profecuti funt honorG ;. hasc autem Idololatria 
radicitus evellebatur immolando hircos , .nam is Deum efle negat, 
quem ma(^at. Non tantum hac ratione Ifraelitae jubebantur defi- 
rtere a T^ayohaT^du. , fed infuper facere Tfotyo^ua-iuv hircos fiacrificare 
& infaniam illam penitus animis ejicere. 'r^ot,yoXot.T§i'Mv autem in 
gente Ifraelitica exftitiile fcriptura probat ,, noa folum recentioris 



£Evi fub Jeroboamo, qui Sacerdotes conftituit onwS 2. Chron. 
XI. 15. fed & antiquioris , quando vivebant in i5',gypto , Levit 
XVII. 7. ^ non ojferent *11V amplins facrijicia fiia OT^JJU? 7 > cum qui- 
hiis fcortati funt j quae adeoque hirci ad inimolationem deftinati cau- 
la limul eife poterat., Scio vocem Dn^yi^ non ab omnibus eo- 
dem expl!i:nri modo. Vulg. D<zmoncs. Oncd. pw (quod idem } 
ik alii plures transferunt. Sed LXX. to7's {^ccraioa y quo nomine 

Idola, quibus nihil vanius i, Cor. Vlli. 4. Ad. XIV. 15'. Rom. I. 
21. judice judiciofiifimo Bocbarto intelliguntur : Hieroz, L. IL d 
LU. Quocunque exponas modo, eo res redit, quod veteres Ifrae- 
litae r^oiyQXar^uetg fuerint rei , quodque hircorum imagines colue- 
rint, & credibiliter lub iisdemDiabolum, quem hircina forma con- 
fpici tradunt , venerati fuerint, conf, Jes. Xlll. ai. XXXIV. 14, 
Maimonides a>JU3 TX^^Vi -1. & c. c. ab init n:iX^n (3 nma V7\ p 

in^T' fc^Si '^m riTn npin wtc^snn insi tzsn^yt:^' mncyS o«np 
vn htSi (Lege d^jn) a>n3n an nti:^» an^yt^^S czin^n3T nt^! -iip 
anvn nSo« j3 oj nnnn mnan anoi^ Ad hunc ymdum exZa- 

biis quidem fuerant , qui dt&mones colebant, ^ exijiimabantj quodformam 

hircormn habeant i iinde etiam damoms feerim ( CDn^V^ ) hircos appel^ 
lant. ^tm opinio Mofis tempore jam longe lateque in orhe diffufa fuit ,* 
jfttit ait ( Lev. VIII. 7. ) © non facrificabunt ultra facrificia fua, Laf^ 
feirim ( CDn^y^S ) hircis ( h. e. Damonihus ita appeUatis. ) Et hinc 
apud illud hominum genus prohihitus qtioque erat efus hircorum. Hoc 
enim nomen 'VV^ vult. Experientia infuper teftatur jEgyptios , 
quorum terram hebraei incoluerunt, imo quorum Idololatriam im- 
biberunt, hircos coluifie, unde Jnvenalis, nefas -iUic fcetum jugulare Ca- 
pelky imagines hirciformes erexiflTe , ficuti incomparabiHs Bochartm 

1. cit. luculentis teitimoniis probatum dedit Haec quoque ratio , 
quare Jeroboamus moribus iEgyptiacis aifuetus non foluni Sacer- 
dotes vitulorum , quos illi honorabant, fed & hircorum creaverit 

2. Chron. XI. if. Addo denuo verba celeberrimi Judasi L. cit. 
quibus rationi noftrae calculum album adjicit niKt^nn nvn3 £^yi3n 

nyi£?i Di:;'nn ^w^-^ nwta^Snn tySs:;' tzDnwHmSi n>n'S iSa 
D^nn 3n rwn 'hm iSi5 Ss rm m? niuj? t^w^ trjmsDn av 

,umm 



IT2 LeviL XVI f; 

Dn'pt£?S Dn'n3T ^«o^ o;w;/w fiicrijida pro pccato tum privati alicujns 
homims, tum Ecclefict totius ^ trium iiempe pnncipaliuiit FeJIorum , no-vi- 
luniorum , Dici Ex.pititiomr,n ^ hlblohitricn, , quod inquam Jacriftcia ijht 
birci fuerint j ejjts rci caufa h.cc vribi videtur ej]e, qv.od maxhnui)! j^scca- 
ium ^ graviljhna ipjhrum rebellio tum tcmporis erat , quod h}rcis ficriji- 
Carent , jicut dicit fcriptura j ^ non ojfereni ultra facrijlcia fua ( Lafsi-' 
rimj hircis. Ex Buxtorfiana interpretatione. 

§. 84- Quando veteres Hebraei putant eleftos fuifie hircos ni 
recordatjoncni peccatoruni a niaioribus , Jacobo & fratribus Jofe- 
phi commiflbrum ( ille lcil. Patrem Kaacum , Pehibus Hoedorutn 
Capris Gen. XXVii. 9. at hi fanguine hirci Jacobum deceperant) 
V. Abarb. in Fr<cf. in Lev. ^ Maimon. in more Nevock P. Jil. Cap. 
XLVI. p. 4S7. minus placet. Sapientem nexum non reperio, nec 
probabile velligium in Lege Molaica : Noliem quidem negare , 
quandoque quosdam Ifraelitas in folennitate expiationis meniOra- 
tarum hiltoriaruai meminiiTe, verum ejusmodi pia recordq^io non- 
dum condituit finem facrificii a Deo intentum, , ut totus populus 
ejus memor elTet. Sciendum dein, quod fuperiori §. allatas ratio- 
nes non habeam pro praecipuis, multo minus cum exclufione ah'a- 
rum. Quando de Mylterio horum hircorum, prout iJlud in mor- 
te & vita Jelu Chriiii adimpletum. eft , fuo loco agendum erit , 
pkn-a dilTeram de praecipua i^ei intentione. Verum eile judico*% 
quod communiter dicitur : Unius rei pojfimt ejfe Jtnes pkres. Maxi- 
me decet fapientiffimum numen , ut, quse conftituit , varios habe- 
ant uius , tum generales , tum fpeciales , vel etiani fpecialiifimum. 
Quidam fpedant externum , ahi magis internum populi llatum. 
Bene novi, quod ratio tertia a pUiribus rejiciatur, ceu patrocinans 
Hypothefi Spencerianc2. Sed longe aliudeft , ftatuere hircos fuifle 
a Deo ad oii^erendum unice vei praecipue praefcriptos , ut r^oiyoXct- 
r^iia ex animis IfraeHtarum penitus evelleretur : Et longe aliud 
liunc quoque uium r^ayoS-ua-hxv habuiHe , ita tamen ut fpiritualis 
Ifrael maxime duceretur ad meditandum & fperandum mortem 
Meflt3^ Non video prjorem ufum fimpliciter poffe rejici. Om- 
nino Deu!iplure^ Leges dedit contrarias moribus vicinarum gen- 
tium , fpeciatim iEgyptiorum , ut Ifrael eas deteftaretur. Nemo 
attentior & a ftudio partium alierTiJs negabit r^oiyo^vs-im radicitus 

exter- 



LeviL XVI. j. 11.5 

externiinare rpuyoActrpiioiv. Fateor nie prorfus non pofiTe probare 
Cl. Cremeri ratiocinium , quod exftat in tetrade prophetico typi- 
cnrum Exercit. §. 3*f. com. cit. de die Expiat, Nihi/ infnljiiis dici pojfi , 
qitam ideo Deimi volnijfi hirciim ojferri @ maBari , iit Ifraelitas ab hir^ 
colatria ahfiraheret , Qnia fi ociilis tantum carnalibus hoc iniueamur , 
nihihnagis aptum natum erat hircolatrian fovere , qiiam ipfijjhni hi hirci :■ 
jQiiorum alter fuo faviguine pontifici aditum parabat in ipfiim Dei adytumf 
@ expiare poterat San&um San&orum , tentorium Cmventus ^ Altare 
ab omnibus Fiiiorum Ifrael immunditiis i Aiter vivus eadem peccata in dc- 
fertum auferre poterat. .Qitid magis Ifraeiitas , bardos fcil. ^ ad hirco^ 
latriam proclives excitare poterat , quam de hisce hircis omnia eximia CO" 
gitare &c. Miror haec cogitata a Ven. Marpergero probari (tU (Su()lV 
mtt) (Simb^ CpffcV L. 1. C. JV. p. 166. &^oi. Quafi vero hir- 
corum madatio animum excitaret ad r^otyoiotTpdav. An cruenta 
animalis a Deo prsecepta mors ducit ad ^mXdT^iiuv ? Quse gens 
numina, quae colit, madat, excoriat , comburit ? HocTolocon- 
ceptu omni prorfus robore carent, quae dodi viri proferunt. 

§. 8^. Qu3E jam fupra ad §. 38. de hac facrificiorum fpecie ^ 
fcil. pro peccato , jfcripfi , nolo repetere. Superioribus hic addo , 

quod duo hirci cedant nNDPl^ T^gp' uf^a^rictg non ex decreto Syne- 
drii, vel hominum, quicunque illi, fed, quod ad fidem plurimuni 
facit, ex prascepto Dsi. Ipfe Deus fapienter & gratiofe ordinat, 

ut duo hirci pro Ifraele ofFerendi fint n^urh pro peccato. Pecca- 
tum ergo cum poena a populo m hircos traniit. Populus- adeo- 
que liber a peccato, ejusque venenato fructu praedicatur. Certe 
Ifraefita neque jus habuiffet transferendi peccata fua m hircos, ne- 
que etiam a ratione fua impetrare potuiffet , ut crederet beftiam 
vihflimam loco numerofi populi fnrrogatam Deo acceptam effe, 
Fidem tamen facit plenam fpontanea & gratiofa Dei voluntas hac 
Lege declarata, exphcanda in Myfterio, quod It^roVwf tradetur. 

§. 8^. Difficultatem penes nonnullos caufatur , quod duo illr 

hirci dicantur Ji&4t3n^ m facrificium pro peccato ; An ergo duo illi hir- 
ci una facrificium piaculare conftituunt ? Vel an unus tantum ex: 
iis piacuiaris eft, quemadmodnm poftea hircus forte Deo deftinatus 
folus nbiUn appellatur v. 9. 15. quod afTerit Celeberrimus van der 
Wayen de liirco Azazel §. 1 50. Magna difficultate verba haec labo- 

tbi' i'ar& 



IT2 LeviL XVI f 

CDn^y^S Dn^r!3T QtwA omnia facrificia pro peccato tum privati alicujm 
homnis, ttm Ecchjice totius, trium nem-pe principalium Fejlorum , no^ui- 
luniorum , Diei Expiationnm ^ Idblolatri£ , quod inquam facrificia ifia 
hirci fuerint i ejm rei caufa hdic inibi videtur ejfe , quod mnxiniuni pscca- 
tum-^ gravijjima ipfimmi rebellio tum temporis erat , quod }<:rcis ficrifi" 
carent , ficiit dicit fcriptura , ^ non ojfereni ultra facrificia fua ,( Lafei- 
yim) hircis, £x Buxtorfiana interpretatione. 

§. 84. Quando veteres Hebraei putant eledlos fuifTe hfrcos m 
recordationem peccatorum a majoribus , Jacobo & fratribus Jore- 
phi commiflbrum ( ille fcil. Patrera ifaacum , Pellibus Hoedorum 
Capris Gen. XXVli. 9. at hi fanguine hirci Jacobum deceperant) 
V. Aharb. in rraf. in Lev. ^ Maimon, in more Nevock P. 1(1. Cap. 
XLVI. p. 487. minus placet. Sapientem nexuni non reperio, n^c 
probabile velligium in Lege Mofaica : Noliem quidem negare , 
quandoque quosdam Ifraehtas in folennitate expiationis memora- 
fcarum hiltoriaruni meminilfe, veruni ejusmodi pia record^o non- 
dum condituit finem facrificii a Deo intentum, , ut totus popukis 
ejus memor elfet. Sciendum dein, quod iuperiori §. allatas ratio- 
nes non habeam pro prgecipuis, multo minus cum exclufione aiia- 
rum. Quando de Mylierio horuni hircorum, prout iilud in mor- 
te & vita Jeiii Cbrifti adimpietum. eft , fuo loco agendum erit , 
piura diiTeram de prascipua Dei intentione. Verum effe judico% 
quod communiter dicitur : Unius rei pojfunt ejfe fines plures. Maxi- 
me decet fapiehtifiimum numen , ut, qucC conftituit , varios habe- 
ant ufus , tum generales , tum fpeciales , vel etiam fpeciahftimum. 
Quidam fpedant externum, alii magis internum popuii ftatum. 
Bene novi , quod ratio tertia a piuribus rejiciatur, ceu patrocinans 
Hypothefi Spencerian<e. Sed ionge aiiudeft , ftatuere hircos fuifTe 
a Deo ad offerendum unice vel praecipue praefcriptos , ut r^ocyoKa^ 
r^iU ex animis Ifraeiitarum penitus eveiieretur : Et longe aiiud 
hunc quoque ufum r^si.yod-v<riav habuifie , ita tamen ut fpirituaiis 
Ifraei, niaxime duceretur ad meditandum & fperandum mortem 
M.efft3^. Non video priorem ufum fimpiiciter poffe rejici. Om- 
nino Deus^plure^ Leges dedit contrarias moribus vicinarum gen- 
tium , fpeciatim -^gyptiorum , ut Ifrael eas deteftaretur. Nemo 
attentior <& a ftudio partium ahentis negabit r^oiyod-uTUv radicitus 

exteri 



LeviL XFL ;. iil 

exterminare rj>oiyohcirf>iluv. Fateor me prorfus non pofle probare 
CI. Cremeri ratiocinium , quod exftat in tetrade propheticc* typi- 
Carum Exercit. §. 3^. com. cit. de die Expiat. Nihil infidfius dici pojje ^ 
quam ideo Deum voluijje hircum ojferri @ maSfari , lU Ijraelitas ab hi^ 
colatria al/Jiraheret i jQiiia fi oculis tantum carnalibus hoc intueamur , 
nihihnagis aptum natum erat hircolatrian fovere , quam ipfijfmii hi hirci ;■ 
Qiiorum alter fuo fangiiine pontifici aditum parabat in ipfum Dei adytumf 
^ expiare poterat Sa?i&um San&orum , tentorium ConventfHs ^ Altare 
ab omnibus Filiorum Ifrael immunditiis , Alter vivus eadem peccata in dc" 
fertum auferre poterat. Qiiid magis Ifraelitas , bardos fcil. ^ ad hirco- 
latriam pruciives excitare poterat , quam de hisce hircis omnia eximia CO" 
gitare &c. Miror haec cogitata a Ven. Marpergero probari iril (Su()tt^ 
tint) @tmt)^ ppffev L. 1. C. IV. p. 1^6. &201. Quafi vero hir- 
corum madatio animum excitaret ad r^<»yotoirf>iUv. An cruenta. 
animahs a Deo praecepta mors ducit ad ^eooAciT^slm ? Qux gens 
numina, quae coht, madat, excoriat , comburit ? Hoc iblo goii- 
ceptu omni prorfus robore carent, quae dodi viri proferunt. 

§. 8T. Quse jam fupra ad §. 38. de hac facrificiorum fpecie * 
fcil pro peccato i fcripli , nolo repetere. Superioribus hic addo ,■ 
quod duo hirci cedant J^NtJnS 7»-ep« dfMci^rUi non ex deereto Syne- 
drii, vel hominum, quicunque illi, kd, quod ad fidem plurimuni 
facit, ex praecepto Dei. Ipfe Deus fapienter & gratiofe ordinat, 

tit duo hirci pro Ifraele offerendi fint n&^anS pro peccato. -Pecca- 
tum ergo cum poena a populo fn hircos tranfit. Populus- adeo- 
qiie liber a peccato, ejusque venenato fructu prsedicatur. Certe 
Ifraelita neque jus habuiffet transferendi peccata fua in hircos, ne- 
que etiam a ratione fua impetrare potuifFet , ut crederet beftiani 
viliflimam loco numerofi populi furrogatam Dea acceptam enTe.. 
Fidem tamen facit plenam fpontanea & gratiofa Dei voluntas hac 
Lege declarata, explieanda in Myfterio, quod hroTrm tradetur. 

§. 8"^. Difficultatem penes nonnullos caufatur , quod duo illr 

hirci dicantur nNDn*7 in facrificium pro^peccato : An ergo duo illi hir- 
ci una facrificium piaculare conftituunt ? Vel an unus tantum ex: 
iis piacularis eft, quemadraodum poftea hircus forte Deo deitinatus 
foliis mnn appellatur v. 9. if. quod afTerit Cekberrimus van der 
Wajien de tiirco Jza:iel §.. i fo. Magna difficultate veriba hsec labo- 



114 LevJL XV L f. 

rare non puto , modo ad Legem, ejiisque fcopum attendamus. Si- 
cuti p^ccatis Sacerdoti expiandis ns Juvemus\ ita duo hirci dQiki- 
na)6antur , ut eflent inN't3n'7 pro peccato populi , ut bene Vulgat, & 
LXX. Trsf»* dij.a^rUg. Vox jm^T^ enim primo \^{\}m peccatum notat. 
Nihil aliud itaque lex vult , quam hircos pro peccatis populi ( fcil. 
expiandis) emendos eiFe. Expiationi vero non unus ex ordinatio- 
ne Dei fed uterque neceflarius : Legislator fimpliciter : Et fumet 
'-Aharon duos hircos caprarum propeccato , nulla certe diftindionis ra- 
tio , qua unus prae alio ad expiationem pertineret. Infirmum eft 
illuni folum , qui Deo cefferat , nKt^n dici , quandoquidem hoc 

commate uterque diferte n«t3nS dicitur. Imo ea de emiHario prae- 
dicantur , quae illum ^piacularem evidentiffime faciunt , uti v. 21. 
iUi manus imponere , coffjtteri fuper eo, v. 22. portare peccata. Prsete- 
rea minime infolitum fcriptur^e plures numero viftimas cum mt3n 
in numero fingulari conftruere* Num. Vli. 87. Hirci caprarum duo^ 

decim twgrh pro peccato 8c 2. Chi'on. XXIX. 21. Hirci caprarum 
feptem n&SlpnS pro peccato. Quid igitur impedit , quo minus eti- 
am duo hirci rede dicantur n&?DnS & expiationem peccati una fa- 
ciant ? Cum hac Lege fatis convenit illa de purificatione leprofi & 
domus lepra infete Lev. XIV. Fada efi hasc duabus avibus : Una 
madabatur , altera viva dimittebatur, fanguis avis madatae fparge- 
batur. Vergebant una ad expiationem & purificationem v. 2. 7. 
49. ^2. ^3. Aliter opinatur Cel Cremerus fcribensl. cit. pag. 104. 
N.ihil fimile in tota reperitur Lege , ^ qiiod enim de duahus in Leprof Sa- 
natione avibus in medium affhrtur , p/ane ejl dijjimile. In quibusdam 
circnmftantiis conceditur diflimilitudo , at in lubftantia rei, ut nu- 
mero , fadis , unius morte , alterius vita, fparfione fanguinis & 
fcopo datur convenientia. Deeft quidem Lev. XIV. nomen n&cton 
facrificium pro peccato , fed adelt idem finis , fciL3nS expiare "133 placa^ 
re , "^W purgare i cit. quod vero expiat,purgat, annon eil mwn 
pro peccato f Quando igitur lexde duobus hircis praedicat, qiiod fint 
pro peccato, uterque polcitur, & una expiationem, purificationem ty- 
pice producunt. Unus folus eiFedum non aflequitur : Caufa uti- 
que arceflenda eft ab imperfeclione , quse typis inefie folet. Unus 
hircus non fimul mortem & vitam referre valet. Quare , quod 
una figura fifti ncquit , fiftendum duabus , ut fuo loco conftabit 
ex impleniento. §. 87. 



Levtt. XV L f. II f 

§. 87« Alterum facrificium dicitur ^nVy ?///«//« Ho/o<:^zfy?«w. Con- 
venit cum Holocaudo pontificis v. 3. Idem animal ; eadem facri- 
ficiifpecies memoratur. In lioc folum difFerentia, quod h. 1. ad- 
ditur "in>{ uyms > ut videtur bac ex caufa, quo certius fciamus, li- 
cet oblatio facla pro toto populo, unicum arietem totum combii- 
ftum fuilfe. Duo quidem hirci pofcebantnrad facrifciwn prn pecca- 
to. At unus aries fulfecerat pro Holocauilo. Reliqua vide fupra 
ad §. 40 - 44. Alia occurrent inferius ad v. 24. 

§. 88. Memorata facrificia , quae duobus hircis & uno ariete 
eonftant , danda erant a cwtn FiHorwn Ifrael, hi^iv^ ^J3 h"iy mJ2 
LXX. Tra^x T^? (yijvayce-yiis a Synagog.i Filiornm Ifrael. Convenit cuni 
Snp ob V. 17. comprehendic totum Ifraelem line difcrimine ftatus, 

fexus , ordinis ; ut enim totus populus coram Deo reus , fie ex- 
piatio faciunda pro omnibus. Commode Judaei facrificia diftin- 
guunt in privatal pro fingulis offerenda , Scpublica, pro toto coe- 
tu. Ut illa aere privato, lic haec publico emenda. Convenit quani 
maxime , ut ille ipfe vidrmas ad aiam fuppeditet, cujus nomine & 
caufa offerendae funt : Clarius quoque hac ratione culpa ejusque 
confeffio exprimitur. Quia autem publice impenduntur ad expi- 
andum peccata univerfi lfraeh"tarum coetus^ comparantur fumtibus- 
publicis five ex aerario popuh". 

§. 89. Quseritur , unde aes hoc fumtum fuerit ? Celeberrimus 
Theologus van dcr Wayen ita fcribit Differt. de Azazel §. 16. Si i^ 
Seirah^ ex vero locutus fit ,. ^ jam diidum in Templo ha ciftd ftwrint , ex 
ea proctd diibio depromptam^ coemendis Imxis p ecuniam dicit ^ cui 1»>'iy' 
7iomenerat. Fublico faltem fumtu. Ex cifta , cui "n^ytt^ nomen , pecu- 
niam depromptam fuiffe non puto. Certius longe mihi videtur, 
quod ex R. Levi Barfelonita habetB. Avus in Jure Bebraorum p. 133. 

jn'an mjpS ]wx)d vn oM mpuy^ nm r\2vh2 Sdh ]mn vn 
mjn-ipn u fnSiasy nSani Dn»3DJi piiai^n Sj; Tipn p-)|? ^d) pflDiQv 
wi ifliym CD^jsn anS nt:?iyn id^) CDOSn anST nanyan^y^i 
nnint Sic^ pK?Si nSntc^Dn '^W) nnn^j nnsi CDnSn i{epommt: om- 

ww ( Hemificlos) in ConcUvi^ qiiod in San&iiario eji , indeque promurt 
ud emenda Jacrificia jugia , au&aria , omniaque ccstus facrificia ^ libamir 
^(f ? fal 3 quo faliunt facrificia ; tigna difpofitionis , pa?m propofitionis >■ 

S 5^ tmrcS' 



116 LeviL XVI <i^. 

msrcedem illit qtd paiies propofitionis parat j homer > diwspaiies, vaccam 
rufam , hircum emijjttium , ^ linguam coccineam. HaBC enim bene 
conveniunt cuni iis , quae textus Mifchnicus de ufu hemificlorum 
nobis reiiquit Trad. CD'Sp^ Cap. IV. r. |»£3D1Q1 pTDDnJ |»npiS 

ni3]fn nuanp Sdi cd^jsp; tzDnSi anSn >nc:^i -iDij;n QnDOJi 

Emunt C ficlis illis } facrificia jugia , addititia^ tit ^ Libnmina ipforiim : 
Manipulum ^ duos panes ( peyitecojiales ) atque panes propojitionis , om- 
nes alias quoque ccetus oblationes. Sc §. ll. jl^Sl nhrWPDn l^ytSfl mfl 
n3i:;Sn nannD p«3 nmnr Sty Vacca ( n//^ ) ^ hircus emiffarius 
atque lingua coccinea pecunia hoc in Conclavi ajfervata emuntur. Non 
putandum eft hircuni emiflarium , quia folus fine focio exprimitur, 
foluni quoque fumtibus publicis comparatum fuifTe. Verum ejus 
prae altero mentio fit , quia de emifTariG , ceu non facrificii inftar 
raadato, dubium facile oriri potuilfet; At focius clare fub niJ3")p 
maxn oblationes catus §. i. intelligitur. 

§. 90. Uticoetus erat memorata facrificia emere, fic ejusdeni 
in manus Pontificis tradere ; unde lex habet : a coitu Filiorum Ifrael 
np' accipiet ( fcil, Aharon ) duos hircos caprarum in facrificiiim pro pec- 
cato ^ arietem unum in Holocaufium. LXX. a>j'4«t<x/. Decebat quam 
maxime , ut populus Ifrael vel feniores , qui eum reprasfentave- 
rant , publicas vidimas ad Miniftrum Dei adducerent , ac etiam 
diltinde fignificarent mentem, quam habeant, veluti fe eum in fi- 
nem adefl^e, utfacrificia, quae legislator definiverat, Pontifici filte- 
rent rite ofFerenda. Exprimendum erat neceflario Sacrificii DK^ 
mmen , vel cujus fpeciei fit. Alias Pontifex ignoraflTet modum of- 
ferendi, qui , pro varietate fpeciei , varius erat Lex divina prae- 

ceperat, ut duo hirci fint n^?DnS» aries r\b)vh^ quare feniores po- 
ftulaverant, ut illi facri eflfent in facrificium pro peccato, at hic in Ho- 
locatifaim juxta mandatum divinum. Aharon ad haec nomina probe 
attendere tenebatur , & cum hac niD intentione oflScio fuo defun- 
gi. Lex haec prascife non definit locum , in quo traditio horum 
facrificiorum faciunda, De Holocaufl;is legimus Lev. I. 3. ad ofiium 
tentorii Conventus & C. iV. 14. de facrificio piaculari pro coetu : 
Addiicet ccstus juvencuni, Fi/ium Bovis , in facrijicium pro peccato, ac du- 
cet eum coram tentorio ConventUs. Jam lex praecedens valet , quando 
' polte- 



pofterior non contrariatur & novum quid praecipit. Locus fatis 
quoque comodus erat. Verum, quia Fw. Marpergerus y ob v. 7. aliud 
judicat , difFeremus examea , donec eo perveniemus, vid.. &\1QI\^ 
UHt> 0mit)^ Cpffei* p. 3<^3. 3^4- vid. infra §. 103« 

§. 91« Porismata ex v. f. 
N» Toius Ifraei fitb reatii. Nulla caro coram Deo Judice jufta ejft. 
Pro quo enim piacularia oflferenda funt , is peccator ; ofFerendi 
autem hi hirci funt pro toto ccetu FHiorum Ifraety nemine excepto. 

3. Lex , qutz popuhm Ifrael ohligat ad piactilaritt ex hircis , convincit eam 
de lafcivia carnis , Jhidio nocendi , peccatorum fcstore &c, Hirci enim 
Ifraelem referunt. 

il' Imo, qiiodplus ejl , ipfe tale puhlicum Chirographum contrafe in manus- 
Dei tradere debebat. Aharon fummus Dei Minifter hircos piacu- 
lares ex manibus feniorum Ifraelis accipere folitus erat. 

*1. Viacularia V. Tejiamenti, etiam maxime folennia, imperfe&a funt. Unus 
hircus haud fuffecerat ad piaculare coetus Ifrael pingendum, Duo 
poftulabantur. Una vidima non poterat referre mortem fimul 
& vitam piacularis perfed:i & peccatores confummantis. 

n« 'Ahva,ixlcc in expiandis hominum peccatis varie quidetn conjlat ex LegU 
hus Aharonis carnalibus , fulget tamen Jingulariter ex T^uyoS-va-U. Si 
enim quaedam animahbus ineifet ^Jvctfxn j^Iacandi Deum, manda- 
ta fuiffent & pretiofiflima & longe plurima ; Tauri ex Bafan , 
Hecatombae. Agebatur enim hoc ritu de remiffione innumero- 
rum peccatorum a totolfraele per integruni annum commiflbrum. 

% Qiiayido vero vilijjimum hoc piaculare fuffecerat ad typice toUendum pec- 
cata populi , conjiat, quod prajlantijfimum antitypicum fufficiat ad vere 
toUendum peccatum mundi. Corpori vere ineft , quod umbrae ad 
umbrandum. 

?♦ Mgregius ordo , juxta quem piacularia antecedunt , fequuntur Uolocaujla, 
Si reconciliati iumuscum Deo, tum nos totos rede ei confecra- 
mus. Rom. Xil. i. 

n» Mifera gens , qua numina hahet fostida, horrida 'animalia , eaque jugu- 
landa. Talis eratTragoIatrarum. Sed an melius judicanduni de iis , 

S 3 qui 



ii8 LeviL XV L 6. 

qui veiitrem, veneretn aliaque vitia, ceu Deos, coluut. Phil. III. 
14. Utiquecruci, morti devovenda funt GaJ. V. 24. ColofT. ill. f. 

§. 92. Quintum mandatum v. 6. agit de aduali addudione 
juvenci , ejusque fcopo ^031 iS '^pti r\^mr] nS m l^^nn^ 2npr]) 
inu 1i;:il ny3 Pojiea adducet Aharon juvencum (facrificium ) pro pec- 
cato^ qui ejus 3 ut expiet pro fe ^ pro domo fiu. Nominatis facrifi- 
ciis pontificis , quae folenni expiationi propria , nunc incipit legis- 
lator fpecialius praecipere , quae cum piaculari agenda, & queni ad 
fcopum, & quidem» 

§. 93. Mandat r Fojlea adducet Aharott jtivencum (iWius f^cd^diy 
pro peccato , qui ejus. Ut fciamus agi de illo ipfo facrificio piaculari, 
de quo v. 3. Textus originalis legit nfcSlDnn illud ( facrificium ) pro 
peccato, Qu^ fupra ad §. 37 - 40. dida funt , de juvenco & fpe- 
cie facrificii piacularis , ibi legi poifunt. Solum lux affundenda 
eft Phrafii h ni^^Jr quae eiiam occurrit v. n. Quafi nuilius mo- 
menti efiet, quidam eam vertere omittunt, ut etiam Vulgatus ; aUi 
reftrunt ad pofierius , fcil. mm^ LXX.^ in Bibl. Angl. Poiygl. 
Tffi^l tvis ccij,ci^ri»s dvrov. Lutherus fcltt (Sutlt> ^Cj)fFcV* S. Schmi- 
dius : Jtivencum peccati facrijicii pro peccato i qtiod ipjt. Alu ad juven- 
eum, ut Leo Juda juvencum futim , Junius, qui ftierit pro fe. Con- 
venientius poilremo modo exponimus de juvenco Aharonis, queni 
fuis fumtibus fibi comparavit. Quia v. 5. dixit facrificia coetus 
ab ipfo coetu danda eflTe , ideo nunc addit . dicitque juvencum 
Aharonis efle debere. Hac ratione Jouathan ^Jim «nfi<l3m S^W 
r~l'J1QQ ja Juvencus facrijicii pro peccato y qtii ex peciinia ejtts. £t pofl: 

eum Rafchius in:^ '^'^a «Sr «3 «in 1^tt?a ex propriis , wow vero 
fumtibus ccettts emendus ejl. Etiam LXX. juxta Aldinam & Complu- 
tenfem editiouem r6v. loLvt^ legunt. con£ Jppend Btbl. PolygL Atigl. 

§.. 94. Flic Pontificis juvencus adducendus praecipitur. FoJleA 
Aharon ^^'^'pr^' Vox haec jam latius, jam ftridius accipitur. illa 
notione , ut Lev. Vlf. 8. Hac, ut h. I. nam diftinguitur a macla- 
tione V. 11. Includit donationem & prcefentationem juvenci co- 
ram Deo : Uti munus regi praefentaturus illud \x\ confpedum ejus 
producit ; fic oblaturus vidimam e loco profano in Sandum ceu 
Faiatium Dei ducit £x facris, veluti i. Ktg. lil. z, & Traditioni- 

bu8 



LeviL KVL 6. II9 

bus novimus , nonnunquam excelfa , ut in illis facrificia ofFerren- 
tur , conceira fuifTe. Nihilominus , quod facrificia folennia con- 
cernit , alibi , quam in Tabernaculo , nullo tempore facra facienda 
era nt , ut Confeffio Dei Ifraelis omnibus eadem conftaret , & mu- 
tiius inter liraeiitas amor propagaretur. yys^l^'^^ p31p 'W\^ h^ 

*i>n>n m:^Tp\ x^mz roip nn^jrn mT\f psi^oS w^f\r0 oi^^p 
pK^a^ n^ip' pc?aS mpiHK^ Tn^n p:\^y\p nD33 Cl. Surenhufius: 

}i(?.c funt fan&a , qua offenmt in Tabernaculo , San&a quds fan&ificantur 
pro Tabernaculo , fi ohlationes fuerint ccetus , offeruntur in Tahernaculo i 
At oblationes privati in excelfo. Ohlationes privati , quts conjecrantur 
pro Tahernaculo , offeruntur in Tahernaculo. Tr. CD>ni3t C, XIV, 
lo. Itaque juvencus pro Sacerdotio maxinie folennis ad oftium 
tentorii Conventus , ftante Tabernaculo, ab Aharone ducendus 
hic praecipitur. Haec noftra phrafis vult idem , quod plenior illa 
Lev. L 3. ad ojiimn tentorii Conventus adducat conf IV. 4. XII. 5, 

XIV. 23. &c. Unde Aben Efra ad h. I addit lj;ia Sn^J nns .b«< 
\^t^V122 Ad ojiiiim tentorii Conventus ^ prout jus exigit, 

§. 9f. Scopus juvenci adducendi exprimitur verbis Tf03 nS3^^ 
in^3 ny^l ^ expiabit pro fe ^ pro domo fua, Vel ut expiet, mtn con- 
Itat 1 notionem ut tenere. Vocabulum 133 frequentillimi ufus in 
Minilterio Aharonico, maxime diei expiationis, qui hinc notanter 
dicitur dies CDnS3n dies expiationum , qua plurimcB fate expiatio- 
nes. In folo hoc capite fsepius occurrit. Digniflimum quod ex- 
cutiatur. Vulgatus qui vertit : Et oraverit profe , ^ Arabs : Veniam 
precabitur fibi - - ad vini vocis prorfus non attenderunt. Unde 
prior feipfum deferit ac in hoc ipfo capite faspius transfert per ex" 
piare V. l6. 27. 30. 31* 32. Commode LXX. e^i^cf.o-irai expiabit , 
quos Lutherus & alii redle fequuntur locvjoljnetu Vel quomodo de 
Deo preedicari poteft , ut Pfal. LXXVllL 38. Mifericors 133» pecca^ 
tum^, conf Pfal. LXV. 4. An confiftit in oratione Dei pro nobis ? 
Verbum ")S3 proprie notat fliidio aliquid tegere , ne alias damnum 
oriatur. v. Gen. VI. 14. m^y^ ^ teges , oblines Arcam , ne aqua 
penetret & Arcam fubmergat. Hinc transfertur in caufis Sacerdo- 
tciUbus ad peccata, quae fanguine quafi obteguntur, ne peccator 
m Dei irani incurrat, & gravem fibi attrahat noxam Lev. XVII. n. 

Dedi 



120 LevIL XV L 6, 

JDedi fanguinem vohis fuper Altare *^SdS ad expiandum animas vejlras , 
nam fanguis ipfe pro anima expiat^ Gujus effeclus hinc elt condona- 
i^O. Lev. IV. 20. 133') e^ expiabit Sacerdos illos nSojl ^ condonahitur 
iis. Convenit cuni voce nOD tegere Pfal. XXX IJ. r. sTrmocAuTr^Jco 
Rom. IV. 7. Scopus ergo Aharonis juvenco piaculari peccata ita 
obtegere , ut nulla ejus menioria fit apud Deum ad irafcendum & 
puniendum. 

§. 96. Et quidem intendit expmYQ pro fe ^ domo fua : pariter 
V.li. plenius ^t^-^VJi Snp S:d iy3l IDU Ipl np _/Jro/e ^ /;ro Jowo 
fua ^ pro toto c(etu Ifraei. Expiatio infert peccata ; unde fequitur 
Aharonem & domum eju^J in r^atu extitilTe. Alibi diferte exprimi- 
tur V. Exod. XXXIL 10. Lev. IX. 7. Terribile exemplum haud 
multo ante in Nadab & Abibu animadverfum docuit Aharonem , 
quam necede habeat cum nietu interiora facra adire & prius expia- 
tionem quaerere. DO Domus comprehendit quosvis, qui ad fiv.niliam 
Aharonis pertinent ; quomodo in N. Teftamento omo; i. Tim. lll. 
4. DomusAharonis tum temporis parva erat, pollea excreverat in 
ingentem numerum. Omnium fohcita ratio fequente tempore 
liabenda.. Quae enim lex obftrinxerat Aharonem , eadem poite- 
ros in munere. 

§. 97. Huc pertinet not^oihTii , qucC exftat in Mifchna Tr. 

m\> c III. 8. w^-^ n3TaSr oSi^n pn idij; m nsi ns "^m iS ^3 
lam n>n pt mi/iai vSv i.n» ^m iqidi bnyaS vjsi czimS 
"iQD a^T\ NJK ♦noi o^* •^'jaV 'tmm wi:?£3 >n>i;; CDKrn j^jt? 
■n^ 1'JsS ^jiNEDnti^i ^nj^tj^QK^i »fini;fi7 tn^viJnSi tzj^yi^^uSi niJiyS t^j 

nj;i cdSij^S inDSa -1133 oe? -^nD innK v:ij; im z^^/; ad juveiu 

mm finim ^ juvencus Jlabat inter Veflibulum ^ Altare capite pofito in 
meridie ^ facie in occidentem verfa , ^ Sacerdos fiahat in oriente facie 
m occidentem verfa , Dum manus ei impofiiit, confitehatur ^ ^ fic dicebat: 
Obfecro Domine ! deliqui , rehellis fui ^ peccavi coram te j ego ^cf £)o- 
mus mea. Qbfecro Doniine / reinitte nunc ^ deli&a ^ rebelliones '^ pec- 
■iiiZta ,. qu^ deliqui , ^^ in quibus rebellis fui , ^ qna peccavi coram te ,. 
^gO: ^ domus meay fuxta quod fcriptum ejl in Lege Mofis fervi tiii : jQ^uo- 

fiiam 



Levit. XV L 6. ii\ 

niam in die hac expiahit ^c. Et ipfi refpondehant pojl illum , BenediShm 
fit nomen gloriofum regni ejus in fecula feculorum. 

§. 98. Bene Mifchnici locum , quo juvencus fiftebatur, ;j^?/ffl- 
^£(r/(»v & confeflionem hic nobis exhibent : Nec ideo, quia his ip- 
fis verbis in fcriptura notata non llint , fequitur ha3C falla, com- 
mentitia effe. Verum quidem , quod horum nulla exprefla fiat 
mentio in capite noftro : Sed non erat neceflTarium ; Quae afiunde 
ex Legibus praecedentibus confiant , non indigent perpetua repeti- 
tione. In quantum vohmien afias lex Aharonica excreviflTet ! fuf- 
ficit, quod Lev. I. 3- 1 1. locus Holocauilorum dicatur in confpe&it 
Jehova ad latus altaris verfus aquilonem. Ibidem mentio fit ;^£/^o^6- 
<r/fl6$ V. 4. At idem jus iacrificiorum pro peccato quoad locunijquod 
Holocauftdrum Lev. IV. 29. Confefllo quoque in facrificiis piacu- 
laribus obtinebat Lev. V. y. Quod in hac Traditione oItottov fit , 
non video. Quod de fitu juvenci, & converfo Pontificis vultu ex- 
ftat, fidem & reverentiam teftatur. Aharon rede faciem erga oc- 
cafum , ubi Deus habitaverat , verterat , tradens ei cum humili 
precatione furrogatam holtiam. q. d. Poenitet me peccatorum meo- 
rum , ob quae in mortis pcenam me incurriflTe fateor : At optime 
Deus transfer omne id malum, quod ego commeritus fum in hanc, 
quam tibi hic fifto , vi(ftimam, aut potius vidimae hujus 'AvrlruTrov. 
Ad talem Confeflionem videntur refpicere loca ,|quae fequuntur. 
Dan. IX. S' IJTltSI Uyt^^nm WW 1J&?t3n 1'eccavimas , perverfe egi~ 
mus, impii fuimus ^ reheUavimus. £t Thren. III. 43. 1J>n!31 IjytC^O 
Defecimus ^ rehelles fuimus & Luc. XV. iS. «jua^rov ivooTridv a-ov &C. 

Pfal CVL ^. I. Reg. VIIL 47. Nec incommode Bartenora ad Lo- 
cum MifJm. cit. obl^rvat juvencum ita fuifle collocatum, ne pofte- 
riora aras obveiteret. Non etiam difficultas, quod juvencus non 
fiftatur ad ojiium tmtorii Conventus ut Lev. IV. 4. Nam templo fub- 
ftituto ducendus erat ad Locum in Atrio Sacerdotum , qui priori 
refponderat. Hic vero inter veftibulum Sc Altare conf. Joel. II. 17. 

§. 99- Porismata ex v. 6. 

L jQunm ihfirmum fuerit SncerJotinm Aharonicum , denun docet Mofes. 
Pater & Filii ipfi peccatores venia peccatorum indigent. Alius 
eft Sacerdos 5 Alia eft vidima ; Victima Beftia irrationalis. 

T 11. Qiian-' 



iz<z Levit, XVL 6, 7. 

II. ^cwita vero ExceUentia rontifcatus Jefii Chr?Jli ? PontifeX totus 
o(rm. Vidima quoque moraliter c»fAw//o?. Qui Pontifex, ett quo- 
que vidima Hebr. 1a. 14. 

III. Hmc tuto oritur kxu^^^v^^lc ^ Tro^^ima vsrorum Chrijliamrum ar^ 
gumentando a minori arl^niajus. Si ("anguis taurorum fandificat ad 
carnis purificationem , TraTca (j.S.7^Kov , quanto maps ianguis Chrifti, 
qui per fpiritum aeternum , feipfum Deo immaculatum obtuiit, 
purifica6it confcientiam noftram ab operibus mortuis ad fervi- 
endum Deo vivo. Hebr. IX. 13. 14. 

IV. jQfd Deum honorare vult, honoret eum ex pro^riis, Adducendus 
juvencus , n 1674«: qui ejus erat, 

V. Noli apud Deum prQ peccatis aliorum intercedere , mji ipfe cum Deo 
reconciliatus fueris. Haec fit ^pov)j(r/f fpiritualium Sacerdotum, fpe- 
ciatim Paftorum. 

V I. Huimlis ^ fidelis clva.[j.vYi<7tf Peccatorum nojlrorum omnlno nos ahjler^ 
ret ab accejfu ad Deum fan&tun ,• Animum tamen Aat gratiqfa copia , 
quam mifericors Deus nobis ojfert cum Ubertate , ut propius accedamus 
in confummata Hojiia ^ Fontifce Jefu Chrijio. V. Hebr, X. 19 - 
23. IV. 14. - £ 

§. lOG. Sextum, quod fequitur, Mandatum V. 7- 11. plura de 
duobus hircis comprehendit 

N» Eorum Pricjeritationem, y, % 
3« Sortitionem. V. 8. 
^' Eventus. v. 9. 10, 

§. 10 1. t« Prsfentatio hircoruni his verbis proponitur m npSl 

nvTD Shk nnQ 7wn'< »JflV om^ i^Dym CDn^yiiyn ''W Ad verbum : 

Et accipiet ( Aharon ) duos illos hircos , Jlatuefque illos coram facie Je- 
hov£ ( ad ) ojiium tentorii Conventfis. Vulgata & alii priora verba 
^ accipiet duos illos hircos prorfus vertere omittunt , ac fi fupervaca- 
nea erfent. S. Schmidius wo^c accipiet. Alii dein, vel ut Lutherus 
Unt> t^Ctt^lUtdX Ipfc olim verti, ^ pojiquam accepit &c. conjiituii &c.' 
evitaturus Tautologiam. Putaveram enim , quod hoc ipfum jara 
exfiet V. ^ Atnuncad pofteriores accedo. Non enim necelTe ha- 

beo 



LevH, XV L 7. 12? 

beo pfo una eademque nn>pS acceptione habere. Prior illa v. f. 
refpicit acceptiomm e manu Ecclefige, fed haec v. 7. ex loco , ubi 
hirci cum ariete erant Poft acceptibnem v. s- Aharonis erat ju- 
vencum propius in confpedum Dei adducere. Addudione hac 
facta jubetur duos hircos rurfum fun^ere e loco, in quo hucus- 
qne erant, & Jhjtnere in Confpeciiim Dei acl ojiinm tentorii ConventUs. 
Vox 'VD'^^ praeterquam quod infuper varie adhibeatur, notanter 
dicitur de Perfonis & vidimis in loco publico facro ita conftitu- 
tis , ut a coetu confpici queant , fintque coram facie Dei v. Lev. 
XIV. .11. Num. V. 18. Expreffe h. 1. coram facie Jehva (ad) 0/?/- 
nm tentorii ConventUs, - 

§. 102. Locus primo exprimitur mn» OSS in Conjpe&um Je- 
hov£. Quia hirci Deo confecrati erant , aequum ut in ConfpecSuni 
ejus ducerentur, ilhc ceu ad Deum pertinentes fifterentur. Idolo- 
latr^ omnia ea, qua3 ldoh"s fuis deftinarunt , ad Delubra in hono- 
rem eorum exftruda alferre folent. In iis facra peraguntur, Tro- 
phaea fufpenduntur &c.' eo fine, ut teftatum faciant, cunda, quae 
veladferunt, vel illic agunt, gloriae numinis , quod gedem illam 
inhabitat , illuftrandae' irifervire. Vero Deo cultus omni in loco 
quidem exhiberi poteft , quippe ille omnipraefens , hinc & ante 
& poft Legem genuini Cultores nulli alligati erant loco ; Nihilo- 
minus fub Lege Deo aliter vifum eft : Unus aliquis facrorum pu- 
blicus deftinabatur. Hunc omnes adire , in illo adorare, facrifi- 
care & folenniora adReligionem pertinentia agere debebant : Hunc 
Deus , quem alias coeli coslorum non continent , fynibolice inha- 
bitabat In Confpedum igitur hujus fiftendi quoque erant duo 
iUi hirci , atque hac ratione fatebantur IfraeHtae fe neminem prae- 
ter Deum Abrahami , cujus haec domus eft , colere , vidimas pia- 

culares illi foli ofFerre , qui folus HK^m JJB^Sl pv «e^J aufert ini- 

quitatem , defe&ionem ^ peccatum, Exod. XXXIV. 7. conf. Matth. 

IX. 6. 

§. 103. Locus dein fpecialius exprimitur Ipa SnK nnu ojii- 
umtentorit Cowww/f^/. Manifefta eft ellipfis particulae Sk vel fimrlis, 
qualeiii quoque reperis Genes. XVIII. i. XIX. 11. XLIII. ig. 
Exod. XXXIII. 8. Simrllimam Exod. XXIX. II. Vulgatusfup- 
plet per />/. LXX» per Ttae» apud ojlium, Phrafis integra exftatExod. 

T % XXIX. 



124 Lcvit. Xl^ L 7. 

XXIX. 4. XL. u. Lev. }. 3. Supperadditur fpecialior loci dGCu 
gnatio , quia prior in Confpe&um Domini generalis nimis eft vid. fu- 
pra §. 90. Ad ojiium tentorii ConventUs magis rel^ringit docetque hir- 
cos ita conrtitutos fuiife , ut obverfi fuerint ingrefiui in tentorium. 
Sed quaeritur , an proxime ad oftium collocati fuerint ? £x ufu 

Phrafis non liquet. Altare Holocaudi dicitur IJJID SnN \WU nn9 
( ad ) ojlium Tabermculi tentorii Conventus , at Altare hoc tentorio 
iion erat proximunL Pariter Exod. XXiX. 4. Aharonem ^Filios 
ejus adduces ad ojiium tentorii ConveutUs ^ lavabis illos aqua. At etiani 
lavacrum non erat dido oltio proximum v. Exod. XL. 30. Infu- 
per Lev. Vlll. 33. Ab oJUo tentorii Conventus non exibitis per Jeptiduimr, 
Quis credet Sacerdotes per feptem dies integros oltio tentorii pro- 
ximos aftitilfe. Ne alia conquiram. Aliegabo nonnifi clariffinium 
Lev. XVII. 6, Sparget Sacerdos fanguineui fuper Altare Jehova ( ^d } 
ojlium tentorii Conventus. conf. V. 4. ^, £rgo Sacerdos fpargens m 
ara dicitur ad oftium tentorii Conventiis , licet non iteterit im- 
mediate ad oftium. Aharon itaque ejusque fuccelfores voluntati 
divinae fatisfecerunt , quando hircos collocaverant in atrio Sacer- 
dotum obverfos ingreflui, licet non proxime. Quando fub Tem- 
plo II. ufus tentorii nullus , eligendus erat Locus refpondens. Mi- 
fclinici dicunt : Pontifex ibat ad Orientem atrii ^ feptentrionem Altaris 
CD>1>V^ 'Jt2^ DU^I ^ ibi erant duo hirci ., notante Bartenora , nam 
mn introducunt hircos inter vejiihulum ^ Altare (v. Joel II. 17. ) quan* 
do projicienda erat fors fuper illis. Non video Sapientes , qui AudtO- 
res hujus Conftitutionis, Legis divinae violatae efle reos. Locus 
refpondet Altare , ejus Miniftri dicuntur ad oftium tentorii Con- 
ventiis , ut ex fuperioribus conftat. Nihil in contextu hujus ca- 
pitis contrariari obfervo. Quare probo cogitata Outrami de facrif^ 
ciis L. I. C. IV. qui exiftimat praeceptum de vidtima ante oftium 
TabernacuH fittenda refte intelligi de collocatione ante aram. Ve- 
rum Ven. Marpergerus Judasorum &Outrami mentem, ceu contra- 
riam Legi , rejicit , arbitraturque : g^ fe^C n?a^ anter^ t)Ot* ^tt 

%l)\xt tiet S2)Uttnw t)em 5Wtar. v. 1. cit. pag. 328. 329. ut & 370. 

Suppeterent plura alia ad probandum dida , fed quaeftio tanti mo- 
menti haudeft; Allata fufficiant. 

§. 104. a Sortitio vero his praefcribitur verbis : Sv I1in« fnJI 

hmvS nnK '?nui rwrv^ in« '^nu iiiSnjj on^vic^n m Atque da^ 

bi» 



Levit, XVL 8. izr 

hit Aharon fuper (luos hircos fortes ,• Sortem uyiarn pro Jehova ,* Alieram 
pro A3:.azel. Duo hi hirci dido modo conftituti varias fortes fubire 
tenebantur. Earuni determinatio non fteterat penes populum , vel 
etiam Pontificem. Ipfe Deus determinaverat , noti per vocem, ut 
plura alia, non etiam per Urim & Tummim, fed per fortilegium. 
Frovidum Numen prasviderat, quod determinatio eventuum iingu- 
lis annis repetenda. Quare fortilegium pras aliis determinationis 
modis felegerat. Praeclare huc facit Prov. XVI. 23. Sors iu Jimm 
projicitur , veriim a Jehova omne 1t3Qtl^D Judiciim ejus. Sortis jadus 
minime eft: fortuitus. Eventus dependet a judicio Dei, £ft illud 
ipfum vocabulum , quod adhibetur de refponfo divino per Urini 
(^ Tummim, undQ pe&orale audit tiQ^D ydVi peBorale judicii, Exod. 
XXVlli. 15. divino itaque judicio eventus Hircorum deliniendi 
erant. 

§. 105. Ut vero fortitionem hanc diftlndlius intelhgamus , at- 
tendemus ad fequentia : A. Nomenfortis, B. Numerum, C. Ma- 
teriam , D. Locum , E. Infl:rumentum , F. Ufum , G. Jnfcriptio- 
nem , & H. aHa , quae ad modum fortiendi fpedant. 

%/i66. A. Nomen hebraicum eft S"ii:i quod quidem faepifli- 
me, ultra quam feptuagies, in facris exftat, lolum tamen fine ver- 
bo aut affini derivato reperitur. Notat autem proprie fortem, fivc 
Inftrumentum fortitorium Prov. XVI. 33. cujus ufus varius , ve- 
luti in re incerta detcTminanda Efth. III. 7. Bonis, quae quibusdam 
communia funt, dividendis, Num. XVI. 5<?. Uti terra Canaan vi- 
(Sricibus Ifraelitarum armis expugnata inter illos forte diftribueba- 
tur. Conf Num. XXXIII. 54. J. Chron. XXIV. ^. litibus finien- 
dis Prov. XVIIl. ig. & his fimilibus. Quia fortibus definitur id, 
quod eventurum eft, veluti haereditas , quae alicui obtingit , etiam 
S"\i:i remforte dejtnitam y prout vel bona vel mala eft, indicat. Hinc 
tanquam sequipollens t» pSn portio legitur Jes. XVII. 14. Conf. 
Jer. XIII. 2S' ita Jud. I. 3. Juda ad Simeonem dixit : Afcende me" 
cum 'SnU3 in fortem meam , terram forte mihi afllignatam. Jos. XXI. 
38. Fuit oSlU fors eortim urbes duodecim. Imo ^'na fortis nomine 
id infuper venit , quod quis poflidet nulla proprie didta forte in- 
tercedente. Pulcherrime Meffias Pfal. XVi. 5. Jehova efl portio par- 

T 3 tis 



126" LeviL XVI. 8» 

tis mea ^ calixmeus : Tu es fnjlentans iil):^ foriem meam. Jer. Xlll. 
%'). Hdc.eji '^h'^)^ fors tita , portio menfnrarum tuarum a me fcil. Ut di- 
fpergaris, veluti ftipula. LXX. communiter vertunt per jaT^o?, 
quod nontat3tum eandem poteftatem habet, vid, Maurit. de fortitio- 
ne Vet. Hehr. C. I. §. 3. fed infuper ab Hebraico Sni; ortum , uti 
judiciofe obfervavit Bochartus Geogr. S. p. 4^1. Ed. Cadom. ( ubr 
error Typograpliicus eft amj pro ^ni> 

§. 107. 8. Numerus fortium binarius ert. Dahit Aharon fuper 

Auos illos hircos mS^nU fortes. Sortem unam pro Jehova , . Sortem alteram 

pro Azazel, Mifcb. Tr. «QlvCap. lll. 9. 'lSni:i ^2\P duafortes.V GYum 
.aliisTeffimoniis non indigep : Res teftatiffima eft, atque hung nii- 
merum pofcunt dud hirci , quorum eventus fortibus his determi- 
nandus erat : Caeterum in aliis cafibus pro conditione rerum forte 
definjendarum numerus riiajor aut minor cernitur , quemadmo- 
dum in terra Canaandividenda Jos. XVllI. XIX. Ita in Sanhed. 
C. I, f. XVil. de LXX.. Senioribus in Synedrium cooptandis ex- 

ftat, quod Mofes ipT dhy oy2^ hy JWD CDOt^^icptc^, N>3n 

»pSn nun CDOK^ AdhihuerithKKU. Scheffulas : In feptuagenarum qua- 

iif>et 'ihfcripjit vocem Ipt SENIO^: Sed duahiis reliquis nihil irifti'ipjit &C. 

Iritegrum Teftimojnium anhotatuiii reliquk Knulitijj^iniis Seldemts ' IL* 

IL deSynedriis p, ni,CL\. edit. Lond. Pariter apudGentes fortes, qua- 

rijm ufusiis frequenfciffimus exiftebat, varrabaritiVPaufanias de Ora- 

culo Herculis Buraico. jQua ad Mare exBura defcenditur amnis eji Bu- 

raicus nomine ^ in ( proxima ) fpelunca nori ita magnum Herculisflg- 

num : Buraico^ ipji cognomen, Oraculi foftes '.capiuntur ex Tahula per _ 

Talos. Qiii confultkm venere , precatione adjignum pera&a votisque nufi. 

cupatis oig-^ctyolXovq ( 0/ cTg a(^-3-ovoi Tra^u tw 'H^aJtAs?' KiTvrui ^ Ticrroi^ag 

et^lyi<nv , Talos ( quorum in promtti ejl copia ad Htrculis Jignum ) qtia- 

tiior fiimentes eos jaciunt fuper menfam. v. A. Dal. de Ordc. Vet. Ethri. 

C. XIV. Idemex Pocokio genus fortium ^ quod Arabibus in ufu & 

iWk Alazlam nuncupatur , refert , fecundum quos tres fagittae va- 

fculo includi folent. Cum . ejfet alicui vel fufcipiendum iter vel ducenda 

tixor , vel alittd magni momenti negotitim peragendttm fagittas , quas tres 

vafculo inclufas hahehant , confulere folehant , Earum prima injcriptum erat 

JUSSIT ME DOMINUS MEJJS , fecund<& : rFiOHIBUIT ME DO- 

MINUS MEUS: Tmia autm mjla nota infignis^ erat. Harum unam 

manii 



Levit. XVLS. 127 

manu extrahentlj /i occurrerei i/ia , qiue ftiheree , alacri ofumo ^ timquam 
'fiibente Deo pergere :• Sin iHa , qn^ veiaret , dejtjiere , qiiod fi cey^afAixoi- 
n-og illa, reponeref. donec prodirei , qucz vel jujfu pricirei, vel interdi36 
occurreret.' Hsec noiiniii elucidationis gratia. Plura cupiens con- 
liilat Caraubonam , Peucerum , Dalseum , Mauritium , aliosque, 
qui dQ fortibus icripferunt. 

§, log. C. Duarum harum fortium Materia ex fcriptura fciri 
nequit, Neque enim legislator eam determinavit, neque etiam de- 
terminare neceffe erat : Suffecerat, fi duabus fortibus ( exqua ma- 
teria autem conlliterint, nihil refert ) hircorum unus ad mortem^ 
alter vero ad dimiffionem eligebatUr. ldeo.,bene Maimomdes Tra&. 

d^Minifl. diei Expiat. C. III. I. ]D '|»3.f5?n fd |0 W hjn C2ni^2 

r^Dntan ]0 p&^n ( [ovUs) legitimdR, five ligneie , five Japides , five ex 

metallo fuf<z fint. Ilifpice infuper Jalkut CLXV. i. m. Tam varia 
quoque inftrumentorum fortitprioruni' materiaolim exftitit, ut ex 
frequentiori aliqua hunc ad finerii adhibita riihil certo concluderb 
queamus : Sortes ex Auro, Argento; Ferrd, Plumbo", variis ligni 
fpeciebus , ftipula &c. conficiebantur, prout Ksec & plura alia apud 
Mauritium de Sort. Hehr. C. IX. annotata; Aiidiendi tamen furit 

Mifchnici TraEi, Joma Cap. III. 9- VH ynaWfc* h^ /llSntJ Ot:^ n3 
3nT hv >{SaJ p ?«W hi (urna) erant du£ fortes ex yTDST^ : -^^ H- 
iius GamUfecit aureas. Quod priores viliores fuerint, etiam voca- 
bulo vnDC^^N non intelledto, certiflime conftat. Etenim- Eilii Gam- 
lae fadum, ceu laude digniflimum., monumenti« perpetuis infcrip- 
tum ad pofteros propagarunt , guqd jis fjbi|qm contigit^ qui fe in- 
figni aliquo factp publice cpmniendant. Infpice §. 10. Tr. cit. ^ 

Tr. cq^SpfeC V. I. At quales fuenrit fdrtes vn3C^fc< five qua ex 
materia contedae , ita facile dici nequit; Vox haec Hebrceis non eft 
in ufu, fed Chaldaeis , qui; adhibent loco Wfc<n- Magnus Buxtorjius 
tex Talm. p. ii'35'. quldem iait legi pro Hebraeorum "irfin- At vix 
puto, ficuti conferenti duo Loca Jes. C. XLl. 19. LX. i?- ( alibi 
autem-iion Iegitur)'liquebit, nam utrobique pro vocibus Hebrxis 
iiK^fc<m nrnii^ i:;ha chaldaeus legic pj;i3t7>«v pjma |m atque adeo 
nit2^«n HebraBorum refpondet Chaldseorum py-n^K^S» Hebraeorum 
autem vocabulum probabilitcr Buxum notat. It^iVulg. Lutk Tig. 
quod a felicitate (llfK) prtum habet, quia inquit Vrfimts Arboret. 

BibL 



128 LeviL XVL S. 

- Bihl. p. I<f2. edit. Norimb. 16^9. in Saci'is Idololatricis comitat animos 
facro quoJam furore, (fcil. Tibiae ex Buxo conftabant ") & ad certas 
leges mddosqtie facit incedere ad lucos ^ illam fperatam ex Commercio cunt 
Diis bsatitudinem. £andcm notionem tenent nonnulli ex interpre- 
tibus Legis Gralis h. e. Mifchnce. Maimonides in Annot. pnjt:'» 
0p3 Oiy3 ir)1fc< \'^'^'\'^ JEfchceroah vocant lingua Arahica Dpa Buxus. 
Unde Gr. c^y|o?5 Lat. Buxus. Germ. 23U(l)i?^aum, Rabbi Obad. de 
Bart. ^^n 31iyni fj? pa fvhl 1P13 Lingua peregrina ( Italicam intel- 
ligit ) cjl huffb fpecies ligni dflimata.-^ Color Buxi cum illo, qui -S^fch- 

ceroah Trad:. C3'VW C. l\. i. adfcribitur, con venit vnJt:'» |n i^sn 
•DOD'^ fcol CDmrm^' fcl^ Ecce HH Buxofimiles non nigri, mn etiam al- 
hi fnnt. Accedit , quod fortes.buxinae huic inftituto valde coni- 
modae fint : £x Buxo enim antiquiffimis temporibus Tabellse ad il- 
Jis infcribendum idoneas conficiebantur. Hinc tabulas fcriptoriae , 
cujuscunque materiae iint, ^yf/a homine veniunt. LXX. pro niS 
Jes. XXX. g. Hab. II. 2. '^^^ioi vertunt , imo £xod. XXIV. 12. 
ubi alias tabula lapidea clare indigitatur. Quia autem his fortibus 
nonnullaE voees infcribendaB. erant;, bene buxinae fumebantur. De- 
nique Buxo nqn'careb'ant Hlaeiti.rii. / In monte Libanon nafceba- 
tur , & ut videtur ,] pujcherrima Jes LX 13. Gloria Libani ad te ve- 
niet •^)mti) "inin mTAbies ndhar ^ Buxus una. 

§. 109. Ut omnis'invfortiendo fraus abefifet , rede Tonathan 
Hebraeorum: ni^"l3 yo?'^^; per IU6?: |0"l]? fortes aquales explicat, hoc 
eit, ut Maimonides-ait.l^r^c^^jf. deiMinift. diei expiat. Cap. III. i. 

Vnanon fitmagna ^ alterO; parva j una ex argento ^ altera ex anro , 
fed ntraque Aqiialis.' cont Jalkiiti CL%V . i, m. Alias |'|acile Ponti- 
fexibrtes dignofcere potuiflet atcjue pro lubitu haiic aut illam pro- 
mere, huic vel iJJi hirco im|?pnere , quod aut,?m 4?^'^,? adverfi- 
retur fbrtitioni. • \ ' ' j - -^ - cv- •■ . 

§. iio. D. Locum quod' attinet , fortilegium fiebati Inatrio 
ante oftium tentorii Conventiis. Ibi enijTii ubi fiftendi erant hir- . 

ci , Pontifex fortiebatur : Maimonid. Tr. eit. §.2. niTDJ VnjD p'n 
n3Tan p£)3f3, n^lTyn Vbi ft fortitio ^ In plaga atrii orientali ad Latiis 

Altaris aquilonare , ubi urna, uti inferius dicendumj repofita erat , 

atque 



Levit. XV L 8- 129 

atque hic in fimilibus cafibus firequentatus videtur Jos. XIX. f i. 

H^ funt Im-editates , quas lureditario dijlribuerunt Eleafar Sacerdos ^ 
Jofua Fiiins Ntw, & capita Patrnm trihubusFiliorum Ifrael ThW2 ^7*1^3 
nyia SnJ< nnS *"» Oflb Sorte in SchHo in Confpe&u Jebova (^i) ojii- 
um tentorii Conventus. conf. XVI 11. 6. 8. lo. ii. Etiam Gentes tem- 
pla fortiendi caufa adliflie hirtoria profana teftatur. Lampridiusde 
Alexandro Severo. Huic fors in Templo Praeneftinae talis excidit , 
cum illi Heliogabalus infidiaretur 

----- - fi qua fata afpera rumpas 

Tu Marcellus eris ------- 

A. V. Dale hoc aliaque exempla fuppeditat Orac. Vet. C. XIV. vid. 
Flinius Ep. L. VIII. 8« Adjacet Templum prifcum & religiofum , Jiat Cli^ 
tummis ipfe ami&us ornatusque pmtexta. Prafens Numen atque etiam fa- 
tidicum vindicant fortes. Ratio hujus inftituti clara. Sortibus quafi 
invocatur Sapientiflimum Numen , ut veht rem dubiam decidere , 
autres pluribus antea coiiiunes rite dividere. Merito itaque Locus 
Deo ejusque praefentiae confecratus convenitur, ubi res proponitur, 
uti idem in aliis adibus religiofis conluetum. «;:: 

§. III. E. Injirumentum fortitorium , in quo fortes quatiebantur, 
permifcebantur , & ex quo extrahebantur, nullum quidem lex de- 
liniverat. Attamen ad fcopum obtinendum neceifarium erat. Haec 
& fimilia prudentiae Pontificis, ahorumque, qui fortitioni , ceu te- 
ftes, aderant, relinquebantur. His ordinare incumbebat, ut omnia 
decenter & ordine agerentur. Quia autem veterum inftrumenta , 
quae fortibus excipiendis inferviebant, diverfifiima exltiterunt, difii- 
culter admodum , quale hic ufurpatum fit, cognofcitur. Menfa 
plurimum ab iis, qui talos , tefferas aut fimiles fortes jaciebant, ad- 
hibebatur. At vafcula cava commodiora iis , qui Schedis , Lami- 
nis &c. ad fortiendum utebantur. 

§. 112. Seepius quidem in Hiftoria Vet. Teftamenti fortitionis 
nientio occurrit , nullum tamen evidens teftimonium , ex quo for- 
ma vafculorum conftet , datur : Nifi huc referre velis Prov. XVI. 
33- i^'>n2 projicitur fors. Communiter interpretes /w/mz vertunt, at- 
que id vere ; Nam primo finuni hominis , in quo alius r cubat, 
fignMcat I. Reg. 111. 2,0. z, Sam. XII. 3. fed notiflimum eft , He- 

U brgeos 



130 LevH, XV L 8* 

braeos eadem nomina imponere rebus, quce aliquam cum membris 
corporis humani convenientiam habent. Ita a capite , manibus , 
femore , corde &c. translatae fignificationes reperiuntur. Adeo- 
que non impedit, ii etiam rem ita fe cum p>n habere dicamus. Id- 
que eo magis , quia quoque ligurate de ara Ezech. XLill. 14. 
decurru i. Reg. XXil. 3T. ufurpatur. Idcirco, quoniam de forti- 
bus & loco, in quem eae projiciuntur , fermo eft, rede de vafculo 
cavo iinus formam & ufum quali habente vox accipitur. 

§. 113. Verba antiqua, quge cum S"iu conftrui foient, talem 
formam pofcere videntur fcil. nS)? & fc^]f) vid. Levit. XVL 9. 10. 
Num. XXXllL 54. Jos. XVI. i. XIX. i- 10 17. 24. 32.40. nam 

quae hy & luy» afcendmts egrediimtiir prius defcenderunt , intra- 
runt* Atque ita innuitur fortes in loctim profundum, cavum pro- 
jeftas fuiflTe , unde extrahebantur. Verbum SsJ & S>Dn magis re- 
Ipicitillum fortiendi modum, quo tali, teflerse in menfam aut ali- 
um locum projiciuntur Efth. lll. 7. Jon. I. 7. Pfal. XXII. 19. ubi 
LXX. /Ss«M€/i' y.KYi^ov atque fimiliter ex iis Joh. XIX. 24. llluftra- 
tur autem , fi quod nonnulli tradunt, mihtes talorum projedione 
veftem Chrifti partiti fuiflent , quod quidem fieri potuit , neuti- 
quam tamen pro indubitato venditamus, multo minus Romanis 
credimus , talos illos hodienum in Ecclefia Pontificia aflTervari. 
Sed fruantur egregio hoc thefauro. 

§. 114. Cum his haud male convenit, quod annotarunt Mifch- 
nici TraB. NDV C. III. 9. C2V nn^n 'SSp Vma ihi erat , qua dudi 
fm-tes buxina recondehantur, Vocem 'flSp pcr peregrinam plpC?"t< 
qs. fcrimum , ( uti haud male conjed;at Mart, Mauritius ) B^afchius 
exphcat. l\. Ohad de Bartenora generaliter SlSn yy ^Sa vas ligneum ca- 
vum , & Aquinas ex obfervatione Sheringhaniii TJniJ ciflam , cui ta.- 
hellas projiciendis foitibus imponunt. At Maimonides Tra&, hlUJf 

DmSDn □!» clarius C. III. i. hsechabet ; »S33 mS^mjn oe^ pn^ja 
Sin m »S3i p3n» kSiI in> ^nts^l ooa^a^ na on^n w pnnan im 

•im ^aSpi HTI p h^) iiin Lud. de Comp. de Veilvertit H^ durffor-. 
tes conjiciebantur in unum ^ idem vafcuhm , quod capiebat manus duas, ita 
ut Fontifex , veiut aliud agens , manus infereret ( h. e. iJt iu notiSi ex- 

plicat, 



LevtL XV L 8. i?i 

plicat, ut fortes utraque manu indifcriminatim toUeret, neque al- 
terani alteri praeferret ) vafculum iUud profamm erat , e ligno confia- 
bat , ^ KcthTTi^ dicebatur. EflTe autem 'a*7p Grsecorum aclKmc, jani 
dudum Sheringhamius ex Luciano in not, ad h. 1. & Bochartus Hiero^, 
L. II. c. 54. obfervarunt. His fubjungo Teftimonium ex Arifoph, 
in Vefp, ubi Ka^icnovf , iv oTg rocg -^«(Piii aa^nia-uv , umas , in quas cal- 
culos mittunt, KoiKTrus vocat. CI. van der Wayen exiftimat potius de- 
fcendere k Chald. tfi'? decorticare. Verum nataies graeci evidentiffi- 
mi funt. 

§.115. F. Vfus, ut duo iUi hirci piaculares Deo addudi forti- 
bus diftinguantur. Quia ambo a coetu dabantur , erantque , ut 
probabilitcr Judaei tradunt, aequales , ftatuitDeus, a quo omnia 
in mundo , etiam quae homini maxime fortuita videntur , fortibus 
DStt^a Judicium fuum ferre, hunc morti, illum vero vitae deftinare. 

§. 116. G. Sortes infcriptionibus mjfgnes pofcebantur. Ex iis enim 
varius eventus dignofcendus erat. Maxime receptum olim erat & 
etiamnum eft, ut nomina eorum, ad quos res forte determinatae 
tranfeunt, infcribantur. Ita tribuum nomina fchedis infcripta fuifle, 
quum divideretur terra Canaan , Judaei fcribunt. Meril/ns in not, 
Fhilolog. ad Pajf J. Chrijli Joh. XIX. 24. memorat. Cum equum in 
praeiio captum non poftent (Milites)inter fe dividere, apud Vopis- 
cum in probro, in urnam militares juflit nomen fuum mittere, ut 
aliquis eum forte dudus acciperet , puta is, cujus nomen prius ur- 
na emerfiflet, ut poftea fubjicit Vopifcus : Huc usque Vir dodifli- 

mus. Confimiliter harum una ferebat nonien r\)Tyh fed alcera *7TMTy*7 
pro Jehova, pro Azazel. Tr. mv Cap. IV. i. 3in3 im m^*113 O^ 
bm]^b V^]/ 3in3 nn5<1 DSS^S ihv Vni duarum fortium Ql^^S I AU 
teri infcriptum erat ^T^Tj;^- Noli arbitrari Mifchnicos dicere Literas 
CZ)B;S Laminae infculptas fuiflTe. Non ; Sed reverentia , quam vo- 
ci nin» in fcribendo & efferendo exhibendam ducunt, in caufaeft, 
quod fubftituant CDwh r conf. 1{. Obad. de Bart. ad k l. Idem eft ,, 
quod Mofes v. 8. Sors una nin>*7 ^ fors altera ST«TyS. Vulgo haec 
verba exponunt fubintelligendo dandam ejfeumm fortem Domino ; 
Id enim velle feriem & etiam indicare S» Parum quidem refert, & 

U^ res 



I3S Ltvit.XVLS. 

res eodem redit, num fubintelligas verbum |f)J deAit, an dicas uni 

forti mn»S » alteri '^mt);'? infcriptum fuifle ; Quamvis mihi pofterius 
convenientius videatur. Atqite dabit Aharon fuper duos illos hircos for- 

tes } Quales ? Sortem tinam , quae legitur mn»^ ^ fortem alteram 
ST&«TyS* Infuper v. 9. ^ iUum hircum , cui afceridit mn»S Sli;in yor/ 
illa pro Jebova , Aharm offeret &C. & v. 10. At hircus, cui afceridit- 
Stkt^S Sm^n /orx iUap-o Azazel &c. Alia enim videtur conllrudio 
requiri , fi prior fenfus obtineret : Sed liaBc cum polteriore appri- 
me convenit. Pariter in divifione Canaan legimus Jos. XVI. i., 
^ exiit fors ipV ^jnS ^ro Filiis Jofeph. conf. XIX. i. lo. 17^ &:c. 
five fors , quae infcriptionem hdhet pro Filiis Jofeph. 

§. 117. H. Tandem fupernddenda funt aiia , qudn. modum fortiendi 
docent. Sortes didae probe mifcendas erant, ne fraus aliqua a Pon- 
tifice committeretur , led ut refponfum ipfius Dei efl^et. Hasc cir- 
cumftantia ad rite fortiendum Ibmme necefliaria , ut quodammodo 
fuperfluum fit ejus meminifle, quippe fortitio fine commixtione 
fortium nuUa , faltem jufta. Qi.iare putem Dodores Mifchnicos 
ftudio brevitatis , cui fummopere rtudent , commixtionem filentio 
praeteriiffe. Novi quidem Dodiflimum Sheringhamium & plures 
aUos, qui hunc ceu Oraculum confulunt, comixtionem in voce «1^23 
Tr. MDV Cap. IV. i. reperire* Ita enim verba ^sSpD «)nL3 fuccuffa- 
bat uniam , convertit & M. Buxtorfium , qui vertebat ^ dis- 
rupit arculam rejecit , plures iniuper notionis permifcere rationes 
adducendo , quae tamen infirmae , mihi faltem , apparent. Soluni 
Teftimonium ex Baul Aruch ubi C]"iD per 032*ny commifcuit eos, ex- 
ponitur, ipfi favet. Huic autem rationes, & audloritates & nu- 
mero & pondere majores opponimus. Notat potius celerrime fu~ 
mere, rapere , diciturque de fera, Leone Pfal. XXll. 14. qu32 prae- 
dam celerrime rapit. Hic vero fignificatus conveniens eft & vuit 
ut Pontifex fortes permixtas citiflime auferat , minime moretur in 
urna palpando fortes. Cuni hoc fignificatu Textus congruit 
jTTlSli:; Ott^ nSvm »fiSp3 fpV cekrrime fumfit in tirna ^ extraxit 
duas fortes j Non exftaf lihp ^'^'0 fcfi 'DSp3 atque adeo locus, 'in 
quo aHquid fumfit, commode intefligitur. Ita Maim. C3V mnv 

aniS^n C. I. 3. ubi tamen ordinarius interpres quatere mavult. 

inter- 



LeviL XV L 8. ijl 

Interpretationcm dldani probant Doclores Gemarici & nonnulli 

recentiorum. llli Tr. «01» Talm. Babyl. f. XXXIX. c i. ^h hdS 

h)p^h} |n3»J K*?T 0'n O ^sSpn Cjia g«^re dicit mihi »£3pS3 <nnD 
C & non potius verba hasc filentio prastent ) ideo ut ita ^mnpojfet at- 

tendere ^ dignojceve forteni a forte. Sheringhamius conjundtim le- 
git f]"»i3'S & pfo pD^J habet j»i:j^^ ^i//». Fr^w^. i^^.c?. Audi infuper 
Glojjam ad Caput. I. ihm CDW h^ HT^N IK^lQlCrDa ?anS K^aU^Q» K^tfif 
pao nh)V H)7]\ffD nS» ia»D «insy »SS [»D>a w^ p^/Z^eif £5* palpatipne 
fita difcernat , quanam ad Deum pertineat ^ fic iUam dextra extrahat : 
Nam (Tit^iTov bonum erat , quod fi ('fors Dei ) manu dextra extrahere- 

tur. £tR. Obad.de Bart. nSk^ n3 n9'Dn3 CDlNns np*?! «jDn «jit) 

|'DO wSian at:^ Sttr nm 1i2^1De^D3 JOnS piJfl» rapuit y abfiuUt, 
fumfit celerrimo raptu , ne contre&ando fortem Domini feligeret , attende- 
ret , ^ ;i7^^/i ^ejc/r/z extraheret, Unde elucet «jHD juxta proprium 
iignificatum , Textum Mifchnicum, Gemaricum & Commentato- 
res, celerrimi raptus , non fuccujfationis smt commixtionis notioneni 
habere. 

§. 118. Extradas autem fortes Aharon hircis imponebat ; at- 
que dabit Aharon Juper duos illos hircos fortes s Sortem unam , cui in- 
fcriptum PRO JEHOVA , & fortem alteram PRO AZAZELE , 
atque ita hircus , cui Lamina PRO JEHOVA dabacur, madandus 
erat , fed alter ad .Azazelem mittendus , uti inferius dicendi oc- 
caOo dabitur. Traditionarii referunt , hircorum unum ad dextram 
Pontificis, alterum vero ad finiftram Itetilfe, atque ita fortem dex- 
tra extradam dextro . finiftra finiltro hircp impofuiffe. n,m, td;;d 

S«Q*^3 num pDO S"iu Sdui >QSp3 VT W jhJi Skdu^S nnw pD^S 

Smfi n 3in3K^ nxi cdis^S t^in ajc^S 13 ninaiy n« QfrSy pmji 

S?NTy^ nSntt^D Haec Rafchii /w Comment. ad h. l. ex didtis clara funt. 
Addo folummodo verba hac occafione ab Aharone & adltantibus, 
uti ajunt, dida ex Tr. fiCDl» C. IV. i. »jk? Sv (CDJnj 'Ssyn^ ) unj 
n«i3n 'iDiS iny n>n fc«S idik Stij^Dii:'» '1 mm 'nS hdini an^i^t^n 
1V1 cdSi3;S inDSD nns n&y in3 inn«' pjij; fm n'S «S« ( Pon- 

tifex fortes ) duobus hircis impontbat dicebatque Jehovse facrificium pro 

^ 3 " pecca- 



II4 Levit.XPLB» 

peccato : At ^ Ifmael (licit : Non necejfe fuiflTe , ut adderet facrifici- 
um pro peccato , faffecijfe Jehovae : £t iUi refyondebant : Benedi&um 
fit nomen glorioftmt regni ejus in omnia fecula, 

§. 119. Graviffimus hic adus teftes pofcebat, qui teftarentur 
Pontificem non fabdole egiHe , fed rem totam Deo per fortem 
refpondenti reliquiiTe , quomodo fortitioni terrae Canaan Eleafarem» 
Jofuam & capita populi interfuiffe ex Jofuse XiX. v. ult. novi- 
mus. Nihil quidem de iis legislator in C. XVI. Levit. refert : Ad- 
fuiile tamen teftes quam certiflimum mihi videtur. Qiiomodo alias 
populus Ifrael certus fuiffet de fordtione candide & absque fraude 
taaa ? Quare facile Mifchnicis , qui fuffraganeum Pontificis, atquc 
Praefe(Sum Patrum , fumma poft fortientem in ordine Sacerdotali 
capita , Jatera hujus claufiffe fcribunt , fidem adhibemus, hcet mo- 
dusi jam nominandus nonnihil recentior & decoris ergo excogi- 

tatus videatur. nSj; OB^ Ser a« TSNae^a 2tii, no w^y iJ>flo \m 
rhv CD^ Sc^ DKi iJn^ nnxn Sn;} \rD w^h tV idih pDn u^ao 

'f)mn n2in y"2 W^lii. h "101« 2H nO mi iSfctaiC^a Suffraganeus ad 
dextram ^ Pr^fe&us Patrum flahat ad ejus fimjiram , Si fors Domini 
dextra afcendiffet , fuffragamus^ dicebat : Domine Sacerdos magne , dextram 
in altum tolie. Si fors Domini finijira ajcendijfet , Prccfe&us Fatrum dice- 
bat : Sinijlram in altum toUe. 

§. 120. Sefediffima verba funt Maimonidis , quae clare totum 
ferme negotium fortitionis deferibunt in Tr. amSDn av mi37 
C. 111. 2. 3. qussque fufios a nobis examinata m compendio fiftunt 

?»nn3j;DT li^hpn acy prrjo niran \m2 rr\tvn m?Da Snja pirt 
CDurS Ki Sn:j |n3i mTaS onnTn^T :j*^yaS \r\m a^i>i?tfin '^m- 
TJ'D>S nn« i>-jaS a>n>vm >jtt?T TSKDs^^a 3« n»2 B/^m Tj»a>a pdht 
-fm tnwS in> "^m^ jmS-iian m nSym >fiSp3 tfm iS&ja&y^ nn«t 
jnD. ic?>N Tb naiN j3Dn iJiJau nSy 'h. Sk^ att in» n/ilfii an>j?&:^n 
ih "iDiH D8^ no ( fupp'e tc^Kn )' nSy hm^o^, aw ^j'a> n2m Sni 
|'a> S^ an^j*^ Sy mSnun ♦•Jiy tnwT iSwatc^ najn Snj fn^ ^k^^h 
-iD^ni:^ kSk 2yv «^ fnj nS a«T Sxoi:' Sr *?Kac? Sk;'i fa»' Sir^ Sv 
nnny u^kic^ v"m nsipa nSwm n33j;a njw msra nmnntr m^fn- 
1U nSiDB ^sSpn |,a niSiun fn?byn.i :jn rm^ nn^nn id^sS ^«* 



Levtt. XVI 8. ■ nf 

ratione fortiiio peragitnr ? Ad plagam atrii orientakm latus ara aquih- 
mre mKitn pombatur , ubi duo hiiri^ quorum facies veffus occafum^ fed 
pojieriora ortum verfus converfa , conjlituebantur. Hitc accedehat Ponti' 
fex , ad cujus dextram fuffraganeus ^ ad finijiram vero Frinceps Domus 
Patcnhe : Aute Pontifcem erant dtio hirci , unus ad dextram , ^ alter ad 
Uvam. Tum in arca celerrime JMJi&bat ^ nomine duorum hircorum duas 
extrahebat duahus manibus fcrtes , aperiehatque manus. Si fors , cui in^ 
fcriptum pro Domino dextra extra&a fuiffet j Sufraganeus eum ahque* 
batur : Domine Pontifex , attoHe dextram taam. Sin Jinijra, tum Prin-o 
ceps Domus paternd! conjitniliter ci dicebat : Domine Pontifex attoUe Jjm" 
Jiram tuam. Pojlea duobus hircis geminas impmiebat fortes , dextram dex- 
tro ^ Jinijiram Jinijiro.. Si non impofuijfet , mn impedivijfet ( a&um } 
fed tmnen rem , quam facere convenit , omijtffet , nam impojitio ex nume- 
ro rerum ejl , qtias quidem pr&Jiare decet, fed qu<e non impediunt, Verum 
fortitio 5 licet nulla fun&io , omijfa impedit : Undaft , ut impojitio for^ 
tium per alienum re&e agatur , fed non extra&io. Conf. Talm. BabyL 
Tr. anv fol. XXXIX. 1. 2.' Bechai Comment. Leg. f. CXLIX. l<. 
Plurimi didli hujus Maimonidiani ex parte meminerunt , fed qui- 
dam parum feliciter. Non nunc repetam illos communiter C)113 
per quatere » agitare transferre ; Sed memorabo errores graviores * 
qui diverfiffimum fenfum fundunt. Ita Jac. Capellus, uti obfervat ce- 
leberrimus §rifc()mutl& Sna jnD W>ii Domine Sacerdos magne nialc 
vertit ignita facrifcia fummi Sacerdotis , vide illum in Difp. I. de hirco 
Azazel. Huic addo , quod ipfe in Incomparabili Bocharto fuper 

hunc Locum notavi,CDtt^S K3 Sn; |n3i quaeille magno Sacerdote ad 
Dominum ingrediente transfert fcilicet CDtt^S ad Dominum pro iIluc,<iuod 
conftrudio vult. V. Hieroz. L. IL c. 54. & infuper, quod ex ina- 
nimadvertentia fcripfit" Mauritius L. C. C. XXll. §. 5. nSTDn ]lDn 
a parte meridionali Altaris , pro parte aquilonari Altaris. 

%. 121. a* Eventus "^traditur v. 9. 10. Tum offiret Aharon hir^ 
cum illum , fup^r quem afcendit fors illa pro Jehov^ s @ faciet eum (fa-' 
crificium ) pro peccato. At ilk hircus , fuper qmrn afcendit Jhrs illa pro 
Azazel , conjiituetur vivus coram Jebova ad expiandum illwi ad mit~ 
tendtmi illum ad Azazel in defertum, Eventus ergo horum duoruni 
hircorum vi lortis varius, imo ut ex fequentibus conflabit , oppo- 
fitus , prioris ad mortem , pofterioris ad vitam. Ante fortem una 

a coetu 



'. )'• 



j^6 Ltvit, XVL^» 

^ coetu accepti in facrificium pro peccato V. ^. una condituti in con- 
fpeEhm Jehova ad ojlium tentorii ConventUs v. 7» Deus per fortem va- 
rium fert ^Q^U judicium de iis , qui quali uniti ad unum finem 
dati erant. 

§. 122. Eventus hirci, fuper*quem fors/jro Jehova ab Aharonc 
dicitur ofFersndus. :inpr\} Tum offeret Aharon. Studio repetitur Aha- 
ron, ut clarius conftet , non alium ad hanc folennitatem aptum 
eflfe , nequidem Sacerdotem. Ipfe Aharon Pontifex a Deo defi- 
nitus eft. lUe eft nnpo adducem hircum hunc tanquam pnj? ohk- 
tionem , ut V. 6. dicitur znpl^ adducens juvencum fuum , tanquam 
facrificium pro peccato. Addudio haec diftinguitur a maflatione 
v. i^. Videtur itaque indicare , Iquod hircus hic poft fortes jadas 
e loco , in quo antea cum focio Iteterat, propius ad locum facri- 
ficiorum duAus fuerit , quando alter fubftiterat. 

§. 123* Quum anpn "f^^^re ]y^^ ohlatio dicuntur in genere de 
facrificiis , hircus vero per fortem piacularis elfe debuerat , addi- 
tur : Et faciet ( Aharon ) eum r^iXCn peccatum vel facrificium pro 
peccatp. Ambo hirci erant accepti r!6«£?nS in facrificium pro peccato. 
v. 5". ^unc juxta judicium divinum hic hircus folus aflu faciundus 
DMOn facrificium pro peccato , quod fufcipit peccatum coetus & hinc 
maledidionem , quod adeoque aliorum piacularium inftar tradan- 
dum , madandum , cujus fanguis fpajgendus &c. Verbum nDi? 
faspiflime hoc in fenfu ufurpatur Nuin. VI. i6. ^ ojferet Sacerdos in 
confpe&u Jehova TW^^ ^ faciet facrificiiim fiium pro peccato ^ qMkoi.u- 
-vcoixoe. fuum. conf. in eod. C. v. ii. 17. Lev. XV. i^. Num. VIII. 
12. Lev. XVI. 24. Notat autem facere facrificium pro peccato , animal 
rite parare , ut illud ad expiationem peccatorum juxta voluntatem 
Dei idoneum lit. Ahen Efra in Comment. ad h. l. per ma&are ex- 
plicat IJDnii^^ii:^^ Rafchius vero refert ad illa Pontificis verba Jehov<t 
facrificium pro peccato (efto), quae jam fupra ex Mifchna §. 11 5. al- 
legavi. Haec plenam phrafeos poteftatem non exhauriunt. Phra- 
jfis generalis amplioreni fignificatum habet & includit omnes alios 
ad expiationem faciendam in vidima adus conf. v. 24. Modus 
oblationis vidimarum piacularium alibi quidem traditur, fc. Lev. 
iV. fed quia hircus ab iis differt , Aharon denuo de modo in fe- 
quentibus inftruendus erat. 



Levit, XVL lo. 137 

§. 124. De eventu hirci alterius v. 10. At ille hircuf, fuper quem 
afcendit fors illa. pro A^azel , conjlitnetur vivus coram Jebova nd expian- 
dum illum, ad mittendum illwn ad Aznzel in defertum. Commode di- 
fcrimen duorum hircorum docet Bechaiin Comment.Leg. f. CXLVIIl. 

c. 4. '^iyti^n hz^K r\\Am ^mw^^^ mdic' «in Dnsyj rvT\ ""^ -ii^« Tywn 

/jro Domino maBabatur , quod fcriptura his innuit verbis , & faciet il- 
lum vidimam piacularem. Sed ille pro Azazel non mathbatur , ve- 
rum in defertum emittcbatur. 

§. i2<). De hoc hirco primo lex praecipit : At hircus ille , fu- 
per quem afcendit fors illa pro Azazel ipi?' conjlituetur, Plures ver- 

tunt tranfitive, utVulgsitus Jiatuet, fc|J. Aharon, cum quo Luthe- 
rus : 0oE er jlettcn* Etiam Ti^urini & S. Schmidius. Alii intran- 
fitive, ut Oncelos CDpn^- Junius ScTvtm. Jifiitor , Berlenburgen- 
fes \h\l Ciefleflt Wetklt. Rafchius hnbet pro ID^V fiatuitor. Cbm- 
mode ei* foK jlcfien Olcll^eiL Rationes funt. i. Texcus Originalts 
clare differc a v. 7. "VWTi fiatuet tranfitive ; At v. 11. 10';» intran- 
fitive. 2. Dein v. 7. Aharoni juxta nexum praecipitur : Statuet. 
Non item v. ii. Ex judicio fortis divmx fuhfifiat , ftare pergat, 3. 
Jam ante fortitionem confiitutus erat in confpe&u Jehov^e v. 7. non 
iiidigebat ergo nova conrtitutione. Vel duplex conilitutio aha 
ante Ibrtitionem , ah"a poft eam habenda efl[et. At Textus dupHcis 
iion meminit. Si duplex conftitutio, dicendum , quod hircus an- 
te fortitionem in alio loco (leterit, vel non, Prius dici non po- 
tert ; ante & pofl: dicitury/r/re in confpeBu Jehov^. Dedudionis e 
loco in locum nulla fit mentio. Si vero in eodem fubfiitit , tuni 
rede verto : ^V fo(( jleljCU Wci&cn, 4. Res in facris faepe fieri di- 
cituJ, quando continuatur. Plura dat exempla S. Glafjms Vhilol. S. 
p. '])']. Edit. Lips. MDCCV. Cueterum Bechai in Comment. Leg. fol. 
CXLVllI. c. 4. duplicem (latuit conltitutionem , verba ejus funt 

S-n.in nnw ^-^m 'jsS n"DnS njna vn rhm CDn^ytc^n 'jw" 

rvr\ avm o ns^aS 1"^ rjsS Dmtt n^aym 'Mzm? Jr-nn Sm.in >j)fiS 

n^i^^m naisvj^ &{in Sii^in nn^i i^JsS ji^avai ^".^nS n.Tian pn^ 

Sk^' imis t)&{K/ naiS >'> »jfiS ^n hd;;' St.nt^S Snun rSj; nSy n?:''H 

ri' 2rh IJnJ n'»"l StS^TJ; Duo HU hirci ^ ante ^ pofifortes Deo he^ 

X mdicio 



ijS Levit. XFL lo. 

nediBo dono dahanttir. Anfe fonitiomni quidem ficnti patct ( ex V. 7. ) 
^ cofjjiituet illos in confpe&um Adonai , quo indicatur utrumque Deo illi. 
benedi&o donatum ejfe , quare illos ante faciem ejus collocahat. Tofl for- 
titionem « ftcuti elmet & hircus Aiper quem afcenderit fors illa pro 
Azazele , vivus fiftetur in confpeduni Domini , qs. d etiam illum 
Azaze/is Deo datum ejfe. 

§, 126. Dein lex prdsdpit fithjijlat mn> OqS >JT vivus in confpe-. 
Bu Jehovl Kaec lex erat neceflaria, nam communiter, quae dantur 
DManS in ficrijicium pro peccato , poteftati mortis fubjefta lunt. Plu- 
res Leges hoc docenc ; jgiter neceflTe erat mandare vivtis ftibjijlat. 
Ex fententia judicii divini hic hircus vivus manere debet. Gra- 
tioliiifima Numinis intentio : Volo ut hic vivus maneat. £t quidem 
in confpeEiu Jehova. Optime fiotavit Bechai 1. cit. Etiam hirciim pro 
Azar^l Deo datum ejfe. Qui jam ab initio cum focio in confpedtuni 
Dei dedudus ; Qui nunc ex judicio Dei , & quidem vivus in hoc 
confpedu fubfiftit, utique foliusDei eft. Vel haec fola ratio fuf- 
ficere videtur ad rejiciendum incredibilem quorundam opinionem, 
quod hircus pro Aza^d Diabolo per fortem datus fit. Qiiare forte 
jam projefta Deo vivus fiftendus , fi Dei non eftet, fed Diaboli? 
NolJa mvmict Dei cum idolo quopiam aut Principe idolorum five 
Diabolo. Pie & vere Theodoretus , cujus verba in hunc locum 
Collegit Spencerus de hirco emijfario C. X. 'Ou Toivuv ©ew rivl h Aa/^ov/ 
«VgH^CTo , «M.' ciix<pdrs^oi fx^v ra .Qm 'Tr^ocre^pe^ovro &c. Non igitur 

Deo cuipiam aut damoni mittebatur hircus ablegatus , fed amho qifidem 
qfferebantur Deo , mus maEiabatur, alter in folitudinem emitt^ebatur. Qiidji. 
XKU> in Levit. Uitimo lex hunc quoque habet ufum , ut Aharon 
ifciat hircuni pro Azazel non ftatim ad Azazel mittendum effe. Stih- 
Jijiat vivus in confpeSiu Jehova per aliquod tempus. Sed quamdiu? 
Gemarici nonnihil inter fe diflident ^nD ij; »n 1W> |33T un 
.•min^ on nm 'lon htnf vdi jna nvt:^ ^y >n nvrh pipr r\m^ 

»n»1 r\V ^^ 1ty\i< l^yOB' OT Tradiderum Magijiri nojiri '. Siftitor vi- 
VUS : Quamdiu autem vivus ejfe tenebatur ? i^ Jehuda dicit i usqtie ad 
temptis , quo fanguis focii fpargebatur : At i?. Simeon ,• usque ad tempus 
confeffionis. Jalktit. f. CLXV. i. m. Tenipus vero optime delinitur 
in V. ai. h. Cap. ( de quo vero fuo loco. ) 

§. IS7- 



LeviL XVL lo. 139 

§. 127. Fints hujus Legis eft vSy •>S3S ad expiandum eum, Quse 
fit ^iim^i? vocis nSJj jani iupra §. ^3. plenius diduni. Quare nont 
denuo Vulgatum , qui vertit; Vt fimdat pveces fuper eo , velalios, 
qui de confetjlone peccatorum explicant, refutabimus. Haec notio vo- 
ti 153 non ineft. Magis exercet particula vhVf quid hic fignift- 
cet. Certuni eft, refpicere hircuni ceu fubjedum immediate ante- 
cedens. Sed quccritur, quomodo vertenda, & quis fenfus ? Anfi" 
per eo , uti LXX. t« i'^,x<i<roi^ott evr' dvtS. Oncelos ^rxh^ fi«"l£)DS. S, 
Schmidius ; ad expiandwn fuper eo , quos probat Marpergerus, Cre- 
merus , vel an ad expiandum eum,, ut Lutherus, ba^ Ct i()U ^Ctf6f)n'0 / 
cum quo faciuntTigurini, Berlenburgenies. Etiam Gouftetius ip- 
fum hircum piandum efte judicat , Comment. Ling. liehr<z<z pag. 397' 
C. IL An cuni Leone Juda , ijlo , vel pro eo , quod Cremerus reji- 

cit. In re difficili >vJ|W») mea fequens eft. Qtianda \v c""* "IS^^ 
conftruitur , indicatur aut perfona , aut res expianda. lHa veluti 
Lev,, IV. 20. Num. VIII. 12. XXVlll. i\. 30. etiam m hoc ipfo 

capite V. 33. "ia3> ^r\QT\ C3y ^3 S^Jl aun^n Sjr ^uper Sacerdotes ^ 
Juper ornnem populum ccntus expiabit , vid. quoque V. 34. Haec vcro 
etiam hoc in capite v. iS. ig. fuper quo dicitur expiatio fieri , ille- 
expiatione indiget & expiatur. Quare alias expiatio fieret ? Infu- 
per non eft diff^rentm fuper eo & pro eo. Conftat quam clariffime 
ex hoc capite. Expiatio, qu3G dicitur nj^3 pro v. 6. 11. 17. 24. 
dicitur quoque hv fuper v. 35. 34, Appticemus ad hircum vivunir 
Expiatio praedicatur de eo in T, xhy fuper eo,. Ergo expiatione in" 
diguerat & expiatus erat. Si expiatio fafta vhy fuper eo , tum eti- 
am Tiya pro eo. Ha3C duo videntur conjundia. Sed dices : Quo- 
modo hircus vivus fiftitur expiatus aut expiatio pro eo fa(fta ? Refp, 

llle cum focio deftinatus jns^^n'? in facrifcium pro peccato v. 5. Hinc 
nunc fequitur , quod peccatum Ifraelitarum etiam in hunc hircum 
translatum fuerit, & cum peccato maledidio, posna, mors. Qua 
vero ratione hircus , qui propter peccatum mori deberet , vivus- 
manet ? Quia expiatur morte & fanguine hirci focii. Num adu 
afperfusfoerit, m medio relinquam. Diferte non exftat. Sufficit,, 
quod ex ju^dicio Dei vivus in confpectu Jehovae manere debuerit ,, 
ut expiaretur. Expiatus autem tum demum , quando focius ma- 
ftatus, nc fanguis ejus fparfus erat. Tum quoque libertati datus 
crat, poteratque peccata auferre. Hircus^ro J^shovor morte fua 'A«<r^ 



140 Ltvit. XV L 10. 

[jiov effecerat Hie vero focius tam diu in fack Numinis verfaba- 
tur & quafi reus habebatur , donec prior expiationem typicam , 
quae illi incumbebat, abfolviffet Hac vero abfoluta ]iber dimitte- 
batur, ac ad veniam clarius ob oculos fillendan^peccata in deler- 
tum abftulerat, ut fuo lono pleniiis dicendum erit. Hic ipfe fenfus 
fenfui myllico lucem dabit. 

§. 128« Priore fine obtento fequitur alter: Admittendnm eum ad 
Azaul in defertum. Pofterior a priori julte dependet, ut ex modo 
didis §. 127. conftat. Ante expiationem hircus pro Azazel nullum 
libertatis jus habuerat. Acceperat per expiationem. Quare h^c 
duo conjun6ta funt : Ad exfiandmn eiim , ^ mittendim eum ad Aza- 
^el in defertum. 

§. 129. Verum expHcationi noftras adverfatur , quod Judaei 
tradunt, hircum quidem in. defertum miffum fuilfe , fed non , ut 
in illo hber vagaretur, verum occideretur; quemadmodum Jona- 
than vertit nriQS TVTV t^Twh ut emittat ipfum ad moriendum & Ra- 

fchius ad h.l. "pv o^Ki "^myh iniK nh'^^ 'osy ^sh naiS -naSn na 
nn^oS imS'^:;^; |«Da rhn^w Quidfihi verha Textus ad mittendum 

eum ad Azazelem volunt ? Ego ex iis nefcio num ad vitam , num vero 
admortem mittendus fit ? Ut fcias, ideo (pyius) di&um fiftetur vivus: 
Viiius quidem , donec inde emittetur , ibi fiabat , fed ad mortem mitteha-' 
tur. Et Ibo loco plenius percipiemus hircum fecundum communem 
Judsorum opinionem e rupe pr^ecipitem datum fuiffe. Minime 
itaque expiatus liber dimittebatur. Hoc quidem pofteriori tempo- 
re obtinuiflTe negare nolumus fed non ex praefcripto Legis. Infti- 
tutum prorfus humanum cenfemus atque ejus rationem indagare 
inferius conabimur. Nunc Argumentis & dein Teftimoniis vete* 
runi, qui idem ftatuerunt, fententia noftra confirmanda erit. 

§. 130. «• Prolixe legislator , quae cum hircis agenda fint, 
Aharonem docuit, utfundiones circa ilios ex voluntate fua plene 
obire poflet : Hinc tot commatibus 5. 7. "g. 9. 10. 15. i5. ig. 19. 
20. 21. 22. Hiftoriam hircorum nobis refiquit, quaEdam, ut probe 
inculcaret, repetiit, quale eft mittere ad A^azelem in defertum vel mit" 
tere in defertum v. 10. si. 22,. Jam fi ille , cuifors pro Azazele in 

deferto , 



deferto , occidendus fuifiet , an credibile efl; Deum prsecipuam 
circumftantiam filentio tranfiviffe , qui toties de miflione in defer- 
tura, & aliis , ut videtur , minus neceflTariis verba fecit ? Nihil de 
morte hirci aut rupe, unde praecipitandus dicitur. Qua igitur ratione 
Aharon, cui nihil fine juflb Numinis agendum, colligere potuiflet, 
hiicum in defertum abdudum occidendum effe ? Imo qua ra- 
tione nos 16. afferimus , qui ritus divinos ex fola Lege novimus ? 
Invalidum efl:, quod mecum unusquisque Judaeorum, qui verit^eni 
amat, fatebitur, argumentum ex verbis jiftetur vjvus petitum. Sane 
non {e^mtur Ji/iebaUty i/ivus coram Domino : Ergo poitea mittebaturp 
ut occideretur. 2^ Verum Scriptura non tantum filet, fed & contra- 

rium Rehgionijudaicae refert. Contrarium efl: nSc^S adm ittendum eum 

in defertum , nam nW de hominibus & animahbus , quce ex fervi- 
tute, cuftodia in libertatem liiittuntur , prasdicatur £xod. VllJ. 2^, 

nW «*71 ^ mit dimifit populum. conf. IX. 3. X. 20. XI. lo. Gen. 

VIII. 7. ^rhm ^ fnifit corvum & v. 8- 10. Deut. XXII. 7. nSc^ 
Th'^r\ dimittendo dimittes matrem h. e. avolandi poteftatem conce- 
dfs. Unde , qui mittuntur ceu tzmtJ^ vinBi defcribuntur Zach. 

IX. II. ut fiant tZ^^tt^Sn manumijjl , in libertatem aflerti. Jer. 
XXXIV. 9. rh\Dh ut dimitteret Vir fervum fuum ^ Vir ancillam fuam 
Hebrmm ^ Hebrdiam CI3'I!y'sn liberos, ut non fervire facerent eos: con£ 

V. 10. II. 14. 16. Jes. LVIII. 6. rhm ^ dimittere contufos OTOn 
Uberos. Jobi XXXIX. 5. WBn «ID nStt^ >0 quis dimittet Onagrum 
liberum ? Praeprimis huc facit Lev. XIV. 7. rh^^ ^ dimittet avem 
vivam , nam duas has aves in purificatione leprofi cum duobus hir- 
cis in mundatione leprae ipiritualis in plurimis convenire Judaei & 
Chriftiani conftanter tradunt. 

§. 131. Hircum ex voluntate Dei in deferto occidendum noti 
fuiflTe allata quidem fatis probant. Confirmabuntur tamen, fi plu- 
res ex veteribus ita judicaiTe probavero. Ex his funt LXX. f^Ve 

a.Tros"iiAcii civrov eV titv dTroTro/j.Tniv tf^ ocCptiffit durov uq rviv iPV)uov , uti 

ahbi de animalibus , quae hbere vagantur , Exod. XXII. i^. Kal 

«Cp? To KTHVo? oivrS Jobi XXXIX. 5. Ti? ^g 1^-1^ 6 ol<PiU ovov xy^iQv. Et 

Graecis quaedam animalia »4)£Tct dicuntur , quia in Dei alicujus ho- 
norem libera diniittebantur. Lucianus templum Deae Syriae facruni 

X 3 ^ defcri- 



142 LeviL XV L la. 

defcribens ait, in atrio templi ol^pirot vi^aovrcn ^Ug fisya^^ai Bovesmagni 
liberi pafcuntur , ^ Equi ^ AquiU , ^ Vrfi ^ Leanes , neque homines 
Udunt, Vide Spencerum de hirco emijjario C. IV. & Bockart, Hieroz* 
L. II. c. H' f- ^P^^ Jofephus Legeni ex mente Legislatoris expo- 

nens ita ait I IJ^ocUy^a-t ^s ^uo tt^o^ niiotg gp/(p«?, «w o fxh (wv ilg Tov 
vTTi^o^iov ep^f^Uv TTSfjiTriTeci, Adducunt autem duos infuper hircos ^ quorum 
mus vivus extra fines in dcfertum tiiittitur nulla occifionis mentione 
addita Antiq, L. IIL C. X. Ex recentioribus Judasis Celeberrimus 
Bochartus 1. c. Aben Efram & Anonymum quendam , qui hircuni 
dimiflfum fuiflfe ingenue fatentur, citat. Chriftianorum fuflfragia no- 
tiora fiint, quam ut ea colligam. 

5. 132. Nunc quoque tangenda eft difficillfma illa ^ omnium 
interpretum confenfu, vox Sr«T;r ad quem hireum , cui fors PRO 
AZAZELE obtigit, libere dimittendum toties dixi. Tutinime fa- 
ciunt, qui nomen Azazelis in aliis linguis retinent , quia vera ejns 
poteftas vix ac ne vix , faltem ut in ea alii acquiefcant, transferri 
poterit. ka olim fenfit Oncelos, qui ubique Srxry habet, v. g. 9^ 
10» Miror autem Cl. van der PVnyen Bochartum ideo refutare ^ 
quod Oncelofum ita fentienttbus accenfeat : Qt(am bene aiitem, in- 
quit > de hircO' A^a^el §. 77. Onl^los ita ferttientihus n Bocharto accenfea- 
tur, vix video y eum ipfe Vir Aiagnus paulo poji notet , Onkelofum jinetn 
decimi verfm fic Trapacp^a^iiv i Ad mittendum eum ad mortem in locum 
afperum ^ confragoftm ^g. Dijfert. de hirco A^azel Th. 77. Igno- 
fcat Vir graviflSmus , fi partes Bocharti fumfero ; Neque enini de 
Onkelofo id ait , fed Jonathane , quem cum priori confundere 
nollem, Cum Jonathanis Paraphrali autem res , uti refert Erudi- 
tiflimus Gallus, comparata eft. Et nulla alia prpbatione indiget : 
Legantur ta^itum Paraphrafes Onkelofi &Jonathanis. 

§. 133. Verum quid Azazel fit , five quid fub illo fignffice- 
tor, ab aliis edoceri malo, quam alios edocere. Nifi diflerendi ne- 
GeflRtas, femei mihi impofita, me invitum huc pertraheret, a diffi- 
cili quaeftione abftinere mallem , quippe non folum his noftris 
praefertim temporibus, ob varias explicationes involuta fed & tam 
prolixe pertractata , ut vix quidquam dici poflJit , quod non fit di- 
d;um antea. Sed ut plenam Minifterii Diei Expiationis hiftoriani 
«xhibeam, non prorfus de Azazele tacebo ; Obfervabo autem hunc 



LeviL XVL lo. 145 

ordinem , ut priffio expofitiones miiius probabiles , dein probabi- 
iioreni propofiturus fim. 

§. 134. Prima efl: illorum , qui vocem compofitam ajunt ex 
ji; & St^? caper abnt vel in participio caper abiens : Notari adeoque ip" 
fum illum hireum in defertum vivum emittendum. His rationi- 
bus K quod vox compofita fimplices ilias plene exhibeat, 2 quod 
infuper fignificatus rite quadret. Emifilirius , quia abit in liberta- 
tem , ab abeundo merito nominatur. ;i Quod denique haec fen- 
tentia graves Patronos habeat. Inde enim a Senioribus »7107^01*. 
Trajog , a Mifchnicis n*7rn:^Qn 'VVV hinus emijfarius , ab aliis fimill 
diiSione appellatur. 

§, 13^. Nihil allatae ratiunculse probant : Graviores obflant 

Nam licet Tj; & *7TW in voce AK^azel reperiantur , nondum tamen 
fequitur notari caprum abeuntem , multo minus nomen efle hirci iii 
defertum emittendi , quia voces componentes infuper aliam no- 
tionem babere poflunt , quam profert & probare conatur Erudi- 
tiflimus Spencerus , fortis Diabolus fcil. abiens. Summe neceiTarium 
itaque eft ad hanc aut iflam vel aliamfignificationem ttabifiendam 
ex Textu , ejusque ferie argumentari. Dein probe notandum eft 
hircum emiflarium conttanter nw» nunquam Ti? vocari, idque mi- 
nimum decem vicibus : Imo i^ysc^ i ry evidenter difi:ingui. v. fu- 
pra V. ^. Quare , quia hoc nomine non tantum in hac Hiftoria 
nunquam venit, fed & ab eo difl:inguitur , non video qua ratione 
A^azel dici queat. Infuper confl:ruaio in toto capite vult, ut hir- 
cum ab Azazele diftinctum dicamus, nifi Tautologias auribus, imo 
fenfui injucundas , ineommodas ftatuere velimus , veluti v. 8. & 
dabit Aharon [uper dms illos hircos fortes : Sortem unam PE^ jEHOVAi 
Sortem alteram StktvS. Nam five vertas in Azazekm, hoc eft , in hir- 
cum in defertum emittendum, five pro Azazele , feu hirco , incon- 
cinna erit verfio. Nam fortes erant projiciendae eum in finem , 
ut, quod unicuique eventurum , determinaretur. Jam quid fibi 
fors in Azazfilem CiVQ pro Azazele ? Natura oppofitionis potius vult, 
ut quemadmodum prior nin»^ Domino , ita pofterior A^^eli cedat. 
Indicatidinfuper praepofitum S Neqne y inquit Celeberr. mtjius 
Oec. F(xd. L. IVn C. IV. videtur hircornm iims A;^a<el pojfe dici , mji 

fuppo. 



144 Levit, XV L lo. 

[uppomtur , hircorum alterum M&wn fuijfe Jehova , quod alienum ejl. Cla- 
rius adhuc V. lO. Sed hircus, cui afcendit fors iUa ITfc^Tj;'? Jtjletur vivus 
in confpeSu Jebova ad expiandum illum , ad mittendum ipfum b^iiVih in 
defertum, & v. 26. qui dimittit hircum S?N?];y Quis parum in lin- 
gua Hebraica exercitatus hcec legens hircum & Azazelem pro uno 
eodemque habere valet? 

§.135, Secunda vero eft eorum,qui per Azazalem Diahohm in- 
telligendum effe ajunt. Autumant fe id ex origine vocis non mi- 
nus , quam Textus cohserentia probare pofre. Originem vocis 
quod attinet , duplicem viam ad Diabolum fub bac voce indican- 

dum ingrediuntur. Vel derivando ex n^^TX "yn::^ TV capra qua ivit, 
h. e. creatura quae princrpium fuum non tenuit , uti habet Cel. 
Witjius 1. C. Wayenius vero hircus , quem dimittit , quem abigit fc. Jeho- 
va , aut Sacerdos jujfu Dei. Dijfert. de hirco Azaz^el C. V. Vel ex Ty & ^T&5 
fortis ahiensy cito recedens ^ fugiens. fJcec in Diabolum maxinie oua- 
drant, qui hfortitudine inter Gentes & etiam inScriptura Luc. XI. 
21. nomen habet. Receflit dein a Deo, in cujus conipectu cuni 
Angelis bonis non diu manfit. Ha=c aliaque dode pertraclata re- 
peries apud Spencermn Lib. III. Dijf FIII. C. I. Coiiserentia idem 
vult, quam verbis modo nominati Dodiffimi Angli , qui prgealiis 
nexum rationibus oftendilTe videtur, proferam. i. Sors una mn'^ 

pro Domino & fors altera ^jXkiV/^' pro Aza^ele fupra duos hircos lege 
jubente poni debuere. Cum itaque Jehova fit Perfona, cui hirco- 
rum unus fortito cedere debuerit , oppofitionis rutio pofl;ulat , ut 
Aziizel aliquis eflfet, cui hircorum alter forte tribuendus erat. Hunc 
tiutem Angelum bonum aut hominem aliquem efife potuiffe , ne 
fnfpicari fas eft. 2. Jehova & Azazel tanquam partes extremce & 
oppofitione maxima ab invicem fcparatae ftatuuntur. Cum itaque 
diftantia & oppofitio maxima inter Deum & Daemonem femper 
interceflTerit , confentaneum eft \MAzazel DaemonemCnon montem 
aut hircum ) notare cenfeatur. 5. Lege prseceptum eft, ut e duo- 
bus hircis, quis Jehovae, quis Azi:zeli deltinandus effet , forte de- 
cerneretur. Antiquitus autem fortitio fieri folebat tantum , cum res 
perfonarum'ageretur. Hanian , Perfarum faluti confulens , dies 
propofito fuo propitios aut adverfos fortibus certo modo jadis ex- 
ploravit Efth. JiL 7. Deus fe moribus humanis accomodans duas 

fortcs 



Levit, XV L lo. I4f 

fortes eflTe praecipit , unam populi Dei & alteratn cundtarum gQXi'* 
tium. Erth. addit. C. X. lo- 4- Expiationis Lege cautum e(t infu- 
per, ut hircus , m quem cecidit fors pro Azazele , dimittatur ad 
Azazelem in deferto. Horum autem verborum fenfus implicatus 
& incommodus erit, ilAzazeleMj de hirco emiiro, fed facilis & ex- 
peditus, fi de Daemone vocem cara intelligamus. Tune enim hune 
lenfum apertum &cohaerenteni diibunt. Hircus ille, eui forte obti- 
git, ut Daemoni tradatui^, mittatur ad Azazelem vel Daemonem m 
deferto, ubi prgecipue verfari folet. Et fubfequente Paragrapho. Si 
vocem Azazel.fenfu jam did^D capiamus , Lamed , Jehova ^ Aza- 
zeli pr^fixum fa3pe calum eundcm , nempe dativum, femper de- 
notat, nec opus fit. ei fignificationes aut ufus diverfos eodem in 
commate nonnunquam attribuere. Hucusque Vir Dodlus. Acce- 
dit , quod ex Judaeis atque Chrifl:ianis omni tempore plures exlti- 
terint, qui Azazeleni per Diabolum expofuerunt Tefl:imonia fi 
defideras , adi Bothn-tum Hieroz. JJb. 11. C. LVI. Frifchmuthum DiC- 
iert. 11. de Az^^ele C. I. 1-6. Ahrfcbam Cnn. Chrofi. p. 207. Edit,- 
Fraiieq. Spencerwn Lib. III. Diflerr. Vlll. C. L van der Wayen Dif" 
fert. de Azazele §. XC. ~ Clll. ciliosque.- 

§. 137. Fateor quidem hanc priori longe anteferendam elTej 
q.uae tot obfl:acuns minime labora'. Nihiloniinus quacdam , quo- 
minus ilh accedam , obflare video. «. Quamvis Etymon juxta re- 
gulas grammaticas ex Ty & SfK fieri poflit ,. notandum tamen eft 
Diabolum , cujus in Scriptura V. T. haud femel nientio fit y fijb 
nominibus On^ CDn^yiy. ]m^ K?nj. Hircorum,^ Satan, Serpentum^ 
Dmionum vaftantium , veruti Job. j. 6,%. Jes. Xlil. 21. Gen. IIL 
24. Dent. XXXII. 17. venire, fed Azazelis vwxi^^mm. Et quum, uti 
nemonegabit, fignificatus ejus aliquantulum fit obicurus &incer- 
tus, ex hoc loco infirmum petitur argumentum , Azazelem Dia- 
bolum efl^e , nifi alitt! accedant rationes. :i. Sors Sra^ryS dldM^ 
eflTe debet a forte mn>S. Neutiquam tamen necefle efl: , ut Sm'^ 
perfona fit , multo rninus Perfona oppofitione maxima a Deo fe- 
parata. Sortes nonnifi iiidicare debebant diverfa fata , hunc aut 
illum hircuni manfura.: Jam uterque Deo a coetu datus erat; Ad 
varium itaque exitum defignandum fortibus duae illx voces mn'V 
^ Sts<T];S infcribebantur, ut ille , cujus Lamin^^^infcriptum m5-|?Sr 



14(3 LeviL XV L lo. 

in teniplo coram Doniino imniolaretur ; Alter vero liber mittere- 

tur ^TW'? A^azeli aut ad Azazelem, explicante ita <Sci;iptura. 5- Quee 
numero 3. & 4. continentur , nihil valent adverfusi illos, qui no- 
men loci in Azazele indicatum ftatuunt. Explicatul enim & intel- 
lcdu facile eft : Hircus , cui fors okigii pro A^az^ele , ^nitiatur ad Aza- 
zelem in deferium. "!• Ita quoque comparatum elt cum Lamed , de 
quo in fine Spncerus agit. Unus idemque fignificatus illi adfcribi 
poteft, fi de loco exponatur. At neminem latet, prout ejusmodi 
particulis , fpeciatim tw ^, fi major claritas ledori inde exfurgit , 
variifignificatus , etiam in uno eodemque commate, adfcribantur. 
Ipfe 5/w;<;e?w exemplo fuo nobis prasit, quando comma ic. inFr^f 
Dijf. Vni. ita transfert : Hircus aiitemille, cui obvenmt fors H^^^^^h 
Azaz^eli, fijlitor vivus coram Jehova, ut per eum Jiat expiatio, ^ mittatur 

Sts^TU'? ad AzaKelmt in defertum, H. Utraque gens Judaica & Chri- 
ftiana hujus fententiae Patronos quidem protulit , fed (a } audori- 
tas hominum , quicunque illi fint , fine ratione haud lufficit. (b) 
Infuper fententia , prout a veteribus Judaeisprofertur , rationi & 
fcripturae adverfatur, nullum certum fundamentum habet. (Jua 
ratjone probabunt quatuor daEmonuni antefignanos StOT SlJJiaD 
StiTnD» S&«TI7 5 Samael j AK^az^el , As:^ael , Macbazael , nominari ? Lo- 
CUS , quem l{aymund. in pug. Jid. pag. 937. edit. Lips. ex R. Mofche 
Haddarfchon ad Gen. VI. 2. citat , anilibus ineptisque fabulis totus 
refertus eft, uti fola lectio fatis fufficienter quemlibet docebit. Nec 
huc pertinet , quia de Azaele 5 non Azazele agit , & poftea con- 
fufe admodum Azazeli ea , quas Azaelis funt, applicat. h^f}; Azael 
( quem cum Schemchufai uxores duxiflfe & filios genuiflTe Gen. VI. 
nugantur ) non reverfus eji per pmtitentiam ^ ipfe propofitus eji fuper 
omnes fpecies ornamentorum muliebrium , qU(?. incitant hominem ad nego- 
tium transgrejjionis , ^ ipfe adbuc eji in peccato fuo ^ ideo obtulerunt If 
rael oblationem ^ dederunt fortem , imam Domino , alteram Azaeli ( ita 
habet verfio I{nymundi, fed in Textu Rabbinico legit meum exem- 

plar StWVS' Vrifchmuthus L. cit. legit St«vS » quas ledio errori Ty- 
pographico adfcribenda videtur) nt ferret peccata IJraelis. Et boc eji , 
quod fcriptum eji Levit. XVI, 8« &c. Aliter in l^irh^ Eliefer^ ubi ^^^- 
zel cum Sammaek confunditur , ubi quoque alia a priori ratio ob- 
lationis Sammaefi fadse traditur, Verba dabo , uti exftant apud 

Becbfii 



Levit. XV L lo. 147 

Bechai in Leg. f. CXLIX. C. l. QIU ^nW Sft^DDS lS E['Jh)J VH 

Sdi nfi^an n^ya^ S&sn^y^ 65;:^ iSiui , nhiyl py^j n:i 'pn Sii?! i^-)u 
nj<i czinui; S3 n« tSv T^tfi^n ]t«ii;ji 'j-i^' rSy hiAiw b^ n^rvTwm 

tV"2 5>Jl3n \T\2 ^:^aJ &tSl2^ bfc?QD ( lfraelit<& ) Sammaeli mumts die ex- 
piationum dahtmt , we offerret ( red:ius , «e irritam redderet ) oblationem 
eorum : Uti fcribitur : Una fors Deo , altera Azazeli. S'ors fan&i ^ 
BenediEii Dei ejl ohlatio Holocaiifti ^ fors Ifraelis ( meliusfors Aza^lis } 
eji hircus facrijicii piacularis , fuper queni omnes Ifraelis perverfitates funt , 
quemadmodum dicitur Sc portabit hircus ille fuper fe omnes iniqui- 
tates eorum. Et vidit Sammael nuUum in Ifraele peccatum inveniri, Vi- 
tiofo admodum exemplari Bechai ufum fuiffe arbitror, quum verba 

C3J2np ^n'^'! ^^ ne offerret ohlationem eorum fenfum inconveni- 
entem fundant, uti ipfe fatetur. Ait quidem aliud exemplar pro 
^^^ legere iSk^ > fed nec hsc Ied:io quidquam valet. Melior eft 
Bocharti C3J31p S233> fc^^iS' ne irritam reddat eorum ohlationem. Hie- 
roz L. 11. C. ^6. quam GuiL Henr. Vorjlins in Translat. Capit. i^ Elie" 
zeris quoque fecutus eft. Vitiofa etiam altera Sfe^nto^» Sa/' iSiUT \>(o 
"^m^^ Sk^ l'^'^!:!! > aut ^]m ^^V^ firs Azazelis, C. Ex impuris Ju- 

daeorum Lacunis primos Chriftianos ea , qu^ de Diabolo Azazele 
habent haufiife probabile eft. Qiiod Valpntiniani Azazelem. Das- 
monem habuerint , quem in finem Poetae Chriftiani Carmen m 
Marcum Valentini Difcipulum allegant 

A <rot ;^o^»7£7 tjoz TFoini^ 1.<Ardv olil 
A; oiyyiXii-jig: ^uvdf^ias 'Afotf>;A 7roiiTv<' 

H<ee tti illa Satame fretus Auxilio Fatris 
Aza:i,elique mira defignas ope, 

minus mirum , quum conftet Valentinianam Hasrefin plurimum 
ex depravata Hebraeorum Philofophia ortam fuiflTe. Vide quoefo 
eruditiflimam Joh. Francifci Budd<zi Differt. de H<zrefi Valentiniana. D. 
Ex Judaeis quoque ii , qui emundiores nares habent j dilTentiunt. 
Bechai Qomment, Leg. f. CXLVIIL 4. f. n^pnS m'>^ mm nJD 

mSsn^ pmiy n5ij;a.S3 ]m ht nS^Sm ( legeSmTPS) «^r^TrfciS 



148 LevU. XVI lo, 

naS ^"'h •'•nSa C3^n^ o^nS^S nDi? ^ins.t^ nsS n3'nS a&?^3 imsp 

Minime Legis intentio eji , tit Azazeli .oblatio fiat. Abfit id , Cultus , 
^uem quis in pvecibus fuis iilte^idit , foli Deo Benedi&o faciendus eji , fcuti 
exjiat Exod. XXII. 19. Sacrijicans Diis devovebitiir, nijt Jehov^ Jb/i., Et 
Aharbayjel quaeftionein , quae numero Vll. ell Comment. in Leg. f. 

CCL. I. ita movet : SmT^S «';nn '^•'Vm C3'3npa hmv^ vr\ 1^^^ 

jofiS nnpnS ^ini n^n &4St:r (?2p p^i p'ain nai^ .a>ffin nDO^SaS 
oniK' fi? nm Qw n?^ »">S >nS.3 CDnn' cD»ni^&«S n:ji? cmi^^a pip 
e3fc?n :nDpi3n aijop' na «if'« »3^n '"' nix^^n n:n yscp'» t-hw S«dD7 
t.3:n^» >"p naui a^^pa CD»ii:^n.o SipS c:i£?n vciv Ex inter- 

pretatlone Frifchaiuthi : Ecquo modo Ifrael hircum illum obtulit A?,a" 
zeli ? Sive AzaK,eI cognomentum fit fignorum ccsIeJHum, ut Aben Efra vult^ 
"five fit nomen Angelorum malorum , ut l{amban docet , nullum dubium ejl 
iilicitum ejfe illi facrifcium ojferre , eo quod immolans exfcindatur pr^cter- 
quam foli Deo , ( fixod, XXIL 20, al. 19. ) fi vero muntis ejl Sammaeli 
mitti folitum , ns fc. accufet , ecce , fi vi<& Viri Domino placent ( Prov. 
XVI. 7. ) ecquomodo accufator accufabit ? Ntim vero Deus voci divina- 
torum ^ accufatorum obfe^uetur ? Atqui Domino confidens .elevabitur. 
( Prov. XXIX. 5. ) 

§. 138. Hsc quidem fufficere pofirent ad argunienta partis ad- 
verfas folvenda .: Addam tamen adhuc alia .: Primo Deus magna 
cum foUicitudine id egit , ut populum fuum a cultu Idololatrico, 
qui in honorem Diaboli eo tempore pallim inilituebatur Epb. 11. 2,. 
abftraheret , atque ille fibi unice ferviret. Hunc in finem daban- 
tur Leges de omni alio Numine praeter verum Jfraelis Deum re- 

linquendo, nullam fiduciam in Idola repouendo. Sacrificia mrrS 
Jehov£ immolanda prcecipiebantur, Jam ari convenit cum hoc fa- 
pientiflimo Dei inftituto hircum Diaboio addicere ? Annon timen- 
dum erat, populum , qui haud ita pridem Daemonibus fervilverat, 
facrificaverat , hac ratione facillime ad idem crimen relapfurum ? 
Quomodo is, qui (latim fubfequente Capite KVil. fcil. v. 7. dixit : 
Non facrificabunt 'W tiltra facrificia fua ^'>'^^V^^ Damonibus , quos fe- 
Bantur ifti fcortando , flatjuum perpetwm hoc efio eis per generationes eO' 
nm 3 LegemtuHt, cujus vi lirael quotannis ik quidem ipfa folen- 

m 



Levtt KVL lo. y.49 

m expiatioiiis die hircuiii ad Diaboluni adducere tenebatur? Qua- 
cunque ex caufa faciura dicas , veneratio quaedam erga Diabolum 
animos Ifraelitaruni fubire poterat. Secmdo : Hircus , quem ad 
Diabolum addudum voiunt , una cum altero a coetu Deo daba- 
tur mmh pro peccato. In confped:um Dei ducebatur ; Super il- 
los fibi fimillimos fortes projiciebantur ; Deus refpondit ; Refpon- 
fo dato in confpeiflu Domini manere debebat ; Per immolationeni 
focii infuper expiandus erat. His rite expenfis non video, qua ra« 
tione hircum ad Diaboium ablegatum dicere aut concipere que- 
am. An Deo & Diabolo communio bonorum , quae tantas Omi- 
litudinis, ut forte nonnifi difcerni poflint? An hircus Deo datus 
ad expianduni peccata , poftea forte Diabolo adfignatur ? Obla- 
tionis fub V. Teftamento fadae fcopus alius non crat , quam ut 
oiFerentes gratiam apud Deum invenirent , ut veniam peccatorum 
confequerentur. Nec inter tot facrificia fimile exemplum datur , 
quo Beftia ab Ifraelita Deo confecrata , poftea ad Diabolura miflTa 
fuerit. Praeprimis quae expianda erat , uti conftans ufus vSv 1^3^ 
V. 10. exigit. Quomodo hircus expiandus fors Diaboli effe po- 
teft ? TertiQ : Feftivitas hsec inftituebatur ad expiandum pmnia If- 
raelis peccata, ad fordes populi Judaici eluendum , vide v. 16. 30. 
praefertim v. 33. 34. Expiabit fanBmrmm facrum , tentorium quoque 

Conventus ^ Altare expiabit : Etiam Sacerdotes ipfos CPJ^n Sd Svi ^ 
totum populum hujns coetus expiahit : Eritque hoc vobis Jlatutmt perpetuum 
ad expiandum Filios Ifraelis ab omnibus peccatis eorum. Si vero iMa di^ 
omnia gentis Ifraeliticae delida expiata erant, nihil , quod ad Sata- 
nam mittatur, reftare video. Enodatio fenfus myftici fuo loco de- 
bito danda fententiam noftram, ut fpero, clariorem reddet 

§. 139. Succedit tertia , five illorum , qui Azazeiem pro no- 
mine loci , fpeciatim montis, habent. Vetuftitfimum, quod Iciani, 
Teftimonium eft in libro, qui vocatur a^jn3 JTnin "bJ STNiyS ex- 
piicatur r\'rx^][} pjQi nwan S"n 21DO Sd» nzsnnais? nv^n aipaS 

n"^T;i flK S« V'n p13f Locus durus in montibus. Forfan de terra 
hahitahiU intelligendum. ( Non. ) Textus enim dicit m defertum, 
Vnde vero conjiat Locum requiri prdiruptum ? Inde quod Textus dicat ad 
terram abfciflam, Ex cit. Bechai f. CXLiX. i. m. qui , quando 

Y 3 kn' 



ifo Levit.XP I, lo. 

fenfum literalcni dat » fimiliter fcribit : riK;p bfiW JiSd ^1fc<3 

Expofitio vocis Azazd eft durus d-^w 7iotione mminis tMVjirmus. Mons 
enim erat altus , fv<£ruptus , durus , z//i exjiat de terra abjcijfa. Ea- 
dem habet B^afchius : Vide illum in Bihliis Buxtorjianis t. u p. 
CXXXf. c. lin. 7. 8. 9. Aben Eira meminit excellentis Magiftri, 
qui prseterquam, quod montis dBri nomen putet, obfervat nomen 
Dei in fine adjici , uti in Sfc« mn ^ Si^^mp' . fed ideo ab alio 
Magiftro nomine Levi , vapulat. Dabo ipfa verba , quorum ien- 
fum celeberrimus Frifchmuthus, multo magisTheologus quidam, qui 
fua de Azazele pUjrimum ex eo haufit , plene non affecutus eft. 

«)'pn \X)W nnv3 p ^jipji infasc^Sr^Ty d-ege o) n \mr\ "^m 
nn Ss^ "^iDD nn «ini:? 'in i:>>i |>iS |'t |'3 fct»n *7TiiTj; nSas t)Sfc« 

t 0^0 Excellens Magifler dixit Aznzel ejfe mmen Montis vocarique ita oh 
duritiem fuam. Eo modo nominatur nomen Dei, quo in h^ mn &: Sfi^^n^p'» 
At exceliens Levita prebendit etim irefutavit) eo quod^ Jit inter duo Zain^ 
Alius eji , c/ui dicit , montem , qiii monti Sinai propinquus eji , ita appeU 
lari. Addo denique ex Miclal Jophi £ XXVIi. 4. inf. m. Azazel 

C3t£? "}Sn n\"i t;;.^^ 'S^? tp ^snn usnpji S?« ?]; |a ^33110 nSa 
njv '^Ti 3n3 i^v mm) t;? ;:?"it2;'3 a;'T3 p *??« ■^'^irt CDi."nnT 
?i?i rrii^p rvrw 1D1S3 tij; joua it£;^»a componimr tx ^^ & St« » ^v^ ^r/- 

/£";;/ fWowj vocatur , ^///d ^o ^«/'er ahire folitus. Targum loco "^Sn legit 
St^j quemadmodum ( Kimchius) fub radice X^ hahet. Atfuh radice TTj; 
fcrihit ^ qnod 1\. Jona exponat ex ftgnijicatu Tlj; B^horis q. d. fuit ( Moiis ) 

durus ^ frmus. 

§. 140. Et hoee quoque fuas habet di ificultates , non tamen 
tot, quot du^ antecedentes. Plerumque quidem nomen ^T\ mon- 
iis fimul exprimitur , non tamen femper , quod ipfe incompara- 
bih*s Bochartus ratione Lihanon\ Horeh , Sinai fatetur. Licet regio 
multoties peragrata fit , nihilominus facile ejus nomen intercidere 
potuit, vel quia cum tempore aliud nomen mons nadus eft, vel 
quod avius fuerit , uti circumftantiae volunt , nec adeo magnus , 
ufc in ilio defcribendo viatores nrinorem dn^ifiuoiv adhibuerint. Ac- 

cidi^ 



LevU. Xf^I. 10. ifx 

cidit hoc iia aliis non miniis peragratis regionibus , ipfa terra Ca- 
naan , unde defcriptio ejus chorographica tot conjeduris , diffen- 
fionibus abundat. Haec dici poire puto ad impedimenta, qu^ ter- 
tiani fententiam haud verofimilem facere nonnuHi ajunt , li non 
penitus tollenda , faltem minuenda» Lubens agnofco fortiora, ad 
demonftrandum Aza^eJ nomen montis elfe, requiri argumenta. 

§. 141, Locum tamen fub A^^^a^^el intelligi mihi maxime pro- 
babile videtur. a. Nequit enim exponi de hirco emiflario : Ne- 
quit etiam exponi de perfona quadam five Angelus bonus aut ma- 
lus, five homo fit. Nulla enim idonea ratio, ob quam hircus Deo 
a coetu ad expiandum peccata datus fbrte Angelo &c. aflignandus 
fuerit. Nihii ah"ud reitare video , de quo commode explicem 
quam locum. fi. Phrafis mitiere ^m]/l ad Azazelem , quas exfl;at v. 
10. 26. hanc expofitionem admittit, nam S ita conftrudum locuni 
indicat Jud. VI. 8» V*7,n&<^ l^^^ rh^ dimifii quemqtte in tentoria fiia 
conf. I. Sam. XIII. 12. y. Nulla difBcuItas circa fortem SmTyb fcil 
uterque hircns Dei erat : At ex voluntate ejus , cujus illi erant , 
unus nonnifi in templo coram Domino immolabatur : Alter Hber 
emittebatur ad Azazelem. Ad diverla itaque fata defignanda forti- 

bus infcribebantur voces mrrS & ^TwV Neque enim agebatur 
de diverfis Dominis , quibus hirci illi cefluri fint, fed, uti di^um, 
diverfis fatis hircorum Deo Ifraelis datorum. ^. Favet quoque , 
quod Azazel dicitur in deferto. Defertum locus generalis , fed 
Azazel fpecialis. Similia habes Jos. XX. 8- '^3103 1I3 Be£K,er in 

defevto. i. Reg. IK 18. inna3 inn conf i. Sam. XIII. 18. 2, 
Sam. XVII. 16. e. Accedit , quod v. 21. loco Azazel ponatur 
mT; p&? terra excifa vel divulfa , uti ex veteribus plures haud abs 
re judicarunt Ultimo notandum , hilloriam hirci emiflarii ad pir 
deduffti ideni velle, de quo autem fuo loco dicemus. 

§. 142. Allata fufficienter docent non fine omni veri fpecie , 
imo in re difficili fatis probabiliter afleri Azaz^l loci nomen efle. 
Nec impedit , quod nequeam locum , ubi fitus erat , ex fcriptura 
demonllrare aut vocabuli originem clare pandere. Quod pofte- 
rius attinet , velim, ut quis infpiciat onomaftica facra vel nomina 
locoruni explicata t tum is reperiet , quibus Jeviflimis conjecturis , 

htera- 



ifs LeviL XV I. lo. 

literarnm transpofitionibiis , elifionibus, additionibus praeftantillimi 
geographi utantur atque certam votis originem ignorare teftentur. 
Quid igitur mirum, fi etiam Jza^^jElis origo incerta dubiaque vide- 
tur? Allatae originationes ita abfijrdse non fi.int , ut nulbm mere- 
anturfidem. Locus afper, durus non incommode ?}? auc TTt; voca- 
tur & intentionis gratia vel aliam ob caufam additur nomen Dei 
b^ ut in ^^ nnn Pfal. XXX VI. 7. Sm\>> jos. XV. 38. b&Jn&t 
2. Sam. XXIil. 20. Ezech. XLIIL 15. 16. Politea autem X inter 
duo T ponebatur , quod non tam ad etymon quam pronunciatio- 
nem refpexerint : Si vero ^TW pronuntias , vix difcrimen, num 
N pofterius T antecedat aut fequatur , deprehende.s. Dein ^ medi- 
um fitum mutare , ubi minor mutationis ratio , exemphs probat 
Bochartus Hieroz^ P. L p. 71^. Quod vero loca dura, afpera , fortia 
k Tj; auc ttj? dicantur , exempla reperis in fcriptura Pfal. XXX. 8. 
Tlj; & Tiyo mn locus tnumtus •^T^D "11X1 Uti Jes. XVI). 10. ^ Fetrcz 
mmntioiiis non recordatus es & v. 9. irjD ny «r^cj mimimenti , five 
wm;//V.e ^//ij. Urbs Philifiaeorum nr); i. Sam. Vi. 7. rcj^ct Ad. VI il. 
27. nam , Ut Mek int]Uit , in ?aLvjlina- eji ingens ^ tmmita mhnoAim 
Gaza. Nihil nune dicam de eodem Boeharto & Clerico , qui ex lln- 
gua Arabica vocabuli fignificatum reftituere conantur : JJIe '^JT^T};^ 
idem eflfe ait ac ^j-^oV otvot;^&^viV£/c, id eii: , in locum deferti reniQtum,, 
feparatum. Huic locus aridus ac petrofits, p-Meps ejl. 

§. 143. Facile alias largior in etymologia vocum danda illos 
optime facere, qui, fi commode fieri potefl: , easdem literas, eun- 
dem quoque literarum fitum tenent , nec ad liiiguam peregrinam 
in lubfidium vocandam ttatim ie conferunt. Tutius ex ilia ipfa 
lingua,cujus vocabulum eit, natales qu^runtur. Simpliciflimum 

autem VTi^,Ty componi ex Ty & S-TS^r quorum illud Cnpram , hoc 
vero ire notat. Loeus adeoque appellatus aCapris ,, quee frequen- 
tes in illo verfabantur. Ncminem iatere poteft: veteres rei pecua- 
rise amantiflimos loca , quas huic aut illi pecoris fpeciei pafcendiE 
commodiora erant , vel ubi magno numero reperiebantur , ab ea- 
dem fpede denominalTe. Pauca exempla ad didis fidem eoncili- 
andam daboi jos. XiX. 3. h^jv^ nrn h,. e. Atrium vulpiwn v. 5.. 
nD'D "li'n atrimn eqnornm. V. 6, P^U:h D^^Z Domus leAnarum^ quse 
ioca in tribu Simeoii fita erant. HK^tf^dr ut conjedo, qs. mw D'3 

Dornm 



LevH, XV L lo. ifl 

Vomusoviwn, quo olini aquaCunv &c. ducebantur, Probabilior 
vidgtur conjedura, quia prope fita erat porta probatica 8c forum pro-^ 
haticum, vide Joh. V. 2. o\v5^rd ngni i. Sam. XV. 4. Flumen Bam- 
hotum apud Vlin. L. V. c. r. Crocodilis & Hippopotamis refertuuf 
ex niQnJ derivatur. Perijiereon Punici Zimicuui , alii Azirgofol vo- 
cant, uti ex Apulejo incomparabilis Geographus notat p. 84^- 

Terijiercon elt verbenaca columhariiim hi li t«V Tn^i^f^cl^ yiUa^ cT/ajT^/- 

IBiiv iv uvTyJ:, quia columbd! liheriter in ea verfantur. Hunc locum Poe- 

m Zimicum vel potius Zibicum a ip.W vel ^^^^W Cohimbarium 8c 

Azirgofol y viro laudato explicante '"Tll n>2fn Herbam Ptilli Columba-^ 

rttm appellant. Ego mallem SrU n.Yn Atrium Fullorum Cokmbim-^ 

rum , tum quod convenientius didum putem, tum ob Phrafes 11- 

miles Jos. XiX. 3. y. Alia exempla tranfeo, nani adduda fatis pro- 

bant loca etiam ab animalibus denominari. Quid impedit , quo' 

minus Azazel Locum a Capris ibi degcntibus nominatum dicamus? 

Simpliciffima vocabuli origo & figniiicatio efi Convenit dein euni 

Lege hirci emiflTarii , qui forte liber declarabatur , mittendus idea 

ad A<azel Locum Capris ( cum quibus & hirci eundem Gregem 

conftituunt five una pafcuntur ) alendis commodum confuetum- 

que. Haecenim ejus libertas erat, ut Gregifuo reddatur & cum ea,. 

ut antea, pafcatur. Confimiliter ac dealtera Avieula leprofi mun- 

dandi exftat, Lev. XIV. 7. '^ dimittet Avicidam vivam in agrum ut 

fpeciei Avium, e qua conllabat, reddatur. Convenit infuper cuni 

deferto, in quoAzazel dicitur : Loca enim montana, fylvofa, qua- 

lia in deferto , genus caprinum amat. Cant. V. i. CapilH tui nt' 

iPili') Gregis Caprarwn , qiuQ afcendant a mante Galaad. Hinc Galaad^ 

montofa & fylvofa Capris pafcendis- aptiffima habetur. Sic Tr. 

n^anC. III. 8. Caprarum nnpa in3 in monte Micvor mtmmit Alias. 

(jUfTe de Azazele dici pofTent, ad i^^^ymv Commatis XXI. XXli, 

refcrvabo. A* 

Z §. I. 



Nota. A. Septem circiter lufira elapfa fiint, q.uando cogitata mea,. 
quae in antee\?dentibus exttant de Azazel, confcripreram. Poft 
longius tempus & curas pofteriores eadem fixa niens efl;. No- 
to autem hoc refponfurus Ven. Marpergero , qui m 0tl|ll4Ul^ 
6iml)^0pffC^ hsec reliquit. p. 87'^. S)et' gclcl)l1'e Hlrtmi 

( Hot- 



If4 Levit, XVL lo. 

§. 14^. Antequam pergo ad v. ii, exponeiidum , prgEfcrlpta 
ordinis ratio vult » ut mentionem '^A^cc^oa-ews Judaicae , quae huc 
pertinet, injiciam. Exftat illa Tr. JomaC. IV. 11. h^ ;it£^S ^vp 

1:133 mv:h) mh^ n^3 1333 iTpyni rhmnn "^^y^ Wi^ r\n)nx 

iwni^f il^3 QLiam Sheringhamius ita vertit : AUigabat linguam coc- 
£i}jeam ad caput birci emijfarii ^ fijiebat eum ad Locum , unde erat emit- 
tmdusy ^ alligahat linguam tilteram ad cervicsm hirci ma&andi. Sequi- 

tur 



( Hottinger ) xmvb it)o()I felbji t?e^ iDeiterem nac^&enfert 
Qcfunbm Ijabmf Mg t^ifx imi)t mii ^en» aeiDorttener. ^ooik 
«bercini^ommc/ ivie cv t?arr3?Tl)k g/iiievjser. 3a xvann atif 
hm eiuen £006 gejlanbci? wdvz ] ■■ -vv ofif^^ixOiirre ! o&ei* 
^em iTcniriel ! jo Vatc nach fcuiCt>i-iwfiVl)t Ci - yiz.izel cimt 
livcitici ^en \Dvt in tu IVnftcn ajigc^ciftet iin^ bcTidchnct 
iibcv wic tft bet' (Bcdenfa^ gvwjfcbcn ^em /^/jot;^ unD einem 
foId)cn ©rt su mucl^eiu iDie ^cl)i'ifi fagt auct) nicl)t, t»ag 
Azazel in deferto fcye / luib nocl) Picl tpenigcr, ^ag "^- 22. bie 
otanBe ant>cre Hebensait n"ir:i hn Ssj. ekn tas feye / als 
^TNTj;Sv 3d) be^auve alfo x>m berubnitcn ^ecrn Hottinger, 
t)a cx Qav nal)e bc^ bct lDal)i'l)eit gemcfcn ( wte fctrie foU 
§cnH Wovtc mQcn tx>cvt>cn ) bafi er nic6t gat? auf bie (fail 
in^dnben gcl^abte) vccbte S}eutunQ uon unfcvm iloofs ge^ 
gviffen* @cin ^cfelug ijl : Quare credibile eft, Locum in de- 
ferto , in quo caprae , hirci frequentes pafcebantur a TJ/ capra 
& *!>TK ?m Hircus enim ille ex Mandato Numinis vivus di- 
mitt.endus erat , NB. Convenientiflimum itaque illum Gregi 
fuo additum fuiflTe. SimiHima ratio , quae avis pro leprolo. 
$5v l)atte nUV f6v Locwn in deferto fct^cn ^OVffcn Cregem in 

deferto, fo wdvc il)m bcv iDa^fC Uevflanb bee lebenbigeit 
^oo^eo Flav ^cvozfcn^ ^v^iirii<rif nofl:ra haud magni momenti, 
non quidem de Lana Caprim , fed quae proxime accedit. Si 
erroris convidus fuiflTem , facillime manus vidas darem , fed 
pace Viri Venerandi & falva veneratione , quam a multo tem- 
pore habui, ac in poflerum habebo , refpondeo i.) Difficul- 
tas, quds: mese expiicationi ineft , indi quoque Viri graviflii- 

mi , 



LevilXFlio. iff 

tur adeo opinionem il. Jofephiin Tahnud Bahyl Tr. KDI^ f. XLI. Z. 
ifjf. tned, qui utrumque hircum lingua ligatum putat , quem R. 
Obad.de Bart. ita explicat ad verbum mmS Texrus eitatf -ymp n^PJ 

nxK^j in^nim ns«i^3 nr r^'K-i3 nr.::' nSn^a 76^*3 ^ '3)Sn nK^? 
an'U'^1 an3 mwp nninT Sb^ |ik;S hm 'sSnna «S cDn'yty' 

□nU TXWP ^'>''S\T\'^ S*^ pti^^S pK CUnnfc* Ungmm coccineam colh 

(hirci madandi) aUigabat Hac vera ratione dito illi hirci permifceri 

Z 2 neqiie-' 



mi , hinc jure dicere queo : SBte ijl t)ei: ©egenfa^ Sn^ffcfeetl 
tem Jehova unb tet ^eer^e? Spencerianus aeque dicere ponfet,. 
cum Jehova Perfona fit , oppofitionis ratio poftulat , ut Aza- 
zel aiiquis eflet, cui hircorum alter forte tribuendus crat. £t 
omnino etiamnum confentirem , fi commode fub Azazel Per- 
fona intelligi poflTet, fed nulla occurrit. Diabolum ob alla- 
tas rationes §. 137. 138. quam maxime excludo- 2.) Vir eru- 
ditifl^imus a me non diflTentit. Hoc ipfum aflSrmat, quod ega 
antea. Per Azazel intefligit Gregem , clare fcripfit : ^oU tcf> 

!ui'5 xm\> beutlid) anjetgen/ m^ W Ue^erfcl)rtfft/ bem Azazei,, 
angeteutet / fo xmti t)amtt W ^eeit)c ^ejtelt / \M\im t)a^ le^ 
]&ent)(g Heifeenbe 6imt>^Cpffev foUte n)iet)er .aeget^en mevbett.- 

p. 84.9* Ego vero explico per Locum in deferto , in quo cnprji , 
hirci freqtientes pafcebantur.. Addidi : C&nvenientiJJimum itaque Gre" 
gi fuo additum fuijje i Ji dieo intcUigi Locum , in quo capra , hirci 
frequentes\ pafcebantnr , Gregi additum fuijfe. Omnino includ© 
Gregem , qui in loco. 3. ) Verba ad mittendom eum ad Aza- 
zel m3ian ^ nifi valde fallor clare dicunt Azazel effe in de- 
ferto, Ita quoque accipit Oncelos manoS ^mv^ ad Azazet 
in defertum. Cum, quo convenit Syrus. Conflrmatur v. 21. 
mittat niaian in defertum. Hircus mittendus in defertum ,. 
quod nemo negabit. Mittendus quoque ad ^:?;^^^/. ErgoAza- 
zel in deferto. Nonfunt diftinaa Loca Aza^^iei & defertum , funt 
unus idemque locus, unde v. 21. & 2^2. A^azel omittitur. Gens 
€aprina amat Loea deferta , prcerupta , in quibus pafti folet. 
Aha forfan iiifra , ubi quoque de mu p« optime diflereturo 



If4 Levit, XVL lo. 

§. 144. Antequam pergo ad v. ir. exponendum , praefcripta 
ordinis ratio vult j ut mentionem ^A^aS^oVewf Judaicae , quae huc 
pertmet, injiciam. Exftat illa Tr. JomaC. IV. 11. St^ \wh "W^ 

'^m mmS) mhv no na.ja iTpyni nSntcon -i^yts^ t^^yi-^a rjmny 

'\P\'0'>TW no QLiam Sheringhamius ita vertit : AUigabat linguam coc- 
cimam ad capiit hirci emijfarii ,^ fijiebat eum ad Locwn , unde erat emit- 
imdus, ^ aJiigabat Unguam flkeram ad cjsrviaem hirci ma&andi. Sequi- 

tur 



<" Hottinger ) mitb ii?o()l felbll be^ tueiterem Vhxdb^en^m 
Qcfunbm lyabmt M^ bifx ntdjt mir ^em gciDOvffencn Hoo^ 
Sberctnifomme/ ivk (v ba?5?al>k (i'?ti?evMcr. 3^ xvann aiif 
^em einen £00^ gcflitf)bcn M^^tre ] < xi onjTh- i)urre ! c^ei* 
t»em ^eniDCl ! \'o l)4ittc nufl) fct<iCt>l:i:jUil)t u-Azuzel oiw 
ftrcitigi t>m vDit in btt IDujlcn angct»cutct unt) bt:^nd)ntt 
%bn voit ill: btt (T^cgenfaQ gratfdjcn bem /f/jot;/« uriD cinem 
fold)cn (^ct 5U macl)en> jDie 6<1)vift i^fXX auct) nid)tf t)ag 
Azazelin deferto fcyc/ uufe uocb picl wcnigcr/ ^ag i'. 22. t»ie 
ganse ant>cre He^emart mn n« '?fc5' ebenbaefeycf ale 
Stktj;S> 3d) be^aure alfo t>en berubmten ^ecrn Hottinger, 
ha er gar nal)e bey bei' lDal)rl)cit gcrDcfen ( tott (mc foU 
pcn^e Wovtc h^iQzn tperben ) ba% cr mc6t gar auf bie (faft 
in ^dfi^en Qcl)abt^^ rccfete C)cutung i»on unferm iioofs ge^ 
firiffen. Bein @d)lu6 ift : Qpare credibile eft, Locum in de- 
ferto , in quo caprae , hirci frequentes pafcebantur a TJ? capra 
& ^TN ire. Hircus enim ille ex Mandato Numinis vivus di- 
mittendus erat , NB. Convenientiffimum itaque illum Gregi 
fuo additum fuifle. Simillima ratio , quae avis pro leprofo. 
^l' l)iitte nur flJl* Locwn in deferto fe^cn bocffcn Gregem in 

deferto , fo voau i\)m bcx xoaiixc Uecjlanb bee lebenbigcit 
£006^6 Blac Qetocfen^ 2yfHT«o-<ff noftra haud magni momentl, 
non quidem de Lana Caprina , fed quae proxime accedit. Si 
erroris convit^us fuiftem , facillime manus vidas darem , fed 
pace Viri Venerandi & falva veneratione , quam a multo tem- 
pore habui, ac in pofterum habebo , refpondeo i.) Difficul- 
tas, quae mcce explicationi ineft , ineft quoque Viri graviffi- 

mi 9 



LeviXXFLio. iff 

turadeo opinionem il- Jofephiin Tahmtd Bahyl Tr. KDlVf. XLI. ^- 
irif, med. qui utruQique hircum lingua ligatum putat , quem R. 
Obad.de Bart. ita explicat ad verbum m^^h Textus eitati -wV 7\m 

-i^Vj immni tikiy:} ht rmsi nr-x' nSn^o ■■ 76^*3 »«3iSn n&5'7 
on^yK^i ona nmc^p nmnT hti \wh hm ^sSnna «S cDn^t:^ 

QHJ mB'? EJmn? S^ JIK^S pK CUnnfe^ Ungmm cocdneam colh 
(hirci mad:andi) aUigabat - - - H^c ww }'^^/o»e ^iw illi hirci permifceri 

Z a neqiie-» 



mi , hinc jure dicere queo : SfBle ift t)etJ ©e^enfag JtX>ifct)etl 
l)ettt /<?/joz;^ imt) bet ^eec^C ? Spencerianus aeque dicere ponTet» 
cum Jehova Perfona fit , oppofitionis ratio poflulat , ut Aza- 
zel aliquis eflet:, cui hircorum alter Ibrte tribuendus erat. £t 
omnino etiamnum confentirem , fi commode fub Azazel Per- 
fona intelligi poiret, fed nulla occurrit» Diabolum ob alla- 
tas rationes §. 137. 158. quam maxime excludo- 2.) Vir eru- 
ditiflimus a me non diflentit. Hoc ipfum affirmat, quod ego» 
antea, Per Azazel intelligit Gregem , clare fcripfit : ^oU tct| 

toj unt^ tetitlid) mtsetgett/ mi bielle^eifcbrifft/ UmAzazei^ 
cinget>etttei: / f^ itjirb batttit W ^eec^e i&c^ielt , tDeWet? t)a^ k;^ 
kttt)ig 5tei^et]^e 6tmt)f0pffet^ ft?Kte vohW deQektt ttjcvtetT*. 

p. 849* Ego vero explico per Locum in deferto , in qm cnpra , 
hirci frequentes pafcehantur.. Addidi : CQnvenientiJJjmmn itrtque Gre-' 
gi fuo additum fuiffe ,* fi dieo intelligi Locum , in quo capra , hircs 
frequentes] pafcebantur , Gregi additum fuijfe. Omnino inGlada 
Gregem , qui in loco. 3. ) Verba ad mittendum eum ad Aza- 
zel m^nan ^ nifl valde fallor clare dicunt Azazel efle in de- 
ferto, Ita quoque accipit Oncelos maiaS ^mv^ ad Azazet 
in defertum. Cum, quo convenit Syrus. Coniirmatnr v. 21, 
mittat manan in defertum. Hircus mittendus in defertum , 
quod nemo negabit. Mittendus quoque ?id^ Azazel. ErgoAza- 
zel in deferto. Nonfunt diftinda Loca Aza^el 8c defertum ,. funC 
unus idemque locus, unde v. 21. & 2^3. A^el omittitur. Gens^ 
€aprina aniat Loea deferta , prserupta , in quibus pafci folet^ 
Aliaforfanmfra, ubi quoque de mtj p« optime difleretur. 



if<5 LevU. XVI 10. 

fiequeunt : Ham emijfirius in capite , fed ma&mjdiis in collo linguam ge- 
jiabat : Neque etiam cum aliis permifceri poterant , qni nullam linguam 
coccimam habent. 

§. 14^. Lnx afFundenda efl: huic lingusB coccinea?. Vocabu- 
lum ]wh^ quod Mifchnici adhibent, proprie noiat Hngnnm , in- 
{trumentum loquendi naturale £xod. iV. lo. Uti vero fe habet 
cum aliis corporis humani membris , quod transferantur ad alia , 
quae confimilem formam aut ufum habent, indicandum; Sic fe ha- 
bet cum \w% Dicitur de jiamma ignis , quae Hnguae inftar appre- 
hendit, abfumit Jes. V. 24. & Jos. Vll. si. 24. memoratur ant \wS 
lingun aurea h. e. ut Kinchius vult [ISI^^S HDlfc:' 3nT D3ty virga mi- 
rea, qua lingua fimilis eji. ConfimiH ratione fruilum panni ad hn- 
guaeformam accedens dicitur \W^ lingua Sc quidem nniriT Sfiy pan- 
tjus laneus coccinei Coloris. Oncelos legit Joco ^W DVh)D Coccinei 
J^iibaphi V. Lev. XIV. 6. Non fatis accurate Bartenora verba Mifch- 
nas transfert CDnj>5 yny "»Q3f lana mhro colore tin&a. Rubri fpe- 
cies plures funt. Confimihter Ligtfootus T. 1. p. 547. c. i. & Spen- 
cerus nominantes vittam purpnream, & Henricus Ottho Imam murice 
coccineoque cplore tin&am. Mofes enim folHcite diftinguit inter Pur- 
puram & Coccinum Exod. XXVIII. 8- & aHbi , ceu difFerentes ma- 
teri^ & colore fpecifico. 

§. 145. Quaeritur , an ex vetuflis ac probis monumentis Tra- 
ditionum Ecclefiae duplex Hnguaecoccinea, una pro emiiTario, al- 
tera pro immolando probari poffit ? Mifchnse verba originaha non 
poltulant. Haec funt: Pontifex fiftebat emiflTarium ad locum, un- 
de erat emittendus inD^nB^' no IJIJD DnK^iSi ^ maBandum e regio- 
Tie loci maEiandi. NuUa diferta fit mentio Hnguae pro mad:ando. 
Senfus noftrae verfionis (atis commodus. Accedunt, quod etiam 
inter Judasos exiitant, qui hac de Hngua nihii fciunt , veluti i^. Ifaa- 

cus in Talm. BahyL Tr. KDv f. XLI. 2. ^v nn« ^nyacy mwh ^W 

nbniC^an "yV^ S^ nn«1 n*i3 de duahus Unguis imudivi, quarum 7ina 
vacc.t rufz , altera hirci emiffarii eji , & Ut Jpchanan nUlt^*? ^^\!f 

y^n^a h^ nrm nSni^'an 'vyv ^t^ nn^i m3 hvy m^ inym 

Bgo vero de tribus > Qiiarum una vacciz riifa , aitera emijfarii } Tertia ve- 



LeviL XVI lo. if? 

ro kprofr. Ita Tannaim, id eft, Dodores Mifchnici Tr. tnh^tf C. 
IV. 2. filent , ubi illam memorandi , fi exftitifTet , neceflitas impo- 

fita, m3 T\::i^\r{ nannD r«3 ^^'^iriT Sts;" pe^SvnSnt^bn n^yt^^i jt^s 
Tj;n nDim a^Dn na^i vjip p3"^ pi:.'Si n^^nts^Dn tv^ 12^331 nna 
nDK^Sn n>£7a |'J^3 ^yn oix S^i n^niSi:iDi Ex interpretatione 
Uenrici Othonis : Vacca rnfa , & bircus emijfaritis ^ lingiia coccinea. 
ex hac pectmia conclavis comparanttir. Gradtis vacc<i rtifcn vero ^ hir- 
ci emijfarii , 8? lingua , qua ejl inter corntia ejiis , cana/es aqtiarum , ui 
^ mitrus ^ ttirres urbis , omnia deniqtie , qua illa opus habet , ex reji~ 
duis conclavis mimmis. Hsec , uti glofia habet de taenia vaccae & 
emilTarii , folum intelligenda. iSlovi quidem , quod Tahiiudici 
{ient pro utraque Jingua , quorum ratiocinium refert Sheringhamiup 
in Aniwt. ad Jom£ C. IV. 2. his verbis translatuni : jQiisJttum efl ah 
ipfis i Utrum ntaSfando ligatio refertur an Jlatio ( hoc e(t : An Tex- 
tus Mifchnicus vefit dicere hirco madando linguam efTe alfigan- 
dam vel an fit collocandus ( veni, audi , quod tradit E^. Jofeph. Alli" 
gabat linguam coccineam ad caput hirci emijfarii ^ fijiehat eum ad /o- 
cum , unde erat emittendtis ^ ma&ando ad domim maBationis , ut nec 
interje , nec ctim aliis permifcerentur ,• fi dicas in pace qtiod ligatio refer" 
tiir , hene res fe habet. Sedfi dicas , qiiod Jiatio refei^tur , qtiia fujficit , 
ut non permifceatur cum focio ftio , quod illi lingtta coccinea alligata erat , 
hnic non item. Sed quomodo non permifceatur cum aUi? intelligi 
non poteft. Si ligatio refertur intelHgi poteft. Quod vero rb- 
bore carere exiftimo. 

§. 147. Duo alia de h'ngua hirci emiflarii Traditionarii refe-^ 
runt, Primo , pretium m Talmnde Eabyl. Tr. Joma f. XLII. i. init 

^m CD^j/So »jti' \pvn nSnt^^an ^7^ Sm tit '^wv Spt^^a ms St:^ 

SptiJ' Spt^Q JJ^IXD LingU(2, vacccQ rtifc pondiis deceni ftifim (ex qtdhtis 
quatnor ficltim facittnt ) habebat. . At hirci emijfirii pondtis dunrum fe- 
laim.i Unius ficli tantum iingua leprofi. Idem fcribit Maimonides in l, 
cit. ut Sc tr. de Minifi. Diei Exp. C. III. 4. uSd Sdah autem refpon- 
det Hebrasorum Spt£^' Siclo. Targum enim fubftituit & pro Siclo 
agit iJ^ySo vid. Biixt. in Lex. Talm. fub Rad. J^Sd. Sicli pretium 
conftituit dimidium thalerum imperialem. Obfervo tamen diffi- 
cultatem in recentioribus Rabbinorum fcriptis , quippe Maimon. 

'Zi 3 ad 



ifg LeviL XV L lo. 

ad 2>. Mau^er Scheni ySo duos ait conficere ficlos. Secundo in Tr, 

Mifch. joma C. VI. 8. hyr\ W MinSi h]; '•\W\) n^n nmnr V^ jiifi^S 
ootc;^ CD3'i<t3n w cd« '-3b^ p^Sa p5:;Sn n^n nma*? *i'yfe7 y^^nra 

IJOS^ ^Sl273 Lingtia coccinea alligata erat ad portas fempli ^ cum hir- 
cus ad defertum accejjijfet , albefcebat , quemadmodmn ditlum ejl Jes. 1. 18« 
Si fuerint peccata vejira colorir coccinei injiar , nt nix alhefcent. 

§. 148. Tres hac occafioiie ventilandae veniunt qusefl:iones. 
Ex his prima eft: An ipfeDeus inLege quidquam de hirco emifl^ario 
lingua coccinea notando ftatuerit ? Refponfio facilis eft. Nihil 
quidquam. Neque caput noftrum , quod exponimus , meminit , 
iieque etiam leges parallelce. 

§. 149. Altera : Quae ergo ratio hujus linguse ? Refpondetur 
fatis commode a Bartenora fupra §. 144. ad pragcavendam commix- 
tionem duorum hircorum forte ad varia fata diftindtorum. Erant, 
quod jam notatum , Itatura & colore fibi aequile?, Nifi nota di- 
fcreti fuiftent , potuifient permifceri , maxime abfente Pontifice. 
Difplicet hgec ratio Spenceroy ut alii ingenio fuo propriorem locura 
faceret, unde L Ili. Dijfert. VIII. C. V. fcribit r At neque ratio illa 
quid fmii continet, Cum enim ja&is fortibus- hircus unus e vejligio ma&a- 
retur , alter ad Azazelemy fa&is faciendis , amaridaretur ^ nuUa nota vel 
fymbolo opus erat , ut inter fe vel a coeteris difcernerentur. Si vero ne- 
cejjitas aliqua pojlulavit^ ut hirci illi Jigno vet Jymbolo aliquo notarentur , 
nil opus erat , ^it vitta eaque lanea , eaque purpurea , eaque hirci capiti al- 
ligata dijiinguerentur. Utique fani quid continet. Falfum quod hir- 
Gorum unus pro Jehova e veftigio fortibus projedis ma(Sandus 
fuerit. Intercefierat confeflSo peccatorum , madatio juvenci , ado- 
litio fuffitus in fantlifllmo ,. fparfio fanguinis juvenci in loco hoc , 
ut & in fancto, quibus peradlis denium fubfecuta erat hirci memo- 
rati madlatio, ficutt ex dicendis conftabit. vide Lev. XVL 11 - i^. 
Interea temporis , abfente maxime Pontifice , commixtio fieri po- 
terat t quae vero omni ftudio erat avertenda. Verum quidem , 
quod alia etiam nota talem ufum praeftare potuiflTet. At lingua 
coccinea Mifchnicis tradentibus rede feMa erat. Pro certo qui- 
dem affirmare noilem fapientibus ideo linguam coccinei coloris 
placuiflTe, eo quod nmn? pI^S lingudi coccinedi uius fuerit in purifi- 
catione leprofi , Mofe ipfo fatente Levit. XVL 6. Attamen haud 

incon» 



LevU, XVL 10. If9 

inconvententer dfci pnto , eo quod alia in hircis & avibus iepro- 

forum conveniant. Vix aliam ob caufam Spencerus Judaeis con- 

trariatur, quam quod praevidertt fe (tante eorum ratione etiam hoc 

in cafii deititui novo exemplo probabilem reddendi imitationem 

gentis Judaicse propenf^ gentilium facris. Hi enim , animaha fa- 

cra ficpe vittis aut infuhs, iisque laneis, iisque non raro purpureis 

aut cocco tindis , infignes exornaffe , leguntur. Faciles fimus 

& concedamus , hsec in vidimis ethnicorum , teftimoniis patroci- 

nantibus , obfervari , non tamen inde fequitur Judseos ad imitan- 

dum fibi propofuifle gentifium niores. Quare Judaei hoc in cafu 

ita exornant hircum ad A^^aKfil ac etiam alterum fro Jebova , autj 

fivis, qiioque vaccam rufam ; Non vero plurima ah"a facra, j«gia, 

fabbathica , noviluniorum , feftoruni , tot ahos hircos facrifican- 

dos. Qua ratione fadum , ut majores Judccorum imitationem fa- 

crorum ethnicorum ad pauca reftrinxerjnt j & quidem illa , qiiae 

cum fpecie^ignis diftjndivis notanda referunt ■nof.^A^ocng, 

§. ifo. Tertia : hn tuta jides habeatitr Judczis tradentlhtis conmm^^ 
tatiomm coloris coccinei in alhum ( de qua fupra ad §. 147. } qu<s, non 
fine miraculo faBa f* Refp. Fidem habent & habendam efle judicant 
Viri Clariflimi Jacobus Bjjenferdius , Theodorus Ackersloot , Bernhard 
Walther Marpergerus ( vide hunc L. faepe cit. p. 95?!. &c. ) Spe- 
ciofas proferunt rationes. lUe. Hihil cauf<& evat, cur (Jud^i) in fmm 
ipforum opprobrium atque dedecus comminifcerentur , cum ingenue fatean- 
tur , fuijfe quando lingua illa coccinea non aihefceret, id quod illis argumen- 
to erat , Numen illis propter gravijfima fcelera iratum effe , ^ manere, 
^ Pontijicem illorum peccata expiare non potuiffe. Quod cum XL. po- 
ftremis annis ante deftrudionem Hierofolymorum faftum fuiflTe di- 
cunt, eo ipfo fane confitentur, inde a tempore Jefu Nazareni cru- 
ci ab illis affixi graviflimi fceleris reatum fibi incubuifle. Ijle quae- 
rit, an credibile fit Chriftianos hasc, quae religionem Chriftianam 
juvant, publicis Juda^orum fcriptis inferuiflTe ? Vel ipfos Judaeos 
gratiam apud gentem Chriftianam qusefituros dido in fibro , queni 
Mofi & Prophetis aequiparant, notafle ? H/c arbitratur ncgari haud 
polTe qucEdam Miracula in cultu Judaeorum exftare , quibus hsec 
panni coccinei in album mutati annumeranda. CJiiid ego dicam, 
non latis liquet, rationes, quas Viri memorati proferunt, non funt 
contemnend^e. Ab altera parte probe quoque penfitandum exi- 

ftimo , 



i6o Levlt. XV h 10. 

ftimo, Mofen & Prophetas ni.hii prorfns hoc de notabili Miraculo 
habere. An horum ccvo nondum edebatur ? An demum fequen- 
te ? Et quo ? Si miraculum fuiffet annuum usque adXL. annos an- 
te deftrudtionem , quomodo nulla ejus inje(fla mentio m fcripcis 
Canonicis V. Teftamenti , velEcclefiafticis, uti Maccabceoruni, vel 
etiam fcriptis N. Teftamenti , fpeciatim Paulinis. ProfetSo haud 
parum memoria ejus fecifTet ad confirmandum Hebraeos inlide. In- 
ferius nova dabitur occafio hac de lingua fcribendi. Experiar, aii 
aliae fint circumftantiae > quae majorem dabunt lucem. 

§ 151. Porismata VIII. ex verfibus 7. 8. 9. 10. Ominis iis, 
qucE prorfus conveniunt cum fuperioribus, notamus fequentia : 

I. Imperfedlio facrificii piacularis pro peccatis populi varie his ex 
eommafcibus conftat 

A. Dm hlrci pofcehantur ad adti?nhrandiim perfe&um iXct^iKoy, quod 
ipfum & mortuum & vivum eft. Mors & vita in uno fa- 
crificio typico locum non habent. 

B. Hirci piaculares. maim Tontijicis ditcendi ^ trahendi crant in con- 
fpe&um Jehovds,. At vi&ima vera Jefus Chrijius , idtro fe ipfum 
Deo pr^feniem Jtjlit^. Sublatis in coelum oculis Deum allo- 
quitur ; Ego me ipfmt dyKi^c^ Joh. XVIL r. 19. 

C. Hirci Jrjiehanttir coram' facle Vei , ad ojiium- tentorii Conventus, 
£0 enim tempore adoratio Numinis adftringebatur ad cer- 
ta loca y externa Symbola & confimilia infirma Elementa 
mundi ; Cultus fub N. Teftamento paflfim locorum facer. v. 
Malach. I. 11. Joh. IV. 23. 24. i.Tim. II. 8. 

II. Q^iii igitur fuh N. Tefamento Deum adoramus ^ atit facra fpiritualia. 
eijijiimus , omnino etiam tenemur animo fido , vultui Numinis quaft oh~ 
verfo , cultum facere , fed , qucQ gratia temporis nunc eji , facies Dei 
pajfnn hcorwm ad nos converfa ejl. Ubi duo aut tres in nomen Je- 
fu Chrifti convenhmt , in horum medio eft , adorantes gratiofe 
afpicit, exaudit, juvat v. Matth. XVIIl. 20. Apoc. 1. 11. 111. 

III. Mors ^ vita hircorum non pendehat d potejlate humana , Pontifcis^ 
vel Jy.nedrii , fed a jndicio Dei per fortes dato j Qttanto magis mors ^ 
vitajacrijicii, qtiod Aoyog fapientia. Tefte Petro Chriftus h^oTof tra- 
dehatiir morti defmito confdio ^ p7\ecognitione Dei ac etiam a Deo 
fufcitabatur. A<fl. U. 23. 24, XV. Mef» 



LeviL XVL lo. i^i 

IV. Meffias fide refpiciens ad hanc fortitionem , Deum alloqui ha* 
betur, Jebova portio pariis mea ^ calix meus. Tufuftentas h^Wy for- 
tem meam , funes ceciderunt mihi in ammitatibus ,* Etiam lureditas mea 
(ejl) pulcbra fuper me. Pfal. XVI. 5. 6. Meflige enim verba efTe 
nuUus Chriftianus dubitat. Loquitur de morte &; vita fua , vo- 
c^ioim fortem fuam. Sors hircorum erat mors & vita , nop in 
uno fubjefto , quod per inlirmitatem typi fieri haud poterat , fed 
tamen quafi uno. At ob perfedionem antitypi mors & vita in 
uno fubjeao locum habet. 

V. Sortis ufus non folum ejl vetujlijjimtis fed ^ divinus , legitimus^ re&e 
'adhibitus. Rede vero tum adhibetur , li fors projicitur mandan- 
te Deo . aut quando voluntas Dqi in rebus facris citra fortile- 
gium non conftat. Hominum vero non fufficit ad cafum determi- 
nandum vel in rebus magni momenti , quae h. Deo non decifae 
motus excitarent graves , periculofos. Infuper fortitio pofcitur 
infUtuenda, ceu coram facie Dei, in loco pubhco, per perfonas 
& teltes fide dignos, absque dolo. 

V I. Huic forti contrariatur ludicra, ceu profanatio Numinis divini. Pro- 
fcripta itaque inter Chriftianos efle deberet. 

VII. Ceremonia in cultu B^ligionis Judaica probe difcernendce funt. Dan- 
tur diferta Lesje divina jufl^as ; dein iatae in virtute Legis ; Infu- 
per potefl;ati ficclefiae relidae fequente tempore hcite & pruden- 
ter inftitutae, a toto coetu obfervandae; Denique Ecclefiafticae di- 
vinis contrarias. Ad primam claflTem pertinent , quae expreflis 
verbis his in commatibus de hircis piacularibus exfl:ant. Ad al- 
teram veluti infcriptio fortium pro Jehova , pro AzaK,el. Ad ter- 
tiam Ungua coccinea, capiti hirci emiflfarii alliganda. Ad quartani 
hirci hujus prsEcipitatio de rupe. Primae & fecundse elafhs funt 
myflicae ; Tertise tantum ecclefiafticge , communiter faltem non 
myfticse ; Quartae prorfus rejicienda^ & impiae , nifl graviffimis 
ex caufis excufari queant. Infra fuo loco dicemus de caufa prae- 
cipitationis hirci. 

VIII. Confmiilis ratia ceremoniarum N. Tefamenti ^ quid in EccleJia Chrl" 
Jliana obtinent, 

A a §, 152» 



i6z levU. XV L II. 

§. 15:^. Progredimur ad feptiniuni mandatum , quod niada- 
tionem juvenci Poncificis continet v. 11. *1Q "" m p-intii 3npni 
•iS nt^fc? mmr\ id m mw mo npi nyn nsai iS ntt^ti nKcsnn 

Ad verbunT: Et adducet Aharon juvevcum facrijtcii pro peccato , qui ejuf, 
■^ expiabit pro fe ^ domo fua , ^ maBabit juvencum facrifcii pro pec- 
cato, qui ejus. Difficultas eft , an alia fit juvenci addudioab ea » 
quae v. 6. ? An vero eadem ? Qui polieriori accipiunt modo , ver- 
tu<it 5 Fofiquam adduxit - - ^ expiavit, uti prseceptum v. 6. ma&a- 
hit juvencum &c. quomodo transfert S. Schmidius ; Cum autem ad- 
Juxerii - - - ma& ab.it ^ quem fenfum ex Judaeis dat Aben Efra 

■h^ -^an nx tJTnts^b Sn> "i;id Shk S« an^pis^n quia ( haftenus 

V. 7. .8' 9' 10. ") muUus fermo ftiit de duohus hircis, ideo addit explica- 
tionis gratia pojiquam adduxit juvencum ^ duos hircos ad ojlium tentorii 
Qonventks , incipiet maB(ire juvencum fuum. Alii priori modo acci- 
piunt. Arabs exprefle transfert ; Et addncet Aharon fecundo vitu- 
lum &c. quo propendent vertentes tum ()etncicl). Unicum obftat, 
quoid addufl:io& expiatio jam fadafiftatur v. 6. vel an repetenda ? 
Traditionarii Judaeos inter aftirmant , quemadmodum fcire licet e 
.TeftimonioMifchnico, quod 

§. 1^3. Sequitur & reperitur TraB. Joma Cap. IV. 2. lS i<D 

frjjK ii:^np a^ nni< »J3i »d>:» ofc< loaS 'n5«an ^nvK^s >n^i;; 
»nKwnfi?"i Wfi^^Qsri »nM;B' a»«t?nSi cd^vk^qSi nui)jS nj ns^ nDa;n 
Tiay n^D mina 3TO3 ipw vdv v^r^v^ »^3"! 'n>Di m -^oaS 
»jqS OD^nNDn Ssa C22m intj'? OD^Sy iod^ nrn ovd o na«S 
nj;i aSivS inu^a .nuD ae^ -5^2 inn« yw |m nntjn CDB^n 

ExinterpretationeSheringhamii : Ihat ad juvencumfuum fecunda vice, 
^ duas manus ei imponehat , ^ conjitehatur ^ fic dicehnt : Obfecro DO' 
mine , deliqui , rebellis fui , ^ peccavi coram te , <?^o ^ Domus mea ^ 
Filii Aharonis , populus fan&itatis tu^ } Obfecro Doynine, remitte ntinc de- 
liBa, ^ rebelliones, ^peccata, queedeliqui, ^ in quibus rebellis fui , ^ 
qUiCpeccavi coram te , ego ^ Domus mea ^ Filii Aharonis , populus fan- 
hitntis ttM , ftcut fcriptum efi in Lege Mofis fervi tui , dicendo i Quia in 

die 



Levft. XFL u. i6^ 

die hac expiahit fuper vos ad mmdandmt vos ah omnihus peccatis vefim 
coram Domiiw ^ mundi eritis, Et ipfi refpondehant poji eum j Benedi- 
Bumfit nomen gloriofum regni ejus in fecula feculorum. 

§. 1^4. Ut TToi^oi^ocrif haec majorem^ reperiat Mem, fequentem: 
in modum ratiocinatur gloffa fub nomi^e Tofaphat JomTohhad 1. cit.. 

V'jm iho mw vm^yh «ap in'2 n];3r np naDi D^na odt nn 
nninn*? na» «in pi pnK D^a 'jk^ ino pnp iSiaic? n^jnarr vn« *?j?' 

a^^nn "^y nfiD^l 3*'n B// e^/^/f & expiabit pro fe & pro Domo riia. 

Trimum refertuv ad perverfitates (Pontiticis) ^ Domus fu<£ : Secundum' 
Uero ad Fratres ejus Sacerdotes , qui nomine Domus veniunt , uti exftat 
Domus Aharon , convenientius quoque erat\ tit primopro fe ^ Domo- 
fua confiteretur. M^Bius enim ut innocens veniat atque pro reo expiet ;■ 
Minime autem ut reus expiet pro reo.. Oifficurtas tamen manet. NanT 
V. 6. pro fe ^ pro Domo ftia idem expiationis objeduni , quod v.. 
II. Nollem negare fequente tempore Sacerdotibus valde autSis du- 
plicem obtinuiffe confeffronem, utpote convenientius judieatum' 
preces fupplices fundi ab expiato pro Domo Aharon , quam a non 
expiato. Ab initio vero & xvo Aharonis haec ratio non valebat. 

§. ISS- Qnod attinet Phrafin in Confeflione-TivVan ^nvm my 
deliqui , rebe/iis fui , peccavi , lumta illa eft ex Lev. XVI. 21. de qua- 
plura dicemus , fi commentando eo pervenimus» Ahbi praemitti- 
tur 'DUBn peccavi , ceu fpecies peccati non ita gravis ac pj? perver- 
JitasSc V&Q Apopfia V. C. VJ. 6. & Dan. IX. ^;. fed, ut dixi, in- 
fra ad difficultatem attendemuSi vide interea Bartenoram & Maimo- 
nidem ad L. cit. Mifchnae. 

§. I ')6. Sed quaeris : An Pbntifex expians pro Dbmo fua fimul' 
expiaverit Levitas ? Vel an Levitae pertineant ad coetum Ifrael ?' 
Nam & Levitas Die Expiationis fuiJTe expiatos nemo negabit ? 
Refp. Pofterius affirmatur. Rationes funt. Prima : |^>2 Bonuis N. di- 
CLintur , qui ab N. prognati funt, fic SwTtS'' no Domus 7/WLev.; 
X. 6. notat, qui ex Ifraele ortum habent Convenit cum Phrafi 
^^'y^'> tn Fiiii Ifraei Exod. I. I. At Levitse ortum non habent ab 
Aharone : Non dicuntur Fiiii Aharonis , ut nati^ ex hoc. v. Exod.. 

A a a- XXViil. 



164 LeviL XPL ii. 

XXVIII. I. Lev.I. f. conf. Luc. f. f. S^cunda ; Pfaltcs Pf. CXXXV. 
19. 20. pnK nO & nSn n'3 Domum Aharonis ^ Domum Levi di- 
ftinguit. Ergo Aharon confitens fua & Domus fuae peccata Levi- 
tarum non confitetur , quippe hi diftindum Dominum conftituunt. 
Teriia: In aliis ScripturaB Locis Levitse intelljgunti^r fub Domo IJrael, 
veluti Pfal. CXV. 9. lo, 11. 12. nec non PlaL CXVllI. 23. £rgo 
etiam Levit. XVI. Quarta : Juvencus pro Aharone & Domo ejus 
erat offerendus , quo expiati facra facere polTent pro expiatione re- 
liquorum. AtLevitae nuUam habebant remcum facrificiis expian- 
tibus Ifraelem. Accedit , quod idem ferat judicium Aben EJra his 

verbis Sy 2)ri2n ^^^m Dv m) iKxaK^ inp cD^iSn a:i cunQife^ i^» 
*7«T^» CDy niyn» czi^iSn pn pmi it<im nh> naa /««/ {?«/ affirmam 

( Aharonem ) fmul Levitas ( expiajfe ) hoc quidem argumento quod repe- 
riant fcriptuni Num. XVII. ig. & nomen Aharonis infcribes Virgae 
Levi : Sed hac fententia aliena eji. Verum Levitce Ifraeli annumera- 
bantur. 

§. 157. Quae fupra ad vers 6. §. 93 - 95. de adduBione juvenci 
facrificii pro peccato , qui ejus , ut ^ expiatione dida funt & fenfum 
verborum dant, ibi legantur. Nunc fequitur 

§. 1^8. Madatio. Et ma&abit juvencum facrificii pro peccato , qui 
ejus V. II. b. ^vva(piio6 poftulat, ut fundio haec Pontifici tribuatur. 
Verum quidem , quod madatio vidimae non fit facerdotalis fun- 
dio , five iJacerdotibus priva , uti ah"3e dantur, Laici quippe etiam 
copiam habuerant fuas madandi viclimas. vid. Dijfert. meam de 
fim&ionibus laicorum circa vi&imas. §. VI. Sed quum juvencus hic 
pro Pontifice oblatus fuerit , etiam ab eodem mactandus. Saubertus 
de facrificiis C. XIX. monet in folennibus atque publicis facrificiis 
populi Romani Pontificem maximum quoque madlalfe. 

§. 1^9. Modus ma&andi i qui varius eOTe poteft, fteterat vi Le- 
gis in libertate Sacerdotis. Solum lex habet ^ ma&abit. Monu- 
menta Judseorum tradunt , quod olim vidimae madatae fint percu- 
tiendo eas inter cornua , quem vero modum, ceu minus conveni- 
entem /oc/j/?W(2« Pontifex maximus abrogaverat. Unde Mifchna Tr, 
Maafer Scheni C V. §. 2^. B,. Jochanan P. M. CD'2p1Jn n« Se33 
Abrogavit Laniones , hoc eft,qui more Lanionum facra percuiferant. 

Barte- 



LeviL XVI. ii, 15; 

BnrieHora , ordiiiarius interpres Mifchnae explicat , tum in anuota- 
tionibus adcit.LQC. Slfl^fiT »13 Wp tO pnp S\£f SjyS ptilte/Q |^ni£? 

^'^Kai NTH HDyi lont^Si inflD'7 mj 7\m m^v tib^ n3 V2^p cdi iS 

CDia '?y33 nNIJfi^ <Q.^^ vitulum offereHJum c^debai coruua mter, qu9 
fanfluis fufftindat oculos , ^ ita afpe&um adimat. Qtia ratiom facilius /«- 
curvari maBarique ■poteji. At Jochamn rejiitit , atque hunc modum ah" 
levit, quod ita beftia tit vitio affeBa videatur. Ordinavit vero, Uti ideni 
Magilter tradit nJinh r\DJ122 IKliy DODnS j;p^3 nmti Amm~ 
los injolo , quibus coUum befticz immittendum. Tum & plenius ad Midd. 

C. Ili. S' rnnDii^a VjS nir^t: yaiNi tz^nm i'2 pnp rpnn 
|n3 a»D'J3o vm wp paD jiviiyj; nsyia nivup rni njinj 
iji£)}r'7 vni pN3 npi3n i5^«*i a^^fpui njo^nty nvBta nDnjn -i^iiy 

nilTQ Sli^ Conjiituit Jochanan Pontifex , «? XXI f. AnnuU fdrntam arcus 
referentes pro numero XX/F. vigiliarum folo injtgerentur. His eO, qm 
viaEiabant , tcmpore Bejiiarum coUa fubmittebant , extremitatem ve7'0 annu- 
lorum term infigebant : Siti autem ad feptentrionem Altaris. Tum ju- 
venci fub annulo arcuato captivati jugulum , docente Maimonide in 
Tr. Maafch Hafyrbonoth C. iV. in fequentem modum incidebatur 

p-iTan -y^Th y^vm cdj; j^^yiai n'3 tz:»jn>on Tm« nt^^iy Min 1^0 
nu^Di 'S33 iSiD onn Sspn^i:^ hd d^j^" mn ifc< a»Jts^ ijmt^^i 
p3D35:^ am -iw^n p kSn mSya ann -n» t<Sfiy na nSyaStoDn 

plTan nSt!^3 injpa Quarationeid agit^ Signa(hoc eji afperam arteriam 
^ oefophagtim^ manu prehendit, illaque una cum venis in pelvim pertrahit : 
Tum duas aut faltem maximam eariim partem incidit , cultrum attdit , ne 
ex eo finguis defuat, Jed ex coUo, fanguinem vero, qui cultro adhicret, ad 
labium pehis nbjlergit. 

§. 160. Locus raadationis redte habetur adftridus ad plagam 
atrii feptentrionalem , ut exftat Tr. CD»n3T C. v. i, Stfi^ n^jJtsn la 
pfiya ]mm^ Cy^llDSn CSV Juvenci ^ hirci ma&atio in Die Expia- 
tionum fit in feptentrione , nam expreflTe dicitur Lex. IV. 33. Ma&abif 
in facrijtcitim pro peccato in loco , in qtio Hohcaujium ma&at. At Ho- 
locauftum madandum ad latus Altaris nJSSf verfus feptentrionem, 
Lev. I, II. Conftat vero , quod juvencus , de quo loquimur, fa- 
crificiis piacularibus fit accenfendus. Quare vero plaga fepten- 

.A a 3 tr:ona- 



1^^ Levii, XVI, ir. 

trionalis non meridionalis maclationi deftinata , non liquet :: Div 
cunt illam hac fandiorem effe^ Sed qu^e ratio majoris fanflitatis fit 
me latet. 

§, i6i. Madationi conjundtinima erat fanguinis exceptio <S: 
agitatio. Tr. Joma C. IV. 3. mv 'dS umJi iDi m p-iTD^ Sap 
VTs^pi th^ na S:D^nT^ ^yonn innn Sy n Diats £x interpre- 
tatione Sheringhamiana : ('Pontifex ) P/itera exdpebat [ayiguiymn da^ 
hatqiie ei , qiii mif^bat eiim fuper fcamniim quartum , qiwd erat in fan- 
Buario i nt non concrefceret, Novum [idque clariflimum experimen- 
tum, ex quo conftat Trct^ct^ds-ag Judseorum fuos praeftare ufus & 
mentem Legis fupplere. Lex noftra de expiatione , licet plenior, 
Hihil habet de excipieudo fanguine , de agitando quoque nihlL 
Utraque adio fiiie dubio intercefferat- Omnis vidimarum ianguis 
folh'cite excipiendus erat. Sanguis juvenci pra^cipitur fpargendus 
V. 14. Ergo prius excipi debebat. Sanguis quoque erat agitan- 
dus. Etenim , qui in venis fiuit , emiiTlis fi:atim fpiflfefcit , atque 
ita ineptus ad fpargendum. Inter madationem juvenci & fparlio- 
nes fanguinis lon^ius tempus elapfum eli Spifliflimus adeoque 
fanguis fadus fuiflet non agitatus. 

§. 162. Sanguis fine dubio a Sacerdbte excipiebatur. JudcEt 
confianter tradunt exceptionem fanguinis facerdotalem efl!e fun- 
Glionem. V. Dijfert. meam de fun&ionihus SacerJotmn circa viBimas. §, i. 
Lex Molaica hoc ipfunr confiimat v. Lev. L y. IV. ^. &c. Major 
diflicultas, an ipfePontifc::, quijuvencum madaverat , fanguinem 
exceperit ? Judcei affirmant. Joma C. IV. 3. Fontifex ( de quO' 
§.2.) ma&abat (jnvencum) ^ fanguinem patera excipiebat. Pariter 
Abarbanel in Comment. Leg. f. CCXLIX. 2. m. ^^nn nfln mwi 
2TM hn im P-1TD3 im S^apQI ( Pontifex ) juvencum illum maEia^ 
hat ^ atque fmguinem patera mrea excipiebat. Communiter aflus erat 
madare , ahus vero languinem fufcipere , ut colhgimus ex Tr. Ta~ 
mid Q. 10. I. ubi fortium variarum projiciendarum fit mentio 
p"in m mw >a (^lnis fit rmBatimis ? Qiiis fparfurus ? Qui fpargit, 
is recepit. Moleftum ac dilTicile , fi eaedem manus movend^ ad 
maclandum &, ex-cipiendum. 

§. I6-3.. 



LeviL XV L ii. 167 

§. 1^3. Receptioni inrerviveratit OpllO pate^-a. ab afpevgendo 
didse. Jam gevo AharonJS plures ex argento a principibus arae con~ 
fecratae erant Num. VIII. 84. Aurea erat , qua liinguis juvenci m 
fandiffimum inferebatur, faltem fequente tenipore. 

§. 154. Sauguis patera exceptus , ut diduni^ agitandus vel at- 
terendus erat. Attritio tamen ab alio Sacerdote, quam Pontifice, 
ceu qui fundione fuffiendi occupabatur, facienda. Fundione hac 
abfolute neceffaria minime violabatur officium expiationis hujus 
diei ad Aharoneni reftridum. Faciunda vero eratin atrio, non in 
fanduario , Lege v. 17. prohibente : Nemo erit in tentorio Conven- 
tus Pontifice intrante ad expiavidum in fan&o. Quare quando fupra 
§. i^i. ex Mifchna citatur locus miicendi fanguinem fuper fcam^ 
num quartum, quod erat in fan&uario , uti Sheringhamius vertit, cavc 
inteUigas fandluariura , in quo ara fuffitus. Reftius etiam '?3»n3ia? 
vertitur, qmd in Templo, ceu quod etiam loca facra extra pofita in- 
cludit , uti Grcecorum ti^ov m N. Teftamento v. Joh. II. 14. Luc. 
XVIil. 10. Conftat quoque , quod annn P^vimenta vel Scamna 
extra fandtum reperiunda , fcil. nin notat ordinem lapidum Unea» 
tim difpofitorum. Ejusmodi vero ordines plures reperiebantur inter 
Porticum & Altare 5 ut colligimus e Tr. jnna C. 111. 6. An initi- 
um numerandi fieri debeat ab ara Holocaufti vel porticu ad occa- 
fum , non liquet. Polterius probat Bartenora his verbis : Ordo 
quartus templi , hoc eji , ordo quartus , qui in atrio ,* Quando quis egre^ 
ditur ^ templo { intellige h. 1. fandum ) m atriuni , numerat ordines ^ 
imponit ordini quarto , uhi , qiii agitaverat, Jlabat. Intra templum ( in 
ian^lo) hoc fieri nequaquam poterat , ad Tr. Joma C» IV. 3, 

§. 16'). Porismata e v. 11. 

L IJt moBatio facrijicii accepta fit , priccedere dehet prafentatit) ejus COram 
Deo 5 ^io vero facrijicium prc&fentatum vim expiationis exerat , ma- 
Bandum ^ fanguis effundendus erat. Absque fanguinis efFufione 
non fit «.'(pewf Hebr. IX. 2S. Preces , interceffiones Pontificis no- 
ftri non fufFecerant ad falutem generls humani, Mors ejus in- 
fuper neceftaria erat. 

1 1. Pontifex Abaromcus mn fine omni auxilio mun?re expiatorio umhra-' 
tili defunShis erat. Sanguis juvenci agitandus dabatur. At Ponti- 
fex nofter veram expiationem folus fufcepit , perfecitque. 

Huc 



168 LeviL XVt 125. 

Huc transfer quoque Porismata v. 6, 

lll. Dantur Ceremonm in cultu V. Tejlmentz vera , dhim, MyJiiccCy li^ 
cet verhis non exprejjle. Huc referimus fanguinis exceptionem & 
agitationem. conf. Porism. Vil. ad §. 151. 

§. 166. Odavum mandatum agit de fuffitu in fandiflimo : Po- 
Jiea fumet igmtabulim plenum prunis ignitis ab ara coram facie Jebov.f, , 
atque pugillos fuos plenos fujjitu aromatnm teniii inferetque intra v£lum ^ 
imponet fujfitum fuper ignem in facie Jehovdi, tegatque 7Jubes fuffitiis oper- 
eulum propitiatorium , qiiod fuper tejiimonium, ne moriatur v. 12. & 13. 
Praeparanda quidem erant facrificia hilaftica , tum Sacerdotii , tnm 
eoetus Ifrael ; Attamen prasmittendus fuffitus , tum fparfioni fan- 
guinis, tum combuftioni vidimarum, ut fciamus precum ivvu/jJK 

§. i6y. Suffitum hunc cognituri dijiin&e attendimus primo ad fuffien- 
tem i Tum ignitabulum j Infuper aromata ,• Praterea locum incenfionis > 
Incenjionem ipjam cum effe&u 5 Denique fcopim Jpecialem, 

§. 1^8. Citra eontroverfiam yi#fw; hic erat folus Aharon, ejus- 
que in Pontificatu fucceffbr. Incenfio aromatum in fandio pro- 
pria Saeerdotio Aharonico adfcribitur Exod. XXX. 7. 8. Quare 
ieditiofi , qui Privilegium hoe negaverant , horrendas dederunt 
poenas Num. XVI. Aharonis tamen vices fu^eundi eopiam habue- 
rant Sacerdotes gregarii in fuffitu quotidiano, uti legimus inMifch- 
na Tr. Tamid C. V. 3. cum quo convenit hiftoria Zachariae Sacer- 
dotis gregnrii forte ad fuffiendum delignati , Luc. J. 9. Verum 
aljter comparatum cum fuffitu in fandilfimo reftrido ad diem ex- 
piationis. Hunc extra cafum neceffitatis y-ovos «^p^^/g^suV folus Bon- 
tifex aeeenderat , ut folus in loco facerrimo fparferat Hebr. IX. 7. 
Nemine, quantum fcio, contradieente. 

§. 1 6^. Dein attendimus ad ignitnbulum efusque contenta. npSl 

nin^ os:^D n3?Dn Sya v-^ ihm nnnan ahn fumet dein Thuri- 

hnlum plemm prunis ignitis ab ara coram facie Jehova. Vafis nomen 
eft nnna vas continendo igni aptum , quod LXX. rede 7rv§i7ov clJt^ 
ScttCi?^ ^fanttc. Atque tale efle tum ufus voeis, tum origo haud 
obfcure innuunt. Exprimitur enim hic, ut vas plemim prunis igni^' 
tis couf. Num. XVil II. cui ad fuffiendura aromata injiciuiitur 
Num. XVl. 17. XVII. II. uude cum acerra, quae ad finiilem 

ufuni 



LeviL XV L is. 169 

iifum deflinata, pomtur i. Reg yil. 50. s^ Chron IV. 22. Origa 
vero eft nnn fimere ignes Prov. VI. 27. XXV. 22. Jes. AAA. 14. 

§. 170. Thuribuli liujus inateria Lege divina definita non eft, 
Aevo Abaronis communiter aenea fuerunt thuribuia , ut fcire licet 
ex Exod. XXVJl. 3. XXXVill. 3. Nuin.. XVi. 39. Al XVU. 4. 
Aureorura, quantum fcio nulla iit mentio. Neque enim huc re- 
ferendum, quod exftat £xod. XXV. 38. Utpote inter vafa Lych- 
nuchi numeratur. Teniplo vero exftrud^o thuribula aurea argen- 
teaque memorantur, veluti i. Reg, Vll. fo. s. Reg. XXV. 15. Si 
vero unquaai aureoruni exftitit uiiis , exftitit folenni hac die iuffi- 
tu per ipfum Pontificem in ipfo adyto incendendo. Facillinie ita- 
que fidem habemus Apoltolo Hebrr IX. 4. ^fcft/o-ouv ■3'oixi»r]^g,tov in 
fandiflimo memoranti. Nofte enim poterat ex annuo ufu , quj 
templo adtiuc ftante nondum fublatus erat. Convenit conftans' 
traditio, quani jamjam plenius cum. aliis circumftantiis dabo. 

§. 171. Eft heec , quae legitur in Tr. Jonm G. IV. 4, av S33 

rrni anr ht2, nmni cu^^ni nnt ^v iij^n myai ejon Se^n nmn nm 
7\v^^ hw iin3 mym fop ynn&j bt£f2 nmn c=ii> *733 oopo n»n 
h^i -laiK >Dv 'h D>JDD n'n hdt v^p- rw^^ Su2 mm CDi>ni fop' 
nmn Dvnr f>3p nxs^Sia^ hy:^ -]in2 mj;DT nxD Sk?3 nmn czii» 
nSp avml n-i3D n/rn czii» S32 D»j3a n^n nai pDp nt:'*?!^^ bd- 
pn» n2ni n'n cdv Sdd nam aTnv marp nT nirn 01» S32 

(iDn^ CDvny Ex translatione Sheringhamii : Iii omni die d^promfit' 
Thuribulo argenteo ^ in aurewn infiindebut r Hodie { {q\\. Die Expia- 
tionis ) depromfit aureo ^ intrahat cum eo ,• m ornni die deprompfit Thu" 
ribulo r qmd qitatmr cabos continebnt ,■ ^ in' altevum ejfundebat , quod 
tres cahos capiehnt : Hodie deprompfit Thnribulo , quod tres cabos capiebafi 
^ intrabat cum eo. 1\. Jofe ait ; In omni die deprompfit ThuribulOi quod 
fatiim continehat ^ in alterum infundebat, quod tres cabos' continebat, ko^ 
die deprompfit Thurihulo , qiiod tres cabos continehat ^ intrabat cmn eo. 
In omni diegrave, hodie leve i In omni die manus ejus hrevis erat y hodie' 
knga 5 In omni die aurum ejus viride erat , hodie rufum.. 

§. 172« Ne vero Patres habeantur ineptire, pofteri, quiMifch- 
mm illuftrarunt , rationes perhibent varias, Mairaonides & Barte- 

B b nora ; 



I70 LeviL XV L 12. 

nora ; rcil. quotidie Prunse deproniebantur Thuribulo argenteo Sc 
po[lea denium in aureum effundebimtur , ne aureum attereretur. 
Utique aureum toties ( etenim fingulis dicbus bis Prunae ab Ara de- 
promebantur) depromendo damnum paflum fuifTet. Dein fuble- 
vabatur Pontifex ( cujus fundiones hoc die alias numerofse & gra- 
ves erant) omiifa evacuatione , minori menfura, pondere, manu- 
brio longiori. hifuper quo uliis vafis prceitantior, eo praEftantioi: 
cjus mattria. At aurum rufum viridi prasftantius , notante She- 
ringhamio. Pracferenda lisec ratio mihi ei , quam Bartenora ha- 
bet , puta ThuribuUim hoc conftitiffe ex auro C3'nD Parvaim, ideo 

quod OnS m^ non ftmile faiigiiini jttvencorum. Inepta eft haec 
ratiocinatio. Si valeret , femper Thuribulum ex auro rufo fuiffet 
adhibendum. 

§. 173. Contenta ejus nominantur jyj« ♦^n:i« Bene LXX. <»v- 
^•^ajcjf TTfpoV & Oncelos fciti^^^T jnDJ frun<f. ignis ^ non vero carhones 
ignis, nam diftinguuntur EZD^Sm & an^ Prov. XXVI. 2r. Pofte- 
rius notat carhonem nigrum , nondum ignitum , unde radix cnn£3 
apud Chaldaeos & Arabes notat nigrefcere : At prius p-imam , adeo- 
que ar^entem. Unde oSn:i fiftuntur ardentes 2. Sam. XXII. 9. 
quae in capite tolerari nequeunt Prov. XXV. 22. quae adurunt pe- 
des fuperambuiantium Prov. VI. 28. quibus cibus coquitur jes. 
XLIV. 19. Sed diccs, quare ergo additur u?» ignis ? Refp. Ut fci- 
am fumendas efle prunas totas igneas, non qu^accenlae, partim 
a^huc nigrae funt ; Quod iplum indicat PauUis Rom. XU. 20. olv~ 
&^ciy.ii7ru^o\ prffncc ignitcc, quse maximam vim iirendi habent. Elanc 
vim phrafis refpexerunt Traditionarii Tr. Joma 1. cit. quando ajunt 
fumendas fuifte nva^jan m^^S^J/Dn |0 ex amhiftis interioribus vel uti 

de fuffitu jugi Tr. 'vnn c. i. 4. exftat ni^Qoan mSzjifi^an |d > quod 

idem, nam non diffemnt Ss^' &• SlJbJ vid. Lipm. ad Joma l. cit. Ghffa 
Bartenoriana exponit O^IJnp |ni 2DM iSas^nji:^ mt] J?iai<3ty D»^nj 
\^1 DVrh prwias in medio igne , qiuiL bene confumtifi ^ jam in cinerem 
convertendcz fimt. ad 1. Tam. cit. & in Jalk^ith Simeonis t. i. £ CLXV. 

2. p. i. m. iiaSn n^rhu So; j^'« w* v^ noi^ mD^n moDiv Sd» 

V?6in T\^mrbr\ p nyo NH '^-in:! "^DiS Forfan pnm<z extin&di fumen- 
dinfnnt. Non : Textus eniin dicit : Fruncz ignis j Aut forfan flamma : 

Nequc 



Neque hac ham requiruntur $run^> Q}^^ n^ ''^^''^' ^ ^' ardmtibus 
m ara funiendae funt. 

§ 174 Hse vero prunse ignitae depromendse pr^cipiuntur 
r^nmn hvD d ara^ velutTextui originali magis fatisfaciam n fti^ 
pfrara , hoc eft , a fuperiori parte arae. tec circumftantia , qu^ 
exiffua videri poflet, probe elt notanda. Refpicit peccatum hlio- 
runtAharonis,quoderat niT v^ ignis pereirinus , v Lev. X. i. 
Num ill 4 non defumtus ab ara » adeoque Deo non facer. Igms 
communis, ut tum filiis Aharonis bene placuerat , iisque obvius 
erat, adeo ut non necefle habuerint aram confcendere. Atque 
Jex divina exprefle mandat a parte fuperiori arce. Nam ex quo ignis 
k facie Jehov^ m aram defcenderat Lev. IX. 24. femperlervandus 
& alendus erat , ut infra plenius dicemus. Lev. VI. 6. Igms igitur 
ardebit in ara illa , nee extinguetur. Sacra non agenda modo coni- 
muni vel profano. Deus zelotes nullam patitur comniixtionem. 
H3CC minime levia habenda funt, maxime propter myiterium, ut; 
in parte myftica obfervabimus. interceffio mediatoris pro fideli- 
bus refpuit quam maxime ignem communem. 

§. 175. Ut mens legislatoris clarius conftet, fubjicitur : a fa- 
cie Jehova. Arae quandoque exftruebantur in excelfis ; At ignis ex 
tali ara reprobus. Prunae nonnifi petendae erant in fuperiori parte 
arse, afack Jehova. Hsec vero ara fita erat in atrio Sacerdotum , 
& communiter dicitur ara Holocaujli v. Exod. XL. S9. Haec cir- 
cumftantia docet , quod fundtio fuflStus corani Deo , & eo quafi 
afpiciente juxta voluntatem ejus fit agenda. 

%. 176. Jam Pontifex prasffitit praeceptum Dei de igne altaris 
ad fuffiendum fumenda, qui Thuribulum fuum prunis ignitis ex 
eo adimpleverat. Nullum proftat mandatum variorum focorum 
aut petendi ex certo altaris latere. Pofteri demum haec decreve- 
runt majoris forfan, ut ipfis videbatur, ordinis gratia, quorum filii 
putaverant effingendas efleefacris rationes, quae vero, quanquam 
de igne agant , perfrigidae funt. Longe prudentiores mihi vide- 
rentur, fi fimpliciter recenluifl^ent fapientum (latuta, qualia in po- 
teftate Ecclefiae erant , quam quod moleftiffime raciones in Lege 
divina conquifiverint , in qua null^ funt. Dabo tamen , quae in 
traditionibus leguntur. 

B b a I. 177» 



jY2> Levit XVI. 12* 

%. 177, Praecipua eft, q,U2e exftat in Tr. Joma C. IV. 6. S33 

•s^Sirr Dvni o»D6y ai» San iai6i mint »3t j?3nfc« Drm vb^ dv Sds 

i« oww/ die quattior erant ihi lignortim ordines ^ hodie ( Die Expiatio- 
«is ) qninque ; F(?r/'^ i^. jl/e/r. i<. /a/e dicit , /k of?/;« J/e tres ^ hodie 
quattior. B^ Jehtida dicit , in omni die duo & hodie ires. Haec expli- 
cantur in Textu Gemarico ad Tra&. cit.fol. XLV. C. I. Sdd f\'n 

na^iya t\m^ rhm n^n^a nm 'm tzirni nmvn cnw vn oi» 

St!^ n»3tc^ nDij?D nnfi^i nSn:i nDiva ")!:;' r)m '1 CDvni ':i C3i» S33 
Vd3 ^DiN o"t aio 13 |»S'Diatc' nn«i K^i^n CDvp h^ n ki nTit^p 
n'»JC^ HDiya Stfi^ nnfc«i nbn:i nD*ij;a hti:f nn« wm avn 'i ai» 
iS3j;n3 vh^ [nifii ana«S nnui K^«n Dvp Se; nnfcii n^ritop Sis^ 

aiO 13 j»5'D'lQt5' nn^JI lD1J?3a Tradiderunt Magipi : Omni die erant 
dtio lignorum ordines , fed Die Expiationis tres , fcil Jlntes magna , Jlnies 
pro fuffitu quotidiano , ^ dein Jirues , quam tum addehant , ftmt verha. 
i^ Jehudc& : At i^. Jo/e dicit : Omni die erant tres lignorum ordines , ve- 
rum Die Bxpiationis quatuor. Strttes magna pro fuffitu , pro cqjifervan- 
- do igno g ^ quam Die Sxpiationis prsterea accendebant. i?. Meir vero 
dicit : Omnibus diebtis erant quattior lignortim ordines , fed Die Uxpiatio- 
7iis quinque ^ ftmt Jirues magna pro fuffitu , igne perpettiando , memhris 
^ omentis, qua a vefpera nondum comhufta funt , praterea illa, qiia 
hac die adjiciehattir. 

§. 178. Ut haec redius intelligantur , notamus n^lViS liic dici 
firttem vel colleaionem lignorum bene difpofitorum. Inter has 
erat nSn3 n^n^a frues magna , inferviens facrificio jugi comburen- 
do, nec non , ut videtur, aliis facrificiis , quse ofFerenda erant. 
Sita haec verfus ortum altaris , facie quoque ejus ad orientem re^ 
fpiciente. Summitates lignorum inferiorum pertingebant usque 
ad ni5n pomum cineris , fpatio tamen inter ligna interpofito, ut ibi 
ligna tenuiora accenderent v. JV. Tamid C. 11. 4. Altera infervive- 
rat prunis pro quotidiano fiiffitu e regione cornu occidentalis me- 
ridionalis. Tertia ad alendum ignem perpetuum iita erga cornu 

occi- 



LevU. XJ^L xz* 175 

occidentale feptentrionale. Quarta ferviverat pro membris 8c adi- 
pe facrificii jugis vefpertini fub vefpera flondum confumtis. Sed 
quinta priva erat Diei Expiationis , in ufum fuffitus in lanaiflimo. 
Rafchio tradente 121VO 12: ^mi nnsn OsStS' n3fO> a latere ( arge) 
quod ante ofiium ( templi ) quod^ vero eji occidentale. V. B^fchium in. 
Commeut. ad Lev. XVl. i^. Etiam Bartemram ^ Maimonidem ad 
cit. 1. Mifchnas. 

§. 179. Q.«sBris5 an numeriis difpoiitionum lignorum, ac varii 
earum fitus innitantur Legi divinae ? Refp. Non v/deo : Ipfi fapi- 
entes hebracJorum , ut ex §. 177. conftat, a fe invicem diflident. 
Communitcr tamen probant R. Jofe cogitata. PraBtexunt quidem 

Legem Lev. VL 4. hoc modo : Dicunt verba v. z. hy n^ip)^ hp 
1p3n *1J7 rhhn Sd n^TDn Jhper focum , fuper ara il/a tota m&e mque 
^d mane probare ftruem magnam, kd verba m fine v. 2. n^TDrr C^^^t? 
U npin &igms ar£ illius accendatur inea, ftruem fecundam profuffitu 
quotidiano indicare. Verum verba v. f..«S n Ipin! nilTan Sy t:'^ 
HDJn -E^f ignis fuper ara illa ardebit, non extinguetur adftruere tertiam 
pro confecrando igne perpetuo. Eft tela araneae , quae nihil folidi 
habet, ut contextus infpeftus attendentes docet. Eademratio varii 
fitus , fpeciatim illius , qui adfcribitur foco pro fuffitu Diei Expia- 
tionis. Vel audi Lipmannum fubtiHter argumentanteni his verbis: 

&sSk ^m )m a^^aa inj^'? C \mr\ n^m S'vq ) ym hmn Sacr 
av^^ ^w aosS 11DO Krnifi? apD2 ) mn oash f^^is' ■*^iod3 
in3 2mi 3"n Sb^ cnhmn ni3:ii ( mn iiao prnn n^Ta ^33 
( n3iyan i3fa ) 'n »jqSd n^TQn Sya l:^&5 6na nnnan ^bn npSi 
na:! pn3 inj^S a>jS3 pSD^isy nainS d>t3 015^1 ( nipan S"^ ) 
nyia *7mK nnB nii:?Ni nSiyn n3TD 'iid» Sk |n3 3>n3T an^K^a 

Omne quod fumiiur extus ( ah ara exieriore ) «^ intus feratur , fumitur 
e loco , qui interiori proximus eji ( e loco altaris exterioris prd omni aiio 
partibus interioribus vicino ) atque id difcimus exemplo prunarwn de Die 
Expiationis. Scriptum enim ejl : Et fumet Thuribulum plenum pru- 
nis ignitis ab altari e confped;u Domini e latere Jlruis ( lege occihii- 
tali } fed de duahus acerris thuris , qu<& ex fan&o extus ferend^ er^mt , 

Bb 3 ^ 



174 LeviL XV L is* 

^ in occnfu aMenda , novimus exemplo reliqiiiarum Janguim , de quihm 
Jiatuif Vem Lev. IV. 17. Iffundet illas ad fundamentum ara Holocaujii ^ 
qiiod verfus ojiium tentorii ConventMs. Sed eadem ratio thuris , adeo- 
que in plaga arae occidentali iuffiendum. vid, Tr, TQn C. 11. y. 
Annon totuni altare coram facie Jehov^Q r* Si ita fe habet , ut fe ha- 
bet , fequitur quod prunas fumtae ab ara , fumtse fmt u coram facie 
Jebovji, non neceflario fumendae a latere ejus occidentali. Quare 
Maimonidesj de quo laudant , quod nugari defierit cum ratione 

fcribit mW CDlpa ^33 nrilK HW tifi^Tl Qvp h^ nw^h^cf HDIp 
nDTQn p tei^tia firues pro confervando igne in quocunque altaris loco ex- 
firuipoteji, In Tr. pSDiai pTOn C II. 4. vide jam dida ad §, 17^ 

§. 180. Focus prunarum ex lignis paratur, quare cultus ex- 
terni ftudiofi inquirunt, an omnia ligna pro focis arae proba exfti- 
terint. Negat Maimonides & redte CDnn3i 6«Sk m^ kS nsnva 'n' 
yhnn naToS Sids rb ^'wsm '^hrsrw fy *53i iit;Siii xziro tvrv ^% 
i«o» i«S cziSiyS '6iD5 n^nD 'srvi j/^Si^MK? trypurs n^ '^■s'»^ t^'':3' 

D^K^^in 6«4^fc^ Ligna , g^z/tc ?>; altaris foco confumehantur , oportebat fele&a 
ejfe , ^ vermium expertia ; JV^w quodcunque iignum etiam viride veymi-. 
mlahatur, id profanum erat atque altari excludehatur : Idem f vermicU'^ 
laretur aridum , ex eo locus venniculatus dtmtaxat exfcindendus : Frofa- 
mi erant ^ ligna demolitionis. Enim vsro altari ligmm aliud quam iio- 
vum adbiheri nunquam licehat. In Tr. n^JTQ ^^^ID^^J C. VI. 2. e traos- 
latione Lud. de Comp. de Veil. Nonnifi feleda & proba decent Deum 
Zebaoth. Unde fub Templo Jl. exltruc^um erat peculiare con- 
clave lignis affervandis & perquirendis , qoorum cura commifla 
crat Sacerdotibus vitiatis. v. Tr. Middoth. C. 11. S'- 

§. igr» Sequens fapientum setas calibus & quasftionibus , ut 
fieri folet, mota pro Hbertate , quse Ecclefiae Judaicae data eft, fpe- 
ciales dedit Leges de lignis arae » quales exftant in Mifchna Tr. 

■n^Dn c. II. 5. m Su^i le^ Seya fin nsnya^ an^^^ o^v^ Sd 
|Dty ^y hm \m hm n^m SD>imK?'3 pSw i'n iS«d Ssji 

Omnia ligna apta funt adfiruem ^ excepto vitis ^ olea ^ fed ex iliis folent 
titi ramisficus ;, nncis ^ arhoris oka^inofa vertit Mich, Arnoldi. Sta- 

tim 



LeviLXFLiZn I7f 

tim infra §. f . de ordinana pro fuffitu tee nJKr» ^)l^ tDm m5 

fecundmn ad fiijjitum ordmem firuerent. Ubi folum lignorum ficul- 
neorum meminit, unde quis colligere poflTetj quod ex illis non- 
nifi prunae quotidianse pro Ibffitu fumtae fint. Judicat tamen re- 
de Lipmannus unam tantum fpeciem cxprimi , reliquas aptas ad 
focum facrum fubintelligi. Idem myfticam adducit rationem lig- 
Di ficulnei ad aram apportati, quaehaec eft, quod nipJl T\tvr\ UHf 
nnun OnS 1^j?'1 pt?^n Cinfi^S Primus homo in ficn Medicinam 
iiivenerit , nam dicitur : Et fecerunt fihi fucdnBoria. Tofaph. Jom. Tobk 
ad Tr. ctt. 

§. i83. Magnitudo focorum ufui proportionata pofcebatur. 
Qiiando vero Pontifex adftriiTius erat ad nnnan ^sSa plenitudinem 
Thuribuli, quod LXX. omilfo Hebraifmo commode vertunt ttv- 
^uov 7rxy,§ig Thuribulum plenum prunis ignitis , voluntati legislatoris 
jam fatisfadum , fi focus tantum continuerat , quantum ad implen- 
dum poftulabatur. Ecclefiafticse itaque conftitutionis eft, Pontifi- 
cis fuilfe tres prunarum cabos pro fuflitu in fancliffimo depromere. 
V. Teftimonium fupra. Cabus autem dicitur continere capacitatem 
XXIV. ovorum. Unde fuffitu audo , etiam augebatur numerus 
caborum, uti exftat inMifchnaTr. TDn c. ii. ^ a\v{0 mT{ ^m^t 

ona oiy pmj vn c:^m o^in:^ ^nd T\y\m noip nara cn^Sm 

CJSn CDnS *?K7 nJ1!3^ Diebus COmmunibus quinque circiter pru- 
narum fata fumuntw' , fed Sabbatho o&o. Tum enim ibi ponebaut duas 
acerras thuris panum facierum. 

§. 183. Quandoquidem lex poftulatjUt Aharon fumat prunas 
^ VD a parte fuperiori ane , tenebatur hanc confcendere. Confcen- 
fns 3EV0 Aharonis haud moleftus , quippe ara trium tantum cubi- 
torum alta Exod. XXVIl. i. Moleftior fub templo fecundo , ceu 
fub quo X. cubitos alta erat. Modum afcendendi & defcendendi, 
qui pofteriori tempore obtinuerat , fcinius ex Mifchna Tr. Joma 

c. IV, f. niya^ CDmn t^^^s ^v m^^o^ p^iy C3>:n3 cdv Sd3 

oSipS nai« min^ ^^n yi^oK^ wi v:^a«n nSiy Sn:i (n^ arm 

yxDt?:! -nvi vm^:^ n*?iy "m |n3 Sheringhamio Interprete. In 

oirmi 



I7<5 LeviL XV L is. 

omni die Sacerdote^ gradus ( lege clivuQi, neque enim gradatum al- 
tare conficere licitum erat Exod. XX. 23. ) afcendebant ea parte , qua 
brienti proxime jacebant , ^ defcendebant , qua occidentem fpe&abant i 
Modie Sacerdos magnus afcendebat in medio , ^ defcendebat in medio ,• /(. 
Jehuda dicit : Semper Sacerdos magnus afcendebat in medio ^ defcendebat 
in medio. D33 5 quod in Scriptura fuppedaneuniy ceu pedibus fubje- 
tlum a K^33 2. Chron^ IX. ig. notat, hic fumitur pro Clivo ex la- 
pidibus aliaque materia aggefto, qui Sacerdotes fenfim in arani fu- 
Itollebat , de quo Maimonidis verba adfcribimus ex Tr. m^n^n DO 

nD£< V> nmtC/iWi adMeridiem ar<z p'uSius in longitudine XX.XiL Jed in 
ktitudiyi& XVL-cubitos habet. Hujus clivi partera orientalemSacerdotes 
gregarii afcenfuri, fed defcenfurioccidentalera. calcabant, fcil. ut ex- 
Itat Tr. Sebachin. C VL 3>. j'£i'paT ra» im i?Sij; nMS cz3>Siyn Sa 

•^fc^Diy' "^n pTll^ omnes- , ^«i ^r^w^ afcendunt ,. dextra afcendunt , ar- 
cumeunt ^ fmifira defcendunt. Plaga orientalis defcendentibus dex- 
tra, fed occidentaiis fmiftra. Solus autem Pontifex in media clivi 
latitudine Die Expiationis, ut primus dodor vult, velfemper, uti 
judicat R.. Jehuda , afcendendi jus habuit. Via regia principi ex 
Sacerdotibus nonnift patebat , quo ille a gregariis diftingueietur. 
S^. Qbad., de Bart. ad L. Joma citat. per medium clivum afeendit 

«iHK?' a*rpQ3 iSiHT T\'2 ]22 ^^TW ijin'i£?n p;\mrh hdd cdiot 

\2 mrvS PKK^T C3>Jn3 1«K? ^'m na f an ob dignitatem fuam : m 
enim fe infiar fiiii Domus demonjiraret , viam, qua placebat, ingrejfus ejl s 
Cateri Sacerdotes hac potefiate non pollebanf.. 

§.. 184. Ex hoe ipfo Tr. Mifchnico C. IV. 3. fcimus quomo- 
do Pontifex hoc fuo munere defundus fuerit rhpi nnnan r\H '^DJ. 

fTTa^jfln r\h2)];m fa nmm ■^S^Kt "f}^^ ZD^^^m njar n^iart m^-h 

mTi;3^' 7'3T1 IZm S^ r\mni mn ( Pontifexyfumfit Thuribulum, 
atque in altarls fummitatem afcendit , prunas hinc inde vertit, ^ ex in^ 
terioribus ambufiis depromft 3 pofiea defcendit repofiiitque in quartum la- 
pidum ordinem , qui in atrio. Ignitabnlum hoc videtur petitum ex 
conclavi, quod vocant Q^SDn natC^S conclave vaforum ^ydiyitQj: in- 

ftructo». 



LeviL Xf^L 12. 17/ 

ftrudo. Etenim nt exftat Tr. TQH c. iil. 4. OWr\ xnm :lN']firr 
31T »^31 «nD3 'S3 ni:^S^1 produxenint ex eo XCIII. vafa argentea ^ 
4;to, puta fingulis diebus. 

§. 185. lafuper attendimus ad aromafa , de quibus Mofes v.. 
12 b' npi Q'aD ^"^^P ^'^^^ ^^°' Et .plenos pugillos fuos fuffitu 
armatumtenm \ puta fumet Pontifex. Indieat hasc lex generatim 
fuffitum ; Tum aromata \ Poltea horum tenuitatem i Denique quan- 
titatem; ultimo, cujus erat h^c fumere. 

§. \%6. Vocabulum n*nt5p generalioris notronis eft , & notat 
incenfiim qualecunque , five ex hac five alia conftet materia. Li- 
quet ex Pfal. LXVl. \%. C3'^'N fllll^p incenjum arietum, uti rede 
transfert Vulgatus. Objed:um ergo incenfi arietes. Hoc non ob- 
fervatum fefellit quosdam ex veteribus interpretibus veluti Targuni 
7'ODn nilDp CDJ^ cum fuffitu aromatum ; Etiam LXX. M^"^* 3-i>pi<»- 
[xotroi K^ it^twv , nec non Junium : Hokcaufta pinguium arietum offe- 
ram tibi cum fuffitu. Ipfa quoque radix lE3p generaliter adhibetur , 
veluti Exod. XXIX. I8- mt3pm ^ incendes totum arietem in ara 
conf. Levit. 1. 9. 13. 15. Unde vocabulo generali commode addi- 
tur fpeciale rD^UD - ut nunc oftendendum, 

§. 187. Vox hcec CD^aD non notat omnis generis aromata 5, 
veluti quorum uius ad cibum condiendum, fed nonm^i, qu^ odo- 
ris fuavis excitandi gratia incendi folent. Rationes funt : i. Comu- 
niter conftruitur cum n^^^up fuffitu h. I. v. infuper Exod. XXX. 6. 
XL 26. 2. Chron. 11. 3. XIll'. u. Exod. XXV. 6. XXXI. 11. 
XXXV. 8. IV 28. XXXVII. 29. XXXIX. 28. Lev. IV. 7. Num, 
IV. \6. 2. Species, quae fubjiciuntur, hoc ipfum probant Exod, 
XXX. 34. Sta&etOnyx, Thus ftmt Aromata, quae incenduntur. 3„ 
Mofes hinc diftinguit a cy^UV^ aromatibus , quorum in unguento 
ufus vid. Exod. XXX. 23. Non fequitur LXX. non diftinguere 
inter a'DD ^ CD^ai:'^» utrumque vertere , modo per B-v^iotiAW ^ 
modo per «^«^a, modo per c-JvB-io-i^^ modo per >'^i^cr^^. Notiones 
vocura hebraicarum tuto difcimus non ex LXX. fed ex ufu m 
Textu Hebraico. Nec etiani curamus alias verfiones , non fatis 
juxta fontem diftinguentes , forfan ex defedu vocum diftindiva- 

C c tum^ 



178 LeviL XVL 12. 

rum. Prgeferrem tamen verfionem : Aromata fragrantk , )V0()( XW 

c()ent)e @peeere^eti. 

§. 188. Quando vero fpecies aromatum , quae praeftantis odo- 
ris gratia incendi folent , plures funt, ouaeritur, an certse fumendae 
fuerint , vel an feledtus penes Pontifices fuerit liber ? Refp. Certse 
erant fumend^e. Aliae tamen prioribus pro lubitu Ecclefiae fuperad- 
di poterant. Judico enim eundem fuffitum quotidianum non ali- 
um effe ab hoc, quiin fandiflimum inferebatur. Alioquia fpecies 
aliae diferte expreflfe fuiffent. At ejus fpecies partim erant deter- 
minatae, partim liberae, ficut conftat ex Exod. XXX. 34. 3^- ^i 
Aixit Dominus ad Mofen : Accipe tibi 01210 aromata ad incendendtim , 
( fcil. ) ftd&m , & onychem @ galbanum , aromata , pritprimis thm 
purum. 

§, 189. Ex determinatis fpeciebus prima eft «)aj generatim 
guttat quae ex arbore ftillat. $ed ex qua ? Si Schindlerum & alios 
fequimur , ex myrrha , fed juxta Judaeos ex opobalfamo. Hos ilHs 
praeferrem , quia hebraei proprium myrrha nomen habent , quod 
jam exftat hoc ipfo capite Exod. XXX. 23. Dein opobalfamum 
inter aromata odorifera eminet, reperiundumque in Judaea erat. Al- 
iera n^nc^» LXX. ow^ onyx, quos plures alii antiquiores & recen- 
tiores fequuntur, habeturque peti ex conchylios quod purpurae fi- 

mile. Tertia nJ^Sn galhamm , gravis odoris , qui nidore fuo eti- 
am ferpentes fugare dicitur. Pinguis naturae videtur, ut origo in- 

dicat. Pinguia incenfa male olent. Qtiarta fpecies n3T HJUS thus 
purum, quod opponitur impuro , viliori. Hujus aromatis frequens 
in facris Judaeorum ufus , quod €X fola Arabia , nec ex tota , Pli- 
nio notante , afferri folet. (^uinta a quibusdam fal dicitur. Et re- 
de. Vel quid fibi valt nSaa Exod. XXX. 3f. ? Qpi notionem 
mixtum voci adfcribunt , eam ex lingua Hebraica nunquam proba- 
bunt* Dein commixtio aromatum jam erat praecepta verbo im- 
mediate antecedente operis apothecarii. Notio vero falitionis certif- . 
fima eft & conftans. Infuper dona Dei fale confpeffa poftulantur 
Lev. JL II. Confirmant hoc ipfum Judaeorum Traditiones, ficuti 
inferius dicetur. 

§. 190. Alias aromatum odoriferorum fpecies liberas conje- 
dando affequor ex Lege principali Exod. XXX. 34. fume tibi D'aD> 

guttam , 



LeviL XVL i%l m 

gumm, onychen & ^alhamm D»DD & thus purum. Bis memorat D»aD| 
Diceseffe nomen generale aromatum. Rede. At fuffecitTet femel 
genus indicaOe. Quare duabus vicibus in uno eodemque verlu 
recurrit ? Probabilis ratio , quod Ecclefi;e poteftas detur alias adhuc 
fpecies expreflis addendi. Jgitur altera^vice legitur D'aD> ut lcia- 
nius fpecies memoratas nan reitric^tas efie. Bene Oncelos m trans- 
latione bis retinuit D^DDU C forfan hmc germanorum lom'^ )• J^a- 
le Lutherus & alii fecundi nullam habent rationem , quaii redun- 
daret. Sed LXX. videntur vertiffe «J^w^/a» & Vulgatus bmi odoruy 
verum non poffum probare, Etenim jam hoc in verfu didum , 
quod galbanum ex D'DO fumendum fit. Berlenburgenfes ahter 
difficultatem fuftulerunt transferendo : ©iefe wWmtiM ^W 
Utm^ ^M eiltcm SBe^l&ra«C&. Sed non lego D^aon hac aromatoi 
ied D>DD aromata. Quare Legem ita intelligo : fume .aromata , fciL 
guttam 5 onychen, galbanim j fume etiam aromata aHa , mprimis thus 
purum. Particulam Hebraeorum i & Gra2corum ««* pofcere vel fal- 
tem admittere notionem. imprimis plures obfervarunt. Dein huc 
eum aliis refero Jer. VL 20. Qiiid mihi thus ( quod ) e Scheba venity. 
2yon r\^^^ 8? calamm honus e' terra longinqua ? Judaei opinabantur , 
fe Deum Ifraelis Irngulariter honorare aromata optima multo aere 
e terra longinqua adferendo ; At Deus Spiritus reprehendit eorum 
ftultitiam : Qiiid mihi ^ Nolite putare rae his deliciis capi. Jam' 
vero fciendum eit , quod calami odorati inter aromata fuffitus nul- 
la expreffa injiciatur mentio. Et tamen juxta hunc verborum fen- 
fum ejus ufus erat in templo. Forfan dices : Inter aromata fuffi- 
tus non quidem reperitur, fed unguenti y. Exod. XXX. 23^ Nora 
exifliimo : Unguentum , de quo loco cit rarifTime conficiebatur. 
Et ut videtur Jeremia^ aevo prorfus non. Ne alia dicam. Confir- 
matur infuper ex Jes. XLlil 24. Non emijii tnihi argento T^y^ cala- 
mum odoratum. Qi.iem ad finem ? Alium nefcio, quam ad fuffituni' 
faciendum. Quod quoque Cel. Vitringa probat in Comment. ad k L 
Accedunt conftantes Traditiones Eccleiiae Judaicae de aliis etiant 
aromatum fpeciebus ad fuffitum adhibitis. 

§:i9i- Et funt fequentes : Frima 1D myrrha, a voce Hebraica: 
ob amaritudinem dida , quae habetur lachryma arboris , quce in 
Arabia reperitur, eftque varia , coni. Cant. V. i. incenfa odorem 
fuaviflruiiura edit. Secimda. ny>:f(; cafm, cujus mentio fit ^^f. XLV. 9, 

C e ^ annuw 



180 LeviLXf^L iz. 

annumeraturque odoriferis. Tenia 113 nSu&y fpica nanli, quse 
perquam odorata dicitur, non vero uardi radix. Coqf. Marc. XIV. 3. 
Quarta ODlD crocu^ , cujus quoque inter prgeftantiora aromata men- 
tio Cant. IV. 14. ^uinta rwcfp cofius , cujus radix eximii odoris. 
Sexta nai^j? cortex odoratus , qui idein babetur ac HJp Efai. XLIII. 
24. Septima pDJp cinnamomum , frutex fuavis odoris , conf. Prov. 
VIII. 17. Cant. IV. 1.4. O&ava n^DTlD rh^Q fal fodontiticum ex lacu 
hujus nominis fumtum, cujus quoque in Sacrificiis erat ufus. Ko. 
na fTi'n AO'3 ambra jordanis , herba ad jordancm crefcens. Decirna 
\t^V vhVQ!^ IHM 3^p herba , qn<s. fumnm reEia ajcendere facit, quod 
.irciinum penes familiam Abtines erat , quo fuffitus baculi inftar re- 
dus afcendebat 

5, 192. Si Judceos audimus , fpeciatim Maimonidem in Tr. 
m\?m ^b^ c. II. tradunc >jid3 ntysS t7 r.m2 u^mD i^ ^m 

Spl^^Oa \rW^ I^I^iytC^ DnV| Undedm aromata Moft in monte Sinai tradita 
fiint , quA certo pondere fumehantur. Credat Judaeus. Non ego. Fa- 
cile quidem credo , quod porteriori tempore fuffitus ex tot aro- 
matibus conrtiterit , nunquam tamen Originem arcefferem a nian- 
dato, quod ipfe Deus Mofi in monte Sinai dedit. Vel quae ratio, 
quod quaedam aromata nominibus fuis a Mofe exprelfa fint , alia 
non ? Nullum video arcanum fapientibus ex caufis tacendum in 
non expreffis. ArceflTo potius a libertate fynedrio data ad aroma- 
ta , prout vifum , augendum , tanto magis , quod lex ipfa bis me- 
moret D>DD> D»DD • aromata^ aromata, V. §. 190. Quale Judiciuni 
quoque reperio penes Celeb. Vitringam in Comment. ^^ Jes. aLUI. 24. 
Non opus eji hic ja&are Traditionem in Sinai acceptam. Sufficit pojleros , 
qui fedebant in cathedra Mojis ad fuffitui huic aromatico majus concilian^ 
dum pretium ^ fummam fragrantiam itafiatuiffey idque ProphetcH, ( avo ) 
jam ufufuiffe recepttim. Alias praeter memoratas apud Mofen fpe- 
cies in fuffitu quotidiano fub Templo II. incenfas fuiflTe fatis clare 
docet Jacobus Meyer, olim ProfefTor & Paftor Bremenfis clariffimus, 
qui erudjtiffimam Difputationem de fuffitu jam ab initio hujus Se- 
culi MDCC. publicavit, & plene lioc de Themate Ledores avidos 
inftruit, quem non fine ufu ante plura lufira legi, quique brevi- 
ter a me difla pluribus deducit. Vir hic laudatus citat ex Syracide 
C XXiV. 17. 3 8» teftimoniuni memorans inter aromata fuffien- 

da 



Levli. XV L \%, 1.8 1 

da Myrrhm & Chmamonmm , quorum Mofes non tneminit. Citat 
dm\ Jofephitm , ipfum Sacerdotem , adhuc vivum ftante Templo 11 
qui numerum fpecierum ad Xiil. extendit. vid. Dijfen, cit. §, z6^ 
pcig. 48. 49. 

§• ^93« Q.uod jam femel ac iterum reprehendi, pofteros ma* 
joruni conltitutiones admodum elumbibus argumentis e Legepro- 
bare , reprehendendum denuo in hoc, quod pras manibus habemus, 
themate. Adeo nt vel inde eluceat Tradidonem , quam a Mofe de- 
rivant, falfam eflTe. fin argumentum B^fchii omni robore deftitu- 
tum iaComment. ad Exod. XXX. 34. exTranslatlone Breithauptimm. 
B^hbiui nojiri ex hoc verfu docuenmt , quod undecim ( fpecies } aroma- 
tiim fuerint ( a Deo ) Mof in ( mont€ ) Sinai ,* (^uibuR .argumentis .? 
D'DD aromata in plufali ad minimum duae ( comprehenduntur aro- 
matum fpecies, dein dicitur)/^& ( vel ut fupra translatum opo-' 
halfamum ) ^ onyx atque galhanum ifta tria ; Ecce ergo quinque ( po- 
ftea iterum dicitur hic ) D^DD aromata , ut comprehendantur tot fpe- 
cies aiiis. nromatum quot funt iftse. Ecce decem , atque thus. En wide- 
cim ( aromatnm fpecies ) funt autem ijis ftaBe ^ onyx , galbanum ^ 
thus , myrrha ^ cafia , fpica nardi ^ crocus. Ecce 0^0 fiam fpica nardi 
ejl una ( aromatis Jpecies ) quia nardus fimilis eji fpicce. Item cojlus , cortex 
odoratus atque calamus aromaticus ^ cinnamommn. Ecce undecim ( aro- 
matum fpi:cies. ) Bene notat Breithauptius quod didio n}!pT\ calamus 
aromaticus videatur delenda , ah'as non undecim , fed duodecim ef- 
fent fpecies. Una eademque fpecies eft: nS?Sp & njp v. §. 150. 

§. 194. Eidem liberae majorum conftitutionl adfcribo , quod 
aromnta pro toto anno fmiul confeda, Dein qjuod certum pon- 
dus uniuscujusque aromatum fpeciei definitum fuerit. fcil. ut Mai- 
monides habet in Tr. lyipan h^ Cap, ii, njn*?ni rhnm i^m 
nu^^pi "131 cunjn rwnn njam njo opt^" Spe^D nn« Sao m±)\ 
itt^y D'3?:^ ^m"^ nio 'W^ nm im *72d ODiai "n^ rh)2m 
n)m t^i^ Sdh Spts^a aoa ^hw nt^hp aoa '^^rs pDjp nja 
rhu Dpn v^)'^ rb a»fl'Diai pnn Sdh ppini^ nja nJiati^i cD't^t2?i 

1?:^'; n^PDI ni'^ ^S31 n^ano Ex quolibet fequentium aromatum , 
ut opohalfamo , onyche , galhano atque thure JL KX. minas , quarum una 

C C 3 pondus 



fondus C. Denaviorum hahet ^ fumehant. Sed ex iinoqmque (florum ^ myrr- 
ha f cafia , fpica narS , croco XVI. minas : De cojio Xll. de cinnamoma 
/X. de calamo aromatico IIL unde Numerus CCCLXVUL Minariim ex- 
furgit. Hdc omnia prohe contundehmtur. Addebunt dcin quartam cabi 
partem ex fale fodomitico , fuccino jordanis ^ aliquantidnm de kerba , cu- 
jus virtutefumus re&a afcendit. Eodem refero mbdiim , quo luffitus 
praeparatus dicitur in hoc ipfo cit, Maimonidis Traciatu ^ Capit& 

f'> S^ np C3nt:^j;t nnK3 x^^tinn m 7r\w i3 nnw pmr\ m 
D^Daon \o inN Sd pmK^ ^d •nnt^i ima p?n j-v^^ pS p» i« [^ts^nsp' 
pmw jar Sj aiDrt p^n aim p^n natK «tnt^^ai pin naifir ^jsa 

Sdh 31VDT jQjwmodo pr^payant hunc fuffitum P Adducit novem-cahos fa- 

fonis carfchina ^ abradit cum [illo unychen ( quo purgetur ab omni 
impuritate adtiaerente } ^ deinceps madefacit eandem in undecim cahis 
vini capparis aut vini veterni alhi , valde fortis. Et pqjiea unamquamqiie 
fpeciem ex aromatibus feorfim' minutim contunditi Dum vero contundit ,. 
dicit t Comminuere quam optime y Comminuere qnam optime , idque per 
totum tempus 3 quo illa omnia tundit ^ mifcet. Exiftimo igitur quin- 
que tantum fpecies, de quibus §. 139. egi , Lege divina determi- 
natas,, reliquas vero a fapientibus inventas ac ordinatas fHifTe jux- 
ta poteftatem, quam Ecclefise Antiftites acceperant. Quod pofte- 
rius etiani judico de aliis fupra allegatis nec reperiundis in Lege 
Mofis fcripta.. 

§. 195". Fraierea ai amnatum fenuitatem , quam indicatvox DpT 
tenuis. Notio h^ec certa eft., Conftat ex radice ppl comminuit, at-^ 
temt.avit. Dein ex ufu. Nam- opponitur crajjfls , pinguihus , ut fpi- 
eis, vaceis, Gen. XLL 5. 6. 24. Confertur cum rebus teniiibus 
Exod. XVI, 14. Jes. XXIX. 4. unde interpretes conveniunt. LXX. 
AiTil}]. Oncelos iT^ns JP^"» contufa. Vulgatus veriionem vocabuli 
omifit. Caufa hic haud eft difficultas ; eonvenit cum fubftrata ma- 
teria. Aromata crafta , folida minus commoda funt ad iuffien- 
dum, fed comminuta, attenuata. Pontifex itaque Legi fatisfecit^ 
adhibens aromata tenuia,. 

§. 1^6. ReeentiGrem itaque habemus Ecelefiae Judaicae Con- 
ftitutionem g qua aromata fubtiliora fiibtilibus in fuflStu quotidiano 

adhi- 



Levih XFl \%* «85 

adhibenda conftituebdntur. Argumentum & alia , quae ex Ju- 
daeorum fcriptis excerpta fubjiciuntur , de novitate teftantur. fea- 

fchius ad noftrum Locum haec habet. hSii Hpl "iDiS iloSn rm 

^{'^'^ry p T^^n, tAnn'^ kSk p-^n njaa n^r\m 'y^ ^m n^^i mup7\ Ss 

npl ? y^f^;zo« onmis fuffitus tenuis ? Sicuti nperitur Exod. XXX, 3^, 
& contundes ex eo minutim. Id vult Textus , fcil. fuffitum tenmm 
ex tenui , five illo fubtiliorem requiri , nam fub vefpera Diei Expia- 
tioms mortario indehatur ad contundendum. Pariter Abarbanel foL 
CCXLIX. II. i. m. n^p-^n \n T\^1 mil3P uSa »S3 Vasfuffitu aro" 
tnatum fuhtiiijlmo repletum conf. Jalkiit Simeonis t. i. £ CLXV. inf 
m. cujus pofterioratantum verba hac de reexfcribam TWy^ tX\T\ nP3 

lOQn «Sa iJDD n^vhrh cy^^^^n ov a-np r>JO f^^'^ tynuo 
?^pnn p npi na tzi»»pS na wn^th mnna ^?f^ r<<//ow fuffi- 

tum rubtiliflimum componehat ? Vefpera ante Diem Expiationis tres mi- 
nas fepoiwbat , ut inde Pugillos fuos compleret : Indit illas mortario, qu9 
fuffitum fubtilijfimum hahere pojjet. 

§. 197. Denique attendimus ad aromatum quantitaiem, de quaMo- 

fes VJDn ^ID Flenitudo pugillorum fuorum CD'jen accurate non no- 
tant A:«/^flfCD manum, ^atlb / ut LXX. Vulgatus , Lutherus ver- 
tunt , fed pugillos , jf dujli?* Mifchnici hoc fenfu radicem Jfln 
pugiliis cepit , adhibent. Etiam Arabes farinam cepit duabus manihus, 
aut potius pugillis , quomodo quoque transferunt Syrus, Arabs, Sa- 
maritanus , S. Schmidius & alii. Convenit vocis ufus Exod. IX. g. 
Ezech. X. 2. Utroque pugillo aromata capiebantur ; Quemadmo- 
dum fcire iicet , tum ex voce CD^JDn' quas fingularem non ha- 
bet, tum ex affixo VJDn pugiUis fuis, Hinc Arabs : Ambobus pugillis. 
Pugilli quoque erant aromatibus adimplendi ; Sumet Pontifex pleni' 
tudinem pugiUorum fuorum , quantum utroquc pugillo capere potefl:. 
Denuo more Hebrasorum , quos Scriptores ISIovi Teftamenti imi- 
tantur, fubftantivum loco adjedivi eft, uti in membro antecedente. 

Bene Mifchnici monuerunt Tr. Joma. C. V. i. fnJI VJan «Sa ]m 

im^D r\Tvn isi ijtop 'flS jijpm iSn:i ^fiS Snan «jan iinS Et cepit 

( Pontifex) plenis pugiUis fuis, ^ indidit in acerram. Magnus juxta ma- 

gnitH" 



i84 Levit. XVI is. 

gwtur^ nem fttam , ^ parvtis jiixta parvitatem fiiam fnmjjt : Et Jrc eraS 
menfura ejus. Alio modo non erat determinata. 

§. 198. Lex Mo^iikd. capiet plems pHgillos fuos prserupponit fam- 
tos hos effe ex majori ruffimentorum , quseaderat, copia. Quan- 
titas vero definita non eft, fequente demum tempore deiiniebatur: 
Generatim exftat in Talm.. Babyl. Tr. Joma f. XLVII. /. eit. init. 

0J>133K m ADtC^^D mifp^ StC^ HlS^nj nnna Acerra fitffitu accumu- 
hita ex Conclavi Domus Ahtines , ceu in quo aromata b?ec a Familia 
Abtines artificiofe pr^pparabantur. Std fpecialius in Tr. Maimonidis 

«^"ipDn h^ c. II. 'i:ij3 ( Lege ruD ) C31' Twm) om^ r^^m ti^Ssy 
Enms^n cdv ^nj; tDtm prW nnKt^^^jn cd^jd t^^^^K^m nann ma^ 

Erant CCCLXV. Min£ pra mtmero tlierum anni folaris. l{eliquie tres mi- 
7iif, in Vefpera Diei Expiatioimm ita contundebantur ^, ut ex aramatibus jam 
tenuibus tenuiora Jierent,. Unde Pontlfex dtios pugillos fuos ad adoiendum 
depromferat. 

§' 199. Ut modo dida intelligantur, Lucem adferam ex GloflTa 

Bartenoriana ad Tr. Mifchn. !iD>^pi2^ C. ]V. f. Ex Mofe conflat fin- 
gulfs diebus bis mane & fub vefpera fuffitum fuifle incendendum ; 
At Die Expiationum ter, Menfura fuflitus quotidiani T\yo mina. 
Per integrum annum folarem igitur pofcebantur CCCLXV. Mi- 
nae. Quoniam vero fn univerfuni pro anno conftitutce erant minje 
CCGLXVIII. tres refiduae erant £x his tribus Pontifex fumferat 

duos pugillos plenos. Qui vero i»J5n:3 fbD ]>Di:^:i vr\ ih non tota 
imgillis comprehendebantur , Mifchna cit. tradente, "irot3 refiduum com- 
iuune declaraba}it , ac loco mercedis operariis dabant. Non vero in fuf- 
iitum iequeotis anui adliibebant. Quin ex bonis coetus publicis 
denuo emerant. Ingredientia fupra notata, qua2 pro fuflitu annuo 
pofI[jlabant ad quantitatem CCCLXVIII. minarum. 

§. 200. Eadem lex, de qua §. 197. etiam infert aliud vas , m 
quod Poutift^x aromata pagiJlis capta evacuaverat, ad manus fuifle. 
Neque enim prehenfti aromata flatim igni impofuerat. Et altera 
manus iibei-a ad geflandum 7!v^i7ov pofeebatur. Hoc eft illud ipfum- 

vas:, 



vas , cujus Mifchnici in Tr. Joma C. V. i. mentionem injiciunt 
i]2r\ ri« lS WX^r^ apportamnt ei acerram. Quando ftatim additur 
nnnan m) prudenter obfervat Sheringhamius aliud hoc effe k 
nnna thurilmlo s de quo §. i6^. quod LXX. commode v^rtunt 
vru^ilov, vas igni affervando deftinatum. Ergo alii ufui inferviverat 
nnnon C. V. i. Cui ? Thuri e conclavi Abtines ad Pontificem fe- 
rendo , v. §. 197. unde ftatim additUr & cepit plenis pugillisfiiis puta 
ex nnno allato ; Scd aromata pugiliata poftea indebantur in ^l^ 
Defunt nomina, quae vafa varii ufus apte diftinguunt. Ferme pu- 
taftem haec duo vafa ^3 & nnHD rcfpondere duobusvafisinfuffitir 
quotidiano, de quibus Mifchna Tr, Tamid C. V. 4. miSSpa n3Ttyl»» 

jop TwS\:! ptno jnr ^sy bm ap-in^ nan <^3m «)3n m hm r^^^n 
rvr\ nSaiuD |'D31 t> rvr\ nD3i nniwp WY\y\ «Sd r^y^r,^ rvr\ "irsnr 

I^^^dSd V^y ^«2 dignus habehatur ad fuffitum , fumebat vas , ^«O/^ 'w^/ 
fimile erat modiu majori aureo continenti tres cabos ^ patera erat in' me-* 
dio ejus impleta ^ accumulata Juffitu } Operculum hahehat ^ lintetmx. 
quoddam fuperne impojitum erat. Rede ordinarii interpretes notant 
vas minus , five acerram minorem fuffitu accumulatam intra ma- 
jorem ponendam fuifte, ut fi ferendo aromata deciderent, incide- 
rent in hanc , non vero in pavimentum. Quare cogitaveram ean- 
dem curam adhibitam in ferendo fuffitu in fandlflimum , adeoque 
duo quoque vafa Pontifici fuifte allata. 

§. 201. Attendendum tandem ad eum, cujus erat aromata pu- 
gillis capere. Hic non ahus efte poterat, quam Pontifex , quod; 
nexus Legis Lev. XVI. 12. & conftans Traditio vult. Et is jam 
officio fuo fatisfecit , fi fimph*citer & absque difRcili arte pugillos 
fuos fuffimento implevit. Qui communiter plebi gravia imponunt 
onera, necea digitis fuis attingunt, etiam ex nimia fcrupulofitate 
Pontificis digitos torquent praefcribentes fequentem pugillationem. 
Pon'ifex trihus digitis operuit volam & in pugillum accepit ^ in crati- 
culam ^ in patellam ahrajit pollice , qMod fupra erat ^ minimo digito ,> 
cjuod infra , ficuti Sheringhamius ex Gemara Bahyknica ad Mifck- 
cit. docet. 

§.202. Confiderandus porrQ venit incenjtonis Locus, JEt iuferet' intra' 



1^6 LevfL XV L 12. 

fvelum V. \1. Bene LXX. Kcti hixi.tyii to-caTs^av rS ita/loiTrerola-fAOiros* Notl 
item VulgatUS : UUra velum imrahit in fan&a, 

§. 203. Antecedentia & confequentia poftulant Pontificemge- 
^affe tura ttu^uov^ tum acerram thuris. Neque enim vel in atrio 
•vel etiam iii fando aromata incendebantur. intra velum demum 
aromata igni facro injicienda €rant v. 13. unde nunc porro fequi- 
tur, utramque Pontiticis manum onuitam extitiffe, unam vafe cuni 
prunis, alterara cum thure. Id quod fi obfervamus , Lucem da- 
bit QuaelJtioni : An Pontifex juxta Legem Mofis um tantum , an pluri" 
hus vicihus in fan&ijjimum ingrejfus fuerit ? Dc qua vero infra. 

§. 204. Traditionarii ultra progrediuntur , & etiam docent , 
quodnam vas dextra & quodnam liniltra geitatum fuerit ? Tr. /0- 

mA C V. J. i*7NDisa i\27\ rm U'ba nnnon n&^ ^toj rhurihulum , 

in quo prunae » dextra^ fed acerram Jinijira accepit. Rationem GloC- 
faBartenorianahancdatnJiO^n nSp miepn t)Dl nDm m22 «'ne^ ith 
.{^uia Tv^uov grave atque calidum ( nam longo fatis tempore , quo 
prunae in vafe , etiara manubrium calidum reddebant ) fed acerra 
fuffitus levior. Alias , uti judicat Maimonides , fecundum itatuta acer- 

ra dextra tenenda effet Cin3 nSoifi SfciQt:^! naSint^ unNO 133 
h^DWi nnnon j^vv fnn ]a n^n '^sS nnoj;n mm tDwipn 
hiy im non amtif nij; nnnan nnia ^jfita Ssk 1:^120 rii^^topn fi]3T 

nSi<t3K^3 iShIDS Jam diximus apportatiqnem fangiimis facrijiciorum, at- 
que etiam in reliquis funBionihus , quce manu Jinijira fit , temerare : Ju- 
Jlum igitur ejje ^ ui "ttu^uqv Jiuijira , acerra dextra portaretur. Hic vero 
ohjiabat tum pondus, tum calor , ut Pontifex Ttv^iiov manu JJniJira in ady~ 
tum inferre non potnerit. V. Tra&. de folenni Die ExpUrionwn. Tex- 
tus Gemaricus aenigmaticam perhibet rationem Kiv:ii «y"iK3 nd^p 
K'DE^ iOJ^2 indigena in terris ^ advena in ccelis coelorum, Talm. BahyL 
Joma f. XLVII. i. m. uti vertit Buxtorjius P. Lex Talm. p. 971. Di- 
dum videtur proverbiak docens majori affici honore , cui minor 
competit. Unde Lippmannus didum hoc vocat Vfch^^Z frtiSD & 
Aruch S.t2;a proverhium. Qui exponit ni3aS niTNn 101^3 Kin Sfi^^D 
J SNaj^3 miopni |'D0 C3'Smn nS;?DS ISni Proverhium eji indigena 

ihfra , 



LeviL XVL I2> n^ 

wjra ,, fed peregrimis fupra : Prima fimt in manu dextra , Cs" fufiitus m 
jlmftra, 

§. 20^. Via, quce Pontifici, ftante Tabernaculo, CfiTcanda, fe- 
quens erat. Ex quo cuni Tryos/o) de ara defcenderat & in atrio Sa^ 
cerdotum pugiilos fuos aromatibus impleverat indideratque in 
acerram , progreflus erat ad fanduni, quod remoto velo intrave- 
ratj perrexeratque ad velum alterum , quo qtioque anioto pene- 
traverat in fandlifllmum , id quod Mofes docet. Inferetque intra ve^ 

lum vid. quse fupra ad v. a. de phrafi n3"»sS nCO §. 19. 

§. 206. Ut nullum fuperfit dubium , oftendendum nDnff non 
aliud notare velum, quam quod fufpenfum inter fandum & fan^ 
diffimum.. Nominis ratio paulo obfcurior. Videtur tamen dici a- 
X^Q fcvitia v. Exod. 1. 13. Ezech. XXXIV. 4. vel graviffima indi- 
gnatione Dd, ut vel ipfum nomen terrorem incutiat. Recte audit 
h favitia , quippe fi audacior qiiis intra illud intraretj.mortis, quani 
ipfe Deus imniediate inimittit , reus exifteret. Dein pubHce do- 
cuerat viam ad Deum nondum effe apertam Hebr. IX. 8. Deum^ 
Gum peccatoribus nondum eflfe reconciliatum. Clarius ex ufu vo- 
cis conrtat. llkid enim velum nD")^ dicitur , quod nSn^D dijlin- 
^«/if inter fandum & fand;iffimum Exod. XXVI. 33. extra quod 
altare fuffitus Exod. XXX. 6. Menfa Exod. XXXVI. 31- Lych- 
nuchus Exod. XXVII. 20. 21. Exodi XXVI. 3^. & intra quod 
arca teftimonii Exod. XXVI. 23. verfus quod fanguis fpargebatur 
Lev. IV. 6. Lev. XVI. 15. quodque a IDD velo diftinguente fan- 
dum ab atrio varie difFert. conf. Exod. XXVI. yi. &c. Hoc po- 
Iterius nunquam DDIS audit, neque prius fimpliciter IDD fed con^- 
junaim ipnn nD-)Q Exod. XXXV. 12. XL. 21. Num. IV. s- ab 
ufu , quia contegit & intuitum ad arcam prohibet Exod. XL. 3. 
T)2D~ y ^ teges fuper arcam velmn five obduces. LXX. conftanter 
•Astlctititoiffixa, transferunt , nunquara noiAufAfAa , quod fruftra ad Exod. 
XLI. 21. Conr. Kircheriis vult. Hinc etiam Scriptores N. Teftamen- 
ti velimt adyti indigitaturi hac voce utuntur Matth. XXVII; 51.. 
Hebr. VI. 20. IX. 3. 

§. 207. Mifchnici ingreflum Pontificis fequentem in modum' 

tradunt :. mSnaan JTiDnsn ^w |nS yuatc? nv b^m^, "^Sna rvn 

D d- z- jp 



i8S LevIL XV L 12. 

c?ipn i>a odS pDnsn nSnam 'jtt^ naSa nnfci fiDna «Sk db^ 
|a n>a'jsni omn p nsjna nn^n njirnn CD»jynpn rnpn foi 
camS rjo isin \mS r>an ps2fV p^aic ny jn^j^D -^Sna pDxn 
inij pn^S yun pnfc^S i;»:id «ins:^ ny nainarr csy i^^^ddS -^jSna 

ITDnDn '387 p3 nnnan nfc< Interprete Eruditiflimo Sheringhamio: 
Aharon in fan&uarium tbat donec inter duo vela pervenerat qua inter 
CanBum & fanBum fanBorum dividebant ^ cubito inter fe dijiabant, J^ 
Jofe dicitt unum duntaxat erat veium j qiiia dicitur, & dividet velum 
vobis inter fanduni & fanftuni fanc^oruni. Exterius dupUcatum erat 
a meridie» interiw a feptentrione. Ibat inter ea, donec ad feptentrionem 
pervenerat ,• cum ad feptentrionem pervenijfet , facie tn meridiem verfa 
finijlrorfum ibat prope velum , donec ad arcam pervenerat : Cum ad ar- 
cam pervenijfet , Thuribulum iuter duos ejus ve&es coUocabut, v, Tr. Jo* 
nta C. V. I. 

§, 208. Haec OTotpa^otr/j fatis confufa eft. |[Non enim quadrat 
in Tabernaculum ; Non in Templum primuni ; Non etiam in 
"Templum II. Non in illud: Tabernaculo fixo unicuni tantum fu- 
fpenfum erat velum Exod. XXVI. 31 - 3^- Non in ifiud i Quip- 
pe Templum primum oftio ad adytum erat inftrudum i. Reg. VJ. 
31. &c. habebatque, ut videtur, unicum velum 2. Chron. I!i. 14. 
Non inhoc: Ceu ceflitutum arca Tejiimonii, uc mox infra probabitur. 
JDuo tamen vela numerantur , ut etiam legimus penes Maimonidem 
Tr. de Domo fele&a C. IV. §. 2. ex interpretatione L. C. D. V. Ve- 
la funt adhibita duo, unum ab extrema parte fin&i ^ alterum ab extremo 
fanBi fanBorum. His intermedium erat fpatium unius cubiti idqiie vacu- 
um , quod iUius in <ede prima muri latitudinem reprafentabat. 

§. 209. Hoc cubitale vacuum inter duo vela in Tr. nna C. 
V. 7. dicitur pDplO (non vero ut vitiofe legitur pSpit?^ Tarah^in 
citra dubiuni peregrina eft vox . hinc difiicilis inteileclu. Circa 
ejusmodi voces Rabbini funt communiter infeliciflimi Etymologi. 
Novuni experimentuni liabes in Bartenora & Rafchio. Ille in 

Annot. ad L cit. 'i^s'^ cyvipn vJip pfS hynn r:3 p»Dfian Sma 

rDp-i» 



0»D pD lV:i Iplnin il03 n-\':0 WK Paries inter fan&um ^ fan&iffi- 
mum vocainr pDpii3 quia ^ arcam ^ tabulas in Simi datas claudebaf, 
p"^^ enim cluudere notat, uti VJJi Ip^D claudite jamiam, J'D vero Sinai, 
Sed hic ad Tulm. Babyl. fol. Lll. i. ait habere pm C3'J0 p&7"S 
figmilcatimt intus & extra. S^landus in Antiq. Jud. P. I. C. XV. ill 
vocabulis peregrinis enodandis fehx fcrutator pedicum nomen 
efleputat, notare introitum ek&um. Conft. Lempereur pvo graeco t«- 
ea|if probabiliter habet , quia Archite&orum mens veluti pertur- 
babatur ; nam anxii erant fe vel in hanc vel illani partem peccare. 
Aruch fol. LXXllI. 2. agnofcit elTe vocem graecam & idem no- 

tare ac |*inSD »*? CDOQSa »K m^ UpfiOO dubiim illis , mi ad interio-' 
rem ad exteriorem locum pertineat, 

§, 210. Omnino videtur pecuh*aris fuifle ratio , tum fpatii 
cubitahs vacui , tum etiam duorum velorum. Non enim haec fe- 
cerunt ad ornatum , multo" minus Architedi habendi funt ftudio 
contrarium fecifle, quod oHm erat in Tabernaculo & Templo pri- 
mo. Quare exiftimo probabile quam maxime efle Architedos 
Templi II. dubio aninio haefiflTe , num paries cubitalis fandum in- 
ter & fanaiflimum fub Templo L pertinuerit ad adytum vel fan- 
ctum. Ne igitur errarent , duo fufpenderant vela , ut tradit Bar^ 

tenora ad Middot C. IV. 7. nmm QX 'JtC^ I103 IPflnOJd »flS 

n'm x^m'^ nna nn^^m n»^ipn 5?"tp pji rcni^n jo nSinan 
aipo i>iK ?n'ja di'^?*? r^m "sm jnooi n»o»jio nnw nmm nnK 

njf^nan Quomam in Templo fecundo ( exjlruendo ) dubii h<zrebant, mm 
illud interjlitium Templi primi , quod unius cubiti dijiinguens fan&um a 
fanBiffimo ad exterius , an interius latus pertineret , duo vela, unum in- 
terius , ulterum exterius conjtci curnbant , intra qua fpatium illud cubitale 
vacuum relinquebatur. Hinc, obfervante L'Empereur, Lux affundi- 
tur loco Hebr. IX. 3. iwsT« to ^iun^ov zxlctTritcca-f/,» poji fecundum 
velum ex duobus his, ac intelligitur, quod proximum adyto. 

§. 211. Duo hasc vela fub Templo IL loco Mifchnae citato 
dicuntur mflnD» exterius a latere meridionali fed interius a fep- 

D d 3 ■ ten- 



190 Le-viL XVI. 12» ^ 

tentrionali. Quid autem hoc fibi velit , inquirendum eE She- 
ringhamius dupUcatwn vertit, fed hunc vocabuli T\^r\^ fignifieatum 
ex Teftimoniis vix probabit.. Redius verto : Exterius a meridie- 
erat fibula commijfmn y fed interiiis a feptentrione , quo aditum & intui- 
tum rede occludat. Nifi enim vela mediantibus fibulis lateribus- 
annexa fuifient, facik Sacerdos nimis curiofus penctrale Regis Is- 
raelis intueri potuiffet. Ne igitur anfa ejusmodi fcelus patrandi 
daretur, vela anfulis ad latera applicabantur. Commode naec dici 
jnenio negabit ; quare refl:at , ut hunc fignificatum vocis probe- 
mus , atque hoc facili labore fiet. Ipfe Buxtorfius obfervat ft\"iQ 
v\otSiXQ anneBere ^ conjungere.. SpQcmtini fihula. Et ^Q^Q fihilam no^ 
tat. HincTargum loco Dip legit NflniS» Infuper certam efi:, haec 
a Grcecorum' Trd^mfihula, vp^iarsco & Tropjrolw infibulo ,, afiringo defce^idere^ 
Tandem ex duobua GlolTatoribus Bartenora & Lippmanno ad cit. J^ 
idem referam.. , llle JHT St? Di|?2 nrnNJi yiTm nrV n*?TB3 rw^^'^ 

extremwn: veli ad iatus exterius: duplicatum erat ^ uncino aureo commif- 

fum^ At hic amn: bnD ij; ]mn bmn nonn Sd »jq Sy nD"«£)n 
»S3'nn iin*7 f inS mv ri^sim nn>n h"i nSs3J am hm2 CDm 

D*1pD CDmrt SnVD3! n?nfc<3T Vela pev omnem adyti latitudinsm a^ pa- 
' riete feptentrionali ad' parietem-. meridionalem pendebant : Ad' parietem me- 
ridionalem velum repiicabatur five protendebatur extra verfus fanShuirium. 
ntqiiefibula paried meridionali anne&ebatur.. 

§,. :zr2-. His GOgnitis haud diflSculter concipere poflumus, quomo- 
doPontifex ex fando fandifl^mum ingreflTus fit, fcil. Velum exterius 
fibula- ad: parietem- meridionalem alligatum folvebat. Dein intra- 
bat intraiflud ,. atqUe ab hoc l2(^ere per fpatium illud cubitale va- 
cuum ibat usque ad parietem feptcntrionalem,. ubi pariter interius 
velum ibi annexum Iblvebat,, & propevelum finifl:rorfum incedens 
tandem ad loeum, in quo olim arca ftabat, perveniebat. Quod 
interius velum iipn eo in latere folverit & reduxerit , quo exterius, 
nonalia mihi videtur ratio ,. quam ut loeus facerrimus magis con- 
tedtus. fit & omnem introfpiciendi oecafionem' praecludat. 

§;. 213. Suboritur tamen difficultas. Quomodb Pontifex 
uti'aque manu onuftus fibulas utriusque veli fdlvere poterat ? Sta- 
tuenaum eflfe puto ^ quod. vafa j.faltein '^ufiuov tantisper depofuerit,. 

tUOT' 



LeviL XVI 12: 191 

tam fibulas folverlt, & poftea refumtis demum in adytum ingref- 
fus fuerit. * H^c ipfa difficultas vid«tur anfa fingularis- opinionis, 
quam Abarbanel de introitu foverat , ut exftat in CommenL Legis £ 

CCXLiX. 2. infram. "hmm n>ni£^ 3K na m-ys u^do mnK? pon 
ra?ipn tc^npD :j"3 djdj) v.j}sSa nunon 1« n^nsn ]'no:iQ vn 

Suffyaganeus , ^mz er^if a ^ dextram Pontijicis ^ FmfeStus Domus paterna^ 
qui erat ad finijiram ejus , elevabant velum aut duo vela ( quot fub 
templo) ^ ita ingrejfus ejl ht ru »yic(. dyicov. Verum haec e}us opi- 
nio nullatenus ftat. Non cum fcriptura ob Legem Lev. XVL 17. 
NuUtis homojjt in Tentorio Conventus^ quando is ( Pontifex ) intrat ad 
expiandum in fanBo , Jonec egreditur, Non etiam cum Traditionibus 
Ecclefiae JudaiCcC. Tra&atus Joma , qui plenius Jura Diei Expiatio- 
num recenfet , ne verbuAi quidem habet hac de re. Quin con- 
trarium repenmus, veluti apud Bartenoram ad Tr. Tamid C. VL 3. 

SjMn la «<*7K cii»5?-iis vn i^^ "'''•w^^n cdv Sc? nnop n*it3|m .ri^m 
«"?« anTn nnTa Sv S3»n3 xm n>n vh n"» h\s iMpntcr ^sS nsSn 
p3a iB^isi'»!!:^ -jnx p« -^a^n tzi't:^npn «?np n>33 cduidSi '>jaS 
naS^ Sa^nn |a fiiS« naraSi oSii^n £o/efw^ore, quo puhis aroma^ 

iicus Diei Expiationis incendebatur , non recedebant C Saceydotes ) «//? «^ 
^de facra tantum , namfnffitus 7ion exterius in (^de (five prima ejus par- 
te ) in ara aurea peragebatur , fed interius in loco fan&ij/imo, jQuare 
noyi necejfe erat, ut recederent a fpatio illo inter vejlibulum ^ altare , fed 
ab ade tantum, Non eum juvat Textus Mifchnicus Tr. Tamid C 

Vll. I. nu:in niv wnt:' Sna fn^ Sfi? vSji Sip njiaan ^i^^vj |V3 

«y»l ninnDm DJ3J nanan m lS Po/iquam audivijfet prafe&us flre^ 
pitum pedum Sacerdotis M. quando egrediebatur , elevabat ipji velum , /w- 
grediebatur ^ incurvans fe exibat. Etenim Textus loquitur nSn 
CDSiK Sk7" inn3:i de velo fufpenfo in oflio veflibuli , Ut glolTa habet , 
non de velo aut velis inter fandum' & fanc3:iflimum. Agit de 
communi incenfione per Pontificem in fandto , non de cxtraordi- 
naria in fandliflimo , unde meminit Pontificis ftrepitum pedum fa- 
cientis , quod fadum, quando geftaverat pallium cum tintinnabu- . 
lis , quo yero caruerat adolens in adyto. 

§. 214» 



ipa LeviL XT^l ij. 

§. 214. Confideranda denique incenfio aromatum ipfa, in ver- 
bis: l£t mj)onet fuffimm illtim ignl coram facie Jehova. v. 13. ^vvtxcpiia 
ergopoftulat, ut ftatuamus aromata demum in fandifTmio incenfa 
fllifle. Lex enim clare loquitur ; E( inferet intra velum ^ imponet 
fuffitmn illum igyti illi in confpeBu Jehovcz. Alias invertendus efTet Le- 

fis ordo. Dabit fuffitum funra ignem , & inferet intra velum. 
abbanitae , ut diftinguuntur a Sadducseis & Karrseis , conftanter & 
cum zelo ftant pro ordine in LtgQ. Quo pertinet Teftimonium 
Mnimonidis in Tr. de Soiennitate Diei Bxpiationis Cap. 1. 7. npiatC^n ^SD 

'n >i£)S mr\ hy D^M^pn nN JJIJI ':W Sapientes ex ^ci-v^oTrct^ot^oTia 
mdiverunt ftiffitum nonnift in fan&i/JJmo ante /ircam igni imponendum ejfe , 
ftcuti fcriptum eji.^ & imponet fuffituni illum fuper ignem in con- 
fpedtu JehovEe. 

§. 21T. At Saddimi , vel , ut in Gemara Hierofolymitana le- 
gitur, Baithotaei ( Cel. Trigiandius in Dijfert. de Karraiis p. 30. intel- 
ligit. de Karrais , ceu quos Rabbanitse ex invidia SadducEeos ap- 
pellare folent ) contrario acceperant modo , dixerantque fuffitum 
jam in fan^Hiuario fuiife accendendum, & poftea demum in fandis- 
fimum inferendum , de quo idem Magifter /. cit. teftatur r)^2 »a'3 

mtn3 pj'OKO P'Xt2? n3K» 'ino i^pnxT] iwyn hi^-^m 'ij'an r:c ^Jtt^ 
na« n"ii£)3n S)r nK*i« py2 o nnin:i mn3K^ n? CDywn D'c^-?pn 

n^lUpn pj; «m >3 L. Comp. de Veil interprete , fajite Tempio /f- 
ctindo nata eji harefs apud lfi'aeiitas. Sadducai ( cito pereant ! ) csflitere, 
qiii Legi fme fcripto traditd!, fdem derogarunt : Hi contendeipant fiffivieu- 
tum Diei Expiationum fiiper igni ponendum intra fpatiimi iiltid , qiiod trat 
ante veium , idetncjjie , cum fiimum exhaiaret , introferendtim ejje intra 
fanBum fanEiorum : Et rationem fui?ijciebant, quod in Lege fit : Quia in, 
JSIube apparebo fuper Oraculum : ^lempe voiei;ant iftam ejfe Nubent 
fuffimenti. Audis vero non folum Sadducaeis , fed & Pontificibus. 
hachaerefi infedis neceflfe habebat Synedrium Legatos ad Ponti- 
fices intraturos adytuni eo fine mittere , ut hos juramento ob- 
ffcringerent ad adolendum ex fententia Pharifaeorum. Quoniam 
enim EoBtifices foii ingrefli erant j nemo aderat teftans de Loco 

Incen^ 



LeviL XV L 13. l^? 



Jncenfionis. Egregiuin proftat hac de re Tertimonium Mifchni- 
ciim iii Tr. ]oma C I.. f . iS anaiNT DnS laSm nt3£)jv imy^^OT 

Ssa nan n;3j:^n Jjt^^K^ hth n^si laa^ n« fD^Da:? 'D3 i^Sj; i'jj« pyurc^D 
CDom rv^ms ?m n^i^r t^^iis i^in "^S uidkk^ na Adjurahant 

mm ^ dmittebantur ^ abibant. Ita autem ad ilkm dicebanf. Domine 
Sacerdos Magne f Nos fumus Legati Synedrii :■ Tii autem Legattis nojier ^ 
Legatus Synedrii : AdJMramus Te per eum , qui nomen fumn hac in DO" 
nio fixit ^ ne quidquam de eo , quod tibi diximus , immutes. Tum ille 
dijcedebat atqiie fiebat j B^cedebant quoque Legati ^ jlebant : llle qui- 
dem ,, quia Legati ipfum Sadducasum lufpicabantur ; Hi vero, quod 
in fufpicionem vocare debeant homincm , cufus mens incognita. 
Sed nequideni gFaviflimum hoc remedium fuffecerat teftante Tal-- 
mude Bahyl. Tr. Jmnat XIX. 2. St Jall^it fol. CLXIV. 4. quippe" 
memorat extititre e Pbntificibus , Legis hujus divina^ transgrefibrr- 
bus, qui extraordinarias numinis poeiias dedere; 

§. 216. Nec defunt SadducaEis apparentes rationes. Prima eftr 
Lev. XVI. 2... legt , nam pj?3 in nuhe videbor fupra propitiatorio. Er- 
go inferunt nubes five fumus afcenfione aromatum prius in fando- 
exciiandus eii. Altera : Nifi fumus jam in landuario excitatus fuif- 
fet, Pbntifex potuiffet thronum Dei , & quce in (andiiBTno Tatere 
debebant y oculis fui«.obire. Quod a-d himam: Plenius lupra de- 
fenlu horum. verborum; adum elt §. 22, ad 28. Quod vero ad aU 
teram : Quia Pontilex ex prcefcripto ita ingrellus clt, non pecca- 
vit., Peccat is , qui audax ex curiofitate contra. voluntatem Dei; 
iflgrefliis efl:, 

§. 217. Incenfio aromatum itaque non prius fada, quam Pbn- 
tiTex in fandifiimo eiat. FaCta auteni juxta Legem fequentem cif- 
citer in modum : Pontifex ^t^^e^i^i' in pavimerihmr repoltierat. Tum' 
pulverem tenuaffimum in ^upmv inmiiferat.- Non enim incenfio- 
comniode concipitur itaai^a ,. ut utrumque vas in manibus- tenue- 
rit. Stabat auteoi Pontifex tacle direda ad' fymbolum nubis fupra 

alas Cherubinorum , utpote lex poltulat incenfionem mm »-3qS co- 
7mm facie Jehovcc. Non ergo itabat ad latus vel meridionale vel 
feptentrionale adyti, Evacuatione aromatum finita cum acerra rur- 

E e fum. 



194 Levit» XP L 13. 

fum devote egreffus erat thuribulo , ut videtur , Ibi relido. Noii 
enim probabile, quod tam diu in fandtiffimo moratus fuerit , do- 
nec uterque pugillus aromatum igne confumtus fuerit. 

§. 218. Merito quaeritur , an Pontifex in fandiflimo fuffiens 
nullas fuderit preces ? Refp. Nulla in Lege diferta fit mentio, mul- 
to minus proftat formula precum dicenda. Nihilominus arbitror 
dicendam fuilTe. Non enini conveniens, ut aromata absque con- 
fecrationc per preces incenfa fuerint. Elementa fiunt Sacramenta, 
fi verbum Dei accedit. SuflStus fymbofice firtit preces juxta Pfal. 
CXLl. 2. Difpofita fit precatio miBp fiiffitus , Vel ficut fuffitus coram 
facie tua. Rede igitur ad Symbolum accefiferat Pontificis oratio. 
Ifrael preces junxerat cum fuflitu quotidiano : Quare non cum hoc 
extraordinario v. Luc. l. 10. Tota multitddo popuH erat extra precans 
Tjj' ufct ri &ufjno6^cnos. Non miror , nullam expreflfam fieri mentio- 
nem , nec profi:are formulam precum. Ejusmodi officia neceflTa- 
ria & moralia non jndigent fpeciali mandato. Rede fibera rehn- 
quebatur fundenda ex animo Pontificis , quafi deledatur is , qui 
preces exaudit. Cujus erat populum fanguine typice expiare , lar- 
gam habuerat materiam rogandi Deum, ut propter fanguinem Mef- 
hx fundendum populo fit gratiofus. 

§. 219. Ipli Traditionarii referunt oratiunculam , fed in fan- 
auario didam fuiflTe. Tr. Joma C. V. i. nu3 nii'p nSfin S^^Sna 
hin^:;^ n^{ wan^ ah^ inS^Dn^ "int^D n^n ia^) ]):im Brevem 

. orationem in Domo exteriori recitabat, nec cliu orationi injtjiebat^ ne Israeli 
metum incuteret. Haec polteriora GloflTa Maimonidiana ita exphcat 

o>jn3 n2i7^ »3 nn'i3 lyn^K xaa^ jnnao vn -inKna n^n ib«Bf 

rmiBSn S3? nKIN Jllo enim cun&ante reliqui timebant Pontificem in mor' 
tem incurrijfe , quia plures Sacerdotes magni in fanBiJfimo mortui ftmt , 
quando vel inepti erant , vel in fuffitu aliquid , quod ?ion conveniebat mu- 
taverant. Ita dixit Deus fummus ad Aharonem v. 2. Ne moriatur , 
quia ego in nube fuper propitiatofium confpiciar. Huc praeprimis 
facit exemplum in Ta/m, Babyh Tr. &?DV f. LIIL 3, m. nc^VD l"n 

5"M 



Levit. XV L i^, I9T 

■^au :j-in» fcjSs:' syipDn n''^ Syi od>S); ^nSbsnn^ hdd^j^w' n^^p 
in«a n^n kS iijoi:^ nni:? p nit^^vS S>n >nn *7K iS (Lege nDK> 

^KntC;^ nK n^yjn*? ^^ n3 ■inSQnS Tradiderum Magiftri de Sacer^ 
dote quodam M. ( qui juxta famam in Tnlmtide Hierofolym. ejusdem Tr^ 
fol. XLIII. 2^ apud Ligtfoot Op. T. IL p. m. 492. Simeon juftus 
fuit ) qui prdduxit oratioiiem fuam. Tiim fratres ejiis Sacerdotes dejiinati 
fuerunt, tit ivgrediantur ^ C videantque, quid illi contigerit) quando ve-^ 
ro ingredi incipiebant , ille interea egrediebatur , ex quo quarebant : Qua'- 
re orationem tuam produxifti ? Ille ita : An grave vohis , quod vejiri caufa 
fupplices preces fuderim , 7'ogaverimque ut Deus templum perennet ? Tum 
illi : Noli in pqjieruyn ita ficere : Docemus enim oratinni non infijiendum 
ejfe , ne Ifraeli metus incuteretur. Hoc probe notandum ob Luc 1. 2i. 
Kct) tiv Aotaf TT^OT^OKuv rov Zoc^a^iatv «(^q i&uuf/,a^Qv h tw %^ov(fe«v etV- 

ToV h T« Na«. Etiam Zacharias in fandto fuffiens ultra tempus mo- 
rabatur, quare populus illum exfpeftabat , imo i^Avixct^ov non fo- 
lum admirabantur , quia res infolita & inftitutis contraria , fed & 
percellebantur, ne forfan infortunium aliquod illi obtigerit. Quo- 
modo ^oivixx^itv , uti etiam rpn HebraEorum , a quo graeeum pro- 
babiliter ortum eft , admirationem cum metu conjun(Sam alibi no- 
tat. Apoc. Xllj. 3. &c. 

§. 220. Imo exemplnr formulae ejuswiodi precatorias etiam 
hodie reperitur in Judseorum monumentis. Eft vero fequens 

^r\w non ''S ^m^ n n:c;' xnm nSx 'n tjqSq pjfn m> 
CDony ^Ni^» i^uv vn» frtSi nmn» naiD ]-&)w nay nv» «Si 7\u\m 
CDDTT n3)y nSsn i>:qS DJDn ^sSi "in^i ayo wS^ ntD n? noj-is 

iS/V voluntas tua, Domine Deus , ut anniis hic, Ji debuijfet calidus ejfe^ plu- 
viofus Jiat : Neque potejids e Domo Juda recedat, neque populus tuus fa- 
me prematur , ut unus ab altero aut ab alin populo cibum petere cogatur , 
neve precef iter facientium ( qui ccslum ferenum femper optant ) exaudi- 
antur. Vide Miimonidem in Tr, de folenni Die Expiationum Cap. IV. 
Quam in,£:ens difcrimen inter orationem Pontificis Filii Dei , quae 
exftat Joh. XV 11. & inter allatam. Non tamen potTum credere 

£ e « red- 



19^ LeviL XVI 13. 

recitatam fuiJTe a Pontifieibus Spiritu Dei ad;is , Aharone , Eleafare , 
& fimilibus. Ad dedecus Pontilicum carnalium.', terreftrium fer- 
vata eft haec formula. 

§, 22r. Supra §. 217. fcripfi, quae fuerit aromata incendendi 
ratio juxta Legem Mofaicam. Nunc fubjicio, quae juxta Trct^ctH- 
ffg/f exftiterit, in quibus qusedam probanda , aiia vero improbanda. 

§. 222, Probo 7ra§xha-iy , quae exftat in Tr. Joma Cap. V. i. 

ino^JD nu TiiD h ^y\ w v^v iSd non Sa nSddji tzi^*?n:i 05 

Cum pervenijjet verfus Arcam , ^v^srov /jy^er /^/^oj' e/Vy z^a^j coUocaverat 
ac coyigejjerat fuffimenta fuper prunas , untie tota Donnis fumo replebatur. 
Exiverat per viam , per quam intraverat. Commode hasc dicuntar 
de tempore^ quo fteterat Tabernacutum & Temphnn primum. 
Tum enim arca vedibus inftrudain adyto exiftebat v. Exod. XXV. 
13 - i^, XL. 20. 21. r. Reg. Vill. 8. Qi-ii (teterat inti:r vedcs, 
b SvvoliJ.il erat coram facie Jehovae. Probo etiam Gloilam E.irteno- 

danam ad verba ultima cit pifc^S VM Yimu "1^1 S^r? tontifix 
e^rejjus erat retrorjum Jacie ad arcant converfu 

§. 223. At quia fub T^mplo II. nulla erat arca , Tru^uov inter 
vedes reponi haud poterat. 'Arcam defuiffe Judaei conftanter tra- 
dunt. Cito Teftimonium ex Talm. Bahyl. Tr. Joma f. XXL 2. c. m. 

camKi CTpn ni^Ti njo-t^^i 5:^« czionDi niifiDi ?nN jn i'?^? b*^ 

C3'Pim JPm> i^ Samml Jilius Enia : Qidd fibi vtdt Hag. /. 8- ^ dele^ 
^hbor in ea , & gkrijicabor ( jh Textu eft ^n^^il fine n ) legendum 
m3Dfc<1 • ^«/€ ratio deje&us litera n? Indigitantur quinque ille res , g^r/^ 
y/<i' Templo primo crant , /e^i fuh fecundo defciebant , fcil. arca cum oper- 
culo propitiatorio ^ Cherubinis , Ignis , Symbolum Prczjentia Divina, Spi- 
ritus San&us ^ etiam rejponfio divina per Urim ^ Tlwmmim. Judaeo 
proprium dedecus recenfenti facile credimus ; Tanto magis, quod 
facrge hterse nuUam faciant mentionem arae reftitutae. Si quis piu- 
ra hoc de themate nofte defiderat , eonfulat Joh. Bened. CarpzovH 
Difput. fecundam in Volum, Dijfert, 

§. 324. 



Levtt. XV L I?. 197 

%, 224. Sed arca licet fub Templp II. abfuerit, fuffitus nihilo- 
niinus \w fandiflimo peragendus erat.' De hoc audicndus eft Tex- 
tus Mifchnicus Tr. NDV C. V. 2. mQ»D CD^ nf»»n p&{' \t\^t\ *?£30e;o 

|mj rrn n»Sp Sheringhamio interprete. ^x qtio abdu&a efi arca, ia- 
pis ibi erat a diebus priorum Prophetarum ^ Lapis fundationis fiiit VO" 
catus i Aitus e terra tribus digitis ^ fuper ipfum thuribulum coUocavit, 
COiif Maim. Tr. n"» mi^V C. IV". & Abarbanel Comment. in Leg. 
fol. CCXLIX. Jam ab astate Samuelis Lapidis , cui impofita erat 
arca, mentio fit i. Sam. VL i^. & probabiliter fubfequente tempo- 
re idem obtinuit. Hinc Lapidem in adyto paffim Scriptores Hebraei 
memorant. Dicebatur autem rr^nty Lapis fimdationis in cujus de- 
mondrationis ratione danda diverfae feruntur kntQniidd. Bartenora 

ad h. 1. wn ini ^cfrii^n no» rlne? t±))VTy nw^ njoar c^'^ *7y 

IdSij; nfc? Quia ex eo mundus e^fimdatus : In eo Detis \vKoyv\toi mundum 
finim fundavit. Q_uam rationem ex Textu Gemarico Taim. Babyi. Tr. 
unv fol. LIV. 2. defumfit. Ubi infuper opinio R. Ifaaci Fabri ex- 

primitur : oSlVn nnti^J 13:aa 0^3 nXpri m p^ Detisfan&us ^ 
hnedi&us ille Lapidem iu mare projecit , ex quo mtmdtis fundabatur. Sed 
hcEC Dodiffimo Anglo interpreti Tra&atus Joma ridicula, fidla, imo 
a putido graecorum figmento orta videntur , uti pofl: illum quo- 
que fentit modo laudatus Carp^ovius. Verum quod his ridicu- 
lum videtur , Celeberrimus Theologus Joh. van der Wayen graviffi- 
mum judicat , ceu (^uod prifcam nari^x^Tiv manifefte redolet, atque 
Meffiam primogenitum omnis creaturse refert : Vide illum in 
Dijfert. de Hirco Azazei Mifceii. s. p. 1^3- &c. Profedo, quae affert 
ex Judaeis, Chriftianus facile ad Lapidem ans^ularem Eccleliae trans- 
ferre poterit. Si veteres Judsei eodem intellexerunt modo , pro- 
be fundata erat eorum in petra immobili fides. Optandum tamen 
fuiflet , ut aHo fimpliciori & cum didamine Spiritus fandi conve- 
nientiori modo hac de materia locuti fuiflent , quo prudens Ledor 
iis tuto credere valeret. Aliter caufam denominationis refert 
Maimonides. Lapis fundationis dicitur , quia Locus Cidtus hujus 
tZDSlvn IID' muyn aipD ^^2 . divini fundamentum mundi eji, Sanior 
hic mihi contribulibus fuis videtur. 

£ e 3 • S. 22f. 



198 ^^^^' XVL\is, 

§. 22^. Improbo vero, quae Judaei tradunt de difficillima arte 
fuffiendi, adeq ut Pontifex neceife liabuerit peculiari Inftitutione 

Tr. joma C. I. i". D^^yS imSym riiina ':'PtS in n'n ^jpT innDa 

DJ^y^S^ nU Seniores Syriefhii tradideriint Pontijicem Senioribus Sacerdo- 
tii 3 qui eiiw in Loctim cxceljum Domus Abtines evebebant , icil. ut Gloffa 
Bartenoriana liabet nilSpr\ nJ'£)n nDSS ad docendnm rationem aro- 
mata pugillis cafiendi , quippe differt a communi , notante Abarba- 

riele in Comntent. in Leg. fol. CCXLIX, 2. i. m. n-nJOpnn:' S"Tn nafi< 

}Dl«n im8»53 in^JDpD Vn 5<S Sapientes nofiri dixerimt fuffitionem , f^f/^e 
hac die in Templo peragitur , longe difficiliorem ejfe illis , qu<s. aliis diebus. 
Nec enim reliquis diebus ad hunc modum fiffiebant. Ut vero difcrinien 

cognofcatur, afferam modum fufifiendi jugem Tr. TDn C. VI. 2. 

nnnan >hy^:i n"T^o hdtd 2:1 hv D>Snjn rat ^^2^ nnna^ r\Dii^ ^d 

Cui obtigerat thnribulum , colligebat prunas fuper altari , expandebat eas 
extrenntnte thuribuli. Tum ille, qui defignabatur ad (bffitum , hunc 
evacuabat in prunas fuperaltari expanfas. Ubi GlolfaBartenoriana 

tDv Sv nm^p^ S36e nnnan iin3 «Si -i»t3pa n^r^ ^nin n^ra Sj; 

7VT\ kvsbi -1'DPD n'n n»Syi nnnan -jin^ CD'Sn;T.noo n^n omsDn 

OlSnj "?n"1 ZD\C^ ( Sacerdos ) in ara aurea iion in thuribulo adole- 
hat. At quando fuffiebat Die Expiationis prunas in ipfo relinquebat thu' 
ribido y atque Juper eo fuffiebat , neque etiam expanjjone indigebat, 

§. 22«^. Quod porro conflat ex fuperltitiofa eaque iterata 
aromatum evacuatione in pugillos, de qua Abarbanel nDfii-' \nyA 

vjrn -|in3 ejDHD n^^wn muai i»j»i:^:i 1« vmy^^N >6^'U-i2 ip7\ 

n^rjfx 1D3 n^.iiapnD kSdhS vjdh nTn^i «^33 cdiSd nj^t^» KSt? is^iwa 

v:£n Sfc? e^sno ^^ nnnan Sn «]dd niii^pn nij^D y'Dn n^n kS »3 

nnnan Sk V-lSnai Pontifex oram acerr<& extremis digitis aut deyitihns 
ienehat^ atque fuffitiim aromaticum ex. acerra in pugillos fuos evactiabat, ita 
nt uihil in acerra remaneret. Qtm ratione pugillos Juos detiuo implet. Neque 
niim Ss^cerdos M. fvffitum ex acerra in thuribulum effiundendi potejiatem ha- 
het^ fed sk acerra in pugillos ^ ex pugillis in thuribulum, Addo Maira. 

Tr, 



LeviL Xf^L 13' I99 

Tr. deMinift. DieiExp. C. IV. 3. va vm^i^ '^'^^^ ^3n nStSf Tm« 

nn^HK^D Iiiterprete Lud. Comp. de Veil Oram acem vel extremis di- 
gitis vel etiam dentibus apprehendebat atqtie pvlHce fuffimentum ex acerra 
deducebiU in pui^num , usque dum rurfum expleretur itidcm , ut erat ah 
iniiio. Supervacanea erat altera h^c pugiliis capiendi ratio, ceu iu 
Lege non praecepta. 

§. 227. Quod vero fcquitur , niagis olet rationem reperiun- 
dani apud Mamionidem in Tra&. de folenni Die Expiationiim Cap. IV. 

n'nnt^ na nr.nDa cd^jqS no tb>Smn 03 Sy mtopn m nDir 
HD' ^'x^ vjoa npim [n«S nanp nnitjpn Sufftum fuper prunas 

verfus interiorem thuribuli partem ita coacervabat , ut ille arca propinquior 
fed afacie fua remotior ejfet , ne alias adureretur. Confimile eft, quod 
in adolitione fuffitus jugis Mifciinici Tr. n>Dn annotant C. VL 3» 

ni3n i^h'^ -y:Qh bmnr) mt^ n>nT >in imx onoSa informarum" 

{fujfentem ) cave tibi ne coram facie tua ( prope te fuffire ) incipias , ne 

adnyaris. 

§. 228. Denique efFedus incenfionis confiderandus , de quo 
Mofes in Lege noltra mnyn ^v nt!r« n^isan m mtjpn py no5i 

Et obtegat nubes fuffitus operculum propitiatorium , quodfuper te/limonium, 
Levit. XVI. 13. b. Ex aromatibus incenfis naturalitcr afcendit fu» 
mus. Quo major eorum copia , eo major fumus. 

§. 229. Fumus bic vocatur nubes fuffitus, Habcs hanc phrafin 
quoque Ezech. Vili. ir. LXX. vertunt «rp? rS B-vfj.iolfx^.ros. Vul- 
gatus citra rationem multiplicat : Ncbula eorum ^ vapor. py Nu- 
bes dicitur ob fimiHtudinem cum nube coeli , quae vi folis in altum 
afcendit , coelum tegit , ejusque afpeftum , quando crafilior, adi- 
mit. Sed diftindionis gratia nubes fuffimenti , quod ex variis odo- 
riferis conftans igne facro incenfum folvitur , attenuatur , afcendit- 
que inaltum, fitque nubes artificialis fandiffimum tegens, de que 
eftedu in fequentibus. 

§. 250. id quod fumo obtegendum , exprimitur operculum 
propitiatorium , quodfupra teflimonium. Sine dubio verum , quod jam 
fupra ex Mifchna Tr. Joma C. V. i. obfervatur mam domum fimo 

imple-' 



2oa LevU, XV L ij^ 

impktam fuijfe.. Duo enini iiategri pugilli aromatum pertenuium. 
accendebantur. Nec fpatium fandiflimi adeo amplum. Taberna- 
euli quaquaverfum nonnifi X. Cubitorum , Templi J. Longitudo 
& latitudo XX. fed altitudo XXX» Cubitorum. At Herodiani 
altitudo ad XL Cubitos alTurrexiffe habetur. Verum lex nonniii 
meminit opercuU ■propitiam-ii y quod jkpra tejiimonium. Deus llraelis 
habitabat fupra propitiatorium» Hic honorandus fuffitu fuavifli- 
mo precibus innumeris ( quot pulvifculi odoriferi erant ) igne di- 
•vino incenfis rogandus , ut populo fuo gratioiiis ^it , nec memor 
Legip accufantis eum ob transgreffiones. Hsec videtur ratio di- 
fertae mentionis , tum iniSD operculi propitiatorii , tum fuper tejiimo- 
muvt, non fuper aream. Teltimonium hoc potelhtem habet te- 
itandi contra populum , fed tegebatur operculo propitiatorio v. 
Exod. XXV. ai. 22. 

§.. 23 r. UltinTO confideranJus eft fpecialfs finfs nia» frfSl ^ 
non moriitur Legem hanc curate obfervans. Mors intelligenda eft 
pricternaturalis , violenta, quam ipfa manus Dei zclo mota infert. 

Jonathan B. Uziel hinc transfert »> anp n3nS2?Q m¥,z rm' »*?• 
Me morititur igiw injiammayite a facie Adonni. Liquet quam cbriflmie 
Aharoni hcEC dida fuifTe ,. ut exemplo filiorum fapiat. v. JiLpra di&a 
V. i. & 2. S.imimi quique , prseprunis etiam in itatu ecclelialtico , 
Ibliciti effe tenentur de cuku numinis prasfcripto curate obiervan- 
do.. Aiias in manus Dci vivi incidunt. 

§. 232» Forismata ex verffbus 12. & 13^ 

I. Hilajiicu- mm frius- ad aBu expiandum ^ fan&ificandiim Die Expiatio- 
nimt adjereuda erant ,. valebantque- ,. quam gratia Dei per humiles , de- 
votas, Jideles . d Spiritu S. di&atas preceSy. intercejjione Foyitifxis quafta. 
Aharon praemittcre tenebatur luffitum aiperfioni lacriliciorum 
piacuiarium , etiam proprii , hcet jam maAati & fauguiins pate- 
Ea exceptiv 'A.^«5^vt:jwov£UToy quod oratio Pontificis Jeiii Chrifii 
etiamantecelTerit mortem & effufionem fanguiuis fui Joh.. XViK 
XV*:L AlX. XX.. 

II. Datur convenieutia inter fufitmn Sacerdotiim p-egariorum- ^ magni^ 
datur quoque difconvenientia. Illa ; Et ilii & hic tenebantur ad ig- 
nem lacrum ab ara ; Dein ad arbmata facra minutim contula ; 
Ad iQCum facrum j, Denique incenfionem aromatum,. ut tiimi 

inflar 



LeviL Xf^L u.iA- ^l 

inftar afcenderct ad ivecilcLv Dei. Hm vero ; Solus Pontifex tene- 
batur ad vrv^ilov plemim prunis ignitis, pleaos pugillos aromatuin 
niinutiflime contuforum , remoto velo , ingreilum in fandifR- 
mum & incenfionem immediate coram Deo nube ivuiitois ho- 
norando. 

III. At quanta difparitas inter Pantificem Aharonicum & Pontificem Je^ 
fum Chrijium fuffientem. llle ufus vafe terreltri . aureo licet , ad 
prunas ex lignis combultis in fummitate arae vifibilis promen» 
dum. At hic utitur igne divino niente seterna comprehenfo. 
llle fumferat plura & varia aromata naturaUter iuaveoientia in 
mortario probe contufa , fed hic fumit aromata fupernaturalia 
five preces fuas fuorumque plurimas, excorde comminuto pro- 
fedas, vere in naribus Dqi gratas. Ille nudis pedibus po(t ve- 
lum manu hominum contextum in fandliflTmum confimilis na- 
turae intrat incenditque aromata naturalia fumum ad tegendum 
fymbolicam Numinis praefentiam caufantia. Verum hic rupto 
carnis fuae velo manibus Spiritus S. texto in ipfum coelum intrat 
caufam noftram apud patrem adurus , varias benedidiones coe- 
leftes in nos collaturus. ille ingrediebatur, mox egrediebatur, 
vertente anno denuo ingrediebatur egrediebaturque. At hic 
TravTOTg in Tiirono Majeftatis fedet ik to h-xvyx^vnv *^7rs§ nixm , 
unica oblatione & expiatione peradta. 

I V. Periculofa funt preces , intercefflones etiam Pontificum in terris , fi 
dvQfA.cos ^ carnis motu funduntur , ipfis precantibus mortem arcejfunt. 
Judaei non negant, publicos gen tis fuae oratores , quando vide- 
bantur gratiam Dei pro populo iiagitare , horribiliter flagella- 
tos effe a Deo. 

§. 233. Nonum , quod ordine fequitur , mandatum Pontifici 
datuni de (pargendo Cmguine juvenci his verbis conftat v. 14. 
ftiiflDn »j£)^i nanp nni£53n oa by 1^33:^3 .n?ni "nfln aio np^i 

1pr«3 CDin p CZ!'D3'£) ^2t r\V Timi fumet de fanguine juvenci ?7- 
lius ^ fparget digito fuo fuper operculum propitiatorium ortum verfus $ 
verum ante propiti.itoriuyn feptem vicihus de fanguine illo Jparget. A Tex- 
tu originaH recedit Vulgatus , confundendo & toDendo ea , quae 

Ff ad 



202 Levil:, XVL 14. 

.ad rem faciunt. T^U&t quoqiie de fa^iguhie vituU ^ afpcrget digito fep- 
iies contra propitiatorium ad orientem , ut e dicendis liquebit. 

§. 234. Mofes coBfuetae brevitatis ftudiofus qusedam , quse ci- 
tra dubiufii kda. funt , filentio tranfit , facile fupplenda ex nexu 
& fubdrata materia. Ex his funt ( i. ) quod pofl incenfioneni 
aromatum Pontifex rurfum fandillimo egrelilis tuerit ( 2. ) ut vi- 
>dfc'tur, relido thuribuio ( 3- ) quod fanguinem juvenci pro fe & 
domo fua mad:ati e manu agitantis acceperit v. §. 1^4. quod redle 
tradit Mifchm joma Cap. V. 3. 13 DiDo n^ni:^ »00 rD^in m Sir»j 

Eontifex fumebat fauguinem ab illo , qui mifcebat eum, ( 4. ) Quod ea* 

dem Mifchna 1. cit. teitante -yty^v CDlpDJ nari 0J3JI:' Dipa'7 D53J 
hitraverit iti locum in quem ( antea fcil. & eodem modo, quo fuffi- 
tur.us in fandiflimum) intraverat ac Jkterat in hco^ in quo (antea)y/e- 
eerat, puta inter duos vedes, arca nondum ablata. 

§. 235,. Verfans Pontifex altera vice in fandiffimo duo ege- 
rat , Ut TextUS habet : Tum fumet de fanguiyie juvenci illius ^ fparget. 
Primo ex peivi , in qua fanguis juvenci contentus erat , exiguam 
fanguinis copiam fumferat , tum eum fparferat. Tres funt voces 
Aharonicae Hebraicje, quae de fanguine prasdicantur ^eu^» pnr & HTn 
afe invicem ditiinguendae. llla adhibetur de majori copia fangui- 
fiis, quas eJffunditur, veluti ad fundamentum altaris Levit, IV. ig. 
25". 30. 34. Ifta de minori fangninis copia a Sacerdotibus arse Ho- 
locaufti afperfa Levit. I. 5. n. H<£c de minori adhuc fanguinis co- 
pia fpargenda. Vulgo eadem notio y^/ar^f^/ri/ tribuitur & piT & nTH' 
Judico tamen quoddam obtinere difcrimen. Prius vocabulum 
guoque dicitur de fparftone rerum liquidarum & aridarum Ezech. 
X. 2. Exod. IX. fed poileriusde hquidis nonnifi. Sub priori ma- 
jor , fub pofteriori minor copia fpargenda fittitur , unde LXX. 
amant illud per Tt^offxvnv , fed hoc per ^atvnv , T^o<r^xIvnv transfer- 
re.. Prius communiter de fparfione fanguinis ad aram Holocaufti, 
fed pofterius ad aram fufhtus , velum , arcam ( quse parum fan- 
guinis admittere videntur ) praedicatur. Vide quae olini notavi in 
Dijfert. de duabus avibus leproji purgandi §. 7. 

§. 23(f», Haec fpecialior notio robur quoque accipit ex medio 
fpargendi , quod dicitur digitus. Digito fuo iparget. Intelligitur 
ergo exigua copia , ceu digito taiitum, accipienda. Digitus fimul 

medi- 



LeviL XVL 14. ^oj^ 

medium & fumendi fanguinem e pelvi, &:eum fpargendi. Com* 
mode h. 1. Etfumet de fangitim juvenci illius & fparget digito fuo. Non- 
folum digitus referendus^ad fparfionem kdi & acceptionem-. conK 
Lev. IX. 9. bitinget digitum fiium in fanguinem. Saepius praSmittitur 
To h^nintingere tS, nin fpargere veluti Lev. IV. 6. 17. XIV. 6. % 
1(5. Num. XIX. 18. Q.uare colligimus, quod h. 1. npbl & fumet 
idem fit ac *73t3i & iminget. Digitus vero rede habetur dexter , utl 
vertitur in Taj-gum Jonathanis b{J'a> W31&13 digito fuo dextro. Nee 
dubiumefl-, dextrum intelligi , licet non exprimatur, nam ufitatc 
dextra in fundionibus manuariis utimur. Hic notandus eil Ca- 
non Judaeorum, uti illum profert ^. Obad. de . Bart. ad Tr. C3'n3r 

Cap. H. r. pao j<S&{ ij»« j?3i« ix t 'yc^ cn^pn ^d Vbimique 

fimpliciier dicitur manus aut digitus , dexter intelligitnr.. Hinc fun- 
«ftiones manu finirtra fafla^ illegitimae, utr exceptio fanguinis. ibid.. 

237.- Sparfio fanguinis faciunda praGcipitur his verbis : Sparget' 
digito fuo HDlp mDDn UQ "^y fuper faciem propitiatorii- verfiiS' ortim 
IT^SDrt ODSi ^ coram facie propitiaiorii feptem vicibus de fanguine di^ 
gito fuo. Verba Textus funt paulo difficiliora & magis intricata 
apparent, fi verfiones veteres & recentiores confulimus. Aflfunde- 
mus Lucem quantum licet, quasltionibus, quae fequuntur. 

§.•238. Prima hceg : An duplex mandatum fpargendi detur ? An- 
fimplex ^ unum ? Pofterius probat Vulgatus. Eodem propendet 

Lutherus vertens : i|nb ^^Skmi ^mm %\%tt ^i^tw t)en ©uabciv 
0tiil)l fprengen \)oinreii ait* (Sie^enmal)! foH ev alfo t)or \)m 
®nat)en^0t«5t mlt fetnem $?tn(iev t)om Sltit fpven(jem Cum quo 

faciunt Tigurini. Membrum fecundum fumunt pro exegefi prioi^: 
ris. At Oncelos , LXX. Samaritanus, Syrus , Arabs , S. Schmi^ 
dius & alii primum. Ad hos & nos accedimus. Rationes funt i,/ 
Textus Originalis duarum meminit afperfionum , unius in priniOj, 
alterius in fequente membro., Bis praccipit : afperget^ afperget,. xion^ 
femel , ut Vulgatus. 2 Prior a pofteriori differt vicibus afperfio- 
num. Pofterior enim fepties faciunda, non item prior. 3. Dif- 
fert fpeciaii termino. Prior faciunda dicitur »Ja Sp fup^rfaciemy feif; 
poiXexioi: f:Br> coramfacii.. 

F f »•: §. 2^39- 



204 LevU, XV L 14. 

§.239. Altera: An terminm fparfionis differat phraji ^^Q Sy&OfiS? 
Refp. Differt. Si elFet eadem notio , tuni Mofcs non daplicem 
phrafin adhibuiffet. Maxiiiie probatur e v. f ^. fparget fanguinem 

fn^^Sn OQ^I mB3n ly fuper propitiatorium ^ coram facie propitiato- 
rii. Quomodo etiam dittinguunt LXX. prius vertentes ewi to i^a^ 
^^§ioy fed pofterius HotT* Tr^orcovov rS thct^vi^J-a. Quare non proban- 
di illi funt, qui utrumque vertunt coram propitiatorio, Particuia 
K\} communiter notionem fupra , quam recte tenemus , habet ; 
Tum vero maxime , quod bis v. 14. & i^. diftinguitur a coram, 
Confirmatur Traditione JudaBOrum , qui referunt priorem fparfio- 
nem fa6:am tuiffe n^];DS fupra , fed pofteriorem nDD^ infra v. Jo- 
ma Cap. V. 4. 

§. 240. Hinc tertfa furgft quxftfo : An {kngxm fnpra ^ coram 
propitiatorio Iparlus , ipianj .lixaiii yel opc'iL,ulum tetigeiit? Vel an 
laltem prior ? i\ut piurius noi? ? iWiy. Mcgant Judiei , quantum 
fcio, omnes, Nomino Bartmvvam yd jnux C:ip, V. 3. Sy nS '^'yn 

C3'Sfl1J Y^^vh «"b^C □♦yaJ ni'lD:3n Ecce fwi^r^unei propitiatoJ'ium ( ma- 
le in Syrenhufiana translatione transierttir 'i;f//<;w, quafi tffet nonfl) 
mn attigernnt , fed in termm proldpfi erimt. Confenti.rntes ^ Sering- 
hamio 1. cit. etiam allegantur Gemurkiy Jofephus. Dtin confentien- 
tes citantur LXX. Vulgatus, Lutherus , Tigurini, cum quibus quo- 
que facit Joach. Langius ad h. 1. Inluper commacuhita & conipur- 
cata fuiffet (ita ratiocinantur ) arca cum operculo ac fpleadorem 
fuum amififlet , fi annis finguhs tot fanguinis afperfiones arcam 
cum operculo attigifl^ent. Denique non ioluni particula ^jtjS ^o- 
ram hunc fenfum non poftulat , ied nequidem ^p fupra , ceu qUtU 
variae notionis eft , obfervante Noldio in Concord. Fartiiularum ad ^j;, 
$ed ahi affirmant , maxime ratione fparfionis *7y propitiatorium faci- 
undae, quo primo pertinent omnes verfiones, quae vertunt fupra , 
ut Oncelos, Samaritanus, Angli, Belgae, S. Schmidius. Secundo 
(argumentatur A?/^wJw Antiquit: lAh. IV. C. VI. §. 11.) Sparfio 
haec Sy fupru diftinguitur a reUquis feptem , quae »;aV coram oper^ 
culo faciendae erant. Tertio ( pergit B^landus I. c argumentari } 
eadem loquendi ratione dicitur Lev. XVI. 19. de fparfione fan- 
guinis fuper altarc interius ann p l>Sy rvtn fparget fuper il/ud fan~ 

guinem, 



Levit XV 1 14. 20 f 

guinentt gua commate i^ dicitur niSan Sv nfllK ntnfparget etm 
jiiper operculum. At dubium non eft , quiii fanguis iplUni altare 
tetigerit : Adeoque quum iden) fit loquendi modus, nil vetat cre- 
dere etiani ad operculum arae fanguinem pertigide* 

§. 241. Ideni & ego cum ^Lmdo judico , quem m finem fe- 
quentes rationes fuperaddo: (i.)Notio particulae ^y fupra ex origi- 
ne & ufu ordinaria eft; Rede ordinaria aliis notionilDus pracfertur , 
fi gravia non obftant. ( 2. ) Haec ipfa particula in hoc ipfo Capice 
V. 2. 4. 8. 12. 13, 19. 21. 22. exilat & certo notsitfupra indicatque 
objedum , quod tangitur. (3.) Quod plus eft', faepius adhibetur 
Vo cum r\fn hoc fenfu. Praeter locum h. Relando citatum notoLev. 
/Vi. 20. Qiudquid tetigerit caruem i//ius, fan&um erit ^ fpargetur de fan-. 

gnine i}2r\ hv fuper qmmcunque vejiern , (^ fuper TV'^'^ quamcunquc 
inquam ) fpargetur, lavabis eam in loeo fan&o. Dein Lev. V. ^, afper- 
get de fanguine facrificii pro peccato , l^p Sy fuper parietem altaris. In- 
fuper Lev. XIV. 7. ^ fparget nnDDn ^V fuper mundandum Prae- 
terea Nuni. XiX. i8- & fparget ^?!/ fupra tentoriwn Spl ^ fupra 
omuia illa vnfa byi ^ fupra omnes animas , qu<& ibi fuerunt Spl ^ fu- 
prn tangentem os aut confof[iim , aut mortuum aut fepidchrum. corif. de- 
nique Exod. XXIX. 2t. Lev. Vlll. 11. 30. Quando igitur totiuf 
particula ^y in conftrudione cum TMn fparfit fupra notat ac obje- 
dum, quod tangitur, docet, rcdle etiam hoc in loco. (4.) Phra- 
fis Pauli , qu^e exltat Rom. III. 2f. ;?vojs->»^/ov iv tm «vTif atfjiotTi huc 
quoque fatis clare nos ducit. Haud difficulter refpondemus ad 
rationes §. 240. allatas. Judaeorum audoritas nulla eft , quando 
fdcro Codici non convenit. Tum maxime , quando concernit hi- 
ftoriam fub Tabernaculo & Templo I. Praefens vero quajftio ex hi- 
ftoria fub Templo II. Lucem non accipit. Arca enim pofteriori 
tempore deeraf. Idem judicandum de verfionibuj). Quod m fpe- 
cie attinet LXX. illi commode referuntur ad noftram fententiam 
vertentes sTi-i. Vulgatus contrarias favere minime dici poteft , nani 
prorfus omifit translationem particulae Sv» Nec ftringir allegata 
ratio contra fenfum ex Textu originali probatum. Si quis objicit 
confputcatum ita fuilTe arcae operculum , confimili premitur in.. 
commodo , fi quis oggereret pavimentum fandiflimi ita comma- 
culatum fuiftb Afperfus fanguis , qui purgat , non habetur macula 

F f 3 in 



ao4 LevU, XV L 14» 

§.239. hkQt2i\ An termims fparfimis differat phra/i ^^Q Sj?&OfeS? 
Refp. Dittert. Si eflet eadem notio , tuni Mofes non dapliceni 
phrafm adliibuiffet. Maxinie probatur e v. i ^. fparget fanguinm 

f\"\D3n Ufi^l niD3n Sy fuper propitiatorium ^ coram facie propitiato- 
rii. Quomodo etiani dittinguunt LXX. prius vertentes trrl To/^f*. 
9-n§iov fed pofterius ^«t* Tr^oTcv^^ov rS /Aotg-jj^/y, Quare non proban- 
di ilii funt , qui ^itrumque vertunt coram propitiutorio, Particula 
tjy communiter notionem fnpra , quam redle tenemus , habet ; 
Tum vero maxirae , quod bis v. 14. & ly. diftinguitur a coram^ 
Confirmatur Traditione Judaeorum , qui referunt priorem fparfio- 
nem fadam fuiffe n*7i;aS fupra , fed pofteriorem nDoS infra v. /0- 
ma Cap. V. 4. 

§. 240. Hinc tertia furgit quseftio ; An hnguh fapra ^ coram 
propitiatorio Ipai ius , ipfani aiLaaj vel oper culuni tecigetit ? Vel an 
faltem prior? i\ut piorrus non 1 Ktfp. iNegant Judtd , quantuni 
fcio, omnes. Nomino Bartenoram ad Jom, Cnp. V. 3. Sj; kS '^'^n 
CD'SQ13 f ^kS «Sk CD»y33 n"nD:3n Ecce fnigwnes propitiatorium ( ma- 
leinSyrenhufiana translatione transfertur W/yw, quafi cffet n^DHS) 
mn attigerunt , fed in ■termm proLipfi erniit. Conlenticntes k.Serinjr-' 
hamio 1. cit. etiam ailegantur Gemarki\ Jofephiis. Ddn confentien- 
tes citantur LXX. Vulgatus, Lutherus ^ Tigurini, cum quibus quo- 
que facit Joach. Langius ad h, 1. inliiper commaculata & conlpur- 
cata fuiffet ( ita ratiocinantur ) arca cum operculo ac fplendorem 
fuum amififtet , fi annis finguhs tot fanguinis afperfiones arCani 
cum operculo attigiftent. Denique non iblum particula ^jqS ^o- 
ram hunc. fenfum non poftulat , fed nequidem ^'^ fupra , ceu qUcC 
variae notionis eft, obfervante '^o/^?o in Concord. tarticularum ad^;;. 
Sed alii affirmant , maxime ratione fparfionis Vy propitiatorium faci- 
undae, quo primo pertinent omnes verfiones, quae vertunt fupra , 
ut Oncelos, Samaritanus , Angli, Belgae, S. Schmidius. Secundo 
( argumentatur i^ff/^w^«x -^w^/^M//.^ Lib. IV. C, VI. §. 11.) Sparfio 
hsEC Sy fupra diftinguitur a reliquis feptem , quse »:sS coram oper^ 
culo faciendae erant. Tertio ( pergit B^landus I. c. argumentari } 
eadera loquendi ratione dicitur Lev. XVi. 19. de fparfione fan- 
guinis fuper altarc interius C2^n ]n vSy nir\ fpargHfuper illud fan- 

guinm , 



Levft XV t, 14. 2of 

guinem , gua coaimate i ^. dicitur m^:^7\ Sy HfllK ntn fpAr^et eum 
Jhpey opermlum. At dubium non eft , quin fanguis ipfuni altare 
tetigerit : Adeoque quum idenj fit loquendi modus, nil vetat cre- 
dere etiani ad operculum arae fanguinem pertigide* 

§. 241. Idem & ego cum ^lando judico , quem in finem fc- 
quentes rationes fuperaddo: (i.)Notio particulae ^^; fupraex origi- 
ne & ufu ordinaria eft: Rede ordinaria aliis notionibus praefertur , 
figravia non obftant. (2.) HoBC ipfa particula in hoc ipfo Capice 
V. 2. 4. 8. i2. 13' 19- 21. 22. exttat & certo notatfupra indicatque 
objedum , quod tangitur. (3.) Quod plus eft', faepius adhibetur 
W cum HTH hoc fenfu. Prseter locum h. Relando citatum notoLev. 
Nl. 20. Qiudquid tetigerit carnem iliius, fan^um erit ^ fpargetur de fan- 

guine i:i2n hv fuper qmmcunque vejiem , ifuperT\^^y quamcunque 
inqumi ^ Jpargetur , lavabis eam in loeo fan&o. Dein Lev. V. ^, afper- 
get de fanguine facrifcii pro peccato , 1»p h^ fuper parietem altaris, In- 
fuper Lev. XIV. 7. ^ fparget nnt3Dn 'IV fuper mundandum Prse- 
terea Nuni. XiX. i8- & iparget '^y fupra tentorium Spl & fuprs 
omma illa vnfa Spi ^ fupra omnes animas , qu<& ibi fuerunt Spl ^ fu- 
pni tangentem os aut confojjiim , aut mortuum aut fepulchrum. conf. de- 
nique Exod. XXIX. 2t' Lev. Vlll. 11. 30. Quando igitur totiu« 
particula ^V iu conftrudione cum TMTi fparfit fupra notat ac obje- 
dum, quod tangitur, docet, rcde etiam hoc in loco. (4.) Phra- 
fis Pauli , qu£ exitat Rom. 111. 2f. /A^rji^/ov iv t« »vt» aifAxit huc 
quoque fatis clare nos ducit. Haud difficulter refpondemus ad 
rationes §. 240. allatas. Judaeorum audoritas nulla eft , quando 
facro Codici non convenit. Tum maxime , quando concernit hi- 
ftoriam fub Tabernaculo & Templo I. Praefens vero quseftio ex hi- 
ftoria fub Templo II. Lucem non accipit. Arca enim pofteriori 
tempore deerat. Idem judicandum de verfionibus. Quod \n fpe- 
cie attinet LXX. illi commode referuntur ad noftram fententiam 
vertentes eTr». Vulgatus contrariee favere minime dici poteft , nani 
prorfus omifit translationem particulae Sv. Nec ftringit allegata 
ratio contra fenfum ex Textu originali probatum. Si quis objicit 
confputcatum ita fuifte arcae operculum , confimili premitur in- 
commodo , fi quis oggereret pavimentum fandiflimi ita comma- 
culatum fuifie Afperfus fanguis , qui purgat , non habetur macula 

F f 3 in 



206 LeviL XV L 14. 

jn loco , qucm nemo adeundi copiam habuerat , excepto Ponti- 
fice illo die i quo fuffitus denfior tenebras adyto attulerat. De- 
niquefi vel maxime concedimus particulam Sy» de qua quaeritur, 
tot habere varias notiones , quot GUJJias & Nuidhis ei adfcripfe- 
runt , femper communis & ordinaria rehquis pr^ferenda : Noitra 
vero talis efl:. 

§. 242. Qua£fi:io quarta efl: : Qjiidfibi velit vocttla nn^^p in priS- 
Cepto de fparftone fiipra propitiatorium. Refp. VulgO vertitur /ri one;/- 
tem. Sed verfio haec e(t dubia. Plaga orientalis varie accipi poflet. 
Determinamus itaque plagam arcse orientalgm, uti Lev. l. i^. npud 
altare nDlP' intelligitur plaga orientalis arae , fic h. 1. fnpra propi- 
tiatorimn ad orientem fcil. ArcEe. Atque ita Pontifex noverat , quam 
plagam arcae afpergere debeat. Haec plaga ad fpargendum prcc aliis 
erat commoda. Pontifex enim proximus huic lateri adflabat , at- 
que ita fadla fparfio in confpedu Dei arcae infidentis. Progre- 
dior ad 

§. 243. Quasftionem quintam : Qiwt vicihus Jparfones fanguinis 
JHvenciin fan&ijjiwo repetitdi fuerint ? Re(p. llli , qui juxta §. 238. 
unicum fpargendi mandatum h. 1. exiltimant, necefie habent dicere, 
quod fanguis juvenci fepties fparfus fuerit. Quando vero fupra 
§. cit. duplex dari mandatum probavimus, fequitur, quod in nu- 
mero fparfionum errent. Qui vero duplex mandatum Itatuunt, 
minimum odto nunierant fparfiones. Septem membro fecundo 
diferte exprimuntur. Ad has accedit una tada fupra propitiatorium, 
juxta membrum commatis primum. Quam maxlme probabile 
efl:, quod numerus a legislatore expreflus fuiflTet , fi bis aut ter &c. 
fparfio repetenda , ficut vices fparfionis coram propitiatorio expref- 
fae funt. Quando vero vices non exprimuntur, rede unica tan- 
tum intelligitur. Confirmatur clare v. i^. Et faciet ( Poutifex) 
cmn fanguine ( hirci ) quemadmodum fecit cnm fanguine juvenci ^ Jp^ty- 
get ilhm fupra propitiatorium ^ coram propitiatorio, At haec pofterior 
fola conftabat feptem vicibus : Ergo prior minimum una vice ada 
fuit. Judasi conftanter tradunt odo fpnrfiones. Tr. Jonm C. V. §, 3. 
mcrh V^^iJ rh^rh nm UDD nm Sparfit exfanguine juvenci i femel 
furfum ^ fepties deorpmh Idein dicunt recentiores , veUui Rafchius 

ad 



LeviL XVLiJf, 207 

ad b. l >nn. vJs:' r\v n^^^^n uaSi yDB^'03 nn&e nfcim «lyaif^a nin? 

mOa^ T't nSvaS 'N Verbls & afperget digito fuo, tim fparfio fuh- 
intelli^itur f & quia dein additur, & ante! propitiatorium fepties 
fparget, mvimus unamfuperius , feptem inferius faBas fuijfe. Et JS^r- 

tenora ad Joma Cap. V. 3- fi^Syn nniDij Stt? minD nSya'? nn» 
g>Sdu pkS nSk d»wij nmsDn S;; &tS nns7 m^yi ntJoS ptc^ni 

UnafpArJiomm fupra in extremitate propitiatorii fuperiori } Atfeptemin^ 
ferius in crajjitie ejus. Neque tamen propitiatorium ( fanguis) attinge' 
bat , fed in ten-am decidebat. Conf. Abarbanel f. CCXLIX. 2. Beclui 
f. CXXXIX. 2. 

§. 244. Specialiorem modum fparfioiium vel numerationis 
lex non determinavit. Determinant traditiones , & Jegimus in Jo- 

ma Cap. V. 3. «S*{ n£)aS «Si nSyoS t<S mynS ^^^i^m n>n «S 
nn» ^^^"i nn« o';it:?i nnN nn^^i nn« nm r\m tvn i3i tj^Sxaa 

V3C?l nnii U^^l nnfct C^am ( Pontifex ) mow intuebatuv ad fpargen-. 
dinn furfiim aut deorfum , fed qiiafi flagellator : Et fic numerabat j Semel , 
femel ^ femel , yewe/ ^ />// , femel ^ ter , femel ^ quater , femel ^ 
quinquies, femel ^ fexies , femel ^ fepties. Ex verfione Sheringha- 
mii. conf. quoque Maimonides Tr. n"» mUJ? C. III. qui infuper ra- 
tionem hujusmodi numerationis refert ni^m nJan njES'» tiQV 
yZVn SSaa nini?fctn ne alias ohUvifcatur ^ primam afperfionem nume^ 
ro feptem comprehendat. Quia enim prima alius fpeciei erat , fapien- 
tibus a^quum videbatur , ut feorfim nominetur, neve confufio ali. 
qua oriatur. Confimilis aK^ilBet» in numerandis diebus & feptima- 
nis Pafcha inter & Pentecofl:en v. Not* 6. in Goodmn L. III. Cap. 
V. 5. 6. 

§. 245. Quando Mifchnici modum fpargendi illufirant fub 
pcrfona ilagellantis fi]»S2:a3 ut fagellator , vel , ut Bartenora vertit, 
npSo3 ut qui verherat , modo verherandi poileriori tempore inco- 
gnito nullam affundunt lucem. Ipfi magifl;ri variant. £x fenten- 
tia B^fchii , etiam Bartenor^x, innuit Mifchna non profpexiflTe Sacer- 
dotem M. ut prima vice furfum fpargeret, & fecunda deorfum , & 
tertia furfum , denuo & fic deinceps fine ordine , fed ita fparfifle , 
ut lidor folet reos verberare , ut eflfet ftru(Sa feries & veluti textus 

ordo 



ao8 LeviL XFl 14. 

ordo fparfionum , ita ut fecunda fub prinia , «& tertia fub fecunda , 
& quarta fub tertia, & fic deinceps fingulae ordine fierent. In 
Tofaphat vero dicitur, non neceffeeffe, ut fingulse fparfiones ordine 
fiertnt, fed Sacerdotem M. inferne deorfum manus collocafle cum 
fudfum fpargertt & fuperne elevaffe cum deorfum, quemadmodum 
fiagrllator folet manum elevare & deprimere , cum lontes pledit. 

§. 24<^. Duplex hoc fpargendi fanguinem juvenci mandatura 
cefferat in ufum Sacerdotii, Pontificis & Sacerdotum gregariorum. 
Ut enim juvencus madandus pro Aharone & Domo v. 6. fic pro 
iisdem memoratae fparfiones. NuUum fuiflet Aharoni jus fangui- 
nem pro populo fpargendi , nifi antea fparfiffet pro fe , uti nexus 
cum v. if. docet. Et rede fola madatio nondum expiabat. Acce- 
dere dtbuerat fparfio praecepta. 

§. 247. Porismata ex v. 14. 

I, Siijjitus antecedit , [equitur fanguinis fparjio. Ut propitiatio valeat . 
poltulatur interceflio. i. Joh\ II. i. s. 

li. Conjun&a ergo fiint fuffitus incenfo ^ fparjio, Rom. VIII. 34. 
Hebr. IX. 22. 24. 

i II Qid fufft, ille etiam fanguinem fpargit, Idem intercefl^or, qui pec- 
catorum expiator loc. cit. 

I V. Idem quoque Locus fuffitus ^ fparjionis, In typo fandiflinium ; 
in Anti-Typo eoelum. Hebr. iX. 24. 

V. Sanguis ex pracepto Dei fpargendus vere dicitur xii^ct ^anicy>S. 
i. Petr. I. 2. 

Vi. Propitiatorium , quod fanguine afpergendum , re&e tak dicitur h 
dur^ cti'f/,cirt typicum in fanguine juvenci; At Anti-Typicum h 

Vlj. Dantur fparfiones fanguinis fupra & infra ; In coelo & in terra. 

Vlil. SparJiOi qud>fupra, una tantum , at infra plures, feptem. 

IX. Pontifex typicus indigehat ffarjione fanguirm pro fe» Anti- Typicus 
mnniji pro Domojha & populo. 



Levlt XV L 1 f ^ 209 

X. Tradttiones lcckfttt Jurlaica etiam circa fparjionem fanguinis juvenci 
fwit explorandiC. Bomt- tanttim retinenda. Ex didis conftat. 

. §. 248. Subfeqiiitur uiandatum decimum , praedpiens mafc 
tionem fiiiuil & rparfionem fanguinis hirci , quae etiam in fanctiffi- 

mo faciunda, v. if. nx Kom oy^ iv^ mmn n^i^is? m unm 
iiK nrm len cznS nt:'j; 'niS'K3 lan m rmv^ n^nsS naa Sk im 

nnSDn ^JSSi rnSDn Sy Po/?e(f maEtabit; hircum y facrificitm iUud pro 
peccato ( qtiod ) /ro popido , brferer etiam fineuinem ejus intra vehim ^f? 
faciet cinn fanguine ejus , qiiemadmodum fecit c:im fmguine jfiivenci illius 
ac fparget eiim fupra propitiatoritim ^ coram propitiatorio. Permanet 
Vulgatus in errore fuo ; Vt afpergat e regibne oraculi. Confimiliter 

errat Lutherus"': itiit) Htnit aud) (pmx^^m i)onten (te(]fit t^ett ^tm 

t»en^@tuI)L Utraque verfio Textui originaJi clare contrariatur 
omittendo Iparfionem feipya propitiatorium v. dida ad §. 238.. 

§. 249. Mandatum hoc, ceu quod magnam partem cum arr- 
tecedente coincidit , prolixa haud indiget explicatione. Quare 
brevis ero. Ouando Jex pr^Ecipit poftea maBahit , duo filentio invoU 
vit i Primum , quod Pontifex fparfionibus abfohitis gradu retro- 
■grado venerationis tefl;andap gratia e iandifiiimo in fanduni egref^ 
fus \it. Alterum , quod rehquias fanguinis , ceu quae ad afios fa- 
cros ufus adhuc fervandas erant , credibifiter in fando repofueriL 
Mofes hoc de repofitorio filet ; at loquuntur Mifchnici Joma C. V. 3. 
Sd^hd mn^ ^nrn p ^y in^jm «y» Pontifex exiht ^ fuper colwn^ 

nam atiream , qua in fan&uario erat , coUocabat fanguinem. Abarbanet 
confirmat memorans 3nia p cotumnam , vel fi mavis tocutamentunt 
ex attro f. CCXLiX. 2. c. f. Quod quoque Maimonides piobdit Tr.de 
X>ie Expiatinnis C iV . Egofaciie confentio. Quando enini infando 
& fandilfimo , tum quae fixa erant , tum quae movebantur , auro- 
fplendnerant , quare columna ex vihori Liateria ? nu^uov, acerra^ 
pelves exiltebant aurea^. Quare nullam fidem Sheringhamio ad hunc 
Mifchnae locum liabendam eflTe judico , quando opinatur cohun" 
nam auream vocari, non quod ex auro confiiiterit, fed propter ope- 
ris praefl:antiam , vel quia purpurea erat & auri fpeciem referebat. 
Speciem argumenti habet , quod provocet ad !{. Afcher teitantem 

jpelvimcom fauguine repofitam fuiflfe p« hy fuper lapidemt quieraf 

Gg iz? 



aio Levit XV L if. 

jn faN&uario , fed Rabbi i^fcheris audoritas non aflurgit ad audlO' 
ritatem Mifchnae, quam quoque recentiores , ut didum, probant. 
Nec opinio ejus probabiHs elt, ob modo dida. Forfan tantum eft 
error defcriptoris, qui pK lapis legit pro p loculamentum. Vir do- 
dtiflimus non mcretur airenfum dicens Hebrseos , quidquid pretiofmn 
aut ad colorem vel fimilitudinem auri effi&um , aurum vocare. TOt 
vafa , quae in Templo aurea dicuntur , ex auro erant. Quando 
Vir memoratus provocat ad veftes Fontificis 3nT >"t:i3 veps aureas, 
quae tamen haud erant aureae ; Facile relpondemus : Non quideni 
erant ex toto aureae , fed tamen ex parte , v. £xod. XXVlIi. 20. 
22. 23. 24. 26. 27. . Alter Locus , quem citat ex Eccles. XII. 16. 
jriTn rhy nihil probat. Om«es fciunt improprium obtinere fen- 
fum , quando proprius impoflibiHs e(l:. Certe nemo opinabitur, ex 
partibus corporis humani quasdam ex vero auro conltare. Sub- 
ftrata materia determinat fenfum proprium & improprium. Quan- 
do vero Traditionarii referunt fanguinem in fando repofitum fuilTe, 
fidem merentur. Etenim , ut leginuis v. 19. poftea ufus ejus in 
hoc fando Loco Lege divina polcebatur. 

§.^'250. Sanguine ita repofito Pontifex exibat in atrium Sacer- 
dotum madaturub hircum. Vidima h.rc primo vocatur n^jD hir^ 
cus ( vide quse dixi de hac animalis fpecie §. 78. ) dein mmr\ il- 
lud facrificium pro peccato, Digito quafi monftrans v. 9. ut diftin- 
guat ab hirco vivo dimittendo v. 10. Ille fpeciah modo facrificium 
pro peccato audit, ceu cui mors obeunda erat. Hinc infuper uyh lj:^N 
quod pro populo , popufi aere emtum, loco & bono ejus madandum. 
Aliter ac res fe habuerat cum juvenco. 

§. 251. Madabat hircum hunc ipfe Pontifex , Lege & Tradi- 
tione aftirmante. Quae de modo madationis fupra §. 1^8. 159. 
dida funt , nolo repetere. 

§. 2^2. Mactabat etiam eodem in loco , in quo juvencum v. 
dida §. 160. quibus addo duo teftimonia , Abarbanelis in Comment. 

in Legem fol. CCXLIX. 'WA cunifiDn tzjv 'vv\D m i3mi:^ Tvn n»a 

ini3'nt:'' n03 TVITW DJjS Statim (acegreffus erat) hircum DieiEx- 
piationis , qui pro populo , eo in loco , in quo ipfum relinqiiebat , iiia&abat, 
fcil. /w loco nia&ationis , qui eft latus arae fepcentrionale v. Ti-. Cnmi 
C. V. I. de quo plenius cognofcendo legendus eft Maimonides Tr. 



Levit. XV h if. 211 

ni'n3n no ubi ha;c leguntur : nJTDn Snn ni^ nirv ^s^ »Jia3: ^^ddd 
'?e' 'ni?a Sjid lyl CD^^i^rf "^nuo n.u3i nynm ^w yr\r\ ^\rw 
\m fc^-^pj mn nrn r^nan Sd CD^y^B^i r\^vs 'ym ^yrsv nnty 
C:3>;^np tyip u ptjmw aipDn fc^mi Interprete Liid. Comp. de 

Veil : A pariete aquilonari ad altaris crepidinem erat latitudo LX, cuhi-- 
toriim ^ femijjis ^ ex adverfo pariete vejiibidi ad parietem atrii in ori- 
ente fitum , erat longitudo cubiturum feptuaginta fex. Qitadrttm hoc totum 
tiquilomre dicebatur. Hoc loco ma&abantur viBimiZ fanBiores. 

§. 2S3. Idem Pontifex, qui hircum madavit, etiam fangumeni 
cjus pelvi excepit , ut Mifchna Tr. Joma C. V. 4. tradit h Wnn 
im nN Pnroa Sspt }^niS^ yV^n m Hircum d adducebant, ma&a^ 
hat eum, pateraqiie excipiebat fanguinem. v. alia §• 161 - 164. 

§. 254. Sangui^ hic exceptus ftatim in fandiflimum a Pontifice 
ferebatur. Elt eadem phrafis njlD^ tvzi^ intra velum , quae jam 
ad V. 2. & 12. expoQta, Nunc nuUa ratio committendi eum Sa- 
cerdoti ad agitandum v. fupra §. 164. Intraverat autem Pontifex 
eomodo, quo antea fuffiturus & fparfurus fanguinem juvenci v. 
§. 20^ - 212. 

§..255. Sub Tabernaculo & Templo I. Pontifex inter ve(fles 
arcce ftans fanguinem hirci quoque, ut prius juvenci, odies fpar- 
ferat, femd fupra, infpergendo ipfum operculum propitiatorium, 
fepties coram eo. Alia non addo, quam ^x^ci<Poffiv ex Mifchna Joma 

c. V. 4. nnN mtn nini nmiff oipaa nayi dodjs:^ oipoS djdj 
nmh ifh) n^yQS ^b nnnS pDno n^n kSi ntDQS v^m nSyaS 
nn^ nn^5i nn« nn« njta n^n "^di J^>S:^a3 intrahat per locum , per 

quem antea ; Stabatque in loco , in quo antea Jlabat , ^ fpargebat ex illo 
femel fupra & fepties infra ,* Nec attendebat in fpargendo , 7ion furfum ^ 
non deorfum , qunji jiagellator. Et Jic numerabat femel , femel j femel, fe- 
tne! , ^ his ^c. Quando vero fub Templo 11. Arca deerat fparfio- 
nes memoratae fpargebantur quidem , Ibd neque operculum arcae 
tangere , neque coram eo lieri poterant. 

§. 256. His quoque fanguinis hirci fparfionibus finitis Ponti- 
fex teftans venerationem erga Deum in flmd:um regreffus erat , re- 

G g 2 poiue- 



^' 



2iz LeviL XV L if. 

pofueratque peivim cum refiduo fanguine in fecundam , quae ibi 
erat, auream columnam , ut communiter Mifchnici tradunt , Tr, 

Joma C, V. 4. S3»n3iy 'TiPn p h^ in^Jm ^JX» Egrejfns eji ^ collo-. 
caverat ftiper columnam fecimdam , qudiin Templo. Aliter quideni opi- 

natur R. Jehuda fequentibus verbis 13^3 r\m p nhi^. C2V iTn kS 

rnpnsn "^j; ijd3 nrm nwn tm n'jm icn cdt Sdj Nonerat 

ihi nifi tmum loculametitim , fumebat igitur Janguinem jtivenci ^ tum de- 
ponebat fanguinem hirci atque fpargehat ex eo juxta velum Putat enim 
memoratus Rabbi unum nonniii loculamentum necefliuium fuilFe, 
nam quando tertia vice Pontifex e fandillimo in fandum intrave- 
rat, ille prius peivim , in qua fanguis juvenci , acceperat, & tum 
in eundem collocaverat locum fanguinem hirci. Sed juxra K Je- 
hndayn tts ie non habeC, unde Bartemra exprefFe negat T\y^T\ deci- 
fionem efTe fecundum /(. Jehudam. Maimonides in Tuo , quem de 
Minijlerio Diei jExpiationis xdiciuit t tradatu, duarum quoque memi- 
nit columnarum. C. IV. 

§. 257. Ex didis conftat , quod Pontifex duabus vicibus per 
annum cum fanguine fcil. juvenci & hirci in fandiflimum ingrelTus 
fuerit, nunquam cum aho fanguine. Ahus introitus cum lauguine 
nuUa in Lege Mofaica mentio. Hoc, quod explicamus, reftringit 
ad duos hos cafus. Confentiunt Traditiones Judseorum Tr. a>n3T 
c. V. I. 3nTn r\2m *?yi na-ifln hy) onan ?o Sj; n'?n"pyE2 pn 

Sanguis ( juvenci & hirci ) pofcit fparfonem inter duos vsSles , fuper ve- 
lum ^ fuper altnre aureum, At mox §. 2. traditur fanguinem ju- 
vencorum & hircorum, qui comburendi , nonnifi poftulare fparfio- 
nem Dmn n^ta 71?1 flDlDn Sy fuper velum ^ fuper altare aureum , 
non vero inter vedes. Hoc ipfum confirmat audor Epifto]?B ad 
Hebraeos Cap. IX. 7. Pontifex oiTroi^ tS Ivkx.wQ Jemel vel una die in 
anno folus in fecundum Tahernaculum , hoc eft , fandinimum ingrejfus 
eji non fiyie fangiiine , quem ojferebat pro fuis ^ populi aberrationibus. 
Si vero fanguis hircorum & juvencorum comburendorum, qui a 
noftris Lev. XVL diftindi funt , etiam in fanftiflimum inferendus 
fuifTet , verba Apoftoh cum Mofe & Traditionibus Ecclefise Judaicas 
ftare haud poflent. 

f. 258. 



LevU, XVL if. 21 1 

§. 2f8. Porismata ex v. if. 

I. Datur convementia inter Pontijicem Aharoniciim ^ poptilum in Die Eji- 
piationis. Et ille & hic indigebat hilafticis» Utriusque vijSimae 
madandae , fanguis in fandtiliimura inferejadus , femei furfum, 
fepties deorltiui ipargendus. 

I f. Datur etiam difconvementia. Sacerdotii vidima ex juvenco , fed 
popuJi ex hirco conitabat. Maflatio & fparfio fanguinis juvenci 
antecederat , fed fequebatur liirci. Pontifex copiam habuecat ma- 
<3:andi , (pargendi ; non item populus. 

IIT. Ingrejfus ^ontificis in fan&ijjimum Die Expiafwnis , Mofe fejie^ mi' 
jiimum ternis faBus erat vicihis. Scil. femel cum •^rvfiiui & acerra 
thuris v. 12. 13. Altera vice cum ianguine juyenci v. 14. Tertia 
cum fanguine hirci v. i^. Unde fequitur , quod verba Hebr. 
IX. 7. Solus Pontifex «,Ttot.% in fecundum TAhermculum mn fine fangui- 
ne ingrejfus efi s de una ingreflfus vice nequaquam exponi queant, 
Tria enim dillinda intrandi prgecepta exftant Res quoque fub- 
ftrata poicit. Pontifex enim juxta v. 12. 13. primo intraverat 
cum dupiici vafe, fcil. illo, quod prunas ignitas, altero quod in 
fandiflimo incendendum continuerat. v. fupra §. 203. 204. utra- 
que itaque manus erat onufta. Nemo vero copiam habuerat 
Pontifici ad manus miniftrandi v. 17. Dcin altera vice cum pel- 
vi, in qua fanguis juvenci. Thure jam incenfo v. 13. 14. Porro 
tertia cum fanguine hirci. De quo prseterea tenendum , quod 
hircus tum demum matflatus fuerit , poftquam fanguis juvenci* 
jam fparfus erat v. 14. i ^. Denique per naturam rei , de qua 
quaeftio , nuliatenus poftibile, ut f<dvos'A^^n^Bvs folus PontifexiQ- 
rens & xarv^uov & acerram thuris & pelvim cum fanguine juven- 
ci ac etiam aliam feparatani cum fanguine hirci unica vice in- 
trare potuerit. Sed dices : Sufficit au&oritas Apoftoli tejiantis, quod 
Poiitifex oItsa^ intraverit. Particula «Va^ vero miam vicem notat. 
Refp. Veneramur &c audoritatem JMofis ac Apoftoli. Salva utra- 
que nobis eft ac efle debet. Quando vero tefte Mofe Aharon 
unica vice fandiflSmum neque ingredi debuerat, neque etiam 
poterat , videndum , annon vocula «W^ alio fenfu commode 
exponatur. Commode vero exponimus ex hoc ipfo Capite Lev. 
XVI. 34. Erit ergo hoq vohis injhtutum atermm ad expiandum filios 

G g 3 Ifraelis 



214 LeviL XPL if. 

Ifraelis ah omnihus peccatis eorum njti^a JinK ubi LXX. ipfam Apo- 
ttoli phrafin adhibent«Va| rS hixuTi. Expiatio verofaAa eft non 
una vice aut adu. Longe pluresadus ad Expiationem pofceban- 
tur. Rede intelligo C3V nnx tma die in anno. Vel fi etiam fub- 
inteUigerem nnN DPS3 iinn vice , haud neceflfaria efl[et reftridio 
jma vice praecife, vel unico ingrejfu, Quin CDJ/fl vice coUeftive ac- 
cipiendum pro toto tempore, in quo res, de qua quseitio, agen- 
da. Qiioniodo quoque ririN (quodApoftolus quoque per «V«? 
transiert Hebr. Xli. 27.) late accipitur ac niajus tempus & plu- 
res adus includit. 

Cum Mofe quoque fatis convenit conftans Traditio Ecclefias Ju^ 
daicae referentis quod Aharon IlHq Expiationis in fandiflimuni 
non intraverit una vice,fed quatuor. Conftat ex ipfa Mifchia Tk 
Joma, ceu quae memorat primum ingrefl^um C. V. i. fecundum 
Cap cit. §. 3. Tertium §. 4. & quartum Vll. 4. Pontifex fub Ve- 

fperam nnnan riHI ci^n nu t^^iinS D:dJ ingrejfus erat ( fan- 
diflimum ) ad eJucendum acerram ^ Trv^sihv. Oppones : Traditio 
baec non convenit cum Mole, hic enim hujus ingrefliis prorlus 
non meminit. Refp. Atlamen etiam contrarium penes eum non 
exftat. noi^oi^oTi? probabilis eft. Lex enim diferte non memorat 
ingreffum Pontificis in fandifl^imum duobus cum vafis memora- 
tis. Non vero memorat, quod ea Itatim exportaverit. Nec cti- 
am credibiie eft. Non enim Pontifex mandatum acceperat cun- 
dandi thure largioris menfurae penitus incenfo. Ad verum pro- 
pius accedit?, quod ftatim poft accenfionem aromatum egreflTus 
fuerit Nulla quoque videtur ratio , quod Mifchnici hunc in- 
greflTum effinxerint. Vel cui ufui ? Necfeminant nec demetunt 
hic in ufum religionis contra Chriftianos. Noli dicere : Ita 
Apoftolo obloquuntur, qui ingrefliim ad £<Va^ reftrinxit. Reip. 
Clare, ut judico, fupra probatum , vocem «W^ de una introi- 
tus vice falvo Textu Mofis accipi haud poflfe. An e re Chriftia- 
siorum eft fenfum verbi facere , qui Mofi contrariatur. Non pu- 
to. Quartus ingreflfus a Mofe non narrabatur , quoniam nihil 
fecerat ad Expiationem. Rei natura poftulaverat, ut vala illata 
commodo tempore exportarentur. Cum Traditione liac , quae 
in Mifchna, concordantMagiftri recentiores, Maimonides.Bartenora, 
Aharbanel 8c tot alii. Vener. AVUS meus ex Hebraeis de Leg. He^ 

hriso- 



Levtt, XV L if. 21 r 

hraomm p. 273. obfervatj, qmd fi quis qiiinta vice ingrejfus fuijfet ^ 
is reus mortis cditus illata. 

Novi in contrarium citari Judgeos celebres , Jofephum de Bello Jud. 
Lib. VJ. C. l<i. & Agrippam B^gent apud Philonem in Legatione ad 
Gajum*p. 103^. Edit. Francof. lUum ttftantem , quod Pontifex 
ancx.^ intraverit. At hunc, fi ipfePontifex duobus diebu^ in an- 
no « KSf\ "^^ '^^'^^ "^S^f K9^ 'iiTfa.m aut illa ipja die ter quaterve intra- 
verit , mortem indeprecabilemfujiinere debeat. Jofephi Teftimoniuni 
jion contrariatur. Accipiendum eft «W^ fenfu, qui juxta Mo- 
fen Aportolo Hebr. iX. 7. dandus. Tanto magis, quod ipfi Ju- 
daei pro quatuor ingrelTibus ftantes ita icribant oyQ U 0J3J 
r\W2 nnx Pontifex femel in anno intravit, ut Relandus citat ex 
Gem. Hier. Joma XLllL i. Gem. Pefachim LXXXVl. r. V. Antiq. 
P. IV. C. VL §. 9. Qui quoque redle notat Gemaricos majo- 
reni niereri fideni , quam Agrippam Regeni in illa ipfa orations 
non voixlfxce^ perorantem. Certiflimum habeo pluribus dodis 
cum Mofe loquentibus redius credi , quam regi contra Mofen 
teftanti. 

Accedit , quod hoc noftro tempore , quo Antiquitates Tudaic» 
magis excoluntur , longe plurimi reperiantur , qui Mifchnico- 
rum Traditiones probant, ut ex noftris Leideckerus, Braunius, i\e- 
landns , Il^nius ,* Ex Lutheranis , Franl^us , Lundius , Qttijiorpius , 
Dajfovius , Deilingius , Joach. Langius , Danzjus , & tot alii. Qui 
pofteriori tempore contrarium alferunt , non folum numero pao- 
ciores , fed & argumentis inferiores, inter quos Joh. Frifchmuth, 
Andreas Adamus Hochjletter , Joh. Jacobus Seiferheld, cujus argu- 
menta contraria , quce exftant in Differt. de ingrejfufummi Pon- 
tificis in fanEiiim fanUorum Vitembergae A. 171 3. habita, partim in 
antecedentibus deftrucla, partim haud adeo difficulter deftrueren- 
tur, nifi metueremus nimiam proHxitatem. E diverticulo ad 
viam ; fequitur mandatum undecimum. 

§. 2^9. Continens fcopum effedtumque falutarem prseceden- 
tium adtuum v. 16. a. cun^pK^sai S\xw'> »JiD niXDUD C"ij?n hv 'iwi 

CI3nXl3n ^2^ Et- expiabit fanSium illud ab immunditiis Filiorum Ifrael 
^ a defe&ionibus eorum , ab omnibus peccatis eorum. Diitinguimus 
id, quod expiandum, quare expiandum, & expiationem ipfam. 



^IS LeviL XV L 16, 

§. 260. Id, quod expiandum , dicitur tfi^^iipn fanEhmhoc^ Vxt^ 
fc$ |)eili3tl)«nr/ quod alias aii^it fan&KJlmum. Verum eft, quod ali- 
bi anterior Tabernaculi pars dicatur tynpn i^«^«?« , fed porterior 
tZlW\p Wnp fm&um fmj&onmt Exod XXVh 33. At hic ob ne- 
xum jfaH&iJJmmm intelligendum videtur. llla enim pars Taberna- 
euli accipienda eft , in qua antea fanguis ad expiandum fp*arfus erat. 
Quod ipfum indicat n demon(trativmn. Hoc ipfum vult Aben Elra 
monens: CDWpn li^lp ^Jin Hoc eji ipfum fan&im fan&omm. 

§. 261. San&ijfmmn hoc nomen jure fert. Eft enim fandiffima 
Tabernaculi , quod ^yipa fan&uarium audit , pars , Exod. XXV. 8. 
Pars, quam \pnp fn&us Deus modo fingulari inhabitaverat, poftu- 
laveratqoe, ut Miniftri & fubditi tum ante illud, tum in illo fandi 
fint , quemadmodum ipfe fanftus. Sanditas poftulabatur tum ri- 
tualis , tum moralis. Hcec fedemNuminis intimam glorificaverat, 
oculis ei.as. placuerat^ ac gratiam & protedionem adferebat popu- 
lo fanditatis ftudiofo. Ex adverfo immundities cultorum habeba- 
tur ipfum fandiffimum polluere. Quare lex Pontifici data : Ex- 
piahit fan&um illud ab immunditiis Filiorum Ifrael ^ a defe&ionihus eo- 
rumy ab omnibus peccatis eorum. 

§. 262. Sandiflimum expiandum oh inmunditia , defe&iones ^ 
peccata Filiorum Ijrael , quibus illud maculatum erat. Spiritus S. 
peccatorum 5 ceu ^fpiritualium foeditatum hoftis, varie& graviter 
easnominat, ut turpem eorum naturam fiftat, odium adverfus iila 
excitet,, moveatque ad r«fipifcendum. Tria h. 1. occurrunt nomi- 

na, fcilicet mUIU immmditia , V^Q Apofiafia. , mm '^herratio. jUud 

ergo doeet peccatum efle impurum quid, achabere vim polluendi : 
IJhul Apoftaiiam a legitimo Domino, ejusque mandatis ( v. 2. Reg. 
lll. 7. Vill. 2. ) Hoc vero aberrationem a Lege , ceu via ad me- 
tam ducente & hinc ipfa felicitate. Tria hcec nomina conjunda 
indicant varias peccatorum fpecies, ut fcias & Ifraelem varie coi-am 
Deo peccafte, & fandiffimam fedem polluifle, & Deum grattofum 
omnes illas fpecies fanguine ^'avTKry.^ condonare velle. Hunc ufum 
quoqiie aiibf habent fynonyma junfta. v. Exod. XXXIV. 7. 

§. 2^3. Si notiones vocum curatius diftinguere veJlemus, duse 
priores fpecialiori, tertia generafiori fenfu accipiendas videntur, 
Raichius ex parte lioc ipfum obfexvat, quando ad hunc locum ita 

fcri- 



Levil XVI U. 217 

fcribit rnj «St r\m\m K^^pD^? |»Dj3jn Sy Vfc^nsy» »33 niNam 
*j« riDmm nw fc«>n nfc«Dnr an^jt^n S:)S 'jtff «)1D3 Enn^T 

nfi<DiE)3 Tta pDJ3Jn F^^r/^^ ab immunditiis Filiorum Ifrael refe^ 
renda ad i/Iof, qui immmdi fan&iiarium intrant ,. neque id refcifcimtyficti'- 
ti infme dicitur : Secundum omnia peccata eorum. Atqui m\2n 
ef\ nW igmrantia, fed vocabulum a.TVtfi^SQI a defe&ionibus eorum 
Md illos , -qui impuri animo dejiinato ingrediimtur. Exiftimo tamen ver- 
ba ultima nzinNan Sd*? vim generis habere , & comprehendere 
utramque fpeciem, leviorem & graviorem. Ratiories funt ( i. ) 
Huic foli voei iii Textu additur S^ omnia. ( 2. } Differt particu- 
la S«- Antea legis Q ah immunditiis , a defe&ionibus , fed in fine *?D*y 
Schmidius binc verttt : Qiioad omniapeceata eorum. ( 3. ) Sive Ori- 
ginem vocis nNi3n five ufum ejus reipieias , notio generalis conir 
moda eft. Omnibus peceatis quippe ineft aberratio a, via & meta. 
Adhibetur non folum de peccatis levioribus jbb. XXXIV. 37. i.. 
Sam. XIX. 4. fed & gravioribus , ut fceleribus Sodomitarum 
Thren. IV. 6. Idololatria i. Reg, XIV. 6, Hoc generalius includit 
fpecialiora fcil. niKDID d-Axd^x^a-Us immunditias , tum ceremoniales y 
quae ortum habent ex cibis legaliter immundis Jud. XIII. 7. con- 
trediatione cadaverum, aharumque rerum iramundarum Lev. V. 2. 
fiuxu feminis , fangume menftruo Lev. XV. tum morales Ezech. 
XXXVI.. 2^. con£ Matth. XXIII. 27. XV. 18. 19. Eph. V. 3. 
Ut & XiyiW^ apojiafias: Oncelos & Jonathan ima rebelliones , ut 
funt adiones fraudulentae, fumme impiae, uti in fratrera Gen. L. 17. 
Gonf. maxime Anios I. 3.. 6. 9. 11. 13. Exdidis conftat Diem Ex- 
piatiottis vere gratiofam fuifte, populum divinam habuifle fpem de 
venia oranium peccatorum non folum levium fed & gravium cujus- 
cunque fpeciei confequenda. (Juaerisj Ai>e'rg6 tum omhiafine ulla 
exceptione peccata coiidonatafuerint ? Inferius hsec quaeftio^ ffvv ©s£' 
tractabitur. (Juare nunc verbo tantum dieo. Omnes refipifcen- 
tes &. fideles univerfalem peccatorum remittendorum fpem habue- 
rant ; Sed non irrefipifcentes & infideles.- 

§. 2(54. Immunditige , defeffiones ^ omnia peccata memorata; 
ixOAntux Filiorum Ifrael, qui tum populum Dei conftituerant. Inclu- 
duntur Sacerdotes, LevitcE. Nam & hi FililJfrael, ex Ifraeie oriuR- 
tur... Etiam hi peccaverant , adeoque vehia peccatorum indigue- 

H h $a>nt. 



ai8 LeviL XV L i6* 

rant Sanguis expians fpeciatim etiam pro Aliarone & Domo ejus 
fpurfus erat v. 14. Typica ergo expiatio reftrida erat ad Filios Is- 
ra^l, non extenla ad Fhiliftaeos , Edomitas , ^gyptios. Si qui ta- 
men ex Idololatricis gentifaus Frofelyti faderis fadi erant , iliorum 
peccata fimui expiabantur. Sunt & hi Filii Ifrael per fidem & pro- 
tefiioneni fadi , quanquani non carnaliter nati. Conf. infra v. 29. 

§. 2^f, Immunditiae > defediones, omnia peccata Filiorum Is- 
t2L&\ fan&ijjimim polluerant. Nam alias lek non poftularet Expia- 
tionem W^pn Sv fuper illud fan&wn vel fan&ijjimtmu Mirum poffet 
videri , quomodo peccata extra fandiflimum patrata , Hieroiblymas 
& pertotam terram Canaan , ydWf5?/^w«»/ poUuerint. Impius haec 
ceu impoftibilia , effida ridet. Vel cogitat, quod nequidem iandlus 
Deus peccata fciat. Verum lex haec clare docet , peccata, M^a.^ffictg 
ad fandiflimum vi, quam habent, fumme venenata penetrare, quafi 
maculas fandiflimo afpergjere , teftari contra delinquentes ac iram 
Dei excitare. Lucem adteruntloca, quae fequuntur Gen. IV. 10, 
Vox fanguinum fratris tui clamantium ad me ex terra , XVIIL 21. 
Clamor peccatorum Sodomaj venit adme, Pfal. LI. 6. Malum hoc co- 
ram oculis tuis feci. Conf. Luc. XV. 18. Jac. V. 4. Maxime huc fa- 
cit caput odavum apud Ezechielem, qiii fpiritu abreptus plura ne- 
fanda & impia populi Ifrael in Templo patrata vidit , prasprimis 
V, 3« S' 7- ^o. 14' 

§.2^^. Quare expiatio praecipitur faciunda ty*ij?n Sv fuper 
illud fanBum , iive fan&ijjimum. Particula S); indicat Expiationis ob- 
jedum, five fit homo Lev. IV. 20.. five animal , fupra v. ic. five 
domus Lev. XIV. 53. Quomodo h. 1. quoque fordes, quae adyto 
adfperfae, fanguine quafi oblinebantur & ita tegebantur, ut non 
amphus fuerint confpedae. Myfterium hujus ritus etiam ahbi per 
ohtegere vel delere exprimitur Pfal. XXXII, i. Beatus , cujus peccatum 
W3 teBum. Paulus Rom. iV. % Beati, quorum peccata 'iTriK^aKv^p^Yi. 
c«.v te&afunt. Pfal. LI. 3. nnD dele defe&iones meas, ceu turpes afpC'-. 
du in oculis Dei. Conf. 2. Reg. XXI. 13. 

§. 26y. Mediuni hujus Expiationis juxta nexuni eft; fanguis , 
tum juvenci, tum hirci, fparfus fupra propitiatorium, & coram eo , 
ut fupra didum. Non reftringimus ad fanguinem hirci immedia- 
te antecedentem ; Comprehendimus quoque fanguinem juvenci. 

Nulla 



leviL XVI 16. 219 

Nulla ratio diverfitatis. Juvencus seqoe ad expiandum Lege ordi- 
natus erat ac hircus. Sacerdotium pariter indiguerat Expiatione 
ac populus. Sacerdotes rede cointelliguntur fub Filiis Ifrael, quo- 
rum inipuritas expianda. 

§. 26S. Porismata ex v, 16. a. 

L Noli leviter de peccatis , eorumqne efe&ihts eogitare , hqtiii quafi ni^ 
hil ejjentfin auram abirent , aut Deus fimilis ejfet peccatoribus, Judice 
Spiritu S. peccata funt Aberrationes a via fanditatis & hinc metct 
felicitatis ; Sunt dTrog-cf.a-ioit a legitimo, judo, bono, fapiente Do- 
mino ; Smtol}iad-oc^(rloti,fordes, quae poHuunt peccantes & fordi- 
dos filtunt non folum coram facie £cclefiae militantis, fed & tri- 
umphantis , Angelorum , maxime ipfius Dei in coelo, quse ma- 
culas quafi coelo afpergunt haud delebiles , nifi morte & fangui- 
ne facdficii hilaftici a fando fimul & gratiofo Deo ordinati. 

1 J, Non puri quidem etiam funt Filii Ifrael coram oculis Dei } Furijican' 
tur tamen gratiofa ejus ordinatione aifActn ^ctvTt^rixS. Beneficium hoc 
Filiis mundi , Aegyptiorum &c. nullibi promittitur. 

II L Omnia peccata generatim donveniunt in ahe^Tatione , fed differunt 
fpeciatim. Sunt impuritates , defe&iones , leviora , graviora. Omnia 
tamen indigent fmguine fparfionis , omnia hinc fuglenda , patrata 
intercedente refipifcentia & fide expianda. 

I V. Dies Expiationis generatim peccatorufn vmiam a parte Dei ojfert. Si 
particukris a&u tantum e0, caufa in difpofitione hominum latet. 

V. Medium Expiationis ratiom contemtum vidctur : Mors & fanguis' 
vidimaB. Qui rationem lequitur, cogitat : Quis naturalis eft ne- 
xus ? Qpas ^vvctpnf Expiationis ? Chriftus crucifixus eft fapienti- 
bus mundi i^ultitia, Judaeis fcandalum, 

V L Sub V. Tejiamento , qui mediimt Expiatroms a Deo ordmatum t^ «V/- 
s^iif- rejeceran^i nullam habuerant fpem remijjtonis peccatorum. Quanto 
magisjt qu-i fangainem N. Teftamenti notyov h<ibet. Hebr. Ia! 29. 

VII. Sanguis jtcvenci ^ hirci rvTriaug ^ h (rxfS, Peccata Filiorum Is- 
^elrobtexerat. At fanguis Jefu Chrifl;i Filii Dei h d\vB-ilct. >t$tf Trviv^ 
ftocTt Kctd^ot^i^ii purgnt ab omni peccato y toUit fordes & dat pu- 
iltatem. 

H h ^ $. ^6% 



aao LeviL XVI i6* 

§. 2^9. Subfcquitur maiidatum duodecimum dc fangume ju- 
venci & hirci ea ratione in tcntorio Conventus (pargendo , qua 
fpargebatur in fandiflimo. Verba mandati ha^c iunt r^V^'< pv 

CDnj?Qt3 •^inn On« \2VT\ nVia Snt^S Et ficfadet tentorio Cotiven- 
tus habitanti cum illis in medio immmiiitiarum eorimi v. 16". b. Diftin-^ 
guimus hic duo : Locum & iparOonem in eo. 

§. 270. Locus hujus fparfionis exprimitur ; Tentorium Conven- 
tus habitans cum iis in medio immimditiarum yeorum. Vocatur primo 

nyia Shn» LXX. transferunt o-%m f*a^Toplii , quos Vulgatus & alii 
veteres fequuntur Tabernaculum Tejimonii. Minus commode. Vox 
13;iQ non derivanda a IV liipbil Tyn tejlari^ fed a IV indicare ali- 
quid. Jpfa fcriptura clare hanc originem nionltrat Exo6, XXIX» 
42.43. Oftium lyia bni< coram facie Jehova, ubi npi6< conveniam 
vof ad ioquendum tecum ibi , ♦n-J/JI conveni.nn rbi Filios Ffraelis. Redc 
itaque vertitur tentorium Conventus i ®ie J^Utte bcvJufltUtinenCunft 
Locus adeoque deltinatus populo ad conveniendum in reous cul- 
tus divini. 

§, 271. Tentorhim Conventks modo late accipitur & notat to- 
tum tentorium, fandum fimul & landiilimum, vehiti Exod.XXXL 
7. XXX. 16. XXXV. 21. XL. 34. Circumdantiae polcuiit exten- 
iionem ad utramque partem. Commode : Nam tegmina, quae '^n» 
tentorium faciunt, imponebantur utrique parti. AHbi accipitur flri- 
€le. Circumftantiis reftringentibus voceni ad priorem tentorii par- 
tem, quai 2\mfan&um diQxtuv , ut Exod. XXVIH. 44. quando in- 
grediuntur tentorium Conventus fcil. Sacerdotes ad ordinarias fundtio- 
nes obeundum 1 quae vero nonnifi in fanduario peragebantur. Hac 
notione hic accipimus. Difl:inguitur enim a faaflirtimo, pi & fic 
faciet tentorio Conventus. &c. Quando igitur antecedentes fparfio- 
nes fadae erant in fandiflTmio, fequitur, quod hae in alio loco. Jam 
ahus locus juxta circumfl:antlas conveniens haud elt, quam prior 
tentorii pars. Pofcit fignificatus particulse pi qui ordinarius elt 
fic^ fimiliter v. Jos. IL 2. Pfal. CXXVII. 4. Efl:. IV. 16. unde ve- 
teres & recentiores particulam vertunt per fic , hoc modo, fmiliter^ 
Chaldceus LXX. Vulgatus, Syrus, Lutherus, Schmidius & ahi. 

§. 272. Hoc tentorium explicatur porro ans^ pm habitam 
cum iis. Verba duplicem admittunt expofitionem. Vel prg:dican- 

tur 



LeviL XFI. \6o ^^i 

tur de ipfo tentorfo , vel de Deo inhabitantc. Pnor expofitfo 
coQimunior eft. Unde LXX. kT<trftevov creatum ( conf. Hebr. IX. 
II. ) Vulg.jixum. Convenit cum ufu vocis Jos. XXll. 19. ubi 
fDlfi^ habitaf habitamlum J^hovx. Tentoriuni toties l^W habitaculum 
dicitur. Nec non cuni re. Tentorium Conventiis enim erat pe- 
nes tentoria Filiorum Ifrael. Pofterior latis quoque commoda. Ten- 
torium Conventus, \2^T[ ejus , qui habitat cum iis, Toties Deus dl- 
citur per . qui in populo habitat Num. XXXIV. 34. Ego ]D^ ha^ 
hito in medio ejus j Nam ego Jehova habitans in medio filiorum Ijraeh 
conf. Num. V..3. Nec non Exod, XXV. 8- & facient mihi fanl. 
duarium 'nJ3B?l & habitaho in medio eorum. Utraque redie fe habet^ 
pofterior tamen magis emphatica videtur , ut ex fequentibus co- 
gnoicetur. At Lutheri verfio omni fundamento caret ; ©awtl {xt 
fmi) inirein / t)ie mxljit Ik^nu 'Confundit quoque numeros, fin* 
gularem cum plurah". 

§. 273. Qtiod additur, maxime notandum in meJio immitnditia- 
rum eorum , five referas ad tentorium , five ad Deum illud inhabi- 
tantem. Igitur expiatio fparfione fanguinis faciunda. in genfcre 
alluditur ad fitum tentorii & ita ad Deum illud inhabitantem. Cir- 
ca tentorium Conventids cajirametapantur Filii Ifi^ael Num. II. 2. Cir- 
cumcirca cingebatur a caftris Ifraelitarum a plaga orientali , occi- 
dentafi , meridionali , feptentrionali. vide quse cap. cit. iequuntur. 
Unde toties fiftitur "^'inJ in medio. In fpecie accufantur Ifraelitas 
iyuwimditiarum. immundi erant <pvffu Job. XIV. 4. Pfal LI. 7. Ini- 
mundi in vita fubiequente, tum immunditia legali externa , tum 
etiam mentali. Immunditiae autem populi penetrant ad tentorium 
Conventus, partem anteriorem. Non mirum. Penetrarunt enim 
etiam ad interiorem , ut fupra obfervatum. Pollutio fada a Sacer- 
dotibus , Levitis , Ifraelitis , illis qui comparuerunt coram facie 
fandi Ifraelis, ut & illis, qui in caftris vixerant Qui res ex fenfi- 
bus dignofcimus , haud facile concipimus , quomodo immunditiae 
extra tentorium hoc maculaverint, fed cogitata Dei noftris funt 
fubtifiora. Immunditiae mentales prae reliquis fordidae funt. Deus 
Spiritus prceprimis ad mentalia attendit. Nihilominus legimus , 
quod etiam impuritates corporeae polluant. vid. Levit. XII. AtiL 
AlV. XV. praeprimis v. 31 - fin. Num. V. 2. 3« 

H h 3 §. m\ 



S23 levtt XVI 16» 

§. 274. Immunditise] ergo Filiorum Ifrael caufa funt praeceptt. 
Et fic faciet tentorio Conventus , qmd hahitat penes ilios ( vel ejus , qui pe- 
nes illos habitat ) in medio immunditiarum eorum. Verba , fic faciet cla- 
re mandant, fimiliter expiabit tentoriim Conventus, Sanguis juvenci 
primo fp^rgebatur femel furfum , fepties deorfum. Tum quoque 
fanguis hirci fpargebatur femel furfum, poflea fepties deorfum. fer- 
go pari modo & numero fparfio peragenda erat ia tentorio Con- 
ventus. 

§• 275. Q.uandovero anterior tentorii Conventiis pars plures 
habuerat partes , pliira quoque vafa , quaeritur : Q.uo fparfiones 
memoratae dirigendae fuerint ? Termini enim non exprimuntur, uti 
in fanctiffimo fupra propitiatorium & ante prapitiatorium. Ex filentio 
rede colligimus, quod fpecialis determinatio poteftati Ecclefice re- 
lida fuerit. Lex divina generalis determinatur a ftatuto Ecclefiae. 
Noli dicere aram fuffitus intelligendam efle , ceu cujus mentio fit 
V. 18. 19. Refp. Minime. Expiatio enim arae fuffitus clare diftin- 
guitur ab Expiatione tentorii Conventus v. 20. quando abiblvit ex- 
piare fandum illud nnran n&41 "lyiD '^nx nfi<^ & tmtorium Conven- 
tUs & aram illam. Dein expiatio arsefacienda feptem vicibus v. 19. 
At tentorii ofto. Haec enim peragenda confimili modo , quo in 
fandiifimo v. 16. Ergo eft alia. 

§. 276. Ecclefia Judaica vero determinavit fparfiones has ver- 
fus^n^nu 'velum, quod fanflum inter & fanftilfimum fufpenfum erat 
( V. plura de hoc velo §. 19. ) faciundas effe. Unde Rafchius ad h. 1. 
fparget fupra vel verfus velum extra de amhobus iJHs (fanguine juven- 
ci & hirci ) femelfupm ^ feptiss rnfra. Pienius Troi^oi^oa-is in Mifchna 

Tr. Joma Cap. V. 4. Sy UDD nTm 'rv^n Qi n^ Jm nsn tzn Suj 

m fciSi hdqS y^m nSyaS mR pnua i^-^m iXiD^ n::iMQr\ 

nfin cn n^jim y]}m cdt bm Vd^ hjid hm pi Vdi n^na 

lai naaS 'ti rhyn^ nm pnno jni^n 1:1301? nDnai Sj; m^ nTm 

Stimebat fanguinem juvenci > Hirciqiw fmguiiiem demittebat : Spargebai 
ex illo juxta velum , quod contra arcam erat extrinfecus , femel furfum ^ 
fepties deorfum, nec intuebatur. ^c. ^ Jic numerabat. ^c. fumebat fart- 
guinem hirci & juvenci fanguinem demittebat , fpargebat ex illo juxta 
•vdumy quod contra arcam erat extrinfecus 3. fmel furfim ^ fepties deor- 

fum. 



LeviL XVL i6* 22 j 

fnnu ^c. Nihil hac m Tfaditione invenio , quod Legi Mofalca? re- 
pugnet. Sparfiones hae in fand;uario agendse erant. Jani fadae ver- 
ibs veluni in fanduario aflae funt. Facjes Pontificis ita fpargentis 
erga arcani direda erat. 'A^lm, Honorabat ita Deum , & tellabatur 
fe hunc quoque cultum ei exhibere ac petere ab eo expiationem. 
Veluni hoc non ex minimis, quae in fanduario pollta erant. Do- 
cuerat viam nondum ad adytum apertam eife , aperiri fanguinis 
fparfione. Denique quando dicitur v. i8. ^«3^'1 ^ ^xibU ad altare , 
commode intelligitur de continuato gradu Pontificis k vdo ad 
aram, ut infra dicemus. 

§. 277. Porismata ex parte pofteriori v. 16, 

I. Pars tentorii anterior dijfert quidem a pqfieriori jtve fanBum a fanBif' 
ftmo. Attamen conjim&a funt , velo nonnift difcrimen faciente ^ in- 
tuitum arcente. Diftert Ecclefia mih'tans a triuniphante & tamen 
conjundae funt Hebr. XII. 22 - 2f. Diftinguit velum carnis, con- 
jundio haud eft per vifum, fed per fidem. 2.Cor. V. 7. 

I I. Etiam fan&iiarium hahitnculiim Dei , Deus quoque inhabitator fan&ua" 
rii. Qui inhabitat cuno alttmt coelum , is etiam inhabitat fan- 
duarium inferius, mentes humiles, ob peccata & mileriam triftes. 
Jes. LVll. i^. 

III. Miriim ! SanBus Deiis inkabitat fan&uarium quod in medio imptiri- 
tatum popidi IfraeL An purus lucis inftar in hominibus impuris 
habitat ? Minime in impuris, qui in impuritate obledamentum 
habent. i. Joh. L 5. C. At in i.mpuris, qui fordes odio habent 
atque purincationem a fandificatore ifraehs expetunt, intendunt, 
Corinthii , qui Temphim Dei vivi , nondum erant Tgxe»'wf puri 
2. Cor. Vl. 16. Wl, I. Infi^ne hinc folatium pro avidis puri- 
ficationis. 

I V. Hinc illud folum hahitacidum in medio impuritatum Detts inhahitat , 
quod fanguiue expiatur. Habitat in fpiritualibus tentoriis, quae com- 
munionem lucis aeftimant, quaerunt, ut purgentur a peccatis fuis 
I. Joh. L 7. 9. 

V. Eft eadem expiatio in fan&ijfimo & fan&o, |3 ftmiUter faciat itn' 
torio Conventus. 

%. 2780 



224 £mV, XVt 17. 

J. ^78. Maiidatura decimum tertiura prohibens prsEfentiam- 
lallius hominisin tentorio Conventus toto, quo Pontifex intus ex- 
piat tempore ^y mp2 i£)dS litan lyiD ^m2 rvrv fc<*7 an^ SdI; 

Sfci")liy» Snp So ^^31 ina nyn ny^ "ISSOI IHK]: Ulks mtem homa 
mn erit in tentorio Conventus , qiiando ille intrat ad expiandum in [an&o^ 
■usqtie dum is^ exit , ^ expiaverit pro fe & pro domo fiia ^ pro ioto- 
Gcstii ifraeL Interdidtum hoc docet Locum > fubjedura & tempu* 
exclulionis v. 17.. 

§. 279. Locus exclufionis eft tentorium Conventus, uti locum 
hunc feniu ftricliori acceperamus §. 270. fic & hic accipimus pro 
parte anteriori, quae d\m fan&uarium dicitur. Talis erat notio pro- 
xime antecedens v. 16". Nulla hoc in loco videtur ratio prohiben- 
di introitum m fandliffimum , qurppe jam prohibitus v. 2. Nonw 
dum vero proliibitus introitus in fand;um. Quare prohibendus. 

§.280. SubjeiSum proponitur abfolute r Qmnis Imno non'erip 
mtentorio Convent/is,. hoc elt : Nullus erit. Hebraifmum imitantur 
LXX. n«? «v^^wTTo? 4it i'g-ai iv x^ (txjjwj).. Etiam Scriptores Novi Te- 
ftamenti, vide Matth. XXIV. 22. Luc. L 37: Excluduntur hac 
Lege non folum Ifraelitae gregarii , Levitae , quibus nunquam co- 

fia fandum intrandi conceiia erat , fed & omnes Sacerdotes, folo 
ontifice , vel in eafu neceflitatis ejus vicario , excepto. Significa- 
fionis intendenda^ gratia lex habet : Nullus CDlii Adam vdhomo' 
ex Adamo oriundus.. Verba hsec Philoni occafionem d^derunt de 

Pontifice fcribendi [XiB-o^ioQ nq- ©£« CpuV/? , t^ ^h kT^oir^^ov uvS-^aiL 
«7a tTg K^iir^ojv contermina qusdam Dei naturn ( ei ) hoc qnidem minor , 
homine autem potior.. Lih. de fomniis p. If34. fciJ. Nullus homo in- 
grediendi liceHtiam habuerat. At ingrelTus erat Pontifex. Ergo 
videtur Pontifex exemtus e numero liominum. Fhilo confejrt lo- 
cuni Exod.. Vll. i. Dedi te Deum pharaonis.. Pontificem homineni 
fuiflfe citra controverfiam pofitum puto. Inio hoc in verfu propo- 
nitur non foium homo,fed & peccator, r^pote qui aecefle habue- 
rat, ut etiam expiaret /^ro /e.. Exceptio Pontificis non exprimitur. 
Circumilantias , quae in h^gQt enm excipiunt ; Singularis tanien 
apparet locutio : Kullus Adam ex Adami pofteris // in tentorio 
QonveiiiHS.. 

§. 28 r. 



LevH, AFI.17. S2f 

§. 281. Tempus exclufionis : jQuatjdo (?ont\fex') wtrar ad eje^ 
fianditm in fanBo , usque dum is exit. Terniinys a quo eft introitus Pon- 
tificis ad exp/andum in fan&o. Rede hinc colligitur, quod alio tem- 
pore fandum intrandi licentiam babuerit, etiam CT« homo. Noii 
quidem Ifraelita vel etiam Levita , fed Sacerdos gregarius Exod. 
XXVIII. 43. Sacerdotes gregarii in fandto fuffitum incenderant , 
Lychnuchum pararant, panes propofitionts menfae impofuerant aut 
cos amoverant. Ergo fandum intrarant. Hinc porro fequitur phraft 
t2;-lpl hoc loco fan^um intelligendum e(fe, non ranctiflimum. LXX. 
iv T« dyiu), Vulg. infan&uario. Nani m^ homo Sacerdos fempef k. 
fandiilimo exclufus erat. Sed terminus ad quem , eft : Donec is exit 
ex fanduario atque ita folennem expiationem abfolverit. 

§. 282- Ut vero ratioLegis excludentis conftaret, addidltlex: 
iiV expiaverit pro fe ^ donwfna ^ pro toto costu IfraeL Haec folennis 
& generalis expiatio fapientem legislatorem movit ad mandatum^ 
hoc ferendum. Tum enim non folum in fandiflimo fed & fanflo 
expiatio fada & Pontificis & Sacerdotum & totius Ifraelis. Pon- 
tifex , cuius peccata quoque expiabantur , aderat. Aliter typica- 
expiatio fieri haud potuilTet In typicis fubinde ob impotentiam 
fit, quod alias non fieret. Quae fupra dida funt de voce "133 §. SS- 
nec non particula nya §. ^6. hic non repetimus. 

§. a83. JuxtaLegem nullus homo in fanduario tempore hu- 
|us folennis cxpiationis erat: Ubiergo? Copia erat ftandi & grati- 
am Numinis expetendi extra tentorium. Specialia , quae in Tra- 
ditionibus leguntur, habet Maimouides in Tr. de folenni Expiatione in- 

Die Expiationis Cap. IV. hs CDWrpn tffD^j n-ywpn m£3pn nvm 
\^m raTD*7 ah)Hn Y2D ^miiSi pw "tjSd Sd^hh ]d rii^^Tis om 
CDi> Sd3 Sa^na 'iv^n r\v^2 vh^ nmrobr cdSikh tdd \wi)ii 

hyn2 DD*1 f/iD nyra Interprete Lud. Comp. de Veil. Inter^a- 
dum fuffimentum in fan&o fan&orum incendehatur , omnino populus omnis 
7'ecedebat e Templo y Non recedebat autem de fpatio inter vejiihulum ^ al- 
tare intermedio, neque enim qnotidie loco inter vefiibulum ^ altare inter-^ 
medio cedendum erat , niji interea temporis , quo aut intra Templum fuff^ 
mentum incmdebaiur aut infpergeretur Templo fanguis,. 

1 1- S. aS^ 



22,6 Levik Xp L 17, 

5. 234« Porismata ex v. 17. 

I. CDtS^ onmis ex Adamo oriundiis , etiam qui videtur pra aliis exceUere 
ac jus ad Deum appropirjquandi habere , per fe iudignus eji . Unione ^ 
Communione cum Deo. Sanditas & Jultitia arcent peccatorem k 
familiaritate Dei. Pfal. V. 5. i. Joh. 1. 5. 6. 

I I. Horno non folum non fe ipfum non expiat , fed ^ nequidem fpe&ator 
tam admirandi ^ in^entis operis divim ejfe valet. JHuiinlis procul 
a Deo Itat , gratiani petit & exipectat dicens : Adagna feajii tu , 
b Jehova , Deus mi , mirabilia tua ^ cogitationes Jitper nobis. Fial, 

XL. 6. Luc. XVIL 13. 

IIL Mors non folum fed ^ fanguis afperjtonis in fanBiJfimo ac fan&o di» 
vinum eji medium reconciliatioms cum Deo, Typicae typica ; Anti'* 
typicae antitypica. 

IV. Oh i?npotentiam typi ttnus Adam fve homo Pontifex fcii. expiationi 
typica intererat , Oh excellentiam antitypi nullus. Jefus Chriftus 
enim non 4'^«? nudus homo , fed dixv^^uTro? , ut Pontifex Deus, ut 
vidima homo cbnfideratur Hebr. IV. 14. IX. 24. 

V. Expiatione typica dahatur Sacerdotibus aditus ad fan&um, Pera&a 
antitypica datur omnibus fidelibus ceu fpiritualibus Sacerdotibus ad 
Communionem cum Deo &fan&ii. i. Joh. L 3. Hebr. IX. 19-24. 

§. 28T* Mandatum fpeciale numero decimum & quartum, man- 
dans impofitionem & afperfionem utriusque fanguinis fuper aitaris 
cornua & altare ipfum ad fandificandum. , exltat verlibus ig. 19. 

oiai len nzna npSi vSj; 1231 nin» ^hq^ '^m nzmn h^. biT) 
iynx«3 CDin p vSy nTnv lOD nnTon mJ-tp bv |njv n^s^n 

SkHI:^» ^33 n«at:"a W^P) nnDl CnWSi V^^ Cum autem progrejfus 
fuerit ad illud altare , quod coram facie Jehov^ ej} , expiahit illud ^ acci-» 
piet de fanguine illius juvenci ^ de fanguine illius hirci ^ dabit fuper 
cornua aharis circumquaque. Sparget quoqtie fuper illud de illo fanguine 
digito fuo feptem vicibus ^ ( ita ) mundahit ac fan&ifcahit illud ah im-> 
munditiis Filiorum Ifrael. Quatuor diltinfta notabimus. Primum, 
quodnam altare intelligendum fit. Alterum , fanguinis dationem 
iuper cornua altaris. Tertium , ejusdem afperfionem. Quartum, 
fcopum & efFedum. % 28^. 



'^ Levit XVI. 18. 2S7 

§. 2^6. Lex hxc memorat n3?D altare y quod corm facie Jehovcs. 
Duo in Tabernaculo erant altaria a fe invicem diftinda fpecialibus 
nominibus, materia, loco & ufu. Unum dicitur altare nTOpn/«/l 
fttis Exod. XXX. 27. Lev. IV. 7- conftabatque ex auro Exod. 
XXX. 3. Unde dici iblet altare ^ntn ««rfww Exod. XL. 26. ere- 
(ftum erat in fanduario Exod. XXX. 6, XL. 26, ac communiter 
inferviverat fuffitui incendendo Exod. XXX. 7. At alterum audit 

alcare nSiyn holocnufii , conltabatque ex a^re , unde dicitur altare 
rti'nJ ^cw^Hm 2. Chron. IV. r. ftabatque in atrio Sacerdotum , fer- 
viveratque caniibus incendendis, fimilibusque. 

§. 287- QuaBritur igitur , quodnam hoc loco intelligendum fit 
altare ? Pauciffimi fiint , qui altare Holocaufii intelligunt , ex Jud^eis 
Ahen Efra, Sc ex ChxWXhm^ Pifcator. Rationes funt : Dicitur paflim 
altare. Dein recle dicitur coram facie JehoVi& , ut in toto hoc capi- 
te V. 12. maxime quia de Pontifice dicitur KPl quum exiverit ( puta 
ex fanduario ) aii altare , quod coram facie JehovA. Longe plurimi in- 
telligunt altare fujjitus. Si Aben Efram exceperis cun(Si Judaei fe- 

quuntur Trot^ol^om feniorum in Tr. Joma C. V. i^. riMn Sn NPI 

Dnin nDta MT 'n UdS IDfe? Et exibat ad altare , quod erat cm'am fa- 
cie Jeh&v£. Hoc vero altare aureum. Gemarici pariter de hoc altari 
exponunt f. LVIIi. c. 2. s. m. ad TraB. cit^ Ex recentioribus %- 
fchius in Commentario ad Lev. XVL '"» ♦J^^ MIH^ 3nTn n^TD nt 
SdM3 J^ altare auremn in palatio corant confpe&u Domini fitum, & itl 
Ghffa ad fol. citat. addit «IH 'n »Jfi'? 1S<S p3;»nn HJTD iSkI ^//^rf 
exterius intelligi fjequit } Neque enim hoc in confpe&u Domini efi , quod 
tamen non eil verum. Idem Maim. Tr. ri"' nnny & Aharhanel 
Comment. in Leg. f. CCXLIX. 5. init. Ex Chriftianis Ligtfootus , 
Ainsworthus ac reliqui hoc in ftudio exercitatiflimi communem 
Judaeorum fententiam fequuntur. 

§. 288- Hanc & ego fequor fultus Lege divina , quae exftat 
Exod. XXX. 10. Expiabit autem femel in anno Vt\ilp h^ cornua ejus 
ialtaris fufiitus ) e fanguine ( Sacrificii ) pro peccato Expiationurn. Semel 
in amto expiahit illud in generationes veflras. Hic locus evidentiflime 
probat verba Mofis Levit. XVI. 18. 15. de interiori ara fumenda 

i i 2 eSe. 



2^28 Levit. XV L ig. ^ 

eflfe. Nam parallelus eft, quemadmodum autem in Exodo omni- 
«m confenfu ara interior innuitur , ita pariter in Levitico. Ipfc 
fifcator parallclam habet. vid. Scholia ejus ad Exod. XXX. lo. 
Si comparationem con(tituimus , nuUa fupererit difficultas. Con- 
Yenit enim K tempus , quod eft Dies Bxpiationis , quo folo hoc al- 
■tare ejusque cornua fanguine facrificii pro peccato ad expiationem 
peculiariter deftinati expianda. conf. phrafm expiabit nJK^a nriK 
femel in amio cum Lev. XVI. 34. Convenit 3 fatjguis , qui voca- 
t\ir fanguis facrifcii pro peccato OnD3n expiationnmy qualis eft fanguis 
juvenci & hirci v. ji. & i^. Convenit ;i expiatioms obje&um, quod 
eft altare, ejusque cornua , expiabit corma ejus ^ expiavit iUud fcil. 
Altare , modo, guem lex pofterior clarius praefcriplit , imponet de 
fanguine juvenci & hirci, comibus altaris cii-cwnquaque atque infperget 
illudfeptem vidbus. Quo alias verba £xod. XXX. referenda ? Mon 
|)oirunt ad aliam, quam hanc noftram Legem referri. 

§. 289. Rationes , quae fupra §♦ 287. pro opinione Aben Efrse 
prolatae funt , non ftringunt. Etenim & altare fuffitus altare dici- 
tur , quod caram facie Jehov^. v. Exod. XXX. 8. Lev. IV. 7. Spe- 
cies argumenti quaedam latet in voce «i:n 5 ceu quae folet adhiberi 
de egreflTu.e fanduario vid Exod. XXXIV. 34. XXVill. 34. ve- 
rum VGX KP generalem tahtum habet notionem exeundi aut progre- 
diendi. Specialior determinatur a terminis , qui vel relinquuntur 
vel adeuntur, petenda. Terminus a quo non diferte memoratur. 
Unde Ainswortbusy Joach. Langius eum faciunt fanctiffimum. Cum 
his tamen facere non poflTum, quia Pontifex jani fiftitur egreftus e 
fandiflimo, quando fanguinem in tentorio Conventus fparferat ver- 
fus velum v. 16. vide fupra §. 27^. Nec facere polfum cum Aben 
Esra , quia terminus ad quem dicit , altare, quod coram facie Jehova. 
Hoc vero altare eft altare fuffitus , quod Itabat in fandunrio. Ergo 
cxitus e fanduario accipi nequit v. §. 288. Aliam explicationem 
locum habere non video, quam quod Pontifex hadenus itans ver- 
fus velum nunc magis progrelTus fuerit ad altare fuffitus. Ita acci- 
pit Rafchius ad hunc iocum 'i«Tnn Twrw »dS Nxn hmS mobft no 
mf^ VP^Ti naran mmz^ nTm oosSi nimn \u nayi n3nDn S^ 

ilOl^y n'mTQ IppO ^'nnn pnSl n3TDn |D Qiiid Textus vult, quan.. 
do hhst ^3?'1 cm egrejfus fuerii 't Hoc, quod fparferit verfus velum Jle- 

ttni- 



LeviL XVL i% ZZ9 

terttqiie rcmotus ah aliari { aureo ) qiiod introrfum Jped^ahat. QttandQ 
vero fau^uinem altari indebat , tum tenebatiir ( Aharon ) exire de altari 
hoc ^ extra , atqne incipiebat a cornu altaris orientali feptentrionali^ 
Quod ex litu cjus quoquc colligi poteft. Dc quo vero Mainioni- 
des C. III. 17. Tr, mTOl DO ii\Q domo fele&a n^H '"Ill3[?n r\2m 

•yim am^ rasrn |u i^^^^u Sj^ns pnj fr«ini r\m bv r\m, yana 

f 3nS miJam jnSlB^n p3 ^//^re /«/iVw qtiadrattm ^ in hyigitudint 
^ latitudine cuhitale erat : Pcjitum in Templo feptentrionem inter ^ 
meridiem , pra menfa ^ Lychnucbo extrorfum tendens, Contrario ita- 
que modo litus fe habet , quam illum Dodiffimus Anglus Ligtfoo- 
tus coilocat in Op. Tom. I. pag. <;^6. ed. MDCXCIX. Candelabrum 
erat ad latus unum adis , menfa ad altermn. Altare in niedio^ non exaEie 
quidem inter menfam ^ candelabrum fed paulo propius adyto , qitam iUa ,• 
rcribenduni illi fuiflTet paulo remotius ab adyto &c. Quare fi ara haec 
atrio propior , quam adyto , Pontificis erat a velo ad altare exte- 
rius prodire. 

§. 290. Altare ergo fuffitus intelligendum , quod expiandum 
praecipit vSy 1231 ^ expiabit illud. De phrafi hac jani didum §. 
95. quia poUutum, ut infra dicemus , ejus expiatio mandatur. 
Quando vero Expiationes Aharonicae communiter fanguine fiebant, 
hsec quoque fanguine faciunda. Modus tamen differt ab antece- 
dentibus , ut ex collatione conftabit. iitiam expiatio altaris diver- 
fimode agenda erat. 

§. 391. Prior continetur his verbis : Bt fmiet ( Aharon ) d^ 
fanguine juvenci illiiis ^ de fanguiyie hirci iUius ^ dahit fuper cornua al- 
tnris circumqnaque. llle ipfe igitur fanguis juvenci & hirci, quo an- 
tea expiatio tiebat , adhibendus. Non tamen prsecipitur fucceffi- 
vuSjUt primo fanguis juvenci , tum hirci indendus , ut exftat v. 
14- 17. Nec etiam praecipitur , k quo cornu incipere debeat. Haec 
&: conlimiUa potellati Ecclefiae relida funt 

§. 292. Unde in Traditionibus Judasorura legimus talia fuilTe 
ftatutis ecclefiafticis determinata* Conftat ex Tr. Joma Cap. V. 4« 
jpn3 vhm m. jhji ^vv^n cdt TifiS isn tzn htjt Interprete 
Sheringhamio : Sanguinem juvenci in fanguimm hirci ejfuudebat ^ pa- 

113 leram 



ajo LeviL XV L is^ 

teram plenam in vacuam remittebat, COnf. Maimonid. Tr. n"> Jl^lSJ^ Cap. 
IV. & Abarbanel Comment. Leg. f. CCXLIX. 3. pr. Quare autem 
hoc ? Quare fanguis in expiatione altaris commifcetur ? Bartenora 
praeeuntibus aliis Magiftris id ex Textu noltro eruere conatur, in 
quo dicitur ^ acdpiet de farjguine juvcnci illius ^ Jhigiiine hirci i/lins, 
Ergo colligit in> CDn^2P Cina ^-V ntroque fangiiine illiiis, 

§. 293. Conftat dein ex alia Traditione de modo fanguinem 
juvenci & hirci cornibus altaris imponendi Tr. cit. cap. cit. §. ^ 

mm mm n^nnta ppa S»nna j^in \yr\u tivi «tJno Vnnn 

nara Sir nNtonD b^nna «ini:^ oipD n'nn?a n'am n>3nya nu")ya 

HM ioipo3 -»aii< iTV^x »31 >a'j£3n n:ira hy loi^ n'n a&ya pi*'nn 

vjfi*7 nn^nK/ ira rin n"SyaS nmSn jnj n>n |Sd Sjn Ntsnai noiy 

naoS rhyD^n |nu n^n n'S;;t:^ Quae idem interpres his verbis : 

Incipiebat, nnindahat ^ defcendebat y unde incipiebnt ? A cormi orientali 
aquilonari , aquilouari occidentali , occidentali nieridionnli , meridionali ori - 
entali. Loco , quo incipiebat , cum hojiiam pro peccato ojferebat in altari 
exteriori , eodem in altari interiore fniebat. jl(. Eliefer dixit : In loco fuo 
Jiabat, ^ mundabat ^ dabat fuper jingula manum fuperne elevans , eX' 
cepto eo foio , quod ei a fronte erat , quia fuper illtid dabat manum infer^ 
?ie collocans. Haec quia intelledu diflicilia funt & alias lectorem du- 
biuni relinquunt, iliultrare conabimur. 

§. 294. Statim ab initio tJBna > quod nofter interpres munda- 
hat transfert , ab aliis vertitur defcendebat feu placide vel levite)- 
defcendebat. Rafchius f. LVllJ. 2. ad Talm. Babyl. Tr. Joma 8c 

cfe illo Tofaph. Jom Tobh. jJnOKnD Nin HTT ]V£h NDnO W^ ?i*jS 
mnJOS Juxta E^fchium t<l5na Jignijjcatum defcenfus habet, quemad- 

modum in Tr. de fertis in Verbis : KtsnnOl nSiy i^lC^U '• Qua ratione 
ftylus Mifchnas h. 1. conftaret verbis fono diverfis , fed ienfu iis- 
dem, uti idem habet. Nifi malis illud fi<t3n a ni» ita diftinguere, 
ut prius non fimpliciter defcendere fed leviter defcendere notet. Hic 
fignificatus fcopo haud inconveniens. Licet veriffimum fit fignifi- 
catum Sberinghamii longe frequentiorem efle , ac reperiri in iacris 
Lev. XIV. 52. Dein dedudionem illam fanguinis revera ad mun- 
dationem pertinere. £x Magiftris Judaeorura idem velle audo- 
rem Jofaphat Jom. Tobk g, 25; y. 



§. 29 ^. Ex mente primi Dodoris Pontifex priori, quo fangui- 
nem vcrfus velum fpargebat, loco relido altare circuibat, accede- 
batque ad cornu orientale feptentrionale Cdaarumautem plagarura 
meminerunt, quo in loco determinando certiores fint) quod fan- 
dum ingredienti ad latus dextrum erat : Tum illi fanguinem im- 
ponebat ntCDV Thvchl^ ci parte altaris fnperiori verfus iMfe}'iorem du- 
cendo, ne fi oppofita ritum hunc perficeret ratione fanguis deflu- 
ens manum vefl:et.que contaminaret. Poftea ibat ad cornu fepten- 
trionale occidentale , quod ad dextram ejus fitum ( cujus uti jam 
didlum in fundionibus facris ratio habebatur ) atque eundeni fan- 
guinem iinponendi ritum obfervabat, Similiter in duobus reli- 
quis cornibus. 

§. 255. Ab hoc autem diifentit R. Eh'efer («) tum quia pu- 
tat Pontificem uno femper in loco ftetiffe, non vero ad fingula cor- 
nua iviffe (^) tum etiam , quia ftatuit cornibus remotioribus fan- 
guinem a parte altaris inferiore verfus fuperiorem indudum fuiflTe, 
Sed Judasi folent potius fecundum primum dodlorem pronuncia- 
re , quemadmotdum Maimonides & Bartenora in Gloffis anno- 
tarunt. 

§. 297. Idem tamen Maimonides, qui in Commentario Mifch- 
nx exprefl^ ait , dccifionem juris haud efle juxta R. Elieferis fen- 
tentiam in prseclaro opere , quod npin T appellat, hanc folam 

profert Tr. oniS3n C31» mi3V Cap. IV. ^m^D ]m Kin fbD ^lf 

\m fciin'^' vjqS nn^n-^ njnn&jn jq ym ( Lege ^hyvh ) \hvDbn 

?fS3 DS3Sn> tih^ n3 \VD^ ^hyDhn Sanguinem ilkm , quem corMi-. 
bus irnkbat , ab infra ad fupra digito ducebat : Ultima litiB-ktrn^ qua an^ 
te fe fa&a ejl , excepta , quam a fuperiori ad inferioretn deducebat partem , 
ne vejies inc^umarentur. idem tradit Abarbanel Comment. in Leg, L cit, 

§f, 298. Libertatem relinquo haec, quae Judaei habent , vel pro- 
bandi vel rejiciendi. Me quod attinet, non video, quod Mofi con- 
trarietur. Leges Mofaicse concifis verbis prolatae , quando poftea 
obfervanddE erant , indigebant fpecialiori determinatione ob hTu- 
^Uv & ad materiam contentionum prgefcindendum. Miror, unde 
verfio Arabica habeat v. 18. acdpiendo de fanguine vituli ^ de fangui- 
ne hcedi ftmul junBis. Convenit cum fpeciali 7rcc^ct^o(r6i , de qua §. 

2511. 252. 



2}% levlL XVL 18* 19. 

291. 292. Et qpanquam lex non diferte mentionem faciat omni- 
um quatuor cornuum fanguine tingendorum, refte Judaei de om- 
nibus explicarunt. Additur enim :J'3D circumquaque» Nullum er- 
go cornu absque fanguine linquendum. 

§. 299. Porterior vero v. 19. B fparget fiiper illnd de fiiMgtiine 
illo digito fito feptetn vicihus, mn ille ipfe fanguis juvenci & hirci nunc 
commixtus fpargendus dicitur ntm ^ fparget vel faciat ut fanguis 
fpargatdr. vide quas fupra §. 235. de n>'W fparfione dida funt 
Nonnifi hie noto, quod differat ab antecedente: Smiet ]j^J'i '^ da^ 
hit bv fiiper coryma; altaris. Antea ergo videtur pontifex digitum in 
pelvim fanguinis immerfifle & cornua attigiffe illinendo fangui- 
nem cornubus v. 18» 19. quod LXX. vertunteTTidviVsj, minus rede 
"Vu]gatus/ttw^<?i5. Nunc vero digito eoque dextro fanguinem altari 
afperiit j. id non attingendo. 

§. 300. Altare variis conftabat pnrtibus , quare quaeritur, quse- 
nam afpergenda fuerit ? An latus aliquod vel fuperior ejus pars 
five teftum ?' Refp. Tedum. Lex enim habet V^y fupra illtid^ pu- 
ta altare. Ordinaria notio ParticuIcS Sy eilfupra. Quomodo quo- 
que aceipiebatur fupra v. 14. Ita quoque intelligunt Judaei , tum 
prifci Mifchnici Tk Joma C. V. 6. nUTO ^J2^ nno Sj; nin Pontifex 
fuper locum mundum altaris fpargehat. Gemaricis explicantibus, locus 
purus altaris efl: fuperior ejus pars a cinere putgditdtvid. Sheringham. ad 

L cit. Tum reeentiares^ ex quibus Rafcbius ad h. 1. mJDD |nJtS^ *infc5 
m Vy niKTn V2^ ma WJnp S;? mXHkl pojlquam dedemt digito 
fuo datimes fuper comua altaris ,. fpargebat ( Fontifex ) fepteni jparjiones 
fitper te&um, Etiam Maimonides Tr. & 1. cit. l£35«m CD^SnJn nn^n 
Stf Dnnvnn tznn niDi mx nSJias:' ny ^Stii "^Vn Dnrn nDraji:^ 
m:nD idSw qpdi amn n3f3 C3^d;;s V2^ nniD S^; nnij 

VniJlp Pontifex prunas ^ cinerem altaris huc illnc removehat, usque 
dum aurum revelahatur t Tum puram ejus partem fanguine illo commixto 
fepties afpergebat ad latus meridionale eo in ioco , in quo prius iTrid-ijeig 
fanguinis in cornihus ahfoherat. Quotidie enim aromata hoc in alU 
tari incendebantur & quidem ilia ipfa fuffitus matutinus ordinarius 
}am incenfus erat. Quare fcopis pars fuperior five tedum purgan- 
dum erat. Mimme enim conveniens. videbaiurs ut fiinguis fparge^ 
letur fupcr cinerein, 5. 301. 



LevitXFL 19» 233 

§. 30T. Vices fparfionis hujus Lege determinatae funt. Septemvi^ 
cibiis. Pro libertate legislatoris vices variant. Jam odlies, jam fep- 
ties, jam quater fanguis juvenci & tiirci fpargendus aut dandus di- 
citur , uti conltat e XLlll. fparfioiiis vicibus in DiQ Expiationis 
fcil, fanguis juvenci odies fupra 

Propitiatorium & ante illud v. 14. ------ g. 

Confimiliter fanguis hirci v. i^. - ----- g, 

Denuo oflies fanguis juvenci coram velo v. i^. - g„ 

Pariter fanguis hirci v. i(5. - - - - - - - - g. 

Quater dabatur fanguis mixtus fuper cornua v. 1 8. - 4. 

Septies idem mixtus fpargebatur fupra altare. - - 7. 

Summa 43. 

Quem numerum quoque Maimonides in Tr, de Jhlemi Expiatione 
Cap. iiJ. tenet. 

§. 302. Sed cui ufui reliquiae fanguinis ? Non dubium , quiis 
reliquiae fuerint. Licet concedamus XLIIL vicibus fanguinem hunc 
digito jam fparfum , jam datum fuiife, redundaverat. Lex divina 
dilbrta hac de re non exltat, Judsi, quae fequuntur , tradunt m 

Mifchna Tr. Joma C. V. 6. Ser »:iij;Q niD» ^y i^mp rvn cy\n n^is^ 

iSw i^K mm 11D» S« i,^w 7\m x\Tm n^m hvh \wm n3Ta 

inn ]hvm^ S^tS |oj,iS [nDDJi ])y\[> ^nh ffcjxvi nm^ \^Tsv'm 

Pontifex reliqmas Imjus fanguinis in fiindamentim altaris exterioris occi-^ 
dentale ( quod fandiilimum habetur) effundebat, fed reliqiiia fanguiniSi 
qui fpargebatur in altari exteriori , ejfundebantur in fundamentum w^-/- 
dionale (quod minus fandum ) in foffa {fubterranea ) mifcebantur ^' 
in Torrentem Kidroyt effluebant. Hinc hortulanis ad flercorandum vende-' 
bantur. Aliter , fi quis reliquiis fanguinis pecunia non emtis utere=r 
tur, rem Deo facram in ufum communem converteret. 

§. 303. Traditio haec niihi videtur oc^ioTng-of. ReliqufsE elFun-' 

dendaeerant. Atquo? Nonfcio locumconvenientiorem, quam tijn* 

damentum altaris exterioris. Aliae fanguinis Reliquiae in id" effufe 

funt V. Exod. XXIX. 12. Omnem { reliquum ) fanguinem ejfnndes ad 

fmdamentum altaris. conf. Levit.. IV.. 7. ig. 2y. 30. 34. VllL 15. 

K k IX. % 



2?4 LeviL XVI 19. 

IX. 9' Sequente tempore efFufio hsec commoda erat. Altare exte- 
riiis enim in fundamento erat perforatum , ficuti exftat in Tr, 

Middoth C. lil. z. m |'DD CD>3p3 ^w vn jTam n^y\yia ^^2 

jmp SnjS |Wi T\m2 ^mynai p3 jnnv Interprete Conft. 
L'Empereur : Cornn inter occidmtem ^ auftrum hahebat duo foramina 
injlar dimrum narium exilium , per qu<s. fanguis fparfus , cum fuper pulvi' 
num five fundamentum occidentak , tum fuper fundamentum aujlrale de- 
fcendebat ^ mifcebatur uterque fanguis in eanali , ac effluebat in torren-^ 
tem Kidrom 

$, 304. Sed dices ; Tranfeat haec •yrct^dhm in genere. Verum 
quo fundamento ftatuunt reliquias fanguinis , de quibus quaeftio , 
effundendas in fundamentum altaris occidentale. Refp. Fundamen- 
tum latet,fateor. Si vero Legem Moiaicam fcrutamur, aliquod 
Judaei proferunt. Scil. Judasi obfervant phrafin circa effufionem fan- 
guinis variare. Jum fimpliciter legitur effundes ad fundamentum al- 
taris veluti Exod. XXIX. 12. conf Lev. IV. 2^- 3^- 34- VIII. ly. 
IX. 4. Jam vero cum nobili additamento, ut Lev. IV. 7. Et om^ 
nem C reliquum ) fanguinem hujns juvenci efftmdet ad fundamentum alta- 
ris Holocaujiiy quod{ verfus) ojiium tentorii Conventw. Pariter v. ig. 
Quae ratio diverfae phrafis ? In Lege divina nulla vocula fruftra 
fcripta eft. Diverfitas tanto magis notanda, quia phrafis in uno 
eodemque capite variat, fcil. Lev. IV. Quando fcrmo de fnngui- 
ne fparfo in altare Holocaufti , tuni iimpliciter exftat ; Ad funda^ 
nmmm altaris Holocaujii. Quando vero fermo de fanguine dato fu- 
per cornua altaris fuffitus, adeoque fandiore, reliquiae effundendse 
ad fundamentwn altaris , quod verfus ojlium tentorii ConventUs. Quod 
propius tentorio Conventi^is , etiam fandius. Jam fundamentum 
altaris occidentale propius teritorio Conventus , ergo etiani fandius. 
Refte igitur fanguis juvenci & hirci m Die Expiationis citra con- 
troverfiam fancSiflimus effunditur in locum altaris Hoiocaufti fan- 
diorem alio. 

§. 30 f. Huic 7s?ct^uU<Tit addo aliam , quam Mifchnici cum an- 
tecedente conjungunt in Tr. Joma C. V. 7. CDmsian av nJ^j;Q *73 
CD>-ipn ai'?^ nm k*? )y^rh n-^py^ onpn QK.mpn ^]^ '\)mrt 



Levit. XVLi^), 23 f 

CDKi ^t^n CDi nnfi<S yvm ana nt»! nnn» ^^n tziiS n^yti^n a-i 
inN QT 5<a' Q^n ist^j c3'jao mmn m «nay itSay ^;? 
|SiDsy 2n}r\ naTD3 pi SD^nn pi DOS^e^ nSnji:i nTn ^ith^i 

pyy 0Q3 m£l3 /« o?Mwi qpere, quod ordine di&o in Die Expiationis fie^ 
haty fi quodfocium fuum anteverterit , nihilfecit. Sifanguis hirci fangui" 
nem juvenci anteverterit , redibit ^ fanguinem hirci Jfarget poji fangui- 
iiem juvenci, Et fi fwiditur finguis , antequam fnem fpargendi interius 
fecerit , adducet alium fanguinem ^ redibit fpargetque de novo interius, 
Et fic in fan&uario ^ fic in altari aureo j quia fingulis feorfim expiatiofa-" 
cienda e(l. conf. Tr. Q^nDT C. V. I. Verofunillimum eife puto fun- 
diones hoc ordine efle ferendas, quo inLege exaratae exrtant. Nec 
fcio alia fcripturas loca , qua? ordinis inverfionem docent. Literae 
tuto inhccremus. Maxime quod attinet fundiones circa juvencuma 
quae omnino juxta Legem praemittendae fundionibus circa hircos. 
lllae enim tutam parant viam ad fequentes. 

§. 306. Deniqueattendimusadfcopum efFedumque. Jj/(ita) 
mundabit illud ^ fan&ifcabit illud ab immunditiis Filiorum Ifrael v. 19. 
Fiiii Ifrael ( quales non folum gregarii Ifraelitae fed & Levitae ac 
Sacerdotes inclufo quoque Pontifice ) ergo polluerant altare fuffi- 
tus. Quomodo ? Non contredando. Non fuffitu phyfice aut ri- 
tualiter coniiderato illegitimo. Nihil de hoc legimus. Nares Dei 
fuavibus odoribus haud capiuntur Jer. VL 20. Odor phvfice deli- 
catiffimus poteft effe nnyin detefatio Deo Jes. I. 13. Igitur altare 
ftiffitus poUutum erat ab lliraele peccatJs, fpeciatim precibus, ora- 
iibus tantum, absque fide, hypocrifi , & amore peccatorum, quae 
is confitebatur. 

§. 307. Medium purificationis & fandificationis proponitur 
hocloco fanguis juvenci , hirci, isquelfparfus in fandiffimo & in 
fan(ito, coram velo. Non alius fanguis legitimus erat. Et qui- 
dem languis tum datus fuper IV. cornua , tum fepties fparfus fu- 
per memoratum altare. Sanguis ex fapiente & gratiofa ordinatio- 
ne Dei habuerat vim expiandi , purificandi, fandlificandi* Typicus 
typicam, antitypicus antitypicam five veram Hebr. IX. 14. 

§. 308. Lex memorat duplicem efl^edlum : Etmtmdabit ilJud,,^ 
fan&ifcabit illud. Quae eft diflPeritas ? Rafchius ad h. loc. nsa r\rm 

K k » nsi;'^ 



%36 JLeviL XV t ip. 

m^ 1'ri5J^ ^mpy iSya:' B mundabU H/uJ, imtode eo, qmd prate^ 
riernp: Jlt [anBificabU illud in ftUurum. Vulgatus omittit prius , dum 
jnonnifi transfert ^ fanBijjcet illud : Habet ergo pro pleonafmo. 
Neutrum placet. Frsefentis & futuri nullum veftigium. Si unum 
jndicandum , unum aliquod verbum adhibitum fuilTet. Refte ita- 
que reliqui translatores utrumque mundabit ^ fmBificabit retinent. 
Sacrge I^iteras diftinguunt inter nnw & i^^ip > illi opponunt tjatj im-^ 
jmrum : At huic Sin commune , quomodo fcriptores N. Teftamenti 
inter lavari 8c fan&ificari i. Cor. VI. ii. conf. 2. Cor. VI j. r. At- 
que ita mundabit refpicit purgationem k fordibus , fed fanSificabit 
puritatem , fandlitatem , quae purgationem fequitur, LXX» quo- 
que vjalgd ^ng) per KOid-afiltnv fed Wlp per dyioi^ifv vertunt. 

§. 309. Porismata ex v. 18. 19« 

I. Quanta impuritatis fpritualis vis fit , luculento cofiflat ex poUuto alta- 
ri fuffitus. Jpfag enim preces Ecclefiae expiatione , purificatione 
& fandificatione indigent. Quando preces fundimus, rogandus 
fift Deus , ut hand memor fit defedionum , quas iis infunt. 

I I. Si igitnr vis reBe precari , tinge preces tuas fanguine Jefu Chrifii , nec 
femel , fed iteratis vicibus. 

Jll. Effeiius fanguinis f qui hic notantur, probe tenendi funt } Expiare, 
purijicar^ ^ fan&ificare. Nullus omittendus eft. 

IV, Deus, qui Deus ordinis , re&e cokndtis efi. Fundiones facras fri- 
pienti praefcripfit ordine. Quare haud invertendce funt. Hinc 
rontifex yrporepov prius pro fuis peccatis ofFerre tenebatur , iTntrct. 
deinceps pro pcccatis populi. Irrita fuiflTet oblatio inverfa. Pari- 
ter anfecedit expiatio; S.equitur purificatio ; Tandem fandificatio. 

V. Quis dabit rationes fanguinum datorum fuper cornua ? Sangui- 
nis fepties fparli fuper tegumentum arae fumtus ? Vel etiam fan- 
guinum XLIII. vicibus Iparforum ? Et tamen quis jure nega- 
bit, Deo quoque conftare harum Legum rationes ? Nemo nili 
qui opinatur fapientiffimum fapientibus ex rationibus aliquan* 
do non agere. 

§, 310: Mandatum decimum quintum , quod agit de dimif- 
ftone hirci viyj , feqnentibus verbis latum eft pipn f\h isdd nSai 



LevU, XVI- 20. 257 

m. YsxMi ipm ^nn n^ptt-si m :inpm nrirai m^ 'xm ^nx ms 

T^ nWi i7E?n i:^M'n S;? cns^ \r\y\ z:imm Sa*? can^ytyfl Sa tm 
mw j^ite S« cz!n:ny Sj ni^ v^y i^yi^^n kk^ji m:3-ian w c^^k 

"imDn '1^i?t^n m nStJn roflquam ahfohevit expiare [anBum illud ^ 
tentorhm Conventm atque altare illiid , hiram vivtmt adducet, Ttmi 
Aharon ambas mamts Jhas fuper caput hirci illius vivi impoyiet , atque con- 
fitehitur fuper illum omnes perverfitates Filiorum Ifrael ^ omnes defe&io» 
nes eorum , quoad omnia peccata eorum ac dabit illa fuper caput hirci iU 
lius ^ dimittet per manum viri , qui opportunus , in defertum , ut ferat 
hircHs ille fuper fe omnes perverjitates eorum ad terram excifionis '^ di-> 
mittet hircum ilhim in defertum v. 20. 21. 22. Continet mandatum 
hoc jura pofteriora hirci \ivi. Diftinde notamus iila j quce dimit 
fionem ejus antecedunt , & dein ipfam dimiffionem. 

§. 311. Jura , quae dimiffionem antecedunt , funt : Addu&io 

hirci , ejusque tempus .} Tum Xiipo^S-s^rioi ^ Pojiea confejjio i Denique impoji" 
tio peccatornm in caput hirci, 

§. 312. Primum , quod antecedit, eHhirci viviaddu&io, ejusqus 
tempus : Pqjiquam abfolverit expiare fan&um illnd ^ tentorium Conven- 
tus , atque altare ejus , hircum illum vivum adducst. v. 20. Jura ante- 
riora hujus hirci jam fupra defcripta & expofita funt , vid. quse 
fupra ad V. S- 7- 8- 9- lo. Dicitur notanter hircus ilie vivus ilie , re» 
fpiciendo ad v. 10. ut fciamus non fimpliciter hircum vivum in- 
teiligi, fed illum ipfum , de quo dicitur vivus conjUtuetur coramfa^- 
cie Jehov^, ceu qui per fortem divinani jus vitae accepit, focius ve- 
ro mori debebat. Si Ifrael alium hircum vivum priori ilii fubfti- 
tuiflet , dvouug egiftet. Neque prior , neque pofterior Deo accep- 
tus exftititfet. 'A)t^//3e/it hcuc docet , quod multum referat , ut illf^ 
vivus adduceretur. Ratio gravis latet in Myfterio , de quo vero 
fuo loco. 

§. 313. Hujus hirci addu(3:io pofcitur : Adducet, fed quid fibl 
vult haec addudio ? Pifcator in Anal. ad h. 1. debet Hlum admovere^ 
Jive juhetur ut adducatur ad ipfum. Vulgatus vertit per ojferre, LXX- 

j(5q TT^oTotlu, Mifchna Tr. Joma C. VI. 3. xhmun "V^^ ^m "b «3 

K k 3 Pon- 



S38 Levit. XV L ao* 21. 

Pontifex ihat ad hivcum emijfarium. Vox 3>"iipm h. I. nequit plene 
accipi , ut aliis in locis pro vidima, quae iJeo offertur, ut made- 
tur. Q,U£e enim fequuntur contrarium poftulant. Quare nonniQ 
accipio de addudione coram Deo, qua Pontifex cum hirco direde 
coram facie Dei , fymbolice fandiffimum inhabitantis , ftabat ut 
pubhcum exftaret Teftimonium adus fequentes coram Deo agi. 

§. 314. Tempus addudionis indicatur : Pojiquam ( Pontifex) 
iihfoherit expiare fan&um illiul ^ tentorium Conventus & altare illud > 
tum adducet. Codex Hebraeus non quidem diferte legit nnK 
;po/iquam , fed nSsi & abfolvit. Nihilominus cum multis aliis verto 
pojhjuamy admittente particula 1 ( vid. Nold. ) & feniu pofcente. 
Vox nSj vero aotat ahfoivere > rei colophonem imponere, quare ut 
oppofitum T^ Snn in facris exftat Gen. XUV. iz. a jnaximo *?nn 
&; in minimo nSj fniehat i. Chron. XX VII. 34. Joah Filius Zeruj<z 
niJDV Snn ccsperat numerare ^ non rh^ Jtniit. conf. Ruth. 111. ig. 

unde LXX. per cuvumTv. Oncelos : ']ftt^. Jonathan pDfi transferunt. 
Cavet ergo lex de ordine funftionum harum curate obfervando. 
Hircum vivum non prius adducendum , quam Pontifex abfolve- 
rit Expiationem, ut & mundationem & fandificationem , quae duse 
priori comprehenduntur ; £t quidem Expiationem U^lpn fan&i il- 
lius^WQ fandiflimi ( v. 16. §. 260. 261. ) Dein tentorii Conventush- 
da fparfione verfus velum , & denique altaris fuffitus indendo fan- 
guinem cornubus & tegumento altaris. Ex hoc ordine rede col- 
ligitur dimifl[ionem hujus hirci dependere ab Expiatione , tum in 
typo , tum & maxime antitypo. 

§. 31 f. Alterum , quod antecedit eft ^sr^oS-go-/*. TumAharon 
amhas manus fuas fuper caput hirci illius vivi ponet. V. 21. Aharonis diferta 
fitmentio, quiamanuum impofitio haud eft exfundionibusSacerdo- 
talibus circa vidtimam. Laici quoque jus habuerant manus vidi- 
mis imponendi. ( vid. Dijfert. a me publicatam de funBionibus laico- 
Yum circa viB. ) Excipitur etiam hoc maxime folenne publicum Sa- 
crificium. Solius Pontificis erat manus hirco illi , vivo illi ( de- 
nuo ad fubjeftum determinandum lex prcecife illud determinat ) 
manus imponere. Vox originalis "^DD fignificans eft & notat non 
fimpliciter /?o;7fr^ , fed inniti , fulcire manus, intenfis manuum viri- 
bus inniti , quo afFed;us nientis exprimatur. conf. Jud. XVl. 29. 

ubi 



LevU. Xf^L 2U 239 

ubi Simfon dicit«f ^003 mmtem columnis domus. Hebraei duplici 
ex fcopo manus imponere foliti erant, tum ad conferenduni bo- 
num, Spiritum Dei. Num. XXVII. i8. Deut. XXXIV. 9.Unde iii 
N. Teftamento mos manavifc manus imponendi ad ordinandum , 
benedicendum 2. Tim. I. 6. Tum ad imprecandum mala Lev.XXIV. 
14. Quo fcopo manus hilafticis impdnebantur ad indicandum de- 
voveri illa & tradi ad iram Numinis ferendam. Qiiem in finem 
imponenda quoque erat utraque manus. Nifus itaque longe for- 
tior erat. Accedit, quod manus imponendaTtt/jer c^])«^hirci. Ca- 
put animalis pars corporis praeftantiffima & in qua vita confiftit. 
Unde Bocharuis in Hiero<. T. I. L. II. C. LIV. p. 6^7. obfervavit 
fimilem morem ad ^gyptios dimanaffe, ceuqui, tefte Herodoto, 
execrabantur vidtimarum capita in haec verba : Uf fi quid mali aut 
ipfis immolantikis aut toH ^gypto futurum fit, id in hoc caput convertatur, 

§. 315. Tertium, quod cum antecedente conjundliflimum, eft 

confeffio peccatorum popuVi. Et conjitebitur fuper illum omnes perverfita" 
tes Filiorum Ifrael ^ omnes defeSiones eorum, quoad omnia peccata eorum, 
Ritus externi in facris poftulant verba , quae declarant eorura in- 
tentionem. Sola ;es/po9-£Wa, minime fufficeret, effetque adio «A07.0C 
ac Deo ingrata. Vim illa accipit a confeflione peccatorum , qua 
Pontifex teftabatur fe capiti hirci populi peccata, quae confitetur, 
imponere. Probabile eft , quod Joach. Langius ad h. l. obfervat » 
etiam tum , quando lex folius ;t2/^o^£<r/«f meminit , confeflSonem 
fuifle prolatam omnium , maxime quando vidima peculiaris erat, 
veluti Lev. IV. 4.. 29. 

§. 3 17. Vox minn communiter vertitur per confiteri. Con- 
veniunt, quotquot legi , verfiones & interpretes , tum prifci, tuni 
recentiores, fi excipis translationem , quse reperitur apud rolum ad 
h. I. projicere faciet fuper ipfum poenam iniquitatum. Malo hic 
mukitudinem fequi cum fufficientibus rationibus, quam unum al- 
terumve absque illis. Ex indudione locorum conftat vocabulum 
hoc notionem conjitendi peccata tenere Lev. V. 5. XXVI. 40. Dan. 
IX. 20. Neh. IX. 3. Circumftantiae dein fignificatum probant. Le- 
gislator agit de x^'?°^i<^h facienda in caput hirci , de peccatis tol- 
lendis. Qpam convenientiflimum igitur, utpopuli peccata coram 
Deo confitenda transferantur in facrificium piaculare. Objicitur 
(a) radicem riT notare projicere, Verum, fed nunquam rmnn- 

Qui 



240 LevlL XV L 31. 

Qui confitetur, ille quoque peccata projicit ^ vel rogat Deum , ut 
a peccatore auferantur. ( b ) in fignificatu conjheri indicari con- 
feffionem laudis, uon peccatL Fairiim, Nam Plithpahel rsn^nT^ fem- 
per notat coufejjionem pccatorum. Indudio probat, Etiam Hiphil fu- 
binde hanc notionem tenet v. Pfal. XXXli. ^. Prov. XXVIII. 13. 
Veteres videntur elegilTe to Hitpaiiel indicaturi fervorem confiten- 
tium, ut gratiam apud Deum inveniant Notatu quoque dignum, 
quod lex poftulet confeffionem vSy fuper illum fcil. Hircum , ut 
clarius fciamus hircum eiTe, cui peccata Filiorum Ifrael imputen- 
tur, hircus ipfe peccatum non, noverat , at-fapientia & gratia Dqi 
deftinatus , ut Pontifex peccata populi ita confiteatur , quo clare 
Gonitet data illa efle huic hirco, [uper illum, 

§. 31 8- Confeffio peccatorum extenditur vl^ perverjttates ^ h- 

' feBiones,peccntit Filiorum Ifrael, & quidem, quod notandem, ad S3 

omnia. Tertia vice lex repetit '^^ omnia. Convenit cum lege v. 16. 

Qugedam tamen eft difFerentia. Hicfitraentio niJiy^ fe^i ibi mNaia. 
Hic ternis vicibus repetitur Sd» at ibi femel tantum. Vox py vi 
originis notat perverfam adionem legi redae contrariam. Legisla- 
tor praecepit : Vive fecundwn Legem , ied peccator vivit contra Le- 
gem. Ergo peccatum eft pV aEiio perverfa. Quanquam alibi dica- 
tur de peccatis gravioribus , utNum. XV. 31- Circumftantiae h. 1. 
& in ahis potius; pofcunt notionem peccatorum rainus gravium v. 
Exod. XXXIV. 7. Quomodo diftinguitur a V^ npo/iafa, pecca- 
to gravi. Diftinguerem has tres voces ita , ut W peccata minus gra- 
via , j;i^3 gravia^ Titxon pcccata in generexndic^t ; Quomodo Exod. 
XXXIV. 7. conf quas dida funt ad §. 26^. 264. Trina repetitio 
vocula^ b3 docet omnia peccata efte confitenda, expiarique hirco 
emiffario. Memoranda eft traditio in Tr. 'iVUil^- C. I. 6. "^mif Vvi 

pnin nSi ynin mwrw mjiTn nnDnm fn*7pn m^niv n^y^y 
-«BDD nbfiK^Dn "V^v:^ pn jnu mn^Di nin^^D rwvn ^S) n^p xan- 

dem pro reliquis transgrejfioriibus , de quibus in Lege , tum levibus , txim 
gravibus , tam peccatis Jiudio commijjis , quam ex errore , tnm qud nota 
faBa , quam qua non nota fa^ta , tam qiue contra prd>ceptum affirmati-. 
vim , quam qu£ contra negativttm funt , tam qu<& excifmiem , quam qua 
fmam capitalem forenfem merentur hircus emijfarius expiaf. £x ordinaria 

trans- 



LeviL XVL zi. 241 

translatione Mmmon, ad h. l. notatur, hircum hunc expiare , etfi 
peccatorum levium nulla agatur poenitentia ; Modo gravium aga- 
tur, qua de re alibi. 

§. 319. Lex divina nullam confitendi formulam prsefcripfit 5, 
liberam adeoque reliquit pontificibus. Confeflionis formulse ia 
facris exftant.variae. Ex iis tantum cito Danielis Cap. IX. 4. Con- 
feifus fum , dixique : Feccavimus ^ perverfe e^imus , mjpii fuimus ^ 
rebellavimits ^^* recedendo ( receJJJmus ) a pr^ceptis tuis ^ judiciis tuis. 
Dein Davidis Pfal. CVl. 6. Peccavimus cum patrihns mjiris , perverfe 
egimus , impii fuimus. Tum Neliemiae Cap. 1. 6. Confiteor peccata FiliO' 
7'um Ifrael , qud peccavimus tibi > ^ qu<& ego ^ Domus Patris mei pecca^ 
vimus. Confeifiones hae erant privatorum , a fpiritu cordis a^florum 
ad confitendum. Confeffus itaque erat unusquisque, prout Spiri- 
tus diclabat. Nonnihii aliter comparatum cum publicis & fblenni- 
bus, qualis h^c erat. Omnino plures Poncifices erant fpiritu con- 
feflionis deftituti , vel qui haud ex mente Ecclefise confefli fuiflent. 
Undefacium , faltem fequente tempore , ut formula dicenda pr^e- 
fcripta fuerit Formula haec traditur -j^JsS ^mn ^vm nj^ ann ^m 

-^-^yp ni£?D miro ainjD S«"it2?» ji^d idj; iodS ^^mm '\vmm 
'JdS ciDD^ri&Jtsn ^)3d CD3n&5 nneS D3^Sy isd' hth czjvd d nai^S 

1*nn£3n 'n Obfecro Domine ! perverfe egerunt , defecerunt , peccarunt coram 
te populus tuus , Dnrmis Ifrael. Qitccfo expia perverfitates , defe&iones ^ 
peccatd , quihns perverfe egerunt , defecermit ^ peccarunt coram te popu- 
lus tuus , Domus Ifrael , qitemadnwdhm fcriptum efi in Lege Mofis fcrvi 
tui, dicendo : Quia in hoc die expiahit fuper vos ad mundandum vos ab 
07nnibus peccaiis vefris corarn Domino ^ mundi eritis. Tr. Joma Cap. 
VI. 2. Paucis tantum immutatis convenit cum illa §. 97. Inftituta 
adLegem, quam explicamus. Valde brevis eft. Brevitati, ut vide- 
tur , ftudendum ob plurimas , fpeciales funftiones , quae illa die 
Pontifici agendae incubuerant. Sptcialium delidorum recenfio in 
publica formula minus eft commoda. Privati, qui adftiterant, re- 
fte in cordibus fingulorum , quantum hcuerut, memores exfti- 
terant. 

§. 320. Sunt , qui alium peccatorum recenfendorum ordinem 
obfervant , fcil. prinio ni3'fi<l3n pccatorum s dein nW perverfitatum , 

L i poftea 



242 LeviL XVL %\. 

poftea uyV\^^ defs&iQmim. Ban. arl Tr.. Joma Cap. IV. 2. E^^DDH 

r,)^ t)^ C3'mn an-iQ iSn o^m nunT t)^ mv:) '>'ym'\ ^yhB 
nmvn Sj; m\m\ -i?in onnDn Sj;i mjnrn Sp mwnK^ nnfct^ 
ijjNon no>« win ina pi ^ni-x'Q wr; 'dhdr "tDi« t{S« n^Dna 

1JI/i:'im l^^iyn U^nUK OJ? DiJJident SapierUes , atqiie diamt fub vocc 
r.lJlj; deliEia animo protervo comwijfa , fub Cj'3?ti'£J rebcUiones ^ fuh 
0'i<Un peccaCa igmranti.a inleUigi. At rniriim vuleri , «if v^f//V pojiqunm 
confeffus fuerat fcelera animo protervo ^ feditiofo perpetrata demum 
finarret peccata ignoriintia. Podus Ahuron dixit , peccavi , perverfe egi 
^ rebellis fui, quomodo ^{a\. CVJ. 6, peccuvimus cum patribus nojlris , 
perverfe egimus, improbe fecimus. Verum haEC recentiorum commen- 
ta lunt. lilum peccatorum ordinem, qui in antecedente § 319^ 
obreryatur, genuinum elTe probant (a) Codices Mifchnici , quo- 
rum Audoritas Gemaricorum major. ( 3 ) Praeceptum Dei ^ 
.conjitebitur omnes perverfitates , omnes defe&iones , quoad omnia peccata eo- 
rum , ad quem modum prifci formulam confefTionis compofuifle 
videntcir. (?') Cluamvis ]\y deli&um ex protervia commijfum aliquando 
indicet , non tamen fequitur candem femper docere , vide dida 
in §. 318- ^c. Ordo juxta explicationem meam comrnodus , fcil. 
enarratis fpecialioribus tum minus gravioribus , tum gravibus, vo- 
cabiilum generale , quod levia ac gravia peccata comprehendits 
commode fubjicit. 

§. 33 J. Dein circa formulam hoc quoque notandum , quod 
quidam Codices non legant : ")DD ^m frJJK Obfecro Domine expia 
perverfitates ^ verum M l£J3 015^3 K3K obfecro in Domino, mt propter 
Zfaminum expia pexvtvCiUtes &c. vid. Tofaphat Jom. Tohh, qui Mio- 
nem probat. Eandem iedionem habet Mifchna Amftelod. in 4. 
Anno 167S' Utraque conveniens elt Prior convenit cum voce 
confitentium & veniam impiorantium Dan. JX. 4. 'Jnx x:« objkro 
Domine Dms magne Neh. I. f. r\''.T\'> tnm obfecro Jehova &c. conf. v. 
u. Altera exprimit rationem remiifioms peccatorum in Jehova aut 
fropter Jehovam dele perverficates. In Tofaphot Jom. Tobh m)W121 

nwi^ lOK-^a »"synS e<Tipi:^ n^npn K"n3 hdj^^b? -^nar S'nnDi:^3 
^:) ^By nrn cDm^ Vsk? cst^^o iai« mssn v^^m n^iWD) vjsS 

nwn S:>S '^W^n m E^o judico mm , quando confejfionem inci^ 

piebat » 



LeviL XVL 2tl. z^3 

piehtit, adhihuijfe T\ mtam cafus vocativl, Invocahat enim Derm henedi^ 
^tim , coram qno eonjiteri volehat : Altera vice , quando expiationem im^ 
plorabat , dicebat tD*\V2' Animiis erat dicere in nomine hoc , q,Hod reli^- 
qiwriim oynmiim origo exjiitit ,. expiationem futuram. 

§. 3.22. Pontifice peceata populi alta voce confitente & inter- 
cedente multitudo adftantium fummam teftabatur reverentiam ,: 
laudabatque Deum , Traditione Ecclefiae re(3;e docente in Tr, Joma 
cap. VI. 2. CD'^ CD^aiK^' VHt^^j niTO' anait^n CDi?m CD>jn3ri: 
a^bfiiJT oMnnti^ar a^yTO m Sm \r\2 ^m »i"i» ^)n0 m^m 
"tj;i cdSivS- TmaSD im as:? ini canDim cDn^iQ Sj; i^ -Sker- 

^o^fi' ^ populus- , g-Mi m rt/fno- Jlahant , cum primwn nomm e%plicatum 
ifcil. Jehov^e} ex ore Sacerdotismagni egrejfum audirent, ineurvahant' fe ,. 
^ adorahant , ^ in facie- decidui proctmihehant , ^ dicehant ,• Benedi-- 
^um fit nomen glorioftmr in fecida feculorum^ Ex interpretatione or-- 
dinaria. Licet enim altum in Lege Mofaiea filentium de hac po- 
puli devotione Ik , vera quam maxime & laudabilis habenda efl. 
Pofcit enim rei , de qua agitur, natura. Quando enim Pbntifex? 
pro populo interceflTerat, recHrehic,. nonnihil eminus, ceu nondum 
reconciliatuB, fireterat ac Amen d'ixerat. Ex hac Traditione liquet; 
Quo honore Gens Judaica nomen= Jehova profecuta fuerit. Merito:' 
Teiianda eft reverentia erga- fingula Numinis nomina ; kt hoc re- 
liqua fignificantiflima fua notione fuperat. Eft: inva tZDK^' nomeft 
appvopriatum- iy^o. Certo Judaei confundunt longe plurimos Chri- 
(lianos leviter tantam nomen Dei exprimentes & audientes. ACap- 
tivitate Babylonica non folum k communi fed & faero ejus ufu ab- 
ftinendum deereverant, ejus pronunGiationem adTemplum reftrin»^ 
gentes. Tamid: Cap. VIT. 2. 13n33 Cilfi^n n&« Ennmfe? m Ifi^npDJ 
'1J03 nJnD31 In Templo pronuntiabatur nomen Tir^cty^df/^iAaTov ,. Jicut 
fcribitur, fed in Provinciis ( fuhjiifuehatur ") cognomen,- Ad hcec Glojfd' 
Bartenoriana n'Sl e)^Sj?3 V1333: n-3na31 N"n ll"'3 13nD3 CDK^n m 
Fer illud intelligitur nomen , quod incipit Jod , He , fcil. T\}T\'* fed per hoc 
Aleph, Daleth fcil; '»Jlt{ » licetcaula, q.uam hic Magifter ex Exod, 
XX. 24. citat , valde levis fit , Gonf Tr. mn C Vll 6. fragm-^ 
feiL Annot. p. 6^1, Sc Carp^ovii Difp.- de Legit. niH^ LeBione. 

L 1 2? §. a2^3V 



244 Levit XV L %i, 

§• 323. Quartum , quod dimiflioni hirci praemittit lex , ex- 
ftat his verbis : Et dahit ilia ( Peccata ) fuper cnput hujus birci. Pro- 
be tenenda efl hxc Plifafis dabit peccata Filioruni Ifrael &c. Ciuo- 
mo;io peccata dantur fuper caput hirci ? Ipfi adus peccaminofi 
capiti imponi haud poterant. Naturam hirci phyfice non pene- 
trarant. Tranfierunt. Reatus, culpa, effedus Judicio Dei poneba- 
tur fuper caput hirci , modo adeoque judiciafi , quo culpa debito- 
toris adjudicatur vel imputatur rubitituto aut iponlbri, eo tamen 
modo , qui convenit cum hirco hoc expiato , uc exfiat §. 32^. 
340. 351. & alibi. Hircus hic loco populi Ifi-ael rubllituebatur. 
Quare reatus omnium peccatorum per (ymbohcam 'x.ii^od-ifixv & 
confeflionem gratiofo Judicio Dei ad hircum tranfibat. Pontifex ita 
dabat peccata iliper hircum. Senfus clarioris gratia quidam ver. 
tunt ita, vel fff (ita ) dabit , ut Ezech. IV. 7. nhv ni<3Jl ^ (;/^) 
propbetabis coHtra eam , fcil. juxta vaticinium ihtim fubfequens. Et 
HS^ Matth. XV. a, Ki5i» ))»£y^wVotT£ ^ ita irritim reddidijlis praceptiim 
Deiy puta docendo filium, qui dixerat ad progenitorem Korban ejloi 
quQ tibi utilis ejfe potero , a iullentatione ejus fiberum effe. 

§. 324. Haec dimifiionem hirci antecefTerant. Sequitur dimiljlo. 
Circa quam notamus ipfam dimiljioneui, locum, Virum cujus opera dimif- 
fus , Jinem ac cotifirmationem dimijjionis. 

§. '32^. DimiJJio exprimitur voce rh^- Et dimittet vel mittet in 
/ibertatem. Non focii inllar maflandus, kd vita ei relinquenda efl. 
V. Supra quae ad §. 128. 129. Mirum videtur mandatum. Hircus , 
qui ab initio cum focio in facrijicinm pro peccato deilinatus v, S- cui 
quoque peccata popuU Ifrael "Xjii^od-irict. impofita v. 21. erant , vf- 
vus dimittendus prscipitur , quum afia omnia hihiftica morti de- 
vota fuerint. Singularis protfus hsec iex eft. Luceni accipit cx 
V. 9. 10. Sorte divina dal^atur ei vita , fpcio ad mortem ita dam- 
iuTto, ut hunc expiaverit. Tam diu tamen quafi captivus corani 
facie Domini dgtinebatur , donec alter madatus, fanguis ejus ad 
purificationem & fandificationem fparfus erat. His juxta Legem 
perauis vivus in hbertatem mittebatur, non obftante manuuni im- 
pofitione & peccatorum confefifione fuper illo fafla.. Liquet, quod 
peccata llraeliiarum caplti liujus hirci liaud impofita fuerint, ut 
ijilalticis, ad luendum, v iiani alias moriundum ei fuiffet) fed pec- 
cuta jam ^xpiata fuibpiundum & auferendum, 



LeviL XVL 2r. 2S. 24r 

§. 32^. Locum quod attiiiet , hircus hic dicitur niittendus 
myitZT] in dejertmn, locuni valtum, incultuni, pecoribus pafcen- 
dis aptum. Libertate donatus rede ducendus in loca , quae genti 
pecorum, maxime hircorum , qui prserupta amant , commoda. 
Mofis gregem in deferto pafcentis fit mentio Exod. IIJ. i. De- 
fertum hinc improprie notat animaha , quae ibi pafcuntur Pfal. 
XXIX. 8- Delertorum tum in Canaan , tum in vicinia iiigens da- 
tur numerus, unde, fi certa funt intelligenda , requiruntur voces 
determinantes, ut delertum Sin Exod. XVi. i. Sinai XIX. J. Pa- 
ran Kadefch Num. Xlil. 27. &c. Quando vero lex nullum cieter- 
minai:, conitat eledionem deierti, in quod emiffarius ducendus, li- 
beram fuiflTe ; imo libera eife debuerat. Tabernaculum portatile 
jam hic, jam illic figebatur Si vero unum aliquod definitum ex- 
ititiifet defertum , quanta moleitia hircus in illud mifllis fuiflet ? 
Si idem defertum petendum itante Tabernaculo in deferto, ftante 
poltea Templo in Canaan, quantum onus Ecclefiae impofitum fuif- 
fet ? Legi jam fatisfadum puto 'dudu hujus hirci in quoddam de- 
fertum, prout commodum videbatur, falvis tamen duobus fpeciali- 
bus delerti hujus norninibus, de quibus nunc ordine dicendum. 

§. 327. H3EC vero duo nomina funt hoc v. 22. n*lTJl p« terra 
exci/jonis & v. 10. ac 26. htHV^ » Locus , in quo gens caprarurn pafci- 
Uir ((§cl0WCit)) V. iupra §. 141. 142. Nomen "I3ia deferHim magis 
generale, per duo haec fpecialia noonihil limitatur. 

§. 328- Nomcn fpeciale prius efl: terra excifionis, quod femel tan- 
tum occurrit> More talium yocum difficile e(h LXX. vertunt 
iii ynv a.^<x.rov. Oncel. K3n^ fc^S J?"lN terram inhabitabilem. Jonath. 
fc«in2f '^Dii lociim defolatum. Vulg. iyi terratn folitarii^m. Jun. /";/ regiO'- 
nem inbahitahilem. Schmid. in terram excifionis. Luth. ^ilt^ltll^- Bel- 
g-E een afgefondert Land. Jud. Germ. D^jSm- llli non male fenti- 
unt, qui terram exciCam intelligunt , quae natura five rupibus, aut 
montibus ab alia , quafi fecuri , ieparata eit , quce adeo non tam 
hominibus quam animaiibus locum praBbet. Sic enim '1T.'1 ufurpa- 
tur de rchus abfciflis Pfal. CXXXVL 13. 2. Reg. VL 4. Unde 
mT3 in sedificio/ep^mw;; ^«/^ innuere videtur Ezech. XLI. 12. i^. 
Voluit auteniDeus, ut emilfirius in ejusmodi terram mitteretur, 
quo lcil clarius ob ocuios fiilererur plena peccatorum remiflio ; 

L 1 3 quo 



246 LeviL XV L 22. 

quo infuper hifctis libertati reflitutus cum congrege liber vagare- 
tur. Ad prius nonnihil refpicit M^^h. Mofes jlfcbeich , quem CeL 
Frifclmiith de Aziizel Difp, L citat. Terra abfcijja terram extraneam nQ- 
tat , oppoftam terrct vit<z. EJl illa ahfciffa , ut ibi fuhwergantiir , ne ine- 
morentnr ^ ne vifitentur ( Jer. ill. 25. ) Atque ita hoc ejl , quod Pro- 
pheta dixit Michae VI L 29. ^ projicia in profundum maris. 

§.329. Nifi, ut videtur, conimodius mw pt« vertatur per 
terram gregis five pecudis minutae , in qua pecus minuta, ex cujus 
nume»« hirci , caprse , pafcitiu'. Significatum hunc facile & line 
tninima detorfione probabo.. Nomen nnn lemel in facris exltat, 
ndeoque aliunde ex fcriptura illuftrari nequit. lii ejusmodi autem 
vocabulis <»V«| h6yof^iva/<; exponendis peregrinae linguag plurimum 
juvant. Qtiod fi nunc ad Chaldaeos. deflectimus & quaerimus, quid 
illis fit fiilU? Cognofcemus denotari gregem pecorum minutorum, ve- 
luti I. Reg. XX. 27. ubi Jonathan Hebrceorum CD'7y Wn vertit 
CD'^i; nw greges- eaprarnm. Ex !^yris ideni inteiliges. Jis ^'^n idem 

fignificat v. Gen. XXXll. 16. pro Hebraeorum "Ti;r & Deut. VII. 
13. pro nnn^ry' Imo veltigia quoque in ArabifmO' deprehendes , 
ceu in quo eonfimilis vox ovis pinguis aiit qu^ maEhta, quod come- 
^itm pecus. Vides ergo ufuni vocis apud Chaldceos, Syros,. Arabes. 
An rnconfaitum ab iilis fignifieatuiii convenientidimum mutuo pe- 
tere ? Nec abnuit conltructio nn?:! p5< terrapecudis minuta. £an- 
dem habes Num. XXXII. 4. nJpD f "t« terra pecorls , in qua pe- 
eora pafeuntur^ UndQ vulg. J-egio uberrima efi ad pajium animaliwn. 
LXX. -yvi KTwoT^oipo^ I. Sam. XIII. 17. Syr^ p^ terra vulpium , in 
qua vulpes reperiuntur* Ita terra pecudis minnr^ , quas pecudi mi- 
nutag pafcuum prasbet. Hic q.uoq..ue fignificatus communi longe 
fimplicior & ad materiam praefentem accommodatior efl:. Nam 
primo nTJ vel derivatum aliquod de terra prasrupta aut divulfa nun- 
quam in facris praedicatur. Dein quando defbrtum aut deferti pars, 
terra excifa vel divulla dicitur ,. valde coadum efi:. 

§.. 330. Nomen fpeciale alterum SiJ>;.tj; pafcunm caprnrum , \n 
quo caprae, & quae hujus gentis iunt, eunt. Sccundum aheram 
explicationem cum priori optime convenit , ut convenire debet, 
idem enini fub utroque nominQ iiitelJigendus efi: locus, Recle 

igitur 



igitur locus dicituf & defertum & terra pecudii mnut<£ Sc pafcuiim 
caprarmH. 

§. 331. Si Judaeis credimus , locus dicitwr pxn: Tn Joma Cap. 
VI. 4. quod Sherwghamius , Eocljarnis , ac fi nomen proprium eflfet, 
in verfione retinent, /cribentes ZucJ^ vel Tfuc!^ Forran audonitate 
Maimonidiana inoti ; Mnimanides eniin in CuwmeriL ad h. l. CDlpQ 
pir IDii^^tS^ locum ?iomi7te Tfucl^ appeliat. Huic auteui opponimus i^. 
Ohad. de Bart, piJ n^^p fjipM nUJI in ^D Oww/j f?/ow ^te ^ ereBui 
dicitur plJf. Dein loca Talmudis «pud Celebrem Lexicographum 
Libri Aruc habes , ubi ppiy w^'^ exponuntur QsnDjn pnnn ^li^«l 
CDmym tZ}'J2^tni Vertices montium altorum , iapidtm atqtit, petrarum. 
Eit ergo nomen locis altis & pracruptis commune. corif. Ugtfoot 
Op. T. 11. p. 21Q. 

§. 332. Si nofle cupis fpatium, quo hic locus afe Hierofolyma 
dillerminatus erat,accipe verbaMifcihnicorum Tr. JomaCzp. VI. 4. 

S'a SdS n:^nDi nj/ntc; on C3V.^'n pi2: iyi CD'Si:?nia ^^ Hifro- 

folyma usque ad locum illum prdnruptum funt XC. jladia. Septem Jiadia 
£55' dimidium faciunt imum miiliare. Quia vero Hebraeis non eadera 
menfurandi ratio, qux vel olim Romanis aut hodienum nobis eft, 
fpatium diflitum plene aflequi nequimus , nifi ex iis inftruamur. 
Tenendum autem Dn> quod cum Sheringhamio 7?^*^/«^/ converti , 
continere 266. paflbs ( niinime 225. uti Cajiellus babet fub radice 
On) unde alii judicant legendum Dn cujus literae juxta gematri- 
am fumtae totidem faciunt. Hinc Barfinora ad h. l. Dm »nVDC^ »:&! 
Dn \\2m2 mP»D5 f'D1 ama Om VU p^DIJ Audivi legen^ 
dum effe DH cum V Yacit autem 266. pajfus juxta numerum Lite.^ 
rarum Dn» At feptem ftadia cuiTi dimidio milliare Judaicum 
condituunt, uti fupra citatum Mifchnae Teltimowium liabet. Ad~ 

do Tedimonium ex Bava Metzia fol. 33. S'D:3 mni2S 'TD im EJi 
mium de feptem ^ dimidio , quai miliiare faciunt. JuKta hunc moduni 
milliare Judaicum , five dimidium & fepteni ftadia paflTibus 199^, 
conflant. Nonaginta ftadia, quae hic memorantur, confiuunt XII. 
Milliaria ; Ha:c vero Paffus 23940. qui diltabant Hierofolymam 
inter & Locuni praeruptum , ex ^ quo recentiori sevo hircus prae- 

ceps 



248 Levit» XVI, 22* 

ceps dabatur. Eadeni GloJJa Bartenoriana a>jS« nynm V^'^'^ "t 

S»a 3"» nnn on '^i ri^K; CDinn mQ*? 3np 'n mnQ my^DD 

Dimidium ^ feptem Milliaria funt 2000. pajfus , defcientibiis quinqiie , 
qui prope ad menfuram itineris Sabhathici accedunt, Nonaginta autem 
fiadia fiint XH. Milliaria. 

§. 333. Longe aliter Romani & Grseci ftadia & milliaria me- 
tiebantur. Stadia , quae a Grcccis ad Romanos pervenerunt , effi- 
ciebant, CXXV. Komanos pallus. Vide Tcjlimonin apiul Eifenfcbmidi' 
nm de 'Ponderib. (^ Menfuris p. 107. 113. Quorum odo Milliare 
ex mille , ut origo vocis clare ollendit , paflibus condans , red- 
dunt. Quombdo memorati 23940. conftituerunt milliaria Roma- 
na XXill. & paffus 940. Sed valde dubito pafflim Romanorum 
eundem efife cum nVDD paffn HebrcEorum. Hic Jonge brevior mi- 
hi videtur. Atque hoc elucet partim ex prsefenti exemplo. Quis 
enim credet hircum fpatio XXiii. Milliarium Jtalicorum & ultra 
aut lex ferme germanicorum ab Hierofolyma deducturn fuiflb , & 
ea quidem Lege, ut Pontifici , donec de Rupe praecipitatus fue- 
rit,a tempore emiflionis ad aliam functionem tranfire non licue- 
rit , uti Judcei referunt ? Minime. Tum ex Teftimonio Tr. Fefnch 
fol. 93. 2. Dicit B^. JohiUian. jQiiaHtiini eji iter hominis die uno '^ Decem 
Farfarum ( quarum una IV. Milliarici Judaica facit } a prodewite pri- 
mum aurora ad ortum folis quinqne Afii/iaria , ab occafu folis doiiec ap- 
pareant felU , quinque Milliaria. B^fiant iriginta : Quindecim a mane 
ad meridiem : Qiiindecim a meridie ad vefperam , quod ex C/. Ligtfooto 
defumfi. Ineptiflime autem iter diur{ium finirerur fpatio X. Par- 
farum aut XL. Milliarium ,|!fdaicorum, quod alii pro rpatio XXiV. 
vel XXV. Milliariorum Romanorum tcifituni habent. 

§. 334. Puteni cubitum Hebrseorum a ny^DS pnffn parum di- 
fcrepare. Elucet ex modo citatis K Obadia verbis ; Qiiando ait ; 
Faffus 199 i^. prope accedere ad iter Sabbathiaim , quod Jpatium MAL 
cubitorum dicitur Maim. Schahb. C. XXV JI. Cubitus vero facit 
duas Spithamas aut fex PaJmos vel quntuor & Vii^lntl digitos. Un- 
de ingens diicrimen Jurgit. Nam paffus Romanus habet 80. digi- 
tos, Jed Flebraeus , qui ferme convenit cum cubitu , nonnifi 24. 
IJIe itaque hunc Juperat digitis ^6. Quemadmodum autem 2000. 
paflus , five 80000. digiti MilJiare Italicum conficiunt , ita cubiti 

2000. 



Levit XV L 2S. 249 

2000. vel 48000. digiti Milliare Hebraeorum. Unde taiidem pate- 
bitfpatium ab Hierofolyma ad rupem, ex qua hircusprscipitaba- 
tur , fuiiTe Xil. Milliariorum Hebraicorum vel 7. Romanorum, & 
quint^ adhuc partis five i^ooo. digitorum. Quale fpatium vero 
iimile eft , & cum aliis Traditionibus canfiftere poteft , non idera 
prius» 

§. 33^. Ut & hccc facilius percipiantiir , & commnnes quos- 
dam errores , qui circa hoc Thema committunturj detegam, pk- 
eet fequentes menfurarum tabulas adjicere 

rStadia ------7 ~* 

UnumMilHare ! 1^!^^^ 2^°°' 

Hebraicum l^cit 1 ^PJt^^^'"^^^ " ^ooo. 

I Falmos ----- 12000. 

LDigitos ----- 48000, 

Ergo] 

fStadia ----- 90. 

Milh-aria J P^f^f ^foa, 

XII. faciunfc HSpJthamas - - - - 48000. 

I Paimos - - - - 144000^ 
[Digitos ----- 57^000, 

Menfurae Intetvallorum Romanae 

rStadia ------ g. 

Unum Mllliare j PaiTLis loca 

Romanum facit 1 Palmos ----- 20000^ 

tDigitos ----- 80000. 

§. 33<^. Locus hic a fapientibus pofteutori gevo demum defignav 
batur. Nihil de illo in (iicris. Defertum nonnifi, in quo pafcua 
pecorum , pri^fcribitur. Alius procul dubio erat vagantibus cis 
jordanem. Alius credibiliter, quando Tabernaculum in Gilgal, Si- 
io, Nob , Gibeon, fixnm ftabat Si conjeclare licet, tum demum 
hic eligebatur, quando a ritu in Lege Mofaica praefcripto Judasi re- 
eeflerant, hoc eft , quandb hircum , gui ex voluntate legislatorls 
liber dimittendus & congregi in deferto pafeenti addendus , de 
Rupe prsecipitem dederant : Tum enim terra valde petrofa eligen- 
da , Riipesj. qu^ incidentem hircum medium diHecaret, utiid de- 

M m bito 



2^0 Levit, XP L 22. 

bito loco ex Judaeis oftendam. Hanc vero immutationeni ante cap- 
tivitatem babyionicam contigiffe non puto. Sed fatis de loco. 

§, 337. Nunc dicendum de Viro, cujus opefa hircus ad Lo- 
cum praefcriptum ducendus erat Hircus nefcit ire, quo eundum, 
adcoque duce indiget. Lex hunc defignat : Et dimittet per vianum 
Viri 'fT)V* Varie vocabuJum hoc , quod «Va^ Ktyoinvov eft , & idto 
exphcatu difficile , accipitur. LXX. hat[Ao<;. Vulgat; Faratus. Onc. 

pn nSJ quod idem. Jonathan npnt^« |a |DTD n ^33 Vir pra- 
paratus ab annopracedenti, Junius commodm. Schmid. deflinatus. Lu- 
therus t)^v fuwnbeit ift. Belga? die voorhanden is, Jud. Germ. 
t)er m^ZUXi tjl* Rafchius SlDn« OVD pV \2))yr\ deJHnatus hunc 
in jinm a die heflerno. Aben Efra 1V"m amsoa nj; Sj3 nab*? IJinJ'^ 
*D»Jfl 1D3 t\]h DfVr^Th hic quovis expiationis fefto ire folebat. Ideo Jod 
in jine additur ad defignandum illum huic folennitati dejiinatum ejfe , nti 

tD»Ja J. Reg, VL Z7. defan&ijimo dicitun Miclal Jophi IDITD Vf^ii 
na*in tnmV C2\£7 ■^SiniC^ CaU^ nDSS r/r deJHnatus ad eundum //- 

/«c, quifapius eo ihat. Marpergerus tutd) eittett !0la»n toott t>erfe('' 

l&en B^it Aiii aliter. Sed lisec ad difficultatem vocabuli & inter- 
pretum diflenfum oftendendum fufficiunt. 

S- 338. Ipfe quid dicam , hsefito ; Certum eft ^njJ* non cfl!e 
nomen proprium. Non etiam effe nomen Loci vel Religionis aut 
nationis five tribus. Verbotenus vertendum ; Vir temporis mei , vel 
opportuni temporis mei. Quodnam hoc tempus ? Ex circumftantiis 
folennitas Diei fixpiationis. Nam non ny S22 omni tempore juxta 
V. 2. folennis haec expiatio faciunda. Una tantum die in anno. Eft 
bccc dies svkui^U ©s». Vir ille, cujus erat hircum libertati dare, vo- 
catur Vir ii»t«i^/af Dei. Exfpedandum an gratia Dei , quando ex 
profeflb de myfterio agendum, major afFulfura fit Lux. 

§. 339. Statim fubjicio , quae Traditionarii hoc de duce reli- 
querunt. Tr» Joma C, VL 3- V^^^ ^^n ID^SlD mJSf »dS noo 

^K^itt^» m pnoa vn «Si pp ohm o:in:in i^vw kSk )yb)rh 
n'n ha^^m ^msiyo «Sdi;? lo^Sni mvD w oi "iDi« D^SinS 

Tradebant eum , (j«i du&urus erat. Omnes legitimi erant ad ducendum ^ 
Sed quod faciebant Sacerdotey magni ( iimilis phrafis quae in T. N. d^^ 



Levit. XV L %%. 2f i 

;^/g^8?f ) YAtum erat, mc permittehant ut Ifraelita duceret. Dicit i^. Jo- 
feyfa&um ejl, ut ArfeU Zipporenfts duceret & Ifraelita fuit. Gemarici 
hsc explicant, fedquam folide, judicent leaoies. WanS W^if. n"n 

nK0iD3 tb^SKi 'ny n202 iS^sni »no piTD' «n>tt^ ^nj; n?n nfcr 

Tradiderunt Magiflri : vocatur l£?'fc<> ut edoceamur , extraneum ( qui non 
Sacerdos clt ) qiioque legitimum effe, Vocatur ^nj? » nam debebat ad hoc 
prceparari, Dein ut fciamus etiam in Sabbatho, imo etiam in impuritat& 
hircum diicere pojfe, 

§. 340. Legislator infuper dimiflionis finem & efFedum indi- 
cat : Et portabit hircus hic fuper fe omnes perverfitates eorum, Digito 
quafi monftrat hircus hic, ut clarc diltinguas k focio. Huic peccata 
populi imponebantur ad niortem ferendam v, 9. 15. Etiam no- 
Itro imponebantur , veruni cum donatione vitae. Haud aequunt 
habebatur ut duae vidimas pro peccatif morerentur. Una madata 
altera viva dimittenda judicabatur. Hac tamen Lege , ut peccata 
expiata h Templo & quafi h confpedu Dei deportaret , ferretque 
in folitudinem, quo nulla eorum amplius recordatio exilteret. Por- 
tare debebat hircus hic V^y fupra fe, 

§. 341. Pbrafis E^ portahit iircus hic fupra fe omnes pervcrfitate^ 
Mmwinvettigatione indiget. Qiiseritur enim, an inferat hirci mor- 
tem pro peccatis , quae portat , obeundam , aut faltem poenam ? 
Reip. Negatur. Verum quidem, quod faepius adhibeatur de iis, qut 
Leges morales & ceremoniales transgre/fi funt, quique hinc rej 
mortis vel alterius posuK, uti de maledicente Deo Lev. XXIV. if,. 
Scelus, de quo fibi conftat, & indicandum effet, non indicanteLev* 
V. I. Praeceptum aliquod Dei ex ignorantia transgrediente v. 17» 
inceituofo Lev. XX. 17. Pafcha negligente Num. IX. 13. Sacri- 
iicium prarftituto comettionis tempore jam elapfo comedente Lev. 
XIX. 8. conf. Num. XXX. 16, Lev. KViL 16. Quando hi pecca^ 
taferre dicuntur, fenfus elt, illis peccatnm , ntgrave onus, impo» 
ni, imputari, illos propter id ad poenam obligari , unde cum ex- 
cidio ob antecedens peccatum inflido conjungi folet Num. IX. 13, 
Exfcindetur anima hac e medio populi fui, quia oblationem Jehov<& non oh- 
Snlit tf,^t WtV perverfitatem fiiam feret fir hic, GOnf. Lev, XX. 17* 
XlXi 8- Sed & verum adhiberi quoque de iis, quibus peccatum a^ 
mtum & poenam non iniputatur. Toties de Deo dicitur, quod fit 



2^Z LeviL XFL zz^ 

ii^a peccata Exod. XXXIV. % fjos. XxIV. 19. Pfal. XXV. ig. 
Mich> Vil. 18. Dicitur quoque de liomiuibus , ut Joiepho Gen. 
L. 17. Pontifice Exod. XXV iii. 38. Aharon nullam fubibat poe- 
iiam, fed auferebat Ifraelis peccata & posnas munere iuo pontifi- 
ciali. Hoc polteriore fenfu hic fumimus. Rationes. i. HircusSo- 
cius jam poenam & mortem vicariam fubiverat. Altera non requi- 
rebatur. 2. Si peccata Filiorum Ifrael ab hoc hirco luenda , tum non 
libertati datus fuiflet. 3. Nechircus e Teniplo deducendus. Sacri- 
ficia, quae peccatoribus furrogabantur , in Templo maclabantur/ 
Quare phrafis : Et portabit omma peccata , hic notat auferet peccata, 
pro quibus Socius juxta Legem oblatus erat. Ob imperfedionem, 
quae typis inell , hircus madatus peccata quidem fufceperat , tule- 
rat, fed non abftulerat. Quare nunc alter priori fimillimus, quafi 
unus cum priori , peccata fufcepta & iata rurfum fufceperat , ut 
auferret, & peccata condonata typice filterentur. 

§. 342. Portaverat autem hircus hic peccata ad terram excifio- 
nis V. §. 328. vel potius terram pcudis minutds, §. 329. ut ibi in li- 
bertate pafceretur. 

§. ':j43. Sub finem mandati hujus additur : Et dimittet hircum 
hunc in defertum. Tertia vice repetitur dimijjio v. 10. 22. Rede hinc 
concluditur adum hunc maximi eflfe momenti ; curate ex volun- 
tate legislatoris obfervandum illum elfe , gravem adeoque fubeflTe 
dimiflionis caufam , quam Myfl;erium exponet Nolo repetere 
Traditionarios nullam prorfus in Lege ofliendere fpeciem hirci hu- 
jus occidendi v. fupra §. 129 - 132. Sane fi Legifer cogitaflet de 
morte inferenda , Lege hac ternis vicibus rcpetita veftigium hujus 
voluntatis aliquod reUquiffet. Veteres, quotquot legi , translato- 
res ftant pro vita & libertate hirci hujus. LXX. Oncelos , Vulga- 
tus, Samaritanus, Arabs , Syrus , licet in aliis , quae hoc comma 
concernunt, dillentiant. Ne dicam de recentioribus. 

§. 344. Etiam Locus repetitur defertum conf. v. 21. & §. 325. 
LocuR incultus , ab hominibus communiter non habitatus , qualis 
commodus ad indicandum plenam peccatorum remiffionem , om-. 
nimodam eorum oblivionem conf Mich. VII. 19. Plalm CUI. 12. 
Jer. XXXI. 34- Jes. XLIII. 25. XLIV. 22. Hircus hic ergo , 
quando pervenit ad defertum aliquod , jam Legem implevit. Non 

necef- 



LevU» XPt, %%i ayi. 

necefTe, iit mitteretur iti hoc vel illud, aut extiniam ejus partern, 
Quod eD'a!ii intendiire videtur B^ Jehuda Joma C. VI. 8- diflTentiens 
a iDulCitudine dodorum , judicans Legi jani fuiffe fatisfadum hir- 
co ad initium deferti veniente, de quo vero inferius agendum erit. 

§. 34^. Finitis iis, quae explicationem mandati hujus fpecialis 
juxta Legem a v. 20 - 23. concernunt, fubjungo alia ex Traditione 
Ecclefiae Judaicae deprompca huc referenda , addita tamen cenfura 
noftra , quando illa'opus Haec vero qommode difpefcuntur in ea^ 
qux fped:ant eduftionem hirci e Teniplo , dein viam per quani 
dedudio faciunda ; Denique terminum , ad quem ille ducendus ; 
Tandem ultima hirci fata. 

§. 346. Lex nihil definit de certa via ad hircum educendum 
paranda. Prophetae, guiMofen fecuti funt, filent quoque. Qua- 
re quam certiffimum videtur, hircum per tritam viam, quae defer- 
to proxima erat, edudum fuifle; Ante exceffumProphetarum pon- 
tem peculiarem exftrudum haud fuiflTe. Ex definitionibus recen- 
tioribus itaque efl , quae exftat in Tr. Joma Cap. VI. 4. )^V ^^^ 
gradtim fecmint vel clarius potitem 5 explicante GloJJa BartemrianfL 

Pontem fecermt y)h r^m niTyS pn m^^n 1^1 ^m nUA altum^ 
per quem extra atrium ^ iirbem eodhat. 

§. 347. Caufa pontis hujusibidem haectraditur : lzi'>S23n OSS 
S^^fl SlS3 m] ^)^ ih anSKl nyiC^a tDWbni^ vnV Propter Baby- 
lonios , qiii ei crines vellicabant ^ dicebant : Vade ^ exi : Vade ^ exi^ 
Bartenora ad h. 1. addente niy ilhm iJ^nJlj; ^n^n *5«T & noU 
peccata noftra diutius penes nos detinere. Si haecTraditio fidem mere- 
tur, luculento teftatur de corruptis gentis Judaicae moribus , nec 
non imminuta fynedrii poteftate , quas alias populi petulantiam 
acriter coercuiflTet. Hircus, qui ex mifericordia Dei peccata popuU 
in defertum deportaverat , cum omni devotione dimittendus fuifiiet. 

§. 348. Duo circa memoratam Traditionem quaeruntur. Pri- 
mum : Quinam iUi Babylonii ? Si Gemarae credimus non erant Ba- 

bylonii , fed vn a'>^33n m xz^^taw^ imai vn cn""TiJD3Sj{ 

\W ^V \n\^ |''mp Alexandrini, nam propterea quod oderunt eos , voca- 
hant BAbylonios. Studium partium, quod frequentifiime mutat nomina 

M m 3 im^Q- 



2f4 ^^'^*^' -^^^« ss» 

iniponitque exofa. Prorfus utKarraei , invifo Sadducaeorum nomi- 
ne in Hiltoria Judaeorum notari folent. Aliter Cl. le^VIoyne : Nec 

erant Bdhylonii nec Alexandrim. Vox CIJ^**?-}3n mn eji mmen proprium^ 
quocl iiotiit Bahylonios , vel Alexandrinos , fed efi. nomen appellativum , 
qund notat ax^o* turbas petulantes , plehis manipulos , uti eum citat 
M,nperger\n\&\\)n^W\\\i ^tmt^^l^pffeV pag. I0C2. Circumftantiae 
hanc notionem probant. Quemadmodum & nos Bahcl , Babylonios 
vocamus , quorum ftatus efl: confufus. Sed nefcio ufum bujus vo- 
cis penes Judseos. Alteritm : An Bahylonii crines hirci vellicaverint. 
Prius anferunt Spencerus, le Moyne , Marperger , imo citant quoque 
Patres confentientes , Barnabam & Tertullianum , quorum ille : 
Sumite duos hircos , bonos ^ fimiles , & oferte. Et accipiat Sacerdos 
unum in Holocaiijlum , ^ alterwn in maledi&im. Ka« iK7rlv<rotTi 'sroivTif 
ngi\ }iotTet}tivTHffne.ri ^ confpuite itlum omnes ac lancinate, uti alfegat Spen- 
cerus de Leg. Hebr. p."^i. 470. Hic vero adverfus Judaeos : Ifnus 
hircorttm circumdatus coccino , maledi3us ^ confputatus ^ convulfus ^ 
compunBus. Quem hinc plures manifeftis infignibus Paflionis Chri- 
fti notatum habent. Vel an crines Ducis veUicaverint ? Mifchna citata 
nullam expreflam facit mentionem hirci vellicati. Bartenora velli- 
eationem refert ad Ducem. Pontem fecerant iVjT» vh^ nD 

yj^]s;2 rJirh pS^an vntc? ^dS rh^n^ yj^S c^^h^zn Ne BahyionH 

eum , qtti ducit , attingere qiteant , quippe foliti erant crines ejus evellere. 

Acclamatio : Vade ^ mredius quoque refertur ad hominem, quam 
animal, quod nihil intelligit. Si res ita fe habet , adum eft de 
myfterio, quod veteres & recentiores Judaei in confputatione & 
vellicatione hirci quaerunt Nec propendeo ad myfterium , de 
quo in Lege altum filentium , imo quod Legi divinsE contrarium , 
uti haec hirci vexatio. Denique hic uTroTicfA.TTcuoi potius refert ftatum 
exaltationis, quam Paflionis , de quo tamen ex piofeflb in fcru- 
tinio myfterii. Patres hoc in ftudio parum euro. Barnabas clare 
fcribit oivofA.Mi imo ocvTivofxuf. Ex liircis nullus Holocauftum erat. 
Lex nulla neque divina neque ecclefiaftica habet : Confpitite om» 
nes ^«^ lanciuate. Vel quae iflae ? Magnates, qui audores erant Jefu 
Chrifti vexandi, confpuendi, petulantiam Babyloniorum reprehen- 
derunt , coercuerunt. Hircum cmiftarium vero honorarunt » ut 
Glarifliime conftabit & dicendis* 



LeviL XVL %%• isS 

%. 34.9. Eadem cnim Mifchna tradit fl^» ^*'*» CD^bK^nv iipi» 
nJC^K^.l n^lD nV W^^ -^^ NobiUbus Hierofolyma comitabtmtur eum 
ad Tabernaculum primum, 'A^r' d^^iis nullum comitum veftigium. 
Nullum quoque Tabernaculi vel Tabernaculorum. Ultimis tem- 
poribua hJEC demum erant excogitata. Si rede conjedlo, ex fola 
formidine hoftium Ecclefiae Judaicas , qui facerrimum hunc ritum 
contemferant & gentem Judaicam hac occaflone vcxare cogita- 
rant. Quando rerum fumma penes Judaeos erat , nemo quoquc 
aufus erat , ejusmodi ritum pubiico exponere iudibrio. Quando 
vero devidi erant, Ethnicis partim fubjet^i, partim immixti vixe- 
rant, plures & acerbas illuiiones experiebantur. Syri, Samaritanij 
Romani graviffime iis obttiterant , ut monumenta abunde docent. 
Sicuti exftat in Libris ultimis V. Teftamenti, Maccabaeorum , Ju- 
daeorum , quae vero brevitatis ftudio tranfeo. 

§. 3fo. Huic formidini adfcribo plura, quae in via fixaerant, 
Tuguria* De numero & diftantia haec habet Mifchna Tr, Joma 

cap. VI. 4. nyna) npt^ on a^ut^n I?iy nyi a>St:^n>D ni3iD '^m 

'^'D SjS Decetn erant Tuguria ab Hierofolyma usqw Zuck^ , nonaginta 
Jiadia, feptem Jiadia cum dimidio Milliarium confiituwant, Si rede ju- 
dico , nulla Tuguriorum horum ratio dari poteft , fi excipis formi- 
dinem hoftium. Metuebant Judaei hoftes Religionis , quam proii- 
tentur, vel hircum vel ducem vel utrumque in longiori itinere iti 
fuam redaduros efle poteftatem & vexaturos ad pubiicam gentis 
ignominiam. Quare ordinarant de Tuguriis eum in finem eri- 
gendis, ut eflent comites & protedores, tum hirci, tum dudtoris 
teftesque. Sed dices : Quae ratio decem Tuguriorum ? Comites 
comitari poterant usque ad terminum qui attingendus ; Minime. 
Dies enim expiationis habuerat jura Sabbathi vid. infra v. 29. Ju- 
daeus adftridus eft ad Leges itineris fabbathici. Solus dux liber 
erat ab hac Lege. Quia enim voluntate divina hircum in defertum 
deducere tenebatur , haud violabat Sabbathum. Prorfus ut legi- 
mus Matth. XIIL 5. Annon legifiis in Lege, quod Sacerdotes diebus fab- 
hathicis Sabbathum profanent ^ tamen funt fme crimine. Comites noil 
fuiffent fine crimine. Non enim gavifi erant divina ab hac LegQ 
difpenlatione. 

§, 351. Ut vero haec redius intelligas, fcito Judaeos commu- 

niter 



5^f<5 Levit, XVL 2%* 

niter Iter fabbathicum 2000. eubitis definire ( explica hinc Aflor. 
I. 13. ) Longius iter facere Judaso die Sabbathi conceffuni haud 
erat. Diftabat vero Hierofolyma a termino , ad quem hircus ulti- 
mis diebus ducebatur , XC. ftadiis , ut jam obiervatum fupra 
§. 332J* 

§. 3^2. Ex didis ergo liquet, eommode & convenienter fta- 
tutis Ecclefiae fixa fuifie X. Tuguria , quorum unum ab alio feptem 
fladiis cum dimidio diftabat, live 15)9^ paflibus. Hoe vero inter- 
vallum facit circiter iter fabbathicum , quod absque violatione Le- 

fis dieSabbathi confici poterat, tum eundo, tum redeundo Ador, 
, 12. Nobiles itaque Hierofolymitani comites hirci & ducis exfti- 
terantad Tugurium primum, redibantque in urbem. Qiii vero in 
Tugurio primo exfpedaverant , comites erant ad alterum , rever- 
tebaiiturque & fic deinceps , donec perventuni ad X. Hircus cum 

duce nunquam erat fine comitatu V':ia U'«12^ jn^"^ nJnn«a f in 
T'j:'p*a m nNl^ pima TOIJ; fi«V&2 pnS TD^ Excepto ul(mo , qtm 
eomes non ibat ciim illo mque ad Zuc\ , fed jiabat e longinqao ^ ob- 
firvabat, quid faBum erat. Tr. Joma C. VI. 5, A decimo Tugurio 
enim usque ad Zuck duo reftabant milliaria, quas vero excedunt 
iter labbathicum. Quare eometr nonnifi per unum milliarium in 
focietate iverat. Seiendum qnoque eft, comites Tuguria (Mt folen- 
nitatem expiationis antecedente jam petiifte ac in iis priEftoIatos 
fuifte dueem cum emiflario „ ut ad manus elfent. In unoquoque 
Tugurio faltem. unus extiterat. Poterant quoque plures efte. 

§. 3V3. iis » quas ad dedudionem referri poflTunt , annumero 
quoqus Traditionem in Tr. Joma Cap. VL y.. n^lDT n31D S3 hv 
CD'D '>'-)TX\ p?a nn h anai^ InfmguUs Tuguriis dicchant ei : Ecce 
dbum y. Ecce aqwis. Tota alioquin gens quam curatiflime jejnnium 
obfervabat, ut pluribus dicemus ad v. 29. h. cap. At dux, qui liber 
erat ab obfervatione itineris fabbathici, liber quoque habebatur ab 
Lege jejunii : Soius enrm longius iter facere illa die tenebatur. 
Quare vidus ad reficiendum vires & iter abfolvendum olFereba- 
tur. Quanquam ,. notante Maimonide , nunquam ufu venit , ut eo 
indiguerit. u Tr, de folenni die expnt. Cap. ilL 7.. 

§. 3f.4. 



§. j^A. Ex Traditionibus , quae huc perdnere videntur , duas 
prseprimis adhuc memoro ,. fata circa hircum ultima narrantes. Ex 
his prima eil , qu^ exftat Tr. Jonm Cap. Vi. 6. nmnT ^\^ lll^S p^n 
VTO ?0 "^"V^ Vi*ni ^^03 niC^p Vacn Li^Mlam coccineam diXiidebaf y 
Partem dimidiam ad rtipem, alteram inter cornua alligabat. Intelligitur 
illa ligula , cujus fupra ad v. ii. §. 145 - i\i. prohxam fecr nien''- 
tionem. Non confultum judicabant proceres , fi vel tota a corni- 
bus hirci fufpenderetur vel integra ad rupeni aUigaretur. Gaufam 

dat i^ Ohad. de liarten. in Comment, ad G. L- \whn Sd "IS^lp r\m vh 

\\2^ muvn^s "vv^'^ ^^'ni c:n\\> n>a \<:hn ^12\0 yVos n»ninT bts^ 
nu^nin nTra T\2m mji^^n noDnJ nasi? m^Mz^p nnin? Si:;' pi^^Sn^ 
-riE^p n^n n'?! ptt^^^n p:]'?^!:^ ^nm mjfarr hd^s^^j n33^^'nan»r 
1S11 nnn wm -vvm f))a*- no^m nv^^ vcovj' lunp jo nSia 
^inw'' "12 vm x^^^m^ \whn m«iS Sjv mSi rmnNS SiS'!?^ 
^mm -ijr- |»«rnS |aSn kS rvrw ySD3 n>3fn n*jp i^^aS- |c:fy 
t>3Snu^ ^a Sy ?]K vjip [o nrjcn n^innu^n nu;ipi7'3T nSu na&iSa 

rn3 plDjr Kim S»5<in iSnnSo nO> «S n?D. Totam Iwgmm coccint* 
itm rupi twn alUgabat , ne- nntequam hircus detrufiis ejjet , iJ/a- mox. albe-^ 
fceret , neve du&or pra Utitia confpe&a. lingu£ albi& ,, qiia perverjitates ey>-- 
piata. Jignijicabantur , hircum detrudere obiivifceretur ,. atque exijiimaret 5 
lingiia albefacia omne id , qiiod agendiim , perfe&um ejfe,- Neque integram 
inter cornua ligabat. " Fotuijfet enim accidere , ut hircus detrufus caput 
fuimr mfra corpus inclinuret decidens retrorfum. jQ^uomodo linguu in CO" 
lorem album converfa videri neutiquam potuijfet ^. Ijraelitas nmrore ajfe^ 
cijfet. Dimidium igitur rupi alligabatury. quodymtequam- totum opus con" 
fummatum ejfet , non alhicabat. Quando autem ultiyno alterum dimidiurn 
Gornna inter ligabaty etiamfi jiatim alhcfceret^ hircum. detrudere jam in re.- 
iiccupatus noti negliget.- 

§. 3'5T' Antiqua dein penes Judbeos eftTraditib , ligulani hanc 
Goccineam in- albam fuiflTe commutatam, atque ita Ifraeiitas- de gra- 
tiofa peGcatorum remiilione perfuafoS' redditos fuilfe. lllam jam 
invenis in Textu Mifchnico Tr. Jma Cap. VI. 8. ubi tanquam (ig- 

iium. hirci defertura attingentis id refertur Sfc«j/Dtfi'' ':n Nn'n3 



afS Levit, XVL a2. 

bj; ^iiEfp n^rf nhinr *9i^' [ijc^^ ^onS n»n -infr? p^D fctSni *iaifc$ 

lioS» ^Stt^a CDOti^'3 Cn3^NI3n Vn^ Traditio exotica ^ Dich i^ /;m^(?/. 
£^ <?WKO« ilUs fignum aliiid erat hoc ? Liiigua cocci>iea alligata erat adpor" 
tas Tempit ^ ciim hircus ad defertum accejjiffet , albefcebat , quia dicitur 
( fcil. jes. I. Tg. ) Si ftierlnt peccata vejira fcut coccinum , //c/f/: nix aU 
hefcent.] Ad hoc niiracoliim a vate refpid ajunt. Caeterum quando 
alius alligatae ligu]ae"Locus hic recenretur , hoc inde provenit, quia 
pro varietate temporis varius ex(H(it. Vide Sheringhamii Annot. ad 
Tr. Joma Cap. V 1, 6. & Frifchmuth Dijfert, L de Aza^. 

5. 3f6. Jam quscdam hoc de Themate fcdpfi §. i^o. Fidem 
tum datam liberabo & digniflimam quaedionem fub incudem revo- 
cabo, Ad unum omnes tatebuntur gloriofis & gratioiis miraculis 
merito accenleri mutationem coloris coccinei in album , £1 hiltoria 
yere fe habet. Quemadmodum autem rede nobis cavemus ab 
dms-iu, qua, quae certis monumentis innituntur, fida traducuntur, 
nuUo intercedente examine ex fola vTrod^yu , quod nuila dentur 
miracula , fic quoque caVfendum elTe judico, ne temere & line fuf- 
ficiente ratione narrationibus de rebus infolitis fidem habeamus. 
Quo vero magis hanc Judaeorum 7ra,§oi^o<riv examino , tanto magis 
reperio illam incertam. Hiftoria facra tum V. tum. N. Teftamenti 
filet. Nec exftant promifliones vel allufiones certo tales. Jofe- 
Phus hiftorise Judaicae fcriptordiligentiflimus ac etiam glorias gentis 
fuae rtudiofiflimus hoc de gratiofo miraculo nihil reiiquit. Nec 
Philo eruditus Judaeus. Sufpedlum valde eft ratiocinium, quod Bar- 
tenora §. 3^4. habet. Vel quis credere valet, ducem hirci , qui 
communiter ethnicus habetur, ipfis Judaeis tradentibus, confpeda . 
lingua alba tam efFufa affec^iim tuifle laetitia , ut facile oblitus fue- 
rit detrufionis emiflarii de Rupe. Certe infidelis ethnicus adeo ef- 
fufe haud laetatur, Obfervandum praeterea, quod miraculum hoc 
ferme habeatur annuum , exceptis quadraginta annis ante deftru- 
ftionem urbis Hierofolymitanae, Si vcrum eft, quod Traditio exo- 
tica refert, Efajae aevo miraculum hoc jam erat in ufu. Qua ratio- 
ne vero faclum eft, ut Prophetarum nullus, fcriptorum ecclefiafti- 
corum nullus per tantuni tempus illud memoret ? Miracula quo- 
quehaud [olQnt efle annua. Semel ac iterum vel breviore tempo- 

re 



LeviL XVL 22, 2f 9 

re fpecialibus ex caufis patrantur. Poftea vero rurfus intermittun- 
tur. Accedit, quod Traditio hasc de Lingua coccinea albefcente 
maxime innitatur praecipitationi eminParii de Rupe, Ha:c vero prae- 
cipitatio; ut itatim probabo, Legi divinae contrariatur. Tandemno- 
to, quod Miraculorum graviflimae dentur rationes, quales hic non 
video. Ifrael refipifcens&credens haud indiguerat miraculolb Te- 
ftimonio Numinis de remiflione peccatorum ; Refipifcentia , fides, 
lincerum propofitum fortiflime probat gratiam Dei. 

§. 557. Locus Jes. I. 18. Miraculum haud adftruit, Promitti- 
tur vere refipifcentibus plenaria remiflio peccatorum & fimul pur- 
gatio ab iis. Peccata faepius fifl;untur fub Ibrdibus , fpeeiatim fub 
fangtiine Pfal. LI. 16, in hoc ipfo Cap. v. i^. Manus vejira fat^gum^ 
htts pien£ fuTit. Jam pollicetur omnimodam mundationem : Si pec^ 
CAta vejlra fueriiJt n^>}\S^3 jyibaphorum injiar , ^V2 ftcut mx albefceyjt • 
Si rubra fuerint J^*?in3 injlar coccini , lD3f3 injiar lana, alba erunt. Ne- 
mo his ex verbis folide colliget refpici ad pannum coccineum Die 
Expiationis converfum in album. Vel quo fundamento ? Non- 
dum conflat jam aevo Efajgs miraculura boc obtinuiffe , ac duraflTe 
per tot fecula. Amant facrae HteraB remiflionem peccatorum fub 
ejusmodi fimilitudinibus proponere , veluti Jes. XLIV. 22. Pfalm 
CIII. II. 12. Mich. VIL 19. Haec non inferunt miraculum in na- 
tura. Perplacet Cel. Frifcbmuth judicium fuper bac re : Nijs p/ant 
fallor micum illud di&um Fropheticum Judao cuipiam occaponem pr^buif 
hoc comminifcendi i qmdpojl modttm, ut iipud eos fierifolet , a reliqtiis veT" 
pis magno confenfii eji receptum , & fe rem ita habuijfe , fan&e efi credi" 
tum. \qc, cit. 

§. 3f8» AlteraTraditio efFerturin Tr.joma C, VL^. his verbis; 
^v nnn '3fnV p>ja n^n nS> -nvi ^Ji^^na Nini imnNS isni 

tlin^N Dn^N nB^yj^' Impellehat hircmn retrorfum ^ ipfe volvebatur 
^ dejcendebat ,. nec ad medium montem pervenit , donec membratim lace- 
rabatur, conf. Maim. Tr. de n''V C. lli. % Sed Jonathan adfcribit 
pr;£cipitationem vento procellofo pTi*l NlDnD^ NTflJ? n^' N[i:i:i "itaS'? 

n^nn ^"^ Qiip p a«pn nn n^j^m^i nnn nan Mnni3 S^ k-jisy pio^y 

Dimittet Vir hiratm in defevtum pra!.ruptum ^ afcendet hircus fttper mon" 
tes Beth Haddurs ^ impelUt ipjum ventus tiirbidus a facie Domini ^ 
morietur. N ii 5^ §. 30, 



Z6o LevU, XVI 22. 

§• 3V9. Certiflimus futn, hanc, quam referunt, hirci praecfpi- 
tationem contrariari Legi divinae. Lex e«im dabat hirco Jibertatem 
& vitam , ut fepius didum ac etiam probatum , maxime ad v. 1 1. 
^. 128 ^132. Nollem tamen negare hircum manu ducis (mmime 
veRto proceHofo ii facie Domini exeunte ) recentiori aevo de rupe 
■praecipitatum fuiffe. Judjei habuerunt fortean caufas ( leyiores ta- 
meu , quam ut inftitutum divinum adeo invertant ) propter quas 
,iiircum Hbere dimittendum prascipitarunt. Clua alias ratione hir- 
.cu;n vitce deftinatum morti deftinaflent ? Licet certas in promtti 
non haheara , .tamen probabiles defumo ex tempore & ftatu ^entis 
Judaicae. PraEcipitatio haec credibiliter cevoProphetarum nondum ex- 
ftitit, unde in illorum lcriptis nulkjm veftigium. Neque etiam illi 
-conceftiflent tantam ritus divini immutationem. Ergo fi illa obti- 
nuit, de temporibus fubfequentibus intelligendum, quibus gens Ju- 
,daica non folum aliena; poteltari lubjeda , fed & ah'is gentibus im- 
JHixta vivebat, altercationes fovebat. Praefertim Samaritani ( que- 
madmodum exEfra, N. Teftamento & Jofepho evidentiflime pa- 
te.t) Judaeos fummo profequebantur odio, atque iis, in cultu pra2- 
primis facrp, nocere aanitebantur , Templum fuum Hierofolymi- 
tano » ut henedi&um maledi&o , opponebant. Hasc & aha vide apud 
^landum in ,2. Tom. Do&ijffimarum Vijfertatiomim , quarumprima, qu<& 
Je Samaritanis cognofcenda funt, exhihet, Quia autem hircus hic Jfrae- 
litas referebat, eorum peccata ferebat , in deferto hber vagabatur, 
metuebant Judcei illum in manus Samaritanorum aut aliarum gen- 
tium, quibus exofi erant, perventurum, ignominia, quae in genteni 
Judaicam redundaret, affedum iri, vel etiam ipfi peccatorum expia- 
tioni obttare, fi tale quid contingeret. Hoc omne vero evitari poife 
judicabant , fi de Rupe in Locum inacceflTum detruderetur. Hac iii 
opinione confirmor , qu®d X. Tabernacula in via, quae ad Rupem 
ducebat , ut jam notatum , exftruxerint, vitaturi , ne hircus cuni 
dudorein impias manus tranfiret. Dabantur igitur cuftodes & co- 
mites. Saltem taie quid ab ingenio Samaritanorum non ahenum 

cfle, exempium, quod hic appono, te docebit Trad.Rofch Hafcha- 

na C. IL VT\w iJ»pnn D^man •hvhp^n Pimwu p^JW i»n njitr^wna 

f K^l' pni^ti? Houtingio interprete : Olim ad novilunium indicandum 
■flamntas elevarunt , at cum Ctithm malitiofe idem intempefivo tempore fa^ 
cermt , decrefum eji., ut nuntii ad iliud ftgnifcandim egrtderentiir. Maim. 



LevJL XVL 22. ^6i 

fk Confecrat, Calenl Cap. IIL m V^^^ V^ ^'^ "i^nt^^D nJ1£:^Kn2 

iSpSpra i;v)T\"\n ^v^rv hd onnn ^j&*ki3 fnfctiE^a ^'^«'tt^a vn ^nnn 

tZi>3lS CU^niDI C3*St^V O^niStr 0//wi cum fynedriutn Calendas cott- 
fecraret^ faces extoUebat , m cacumine montium, ut longe dijjitis boc figno 
Calendarum confp.cratio indicaretur ,• Pojiquam Cuthaorum perverfitas eo ve~ 
nit , utfacibus fimiliter eUitis plebem deducerent in erroremy /i Jynedrio con- 
fiitiitum eji , ut nuntii egrederentur , qui multitudini indicarent. Cutbaei 
autem communi conienfu funt Saniaritani, Conf. Annot. eruditiJJU 
mas Houtingii a.d Tr. MJfchntZ cit, 

§, 360. Mifchnicis prseeuntibus liic conimode inferimas pnbli- 
cfim Legis , quae Minifterium folennis Expiationis concernit , per 
Pontificem praeledionem , ut videre licet in Joma Cap. VJ. 8. & 
VJI. r. Non quidem Lex Mofaica officium Jioc praelegendi difertc 
memorat ; Attamen , quam maxime conveniens illud eft liaben- 
dum ; Fundamentum enim foknnis hujus Minifterii in mandato 
divino fundatum, Fides quoque, quae myfterium refpicit, -gratio- 
fam legislatoris voluntatem pofcit ; Magna quoque Ifraelis pars 
credibiliter non propendebat ad feveriorem animae oftigationem ^ 
ceflTationemque ab omni prorfus labore. Itaque publicanda erat 
legislatoris voluntas. Munus hoc optime committebattir Pontifici^ 
qui hinc fequiori tempore ante J&ma m Jegendo exercebatur. Se- 
niores ex Semoribus Synedrii M. ablegabantur ad Pontificenij di» 

cebantque ei m0 1N nnaa^ «Dny TD3 r\m aip Sn:i ]n3 »rca? 

moS kS Domine Sacerdos magne , lege orc tuo s Forte ablitus .eSs au$ 
forts 7ion didicijii. Tr. Joma. C I. §. 3. 

§. 3^1. Materia praglegenda fine dubio tronftabat PericoplsLe- 
gis, quaj hoc de Expiationis Myfterio agebant , quasque praemrfi- 
mus. Mifchnici fpecialiora habent, notantque Leges Exod. XXK 
10. & Lev. XXV. 9. 10. haud praeleftas fuiflTe , fed taHtmn re- 
liquas trcs & quidem cum fequenti difcrimine ^aiy Snj |n3 
n-nn nsD SSi:n -swv^ "^«i rm nnfc< N^nipi naijj fi«"jT|?i S^pDi 
•^iii^vai |^{3 3TO DDoaS '^m-^pv nao *inv nai«i ip^nn in^joi 

riQ Sy .«"\1p anipfln m^T^ZtH^ Sacerdos magnus Jiabatj, & accijpie^ 

N n 3 hat 



Z6Z LeviL XV L 22. 

hat ^ legehat, Stahat & legehat SeBiommLGVit. XVI. I. poft mor- 
tem. Etiam SeBionem Lev. XXIII. veruni die decima. Tum volvebat 
LibrumLegis, ponehatque eum in fimm fimm, ac dieebat : Plus quatn 
legi coram vobis ficriptum hicficiL Num. XXIX. 7. Die decima &G. 
qu(& ore recitaverat, 

§. 362» Ad illuftrandum hsec juvat ex commentatorihus nofTe 
Pontificem ante Praeledionem in atrio mulierum fedifle. Tum ad 
leverentiam erga Legem divinam teftandum furrexilTe , ac ftantem 
praelegifle. Pra^legerat vero memoratas Sediones Levit. XVI. & 
XXIil. ceu fibi invicem conjundiores. Non multum tempo- 
ris pofcebatur ad volumen evolvendum a Lev. XVI. ad XXIIL In- 
terprete interea lingua hebraica praeleda chaldaice interpretando , 
ut in Synagogis folitum, lingua priori minus nota. Verum quia 
Se^io Num. XXIX. 7. &c. remotior & multum temporis poftula- 
tum ad volumen evolvenduni , Pontifex pofteriorem Sedionem h 
memoria recitaverat ,. monueratque Auditores fuos plura efl?e fcrip- 
ta, quam publice leda, ad amoliendum fmiftram opinionem exem- 
plaris defedu laborantis, Honori vero eoetus minus eonfultum 
habebatur, tam diu Auditores otiofos detinere, donec Pontifex evol- 
vendo ad ultimam fedionem pervenerit. vid. Bart. ad cit. Mifich. 

§. 3^3'. Notanda quoque pompofa Libri Legis in manus Ponti- 
icfs Traditio , ut exftat /. cit. TJmJl amn ifiD SiaiJ nOJDn \\t\ 
Sn:in \n2S wm^ \:>Dm pdS wntj nDJsn ^Nni nown i:^«nS 

Minifier puhlicm depromfit Lihrmn Legis , tradiditque Archi- Synagogo ,* 
Mic vero tvadiderat fagani } Sagan autem tradiderat ipfit Sacerdoti nmgno. 
Confimilis ferrae mos obtmebat Rege pra^legente , ut exftat in Tr. 
Sotuh C. VII. Gum hoc tame» difcrimine, quod Rex Librum acce- 
perit e manu Pontificis. Major ergo Regis , quam Sacerdotis M. 
diguitas erat, 

§. 364^ Didin nonnihil lucis dant Praefeflioni Jefajse , qucE a 
Chrifto in Synagoga Nazarethana fada Luc. IV. i5- 31. Accepe- 
rar is Librum jelnjae e manu Miniftri , qui fupra \m appellatur 
(alias non poflet dici dTrohuq) tum (ctva^U^otf} volumen Glaufuni 
evo'verat acJ legendum, exphcatione ftnita (^7f'|ctf) f^volverat clau- 
fer«tque voiiiment atq^ue ita ^dmhvs ) reddiderat Miniftro> a qua 

prius 



LeviL XVL 22. ^6% 

prius acceperat, ad fervandum. Edam notandum, quod exftat y. 

16. dv^g-n xvaLyvuyat furrexerat ad legendum. ErgO Chriftus ante ili 
Synagoga Dodoris inftar federat. Ledurus furrexerat, fteteratquc 
reverentiani erga Legem divinam teftaturus. Pontifex jlabat ^ ac- 
cipiebat ^ legebat, fiabat ^ legebat. Miror Celeberrinium Wagenfei- 
lium in Amiot. fuis do&ijfmiis ad Sota C. VIL 7. pag. 6^76. exiftima- 
re Pontificem fedentem {^raelegiffe ex judicio Maimonidis, atqueeo 
delapfum quod fecutus tuerit Talmudis Codices-, qui Knipi habent 
omiffo IDIJ?» fed aliquando ctiam bonusHomerus dormitat. Ve- 
rum Mainionides non ita arbitratur. llle aeque legit Nmpi ipij^ 
acCl. Wagenfeilius. Suboleo tamen erroris occafionem, quac in- 
de orta, quod principium Paragraphi tantum legerit , ficuti (i inte- 
grum appofuero, unusquisque facile cognofcere poteft : Dabo au- 
tem ilium ex interpretatione Lud. de Comp. de Veil. Erat ijle legendi 

modus : VJSS- a>iaii; C2yn SdI CD»iyjn mrp 20V Sedebat ift 
atrio nmlierum Pontifex , cujus in confpe&u populus omnis fiabat in Pedes. 
Aedituus valumen Legis depromebat ^ idem hoc tradebat Principi Synago- 
g<z : Princeps Synagoga. idem illud tradebat vicario , ^ vicarius dernum 
Pontijici. Pontifex accipiendo volumini ajfiirgebat «"^lpl IQIJ^ idemque 
Jfans legebat. Ita habet utraque £^/>io Venetiana. Quando primo di- 
cit Pontificem fedifle in atrio , id ipfum eft, quod reliqui Judaei di- 
cunt, quod ipfe Maimon. in Comment. Mifchna quoque aflcrit , fcil. 
fedit, antequam Librum Legis accipiebat, fed poftea aflurrexit, at- 
que ftans iegit. Si diflentiret, procul dubio Rabad, qui lynceos 
in erroribus Maimonidis oculos Jiabet , notaflet. 

§. 3^5'. Veftitus prEeledionis liber erat juxta Traditionera m 
Joma C. VIL I. r\'St32fK3 «S CDK'» l5<nip fU »1333 UnpS nxn DK 
ilVl^ p*? Si volebat legere in vejlibus byffmis , legebat } ^ Jinon^lege- 
batjiola alba propria, ex Ord. interpretatione. muy vel minijlerium fa» 
cerdotale non aliter quam veftibus facerdotalibus obiri poterat. Ve- 
rum praeledio Legis ad Saccrdotes haud erat reftricla. on? pere^ 
grini a Sacerdote etiam praelegendi copiam habuerant, ut vel Regis 
exemplo conftat. Unde fluit Jibertas vei pontificalem , vel com« 
raunem veftem inter praelegendum geftandi. Maimonides Tr. ds 

expiatione folenni licitas quoque liabet hpQ C3'J3S Sin »133 Vefiei 
communes , albas proprias„ 



Z64 LeviL XV L 22» 

§v 3^5. Tempus quoqiie praeledionts hujus Lege definitum 
haud erat, Unde fteterat penes Ecclefiam id , quod eommodum 
videbatur, eonftituere. Conltituebatur vero illud, quo juvencus & 
hircus cremabantur. Hine in Tr. Joma C. VJJ. 2. bnj \r}2 ns^nn 

kS&: 'nu^i^ iJ»xi2^ »j£ja «^ Kiip NinD3 "^n:! |n3 rm^ u^x 
jnnND mtt^ |n'^' n^ijSai npim ■^•yi nn>nifi' ^w/ videhat Sacerdo-^ 

t:em magnum cunt: legebat y nonvidehat juveimim ^ hircum cum cremahan- 
tur. S^ui videhat juvencum ^ hircum cum cremabantur ^ non videhat Sa- 
cerdotem magnum cum legehat : Nojj quia fas non erat , fed quia longior 
via. erat :: Et o^us. utrumqtie. Jjmul pragebatur^ 

%. 3<S7:, Ultimo bic rrotamus odopreees, quastum a Pontifics 
&ndendge,. Notamus taiitcr magis, quod praeferendae yideantur ora- 
tioni in fantodidiae v. fupi:a §. 220. Prima,'qu3e fufa ante ledio- 
nem fediionis ,, agit de Lege^. eltque Maimonide oblervante :. Qiii ms 
elegit ex. omnibus' gentibmL Altera- ledione. finita fequentis argumen.- 
ti : Qid nohis dedit Legem veritatjs ^ vitam. Aternam inter nos plantavit. 
Tertia eil :; Benevdus: ejla „ Domine , Deus noji&r ^ populo- tuo Ifrael &c. 
Quarta:: Qonjitemur tihi ^Q:. Qpinta : Gondona nohis 8cc. Sexta re- 
fpicit Templum ac continet votum,. ut Deus continuet in Templo 
habitare ac gloriam fuam. manifeftare. Septima continet interceflio- 
nem pro; Sacerdotibus,.ut accepta eflent eorum facrificia Deo. Ofla^ 
va intercedit pro Ifraele ,. ejusque libertate eum claufula : Benedi- 
Sus tu Domine y qui exaudis Ifraelem.. Themata precum prcEftantia 
( quae fine anima & fide} nihil apud Deura. v.aient»,ut Uraelis exemr- 
§Io. conitat- 

§.. 36^8; Pbrismata ex: verfibus 20. 2 1. 22;. 

1 Confummata' hirci piaculariS' devoth morte ^ expiatione peccatormn fo- 
cius vel alter idem viia- ferpetua coram facie Dei donabatur. Deus 
Judex , qui fpotiforem propter peccata noftra facrificium piacu*. 
kre conitituit tradiditque morti', eundem ex morte excitavitir 
ac vita aeterna- dignum declaravit Rom» IV. 25. Audit notanter 
^■nn vivus ille; Gloriatur hinc :■ Mortuus eram ^ eccce. vivms fum- in 
fficuk jsadQ^um^ ApoCoT.. 1-8. • 

ITi Duo 



LeviL XFL 22. 26f 

II. Duo hird quafi unus idemque. Simillimi eligebantur. Una erant 
deftinati ad auferendum peccata populi. Unus fola vpluntate 
Dei morti addicebatur ; Alter eadem voluntate vivebat, Mor- 
tuus alteri vitam dabat. Vivus niortui lata peccata auferebat. 
Mirum ! quod h <rKtu imperfedum , perfedum in corpore , ut 
plenius in fenfu myftico, 

III. J&iones perfona publica a Deo ordinattc ^ h populo agnifiC magnam 
hahent vim , ^t<& funt in coslo ^ probantur in terra. Tales erant 
adiones Aharonis, quae hic memorantur, xu^o^ia-ia , confeflio 
peccatorum, eorundem imputatio , dimiflio emiflarii. 

I V. Qiiare ejusmodi perfona non fibi ipfis honorem dare debent. VocatA 
pofcuntur ^ fan&ijicat£. Hebr. V. 4. f. 

V. Qiiod h perfona publica externe manibus corporis ^ orejit, hocipfum 
h reprdfentatis feri debet interne fpiritu oris ^ mentis , iit tejientnr ji-' 
Aem ^ venerationem Numiuis. Prudenter itaque Ecclefia Judaica 
inttituit AofoAs>/«f ab omnibus dicendam, Pontifice confitente. 
Aoymog hic cultus etiamnum obfervandus circa adus publicos. 
I. Cor. XIV. 15. 

V I. Gratiofus Deus promittit Ifraeli refipifcenti ^ in fide offerenti remijfio- 
nem peccatorum ommum , non tantum minus g}'avium ( quae hic vo- 
cantur nUiy ) fcd^ graviorum ( quae dicuntur Cl)^;7^3 ) imo om- 
nium. Inconfiderate itaque fcripfit Limburg de Verit. l\elig. Chrifiiu- 
n£ : Cum vero gravia peccata facrificiis expiari non potuerint , manife- 
fium efi, nec ea facrificio hoc annuo fuijfe expiata. p. m. 30g. 209. 

VII. Confejjio peccatorum, qudi Lege Divina nuliis alligabatur verbis, re- 
&e ex mente ^ pro circumfiantiis recitatur. Deus non deledatUC 
verbis humilibus, fed mente humifi, fracla & vera. 

VIII. Prudenter examinanda funt Tra^uSotrns Ecclefice Judaica. Quse- 
dam conveniunt cum Lege, ut ordo fundtionum ; Emiflarius non 
vivus dimittendus focio nondum madato & fanguine nondum 
fparfo. Qusdam latent in virtute Legis , uti Ao^oKoyh. populi 
recitata conffcflione. Quaedam Legi ediametro adverfce, utpra?- 
cipitatio hirci. Quaedam hifl:orice verae , fed theologice falfae. 
Quaedam urgente neceflitate , poHticis ex rationibus , introdu- 

O o (Ssea 



2,66 Levit XVL sj. 24." a. 

da2, ut quae tradunt de comitibus & tabernaculis, vel inertialio. 
niinum inventae , ut pons, vellicatio hirci. 

1 5r, Dudi priores fmt typica ,• Pofteriores non. Ecclefiae non eft genui- 
nos typos inftituere , maxime non contrarios. 

§. 3^9. Progredior a^ mandatum decimum fextum , conten- 
tum V. 23. & 24. a. his verbis : m \om nyia Snx Sfc< pnii 6<3i 

nfi?j3 n« rnm rzm on^jm jy-ipn S^j i«32 w:h "Wia, i3n nn 

inaD n^ Wdh^ WT\'^ Olpaa Q^DD Et imrabit Aharon in tentoriim 
ConventUs , nc exuet vejles lineas- , quas induerat , quando intraverat in 
fan&um illud ^ relinquet eas ibi. Lavabit quuque carnem aquis in Loco 
fanBo & pojiea induet vejies ftias. Praeparatio haec ad oblationem Ho- 
locauftorum & incenfionem adipis comprehendit fequentia officia. 
fc{. Intrandi tentorium Conventiis. 1' Exuendi veftes lineas & re- 
linquendi. J. BUTrltTixoy corporis. n* Indiiendi veftes fuas. 

§. 370. Officium primum eft introitus in fentorium Conventiis. Ju- 
daei alium officiorum ordinem hoc loco tradunt. Infra loco com- 
modiori de eo agam. Nunc ipfum officium exponam. Intrare in 
tentorium ConventUs praefupponit pontificem extra illud ftetifte. Ubi ? 
Joach. Langius conjedlat , an ducem emiflarii extra atrium comita- 
tus fuerit. Non videtur. Nihil narrat lex. Nihil tradit Ecclefia. Lo- 
cus fine dubio fuit atrium Sacerdotum , ceu a quo hircus dimiflus 
erat. Hoc ex atrio Pontifex in Jentorium Conventus intravit. Supra 
§. 270. 271. probavi tentorium Conventus jam late accipi & dici de 
fanfto & fandiffimo , jam ftride & notare nonnifi fandtum. Quae- 
ritur igitur, qusenam hic obtineat notio ? Circumftantiae clarae, quae 
notionem hanc vel illam determinent, haud notantur. Si munus, 
quod obeundum, exprimeretur , facile ferri poftet Judicium. Ne- 
nio , ut puto , cogitabit intraffe pontificem ad exuendum veftes. 
Fruftra tamen non intravit ; Igitur ex fupra didis conckidendum , 
quo fine introitus faciendus. Supra vero v. 12. notavimus, Ponti- 
ficem thuribulum in fandiffimum intufifie. Exportatum nonduni 
legimus. Quare valde probabile mihi videtur, hunc introitus fuiflfe 
finem. Non enim ftatim prima vice eflferebatur, utfupra §. 258. 
di(^um. Non fecunda ; Non etiam tertia vice. Ergo hac quarta. 

Hoc tradunt Judaei Tr. Joma C. VIlI. 4. n^) «jDH m m)rh djdj 

rnfinan 



LevlL XVI 2?; z6j 

nrinDn* Ad depromendum acerram ^ TrupiTov. Quod ipfum habet 
Biafchius in Commcnt. ad V. 23. , Non video rationem Traditionem 
tum rejiciendi, quando non folum cum Lege convenit, fed & com- 
mode eam explicat. Atque ita fequeretur tentorium Conventus lata 
accipiendum efle notione. Qua explicatione admiflfa locum quo- 
que habet alia Joach. LangH ad h. 1. conjedura ; fcil. Aharonem ex- 
tuhffe pelvim fanguinis , fi quis adhuc reliquus fuerit. 

§. 371. Alterum : Exuet vejies lineas 9 quas induerat , quando intra- 
verat in fau&um illud. De his lineis vellibus prolixe fupra ad v. 4. 
a. §. 4^ - 69. fcripfi. Clare hinc conftat Pontificem veftes has toto 
Expiationis Die haud geftaflTe , conf. v. 24. Ufus earum erat reftri- 
(H^us ad introitum mfan&um illud , ut videtur , quod d\m fan^ijjt' 
mum dicitur v. 16. Geflabantur quidem etiam a Pontifice in atrio & 
fando, fed nonnifi occupato circa facra, quorum fan^uis in ady- 
turn inferendus erat , non vero alia communia. Ipfe Pontifex ve- 
ftes^ exuerat C conf. Lev. VI. 4. ) caftitatis ftudiofus. Locus exu- 
endi non exprimitur, liber adeoque. Probabiliter ordinarius ali- 
quis erat induendi & exuendi , ipfo jam Tabernaculo ftante , di- 
ftindus & obtedus ab oculis Ifraelis. Sacerdotum erat caftitatem 
tueri Exod. XXVllI. 42. prgetenfo probabiliter velo , quale fub 
Templo II. erat. 3>. Joma C. lil. 6. Velum byjjinum erat inter eum 
^ populum. 

§. 372 Cum hoc officio conjiindum eft : Et relinquet eas ihi. 
Vox n^Jn plures habet fpeciales fignificatus. Circumftantije vero 
hoc loco ita fe habent , ut commodior non detur notio , quam re^ 
linquendi. Unde veteres, recentioresque interpretes in ea conve- 
niunt. Convenit quoque quandoque cum ufu , veluti i. Reg. 
VIII 9. In arca nnn erant y nifi dua tabuU lapide,je, quas Mofes ibi nJH. 
reliquit, depofuit, ut in ea manerent. Et Num. XVll. 22. m>i ^ 
reliquit Mofes virgam coram facie Jehova. Aureae veftes non relin- 
quebantur fine ufu, jugiter induebantur, exuebantur, minifterio m' 
choato , finitoque. At lineae feponendae, ceu quarum finito mini- 
Iterio Expiationis nullus erat ufus. Pontifex folenniter gratiam 
quaerens humihter veftitus ^ Poftea in gloria. Relinquendae dicun- 
tur CDi:? ibi^ ubi deponebantur, adeoque in atrio Sacerdotum, vel 
commoda ejus parte. Haud conveniebat , ut in loco communi 
fervarentur ; Vel fuperftitio , vel malitia alias metuenda fuiflfet. 

O 2, §. 373. 



26S Levit. XV L 2^ 24 

§. 373. I" fcholis Judaeorum oliiii quaerebatur an nullus pror- 

fus earum ufus poftea licitus fuerit ? Quidam R. Dofe putabat , li- 

cite geltatas fuilfe ab inferiore Sacerdote, fed confenfum non con- 

fecutus erat, ut ex Gemaricis ad Joma C. ili. docet Braumus de ve- 

Jiitu Sacerdoinm p. 8^'^. KDH OT nT0.1 QOiytDlS^ ^aSa CDtf CDPJni 

ihu^ CD^ amn) laiS niaSn hdi min jnaS jn \^>)^^ hdk 

*^m C3ni33n CDV pa ir^ani?» Et relinquet eas ibi. Hinc difcimns 
eas dehuijfe ahfcondi ,* Do&or Dofe dicit : ApttZ funt ut geflarentur ab ali~ 
qtio Sacerdote totius ordinis ( gregario vel Idiota ) fedfcriptura dicit : Et 
relinquet eas ibi , ut in iis non mimjlraret alia Die Expiationis. . Con- 
fentit Rafchius ad h. 1. Probo communem Judaeorum fententiam 
ex duabus aUis rationibus. IV. hneasPontificfs non funt eaedem cum 
IV. albis Sacerdotum gregariorum. DifFerebant niateria, forma, 
&;lini fpecie, ut fupra §. ^8. Dein in fanduario nullus pauperta- 
tis locus. Veftes , quasPontifex non geftabat, non datae videntur 
alii Sacerdoti ad geftandum. Hoc paupertatem fapit. 

§. 374. Tertium eftBaptifmus corporis Pontificis : Etlavahit car^ 
nem fuam aqtiis in loco fando. De lotione vel baptifmo corporis Pon- 
tificis in Die Expiationis plura funt notata §. 70 - 7.^. Objedum 
baptilmi dicitur "ym curo. Pars hominis vifibihs Pfal. XXXVlll. 4. 
Lev. XV. 16. h. qua aliquando totus homo nominatur Joh. I. 14. 
Intelligitur tota caro , nulla ejus parte excepta. AHbi additur ^3 
Num. Vlll. 7. & diftinguitur a fandificatione manuum pedumque. 

§. 37V. Pontifex jubetur carnem fuam lavare. Mifchnici expri- 
niunt per nS»3D ^A7r1i<r{xov Tr. Joma C. III. 3. quo corpus hominis 
totum aquae immergitur. Moleftum officium, maxime quando ea- 
dem die repetendum. JVlifchnici extendunt ad quinque immerfio- 
nes & decem fandificationes ( v. I{eland. Antiq. pag. 46. ) ut fupra 
obfervatum §. 72. Quidquid fit cum hac Traditione , ex Lege li- 
•quet, quod repetenda fuerit immerfio, eaque 43«« faciunda. 

§. 375. Locus pofcitur mp fan&us, communi oppofitus Lev. 
X. 10. unde videtur fequi , quod immerfio haec in tentorio Aha- 
ronis illegitima fuiflTet. £x Lege, Tabernaculo fixo faciunda in 
atrio Sacerdotum , vel parte ejus per cegumentum a confped:u fe- 
mota. Sandificatio manuum pedumque vero fiebat in publico la- 

vacro 



LevU. XVL 24: 269 

vacfo Exod. XXX. 18. 19. Non item immerfio. Gonfulendum 
erat perfon^ fandse ejusque pudori. Pofteriori tempore fub Tcm- 
plo 11. ut videtur, peculiare conclave huic ufui mlerviverat. TrjQma 

cap. III. 16, ru Se7 riD iDiQ •r.r^^Ty mpz^ ninDn no^ imfesisn 

CDj;n jO'? UO Addtixerunt ( POntificem ) in domum Bapparva ^ in 
famio erat. Velum byfflnum inter illum ^ poprdum extenderunt. Ad~ 

do Rafchium ad h. 1. nn>n «^ni mtv nt:^npj ifi^nipan itj>np Dipaa 
nJiK7Kin SfiN DvV nnin msian mSoi3 j;3in ?3i nnsn no 5;:i 

S'n3 nn'n /« /oco y^wt^o , qui fan&ifcatus e/i in fan&itate atrii , atque if 
C/ocm) erat in te&o domus Happarva , atque ita jtehant quatuor lo-' 
tiones , qu,& toto die feri debebant j Afl prima ( Ablutio ) fa&a eft in 
antemurali. 

§. 377. Quartum officium : B induet vejlesfuas. Verba clara ; 
Unde interpretes in Iiac verfione conveniunt. Luth vertit : ^cilXC 
eigCtte ^(eit>et* Pontificis triumgenerum veftes erant ; fcil. communes, 
quas extra Minifterium ; Linae, quas folo Expiationis Die , & ^w-e^, 
quas quotidie muneri vacans geftabat. Hoc loco non funtinteUigen- 
dx ilU, namfacra adminiftraverat ; Non j/?^, ceu quas modo ante 
depofuerat , fed ha , quse plenius defcribuntur Exod. XXVIII. & 
conftabant ex odo. Dicuntur vefles ejus, ordinariae. In Minifterio 
gregarii nullum habuerant jus pontificiales veftes geftandi. Chriftia- 
ni ajque ac Judaei, quantum fcio, confentiunt £x his cito foluoi 

Rafchium : Tnnm nta> Sa |n3 ^DW Hm cjnn nJacy htel/i" 

gtintur o&o vefies, quibus (Pontifex) omnibus anni diebus minijlrarat. 

§. 378. Porismata ex vers 23. 24. a. 

L Peccatis nojlris per hircum emiffarium in defertum deportatis , data om^ 
nimoda eorum venia ^ oblivione, Pontifex Jjjiitur intrans in fan&ijfimum 
ac manens in eo. Exitus expreflis verbis non memoratur , quan- 
quam fme dubio Aharon e fandiffimo exiverit. Videtur filenti- 
um ftudio fi^aum , ut de Melchifedeci ortu , parentibus Hebr. 
VII. 3. Antitvpi gratia. Vontikx ]e[us Chni\us fa&a peccatorum 
mflrorum per fe ipfum purgatione fedit ad dextram Majejiatis in exceljis 
Hebr. I. 3. ibi manfurus & res populi adurus. 

II. Aharon re&e exuit vejies lineas\ humiles , quas induerat hilajika ma^ 

O 3 &ans. 



S70 LfviL XP L 24. 

&ans,fatiguinemfpargem, expianSi pqfiquam miferkorMam ^ gratiam 
adeptus eft. Sic Pontifex fummus Jelus Chriftus formam fervi, (la- 
tum exinanitionis depofuit patre glorificato, peccatis noftris ex- 
piatis. 

III. Veftes linea depofitdi mmquam a Pontifce per totam vitam geftaban' 
ttir. Perpecuum noniiifi erant memoriale pridinas humiliatidnis. 
Pontifex Jefus Chrillus formam fervi nunquam reaflTumet. Bxci^ 
tatus e morte non amplius moritur. Mors non amplius dominatur, 
Rom. Vm. 9. 

IV. Vontifex dcin haptiz^ahatur aquis in loco nmndot Ut COgitemusPoH" 
tificem Jefum Chridum padionibus perlatis plene a patre abfolu- 
lum acin coslo, loco vere fandlo largiflima Spiritus S. aquae di- 
vinae copia perfufum & quafi baptizatum fuifle. 

V. Aharon exutis veftihus lineis induerat veftesfuaSt ghriofas , pontificatu 
defun&urus. Lineae non erant Aharonis , quas tantum geftaverat 
mifericordiam qucefiturus : Gloriofas ejus erant per totum an- 
num geftatge. Pontifex Jefus, qui per breve tempus, in ftatu 
humilitatis exftitit reconciliaturus nos morte fua, poftea gloria di- 
vina coronatus erat. Pfal. VllL C. Status humihationis non eft 
veftis Chrifti. Peccatorum gratia nonnifi in eo vixit. Status glo- 
riofus eft propria ejus veftis. Erat in gloria apud patrem , ante- 
quam mundus erat Joh. XVII. f . Dominus gloriae, Pontifex glo- 
riofiflimus in seternum eft & manebitHebr. L 3. VIU, i. 

VL ImperfeBio, infirmitas, moleftia, lahos circa carnalia, terrejlria, tran- 
Jitoria , defe&us potentia ad confimtmandum denuo in munere Aharonis 
clarijjime fwtantur. Hsec jugiter infunt 2wc£. Aharon expiacurus 
huc illuc ibat, jam veftes exuebat, jam induebat, carnem fuam 
baptizabat , rebaptizabatque &c. 

Forismata h^ec in tantum habeanturutih'a quantum cum Analogia fi- 
dei confiftunt. An omnia vere typica fint, curatius examinabo 
fuo loco , fi ita Deo videbitur. 

§. 379. Mandatum decimum feptimum fequens eft v. 24. b, 

CDvn npi nv3 ^sai izjyrt rhv m) )rhy m T\^p m b htne 

prodihit ac facief Holocauftum fuum ^ Hokcauftum populi , ■& expiahit 

pr9 



Levii, XV L 24. 271 

pro fe & pro populo. Quod fpecialiter continet egreflum Pontificis, 
oblationeni Holocauftorum & effeaum. 

§. 380. De egreffu ; Etexihit. Juxta nexum odto gloriofis ve- 
(libus veftitus. Sed unde ? Rafchius ad h. 1. habet *7« hynn ]n 
CDti^ nSTyn nSTDH? nxnn E Tetuplo in atrium , nam ibi altare Hok" 
caujii erat. Prius non poffum probare» In Templo non erat locus 
exuendi/lavandi & induendi veftes. Quare locus, ex quo Pon- 
tilex exiverat, eratille, in quo veftes ofto induerat. Ablbonditus 
per breve tempus ibi fubftiterat. Nuncin publicum prodit. 

§. 381. De oblatione Holocauftorum ; Et faciet Holocanjlum fu» 
um ^ Holocaujlum populi. Qualis facrificiorum fpecies T^y^ Holo- 
eaujium fit, didum fupra ad v. 4. Denuo errat Syrus, addens: Ho^ 
locaujium pacificum. Etenim fenfu Legis Mofaicae ah'a fpecies Holo- 
cauftum ; Alia vero pacale Lev. I. & III. In fingulari utrumque 
memoratur Holocaujlum , tum quod nomine proprio , tum quod 
communi ab Aharone facrificandum erat. Clariffime lex nos ducit 
ad V. 3. & V. Ubi Holocauftum Pontificis dicitur Aries , Holocau- 
ftum popuH Itidem. Rede igitur Rafchius annotat )rh)y n^ ntC^yi 

CDyn nSiy^nfct'» "i:ii ^-^m «n> mf^ rhyish ii)mr\ nSiyS *?»« 
i"Ji h^i^^ ^J3 mv mn) rhvrh niDNn rh)]h S»« Verba & fa- 

ciet Holocauftum fuum intelligenda funt de ariete de quo fupra v. 3. 
cum hoc veniet Aharon ^c. Sed verba & Holocauftum popuh de ariete 
quoque fupra di&o v. <). ^ a ccetu Filiorum Ifraelis. J. Fr. Breithaup- 
tus accuratus alioquin interpres non attendens *?^K vertit per Wircum. 

§. 382. Aben Efra paulo aliter judicat in Not. ad h. I. b'Kn biin 
3inD ?3 ^3 'n>t:^3D 'y^m ayn *151 CDyn S\v«l IntelHgitur aries C?on- 
tificis ) ^ aries populi , ^ juvencns populi ^ feptem agni. Nam fic 
fcriptum eji. fcil. Num. XXIX. 8- Recedit quoque Mifchna Tr. Joma 

Cap. VII. 3. iz3>t:;33 'yy^ m) rz2vn b»K n^i h>iA m nc^j;! frjpi 

njK^ »J3 CD'a'an Et exihit ^ faciet arietem fuum ^ arietem populi 
fui ^ feptem agnos integros anniculos. Etiam Sheringhamius in Annot. 
ad Mifch. cit. N. 2. de arietefuo exjlat Mandatum Lev. aVI. 3. de arie- 
te populi Num. XXIX. i8- 'EmK^iffif mea , quara tamen ah"orum 
judiciis fubjicio , haec elt ; Loco , quem expono, tantum mentio fit 



«72 Levit* XV h 24. 2f . 

unius Holocaufti pro Pontifice, & unius pro populo, nori vero plu- 
rium. Rede igitur accipio de illis lioc in capite v. 3. & ^. Sacri- 
ficia, quae niemorantur Num. XXIX. 7-12. tum nondum prae- 
cepta erant, unde hac in Lege ad nondum data refpici nequit. Si 
Deus vult alio tempore de recentiori hac Lege judicabo. 

§. 383. Praeceptum exftat : Et fadet Bolocaufium fuum^ HqIo- 
caujlum populi hujus. De hac phrafi TW^ fecit in materia facrificio- 
rum perquam ufitata didum fupra§. 123. Generafiter rurfus fumen- 
da eft & includit omnes ordinarias fundiones circa viflimam & 
hic quidem circa Holocauftudi. vid. Lev. I. Si quasdam extraordi- 
narise obfervandae fuilTenit eas lex memoraflet. 

§. 384. De efRdu : Et expiabit pro fe & pro popuk. Identidem 
nova poicitur promittiturque expiatio. Quid fibi velit expiatio , in 
fpecie pro Pondfice & populo, jam femel ac iterum didum eft v. 6. 

§. 38T' Porismata ex v. 24. b. 
L Hilaficis Aharonicorum jugis fa&a erat xvoifxvyjfrt? peccatorum. Apo- 
ftolus dixerat : Sacrificiis fit commemoratio per fingulos awios Hebr. 
X. 3. Imo per fingulos menfes, feptimanas, fabbatha, dies. Una 
ctiam die f^pius repetebatur, maxime folenni expiationis. Ex- 
piatio fiebat juvenco, hirco, ariete pontificiali propeccato, quo- 
rum hoc capite mentio fit. Plura memorantur recentiori in Lege 
Num. XXIX. 7-12. 

II. Adeo infirma , molefia erat 2«/« in Hilafiicis Aharo7iicorum , nt , quce 
timfya , nequidem umhra haberi queat. Aharon primo pro fe , tum 
pro populo fine numero expiare jubebatur. At Pontifex Jefus 

Chriftus iTfoinffiv i<^cf.7ra^ fctvrov uviviyKct^. Hebr. VIL 26. 

§. 3S6. Mandatum decimum odavuni v. 2^. Di^Dnn aSn mi 
nnllTDn 'yvp^ Adipem hujus facrificii pro peccato iucendet in nra , con- 
tinens id, quod incendendum, dein incenfionem, ejusque locum. 

§. ^87. Id quod incendendum generatim dicitur pSn adeps , 
five pars facrificii adipofa, a qua Ifraelitse femper abftinendum. Lev. 

III. 17. Statutum cetermm fit per generationes vefiras in omnibus habitatio- 
nibtis vefiris : Omnem adipem non comedetis. Quin omnis adeps Deo 
facer. Incmdet Sacer^os illein ara. Fanem ignitum in odorm bonafra- 

grantia. 



Ltvit. XVL 2r. 273 

grantU, Omnis adeps Jehov<z efl. C. IV. v. ^6. conf. Ezech. XLIV. 7, 
Qu^nam facrificii partes adipis nomine in Lege veniant , fcire lieet 
exLev. III. 9- n. H- ^^- depacalibus, ut & Lev. IV. 8. 9- ^9^ 
de facrificiis pro peccato. Mifchna eas vocat amo« Tr. Joma C 
VI. 7. quse , Maimonide explicante, funt adeps , qui inteftina ape» 
rit, fub quo etiani comprehenditur adeps, qui eft fuper ventricuJo ,, 
duo renes & adepseorum; Adeps item iliorum & reticuli bepatisv 
V. Buxt. in Lex. Talm. ad B^d. "IDX. 

§. 388. Speciatim-adeps DRl^nn hiijtis facrificii pro peccato. Sed 
caput hoc meminit duorum facriticiorum pro peccato v. 3. ^. 
Quodnam ergo intelUgendum ? Vel an utrumque ? Mifchnici 
utrumque inteUigunt Tr. Joma Cap. VI. 7. n^yi^i 13 bs» iS fc<3 

Duaa pnj anma'« m ^j']fim |;;ip penK^jn ibaf ( Pontifex ) ad 

juvencum ^ hircum, qui erani comburendi. Findebat eos ^ eorum 

vifcera edueehat, ponebat in fcutella. Rafchius breviter idem IQ matt 
n';;i^T pnrtes juvend ^ hirci in ara comburendae. Aben Efra exten- 
dit quoque ad hircum , de quo Num. XXIX. 11. fed hoc non pro- 
bandum, faltem virtute hujus prcecepti. Quod nondum praecep- 
tum, nondum intelligi poteft. Eft ergo enallage numeri, q^uae in; 
facris frequens. Nullam novi rationem, quare excludendus vel 
adeps juvenci vel hirci. Non minus fingularis commodiory qui» 
utrumque facrificiuni eundem habuerat fcopum. 

§. 389. IncenfiOr ejusque locus r Incendet in ara. Vox 1»t3(?n 
eft communis notionis, diciturque de variis objedis incendendis & 
vi ignis folvendis,. ut in fumum abeant, non folum aromatibus ut 
fupra V. 12. 13. fed & earne Lev. J. 9, 13. 17. adipe Lev. 111. 10.. 
Diferca poftulabatur mentio ara.^ nam cum his facrificiis pro pecca- 
to aUa prorfus ratio , quam cum aliis , quippe major eorum pars^^ 
cxtra caftra erat cremanda, ut dicemus ad v. 27. Adeps folus in aras 
& quidem ara Holocaufti cremabatur. Rafcbius hinc p^»nn n3TD V 
in ara exteriori. Ara fuffitus prorfus refpuebat incenfionem obje-' 
ftorum comburendorum , fi aromata excipis v, Exod, XXX. 9. 

§. 390. Porismata ex v. 2f» 

I. Sacrifcia pro peccato Diei Expiationis tota comburenda , licet dtverfis in' 
kcis,. conf. V. 27. Erant ergo tantuni eibus Dei Levit. jtll. i<5w 



Z74 levit XVI 2f. z6. 

Non ifraelitarum , non etiam Sacerdotum. Nemo de facrificiis 
fuis pro peccato cqmedendi licentiam tiabebat. 

I I. Adeps habebatur pars hortm Jacrificiorum pra/ianiwr carne &c. nam 
folus adeps in ara , .quae doha Dei fandificat Matth. XXIII. 19. 
cremandus erat. 

III. Deiis dele&attir adipe ( qui vifcera interiora tegit, vel iis adhceret ) 
igne comedendo adivoo^ietv. Oblectamento funt Deo , Spirituiper- 
fediffimo , interiora noftra ei confecrata , aflfeftus carnales ex 
amore & fervore Spiritus S. mortificati , purgati , coeleftes fadi 
Coioff. 111. 5. Rom. Vlll. 13. Pfal. Clll. i. Coloflf: III. i.a. Re- 
nes & alia interiora natura funt fedes aflfeduum carnis. 

%. 391* Mandatum deCimum nonum v. 26. TVtiyn nfe^ nbliJ^Dni 

njnon hi^ «u» p ^^n^i x::^'^)^^ yw2 m f nm in:iD d33» hm^^ 

Is vero i qui hircum ad . Azazel miftt , . eluet vejles fuas ^ lavabit carnem 
fuam aquis , ^ pojlea fic veniet ad cajira, Comprehendens oflfiicia po- 
fteriora ducis hirci emiflTarii , cum copia revertendi ad caftra. Gffi- 
cia hd£C funt : Primum veftes eluere ; Alterum corpus fuum lava- 
re, Unde furglt jus repetendi caftra, 

§-. 392. Is, cujus officia praecipiuntur, defcribitur rhi2^nr\ emit- 
tens hircum ad AzazeL LXX. vertunt , d l^»7ro^e?>\&)v. Supra milfio 
attribuebatur Pontifici v. 21. zs. hoc vero loco duci , ceu cujiis 
-manu hircus adtu dedu(Sus erat. Ipfe hic titulus denuo confirmat, 
quod fupra §. 129 - 132. plenius probatum ; fcil. . Ducem hircum 
non occidiflTe vel praecipitaflTe de rupe. Dicitur enim e^a9Tos-g^«v. 
conf. I. Reg. XX. 42. Propterea quod DThv dimifijii virum devotum 
emanu, Rex vero Syrias in libertatem mittebatur. Denuo quoque 
confirmatur , quod Sl&iTV^ percommode intelligatur de loco , in 
quogrex minuta pafcebatur, Germ. ©d^lX>eit> vid. §. 141. 

§. 393. Officium primum eft : Eluet vejies fuas. Lex Mofaica 
haud raro lotiones extendit ad veftes. vid. Exod. XIX. 10. de in- 
traturis in foedus cum Dqo , • leprpfis Lev. Xlil. 6. XIV. 8- 9. 
Adde Lev. XV. S. Num. XIX. 8. Coujugatio Pihel docet curatam 
veftium lotionem. Ipfe Pontifex liber erat ab hoc officiOa fed hirci 
dux adftringebatur. Cum hoc conjundum eft 

§v 394- 



Levit. XV I. 26. 2711 

§. 394. Altgrum : Lavahit carnem fuam aqua. Quia non mentio 
fit manus aut p.edis , fed carnis, rede inferimus totum ducis cor~ 
pus aqucE communi immergendum fuilTe. Officium_ hoc convenic 
cum Pontificis v. 24. excepto nonnifi loco. Pontificis erat fe bap- 
tizare in loco mundo , hujus extra caftra. 

§. 39^. Tempus borum officiorum praeftandorum non quidem 
memoratur , attamen facile ex circumftantiis colligitur. Libertate 
hirco data juxta Legem, vel prscipitato contra Legem ex Tradi- 
tione Judseorum, Sc reditu usque ad caftra, vel pofteriori tempore 
usque ad Hierofolymam perado. Qiiando igitur defertum vel pro~ 
pinquius vel remotius erat , lotio vel citius vel tardius inrtitueba- 
tur. Si Tradicionib is Judaeorum credimus , ferius fada erat fub 
Temploll. & non ante fubfequentem diem. Etenimrupes, e 
qua hircus praecipitabatur , ab urbe diilita erat per XC. ftadia. Per 
XC. ftadia igitur duci redeundum erat. Accedit, quod perada, 
ut Judaei tradunt , praecipitatione dux non habuerit Hcentiam viani 
ftatim repetendi , ne Sabbathi Jura violaret. Unde in JVlifchna Tr. 

joma C. Vl 6. '\^nr)W nj; 'njnn« mo nnn iS ^m hi B^Mat 

^ fedcbat fub Tabernaculo iiltimo , donec ndvefperafceret. Quia enim , 
ut Bartcnora expHcat, ex labore fufcepto infirmus & languidus effe 
poterat, timidusque etiam, fi folusin deferto poft exortas tenebras 
permanfiifet, indultum ei erat , ut rediret ad proximum T^ber- 
iiaculum. 

§> 39^' Reditu fado ac perada utraque lotipne dux copfam 
habuerat caftra intrandi : Et pojlea Jjc veniet ad caflra. Caftra Ifraeli- 
tarum pofcebantur munda, Deo fando in medio eorum habitantej 
undeleprofi , fluxu 'fanguf»nis laborantes , imo omnes impuri ex- 
tra caftra ejiciendi v. Num. V. 2 - ^. Deut. XXllI. 11. Nec prius 
admifli , q\jim-\joi^i^&,^ mundati erant, veluti Lev. XVI. 8. Num. 
XIX. 7. XXXl. 24. Benigniori tamen Lege dux hic gavifus erat » 
quam ah*i impuri. Lotione perada ftatim habebatur purus & ca~ 
ftris dignus Sed alii immundi manferant usque ad vefperam 
Num. XIX. 7. imo per feptiduum v. 11. 12. Statujudaeorum mu- 
tato eadem tenuerat jura urbs Hierofolymitana ac oiim caftra, confr 
Hebr. Xlii. 11. 12. Audit hinc urbs fan&a. 

P p » §. 3S>7» 



27^ LevU, XV L 26. 27. 

§' 397. Porismata h verfu 26". 

I. Etiam hircus emijfarius imputatione divinn gejtahat peccata vel impuri- 
tates popu/i Ifrael. Tum demum ablata habebantur, quando ille 
libertati reftitutus erat. Aiias dux nulla indiguiffet ablutione. 

II. Magna hinc, veneni injiar , vis inficiendi peccatis ineji. Etiam illi, 
qui officiumteftaturi occupatifunt circa remiilionem peccatorum, 
polluuntur, ac mifericordia Dei in Clirilto ac purgatione fingu- 
lariter opus habent i. Tim. 1. 2. II. 2. Tit I. 4. Joh. Xlli. jo. 

1 1 ]. Lotio vejlium ac carnis commode fijiit inquinamenta tim officii tum na- 
tura. Veites , quae feparatae <i corpore humano , officii prceftandi 
gratia induuntur. Rede igitur praeceptum datur de abluendis 
veftibus ac corporc. 

I V. Cajlra re&e reprafentant Ecckfiam Dei , fpeciatim militantem. 
Cant. VI. 9' 

V. XJti olim cnfira Ifraelis munda pojlulnhantur , fic nunc Ecclefia fanStn, 
Chriftianus fatetur : Credo Ecclefiam fan&am. Conftare itaque debet 
membris fandtificatis. Impura procul fint. 

§. 398. iVIandatum vigefimum extat v. 27. nfc^l r)l«t:?nn nfl m) 

rina *?fi« K»r» ts^"ip3 nD^S aan m «3in '^m mmn -ym 
osrno nw rzyw2 m^ amy m m^ ifl-iiyi njnoS juvencmn 

vero facrificium illius pro peccato, ^ hircum quoque facrificium illius pro pec- 
cato , quorum fanguis illatus fuit ad expiandum in fan&o , educat extra ca- 
fira ^ comburent igne pelles eorum ^ carnem eormn ac fimum eorum } 
Agit de noviflimis hilafticorum folennium , fed , quod probe no- 
tandum , non de hirco pofteriori , utpote qui vivus dimittebatur. 
Ubi diftinSe notamus , quaenam hiiaftica fuerint, liorum dein edu- 
dionem & combuftionem. 

§. S99' Hilafticrf, quorum jura poftea praecipiuntur, diftinde 
notantur. Primo juvencus facrificH illius pro peccato , de quo v. 3. 
dein hircus facrificH illius fro peccato de quo vero v. 9. Tertio quorum 
fan^uis illatus fuit ad expiandum in fan&o, Diftinflior horum hilalti- 
corum requirebatur defcriptio , quoniam jura horum alia funt a 
communibus hilafticis, ceu quse communiter extra cattra baud ex- 
portata erant, Pars quoque liorum cefferat in cibum Sacerdotum. 

Jura 



LeviL XFL 27. 277 

Jura quoque alia ab hilafticis Pontificum & publicis pro coetu, quip. 
pe horum fanguis illatus quidem erat in fandum (ed non in fan^ 
ailfimum V. Lev. IV. f - 8- i^ - ^9- 

§. 400. At horum etiam in fandiflimum. Verum quidem efl: , 
quod iex a'd expiandum t?ip3 in fanBo , poflet exponi de fanduario 
anterjori , fi tantum attendendum ad vocem in fan&o. Vulgatus ha- 
bet in faft&narium. LXK. ^v tu> dyUo. Chald. Niynp3» fed ^uv»<Pii<£. 
clare poltulat, ut fan&iffimum intelligam, vel faltem cum fando coin- 
telligam. £x v. 14 & ff. enini confiat, utrumque fanguinem ad 
expiandum in fand:iflimum latum fuifle. Apofl:olus transfert e;V tgc 
<!«V'<* '>^ j^w'-^'?» anterius &po{terius. Judaei confentiunt. Rafchius 
hinc ad h. 1. CDOfl^') 'JsS SdtiS in templum ut ^ ante atque in con- 
fpe&um , id efl:, in adyta, Cive in fanduni fandorum , Breithauptio 
vertente & exponente. 

§. 401. Jus circa hacc hilaftica primum : Educaf extra cajlra. 
Adeps eorum folus Deo in ara holocaufti comburebatur, ut didum 
ad V. 2f. 2coV«Ta , ut legimus Hebr. XIII. 11. integra , exqepta 
apertione ad depromendum vifera, vcl, ut mox dicemus , Pelles , 
Carnes ef? Fimus portabantur extra cajira Dei, Levitarum & Populi. 
Goodw. Lib. Vi. C. VII. Satis amplum fpatium erat inter caftra 
Dei & exteriores limites caftrorum populi Jos. IIL 4. Legimus 
enim pra&fcriptos fuifle bis mille cubitos inter arcam & Ifraelitas 
reverenticE teftandae gratia. Quando vero proximi tanto diftiterant 
fpatio , qui in finibus fubftiteirant , longe remotiores erant. Cor- 
pora vero exportabantur extra fines caftrorum. Hoc jus obtinue» 
rat populo caitrametante , non vero Templo exftrudo & Hierofo- 

lyma eleda. Rede itaque Bartenora fcribit C3>SK^n>S pn ema 
Hierofolymnm conf. Hebr. KUl. 11. 12. 

§. 402. Ex ampliori fpatio , ut & pondere, tum juvenci, t«m 
hirci redte colligimus, hominem unum non fuiffe parem huic oneri 
fcrendo , plures conjundtis viribus portaverant. Quare haud reji- 
ciendum quod B^fchius tradit in Not. ad Joma Cap. VI. 7. T\yz''^'^ 
DoSnar-nnfc?S cz)>Jts^ czjoa^ in^JK^ ™io ly^u \<m"\^ cdik 03 

i31Q Sye? "CM^ Quatuor homines dtios ve&es ferehant , duo ante ^ duo 
pone. Portabaivt v»&es juxta fe. v. Sheringk ad /. cit. Non obftat Le- 

P p 3 gem 



278 Levit, XV L 27. 

gem habere fc^^^l» educat in fingulari. Nam enallage numeri frequens 
eft. Hoc loco tanto magis obtinet , quia ftatim additur IS^^m ^ 
comburent &c. Ergo plures exportarant. Major videtur ratio plu- 
rium ad exportandum quam ad coniburendum. Vel difBcultas 
ita folvi poteft : Pontifex educat , curabit , ut efFerantur corpora 
per alios. * , 

§. 403. Quando lex non roeminit hilafticorum in membra dif- 
fecandorum, uti circa Holocaufta memoratLev. I. 6. 12. penesju- 
da^os ftabat corpora efferre, ut commodum iis videbatur. Mifcbm 

in Cap. VI. Tr. Joma hsEC fatis obfcure refert mySpO!!^ IvSi? wciMut 
sos incijionihm. Tahnud Hierofolymitanum cum Bartenora legit 
rJl^pD3 li^Sp implicabat eos baculis. Magis ^hQtt noiio implicatioms , 
qumi incijjoms t quam Sheringhamius habet. Tam radix, quam 
derivatum ni?»Sp opus impiexim eam admittunt. Convenit cum Ra- 

fchio 1. fupra cit. rsDiDT m Sy HT CDOD^iiD in>Sy jUHJ -^^ywn) icn 
m}T\^ yon3 y-^py^f fc?S« \n ]>uhm 7)'^;^'i? |'dd ht nnn m 

jnmD^fi^ Juvencum illum ^ hircwn illum imponebant iis ( vedibus ) aL 
ter fuper altero vehebatur^ ^ alterum fub altero\ incurvabant , velut opus 
implexum. Integri erant, nift quod venter eorum dijfe&us. ad vifcera ( quae 
Mofes adipeni vocat ) extrahendum. 

§. 404. Jus alterum : Et comhurent igne cutes eorum^ carnem 
eorum ^ Jimim eorum. Locus combuftionis juxta nexum erat olim 
extra caftra; Templo vero exftrudo extra Hierofolymam. Mifch- 
m Joma C. VL 7. nSntS^n nu'? \^>m AdLocrm Combufiionis por- 
tari curavit y qui alias a Judccis dicitur Locus Cineris. Unde in Tr. 

a'naT- cap. xii. ?. |nt2? |qt3 0'S-ii£fjn o-^^v^) CD>3ii:^jn cdhq 

\mr\ r\^22 CD^intyj CZJniJfDD CIl»Qnt2/2 Juvenci comburendi ut & hir~ 
ci comburendi > quando juxta wandata eorum comhuruntur , in Loco Cine" 
ris comburunttir. Locum hunc Cineris Maimonides expHcat^: Qid 
sxtra civitatem fan&am fitus efi , qui refpeBu fan&itatis fe hahet, ut Locm 
extra cafira Ifraelis cum Tabernaculo ConventUs , nam illic comhurebant ju- 
vencos Ci? hircos , qui comburendi , quia de illis di&um ejl extra caflra , ad 
hccc dixerunt : Extra cafira Tabernaculi, Levitarum ^ Ifraelitartmt. Fun-. 
damentum line dubio eft jn Lege Lev. IV. 12. Bducet totum juven- 

cum 



LeviK XV L 27. £79 

cum extra caftra m Locum miindimi \mr\ y^ -p^:^ ai sffufmnem 
ChcriL Quanquam enim Lev. IV. de noftns hilafticis non agatur, 
rede ex paricate ita concluferat. Alia hilaCtica rontiftas exportan- 
da extra caftra in locum mundum ad effufionem ciiieris, Sic quo- 
que iisec in folennis Expiationis Die. 

§. 4of- Id vero, quod comburendum fiflitur : Peites eonim^ 
cahiem eorim ^ fimum eortim. Haec quidem hilaftica non dicun- 
tur Holocaitfta , quas tota comburuntur , attamen vim eorum ma- 
gis exprimunt. Holocauftorum enim cutes & finius non combu- 
rebantur, caro tantum. Cutes eorum ceflerant Sacerdotibus offe- 
rentibus Lev. Vll. 8. Finm vero eluebatur, ut exftat Lev. ]. 9. 13. 
At hilaftica haec tota igni folvenda , ipfae quoque cutes , imo ipfe 
fimus. Singulare exemplum-ignis vel iras divinse. Vidimse has 
maclandae. Sanguis varie fpargendus & tandem effundendus. Adeps 
in ara adolendus. Reliqua extra caftra erant comburenda. Com- 
buflerant autem plures iQ^nt^V^ comkirent^ fi Abefl Efrge oredimtis, 
CD^:ir\3 Sacerrlotes , quod probabile, 

§. 405. Porismata ex v. 27. 

L Omnes quidem typi pi&ur^e funt rerum fpiritualium , at umis alterum 
fuperat, iftuftriffimus eft, qui hoc capite, & fpeciatfm, qui hoc 
verfu occurrit , ut conftat ex Epift. ad Hebr. £x myfterio ple- 
hius dando. 

1 L Hilaftica h<£C non folmn docent mortem agni Dei , fparjtonem fanguinls 
in Ecclefia ( ut hasc pidura fatis communis eft ) fid ^ fparfionem 
fangubiis Chrifti in ccilo , edu&ionem ejus extra Hierofalymam , officium 
communionis pajfionum HQbr. IK. 12.' 24.. Xlll. ii. I2. Hacc nulH- 
bi, lE(ltem tanta claritate , in vatiGiniis praedida, ut hoc iii ty- 
po depida fant. 

1 1 1. Alia Deo facriftcnhmtur nonnifi in atrio ^ ejus ara ,• Aiia pr£terea 
in fan&o } Aiia infuper extra caflra. At h(CC in fan&iJfi,mo ^ in fan&a 
^ in atrio ac ejus ara ^ extra caftra. Vis veri hilaftici prorfus 
fingularis in coelo , m Ecclefia interiori & exteriori , iiiio apud 
gentiles. 

1 V. Gloria ^ K.eius Dei modo prorfus extraordinario ejferbuit contra h<ze 
hiliiftica- folenms expiationis^ Et matftanda & fpargenda & efFun- 

denda 



^ 



a8o ^'^?'^« XVI 27* 28» 

denda & comburenda. Deus nequidem pepercit cuti , imo ne- 
quidem fimo. Nihil reliquum reliquit. In cinerem omnia redi- 
§enda. Tum demum ira Numinis deferbuit. Pariter Deus Filio 
luo non pepercit, antequam hic in fepulchrum , ceu locum cine- 
ris» delatus, malediflionem prorfus abftulit. Rom. Vlli. 32. Jes. 
Llll. 8. 9. 

§. 407. Mandatum fpeciale vigefimum prinium v. 28. ^t qni 
eomhujferit eos y eltiet ' vejles fiias ^ lavabit carnem fiiam aqiiis i Et pqflea 
pc intrnbit in cajira, Quo traduntur officia comburentium juvencum 
& hircum. 

§. 408. Q.uorum jura hoccomate referuntur, funt comburen- 
tes juvencum & liircuni. Textus quidem tantum tiabet fijl^m ^ qui 
comburit. Verum v. 27. clare docet plures fuiiFe. Operis ratio plures 
pofcere videtur. Textus comode intelligitur: Et qid comburit,\\oc^[\y 
omnes qui combuiferunt. Senfum rede tradit Vulgat : Et qmcunque 

eombuJferit.?mtQrAbQliECr3tmmsquisqusD^D2 pnT D'3lVt:?nD in&« S3 

ex combtirentiJius tavabit aqua. Saepenumerofingularis vimpluralis ha- 

bet, unde qui 2. Sam. V.^. 2WV dicitur i Chron.Xf. 4. y^in ^yj^)\ 
Pariter i. k<ig. Vlli. 37. 41. coIL eum 2. Chron. VJ. 28. 34, 

§^. 409. Horum oflicium primum : Eluet vejlcyfiias. fcil. unus- 
quisque comburentium. Eft illud ipfum officium, quod incubue- 
rat duci emiffiirii , de quo fupra §. 393. Combuftio itaque horum 
hilafticorum vim polluendi exerebat, & quod notandum, ma|orem, 
quam comburentis adipem v. 2^. qui ad lotionem veftium haud 
obligabatur. Nimium accuratiTraditionarii fcrutantes prascife tem- 
pus pollutionis. Mifchna Joma Cap. VL 7. CDnJlD j^&JDDa ^Ts^^U) 

tnnn m^n t^v^v^ 101« pvats^ un mt^^n nainS pn ifc«r»syD 

, 'Ec qnando erant poliuta vejies ? A qm exihant muris atrii. i(. Sehimeon 
dicit : A qtio ignis in maxima eortim parte aceendebatur. Sheringhamio 
interpretante. . Plenius in Tr. Q'n3T Cap. XII. <?. ymfcj p*?^^ i^n 

"i^T kS CDonnKT Tpi\^n m\rh f^in CD^Jisyx^in 1^3:» wdid^j 
TV CDn:!3 □'&5a£Da \m tzj^jnnwi CDnn CD»fi<ai3a a^jifiy^in 
-iaifc5 pi^DK^ »31 nnjD o»«a»a iS«i iSk iSki iSk i«p s^t^^ 



LevH\XVl%^. m 

it^an -^n^i pna '^^«n t\t\[; nj; anan 'a^^stsa m iSm iS&r 

Onaa Ka^D ^y>m r« Exportarunt illos veBibus, Si priores e^rejji 
funt extra Tnurttm atrii& pojieriores nondum egrejjifiifit, tum prinres pol- 
Immt veftes fuas ,. pofleriofes veronon polluunt , donec^, hi egrejji funt. 
Si vero' ^ illi ^ hi egrejjl funt , pollunnt omnes vejks-fuas. /v- Schimeon 
vero dixit : Priores ^ pojleriores non polluimt vejies , donec accenfus ej 
ignis in nuxima eorum parte.- Si caro- difcija vel' vi ignis foluta , tum- 
ille , qulcomhurit, v^Jies- non macutat. Sabtilitatem hanc niitto & 
progredior 

§.. 410. Ad alterum officrum- : Et lavnhit carnem fuam aquis. 
Gonvenit cum §'. 394. Alia non eft difFerentia, quam quod hoc loco; 
raedium- lotionis exprimatur 3 fl^«/)-. Quare ftatim tranfeo 

§! 411. Ad copiam intrandi caftra , quae nafcitur ex Gfficii& 
pragftitis lEt pofleor fic intrabit in cajira, Vid; quoque §. 3^6. 

§. 412. Porismata e v. 2^. 

I. Repetenda funt M. HL IV, V. v. 2,6. 

il. ///;■ ipji , qui facris operam dant ^ aliorum fanBificationi Jlu^^nt , ft 
mquinant ^ lotion& indigent. Quanto magis , qui mundana tra* 
dant? 

§. 413. Verba,. quss immediate fequnntur : Wvh C22h nnm 
CdSiJ? Et erit vobis Jiatutum fecuiare ^ quseque communiter lejgj^untur 
ab initio v. 29. commode anneftuntur calci v. 28. & conftituunt 
finera officioruni pontificalium >- indicantque durationem j ut ex 
dicendis" conttabit. 

§. 414. Vox npn frequenter adhibetur de ftatutis ceremonia- 
libus, folennitatibus annuis , ut feilo Pafchatis Exod. XII. 14. di- 
ftinguitur a nilfa Lege morali & tD^U^U forenfi. v. Deut. VI. i. Vll, 
51. Quo fenfu hic accipitur proliber® Numinis Decretolfraeli da- 
to de annua expiatione praeftanda. Non eft< ftatutum' in natura Dqi 
vel hominis fundatum. Undie per tot fecula antccedentia- non erat 
mandatum. Nec ejus obfervatio fimpliciter erit a:terna. 

§. 415'. Quando igitur additur y?^^»^?^» tnhvj promateria fub- 
tota vocabuluiu tohv exponen^um erit. Vulgatus vertit /f^/^if- 

q rnum 



) 



%^% LevtL XVI 28. 

mim fempitermm. Malo cuni LXX. ycjUi^ov diuviQv, jusficiilare, quod 
per feculum dura,t. 'AiwV pnim fempiternitgLtem yel abfolutam aeter- 
nitatem per fe non notat. Alias facraeliterae non nientionem face- 
rent uiMvm [pculomm ^ feculorum feculorum &c. Mattii. VJ. 13. (aal. 
, J. f. Apoc. XIV. 3. Si vero adhibetur cle feculo absque fine , id 
arcefTendum ,3 natura fubjed;i, vel aliis circumftantiis, non vi vocis. 

Badem ratio vocabuU pniy Exod. XXl. 6, Quod quidem com- 
ipuniter in fingulari e:5f(tat, atta.men etiam pluralem nabet i. Reg. 
VIII. 13. Qui in fcriptis Ecclefiae Judaicgs poft captivitat.em Baby-. 
lonicani frequentiffimus ert, ad eximenduni ex animis errorem Saddu- 
eaBorum, qui fecula futura negaverant. Nota quoque eft Judaeo- 

rum diftindlio m rwn ch^V feculum frafens & fi^sn tZ^Siy fecuhm 
ftiturum 5 quod , Buxtorfio notante in Lex, Talmud. varie accipitur 
pro mundo futuro poft refurredionem mortuorum, vel nr^D ma» 
diebus Mejji<e, Ceftiffimum eft in Textu noft;ro non poffe abfolutam 
aeternitatem intelligi. Vel an ufus hujus ftatuti etiam erit in altera 
vita ? An tum adhuc expiatio per fanguinem juvencorum locum 
habebit ? Certe non, ipfis Judaeis fatentibus. Ergo intelligendum 
ftatutum feculare cultus cerenionialis , quo Atwiol fj^oiTct s-oc^yJg va* 
len.t. Seculuni , quod antecedit feculum futurum five dies Mejjia , 
fub quo expiatio Aharonica ftare nequit. Ne prolixus fim , v.el e,x- 
inde luculento conftat. In diebus Meftiae cultus erit per univer- 
fum orbem. Etiam gentiles ei fervient Maiach. I. 11. Jam vero 
Dies Expiationis celebrandus erat una die, decima tifri. Si incipit 
deeima tifri Hierofolymis , in locis remotiflimis vel nondum eft, vel 
jam praEteriit. Tempus vero , quod incipit fub oeconomia Molaica 
& definit in oeconomia Novi Teftamenti, rede dicitur oSlj; fecu- 
lare , ceu fatis longum, abfconditum. Quo etiam commode refer- 
tur roS w^/V, populo Ifrael, non otnni genti, ivKxlgcas vocandae 
ad regnum Mefli^e. 

§. 416. Quasritur : An verba haec : B erit vohis Jiatutum ficuU 
rpferenda acj expiationem , de qua in antecedentibus ? Hpc niodo 
accipit Aben Elra, accipit quoque Syrus q. d. Quae de annua fo- 
lenni expiatione prcecepi, funt probe obfervanda in feculum. Vel 
an pertineant ad fequentia communia officia. Infeculum jejunabi- 
tis k ceffabitis ^ labpre communi Dle Expiationis » uti accipiunt 



Levit. XV L 28. 29. 28? 

Luthertis, T^giiYm, Quaeftio haud magni momenti. Aliunde vero 
conftat, quod tum expiatio annua , tum communia hsec officia m 
feculum fint obibrvanda v. 30. 34- Ordotamen videtur convenien- 
tior, fi Aben Elram fequimur. Scil. Lege de expiatione finita praeci- 
pitur : Et erit vobis ftatiitnm feculi, quod pra3cepi. Tum Lege de 
communibus hujus diei oflSciis abfoluca rurfum praecipitur. Statu- 
mn feciili fit. Qua explicatione probata haec verba ponenda eUent 
ad calcem v. 28. vice verfa novum nunc inciperet comma 29. 

§. 417. Parte II.. hujus capitis abfoluta nunc incipit 111. quae 
prsefcribit officia hac in folennitate totius Ifraelis communia in ver- 

bjs n^^jSa S^T CD^j^nK^^DJ m uyn cmnS 'mv^ ^v^m tta^nna 

tUDDin^ lan i:im mriSn ibj^n vh Menfe feptimo , decima menfis bw 
jus ( die ) affiigetis animas veflras ^ nullim prorfus opus facietis ,* hidi- 
gena ^ Frofelytus , qui inter vos peregrinatur. 

§. 418. Tempus folennitatis hujus curate determinatur ratio- 
ne menfis & diei. Menfe feptimo , decima menfis hujus ( die ). Solen- 
nitas ergo incidit in menfem feptimum, fcil. Anni eeclefiaftici, no- 
viter fub oeconomia Mofaica introdufti Exod. XIL 2. fine dubio 
alia fuperiori tempore obtinebat sera & ratio menfes metiendi. Con- 
ftans eft gentis Judaicae Traditio , mundtm ejfe in tifri conditum. Tifri 
erat ergo primus menfis a mundo condito , qui nunc feptimus. 
Traditio h^c fulciturTeftimoniisMofis Exod. XXIII. 16. XXXIV. 
22. vel quare alias Fefium Tabernaculorum n^m n«3f3 /« exitu 
mnii quando annus exiverat vel tempore nnm nSlpn revo/utionis 
anni fifteretur ? Non aliam novi rationem , quam quod olim tifri 
primus habitus fuerit menfis. In hoc vero menfe agendum erat 
Feftum Tabernaculorum. 

§. 419. Et quidem in decima ( die ) hujus menfis. Illa ipfa dies 
notatur Lev. XX III. 27. Ferum "»11S?J72 in decima menfis feptimi erit 
Dies Expiatiomim. conf. Num. XXIX. 7. Quantum fcio vulgo con- 
veniunt omnes Juda^i & Chriftiani hoc in tempore. Valde igitur 
miratus fum Chriftianum Gottlieb K5nig \\\ feinev SBeiffagim^ SDlO^ 

U \n t)en !e§tem fcripfiflTe : 3a MeS t|l enbltcl) bao (Beaenbilb 
^tx 3it>eyeti §iec(enrB6cf lein , Lev. XVI. 7. s. ^k mif ^emgrof^ 
fen Pevfol^n^Seft/ m\<^t^\<x\n 9ten ^ag bee» fi[et^ent>en tllonatD 

Q.q a ^njgien^ 



2§4 jLevit XVI 29. 

^n^ienSe» Roit ergo .myfteriuii) in arithnietica ejiis facra , quod 
fundatum in falfo nuniero. Dies expiat-iomun exordium fumferat 
!^\Q clecima , non nona. 

§. 420. Quaejitur., quseifit ratio decimae diei in inenfe feptimo 
feledae, ut in eo Ifrael fQlenniter expiaretur. Sine dubio peus fa- 
pientiffimus cundla ordinat lu^tat^g. Menfjs hic prae aliis omnibus 
folennitatibusilluftris er«t. Antecedebat feftum novi anni , feque- 
batqr feltum Taberuaculoruni ; In nfedio incidit Dies Bxpiatiomim. 
NuMam rationis fpecienVprse fe fert-ratio., quam Eiias Ben Mofche 
dat : Ego puto himc diem a Deo ejje dicatiim expationi peccatonm , qiiod 
appropinqiiet addmtitmt Hyemis. v. Mayerum de Fejiis p. 327. Abarba" 
fiel h Qomyneiii. ^d Ley. JCXUL pag. 26^^. i. quatuor memorat ra- 
iiones ; Ex his prima 'm '''^yi^ aSiyn «"i34 n^r^l -^D »J.SD 

•n:^-inj njn f:h -^mn ^^p r\vn cyo' "i3Dnj Kinn aioi iNDna 
i^^j .n;Tn Dvn a;op>n pSi N.:in oSijjn »n ib^njni CD'.nS*{n »jdS 
.O^a^n |p lami^i:^ incyi^aD wj;»i '"» h^ ur^isyo SNnu?' 'jn"? . \m 

Qiiia in tifri mundus ejl conditus jiixta verba B^hhi Eliefcr. Sapientes wo» 
Jl.ri accepermit Adamum primum rejipifcentiam egijfe a peficato fuo die deci- 
ma, .eademque diefuijfe ^xpiatum. Quamvis enim mn Jit redu&us in Pa^ 
radijiwi , ecce reconciliatus fuit coram Deo ^ bdireditate confecutw ejl vi- 
tamfuturi feculi. Et Imc eji ratio .^ quod hic dies determinatus /it, ceu tem- 
pus beneplaciti Filiis Ifrael ^ q.ui , quando revertmitur ad Deum^ agunC 
jii^ata exemplum Adamiy mifericordiam ex £cek reportat^t. Altera haec ell: 

r»j3 i^npnj Dn^ iniK »jddi .n>"3 Sid»j ijo« annjKcy S"Tn iS^jp 

1pun3 T^Zn^ S«n mDy*? int^^p^a CU^TOn Sapientes mjiri accepe^ 
runt t /ihr^mum Patrem mflrum Die Expiationis fuijfe circumcifum. 
Hoc vcro ob fcedus Jilii ejus imitantes fa&a Patris colendo Deum «.yAoj/jjToV 

adlurendo eT fan&ijicati erant, Tertia vero ';pliD3 p C2J )'\a^'^ no 

^m nvj^ fiinn S.:jpS nnS nt:^D t\^v Si^^n n^^^iv^f iTyS^j m 
Dv ^mr\ czjvn mm pSi ;n»"3 idS^ji rhh 'di ov 'd iz]^ 

Sjj; jlV S&tn*^'^ nSDnJ UtJ; IDD nnSSl nn^So O^ /J., qmd etiam di^ 
%erant in fiapitibus i^ Eliefer ,, qiwd ab initiQ mmfis Mhil Mofes in mon^ 

tsm 



LeviL XVL 29- ^8f 

tem afcenderit ad accipiendum TMas fectmdas , qtii mmferat ihi XL. 
Aies & XL. no&es } Hi vero Die Expiationis ad finem pervemrimt. Hinc 
dies hic reliqtius eji , ceu dies remijionis & expiatioms. Qiiemadmodum 
■boc die expiatum eji peccatiim fxoxo^auAiUi Ifraelis. Sed quarta 

naSi -i2iy »"» nna m nxm *ii3:n n-ipj:i nm nv^ 7]m avD^ 
mr\n arn n:ip ara cD^onn S^ nna r^ «in -|inn c;npn 
nnnn nnan jn3W mQ3T nn>^D »ni naiK^n cui» m^nS nci^np 
o»p3nm |itc^«in ai« att^ts^ ip3 aoK^n *5«"it£^' w^th^ ^saS 

CDmSnD X?«o^ ^o/e; hoc die federit in cavitate Petra Exod. XXXII. 17,0 
videritqiie gloriam Dei tranfeuntis : Quo Deus fan&u^ kenedi&us eum XUL 
proprietates mifericor.diarum doctierat. Hinc dies hic acceperat fanBita-' 
fem, nt ejfet dies refipifcenti<& ., confejfionis , condonationis ^ expiationis 
ac Memoriale XIII. memoratariim proprietatum ad expiandtm peccatores 
Ifraelis revertentes C quemadmodum Adam primiis reverfus er«,t ) ^ ad- 
hix.rentes Deo.. 

§. 421. Mulla ex allatis rationibus flringit . Nmprima. Unde 
certus funi Adamumdie tifri decima & peccafle & refipuiffb, Noii 
ex facris , quae hanc diem non determinant. Non ex certis mo- 
numentif, vel quae illa ? Unde de certitudine certi ? Ipfi Judaeicer- 
tum, quod referunt, iion habent. In capitibus B^ Elieferis contra- 
rium iego ; fcil. Adamum hora decinia iila die , qua cr^atus erat., 
peccaffe, & jam duodecima expulfum fuifle. v. Cap. XI. p. 24. e:)t 
Editione H. G. Vorfiii , qui p. i6%. infuper obfervat ipfos Judaeos m 
infomniis iliis variare. Ahas fateor, li certo conftaret dies hic re- 
fipiicentiae ab Adamo adae, valde propenderem ad calculum primas 
huic rationi addendum. Non fecunda, Deeft monumentum hifto- 
ricum. Deeft quoque vel probabilitas ratiocinandi. Quas ratio ? 
Abraham circumcifus eft Die Expiationis X. Ergo eadem die fo- 
lenmtas Expiationis prsecepta erat. Tertia vero Scquarta magis ar- 
rident. Ut enim peccatum filiorum Aharon occafio interdidi de 
fandiflimo non femper intrando , fic expiatio peccati majorem an- 
fam dedit figendi folennem expiationem hac in dk. Quaeftio tan- 
tum eft, an Mofes tribus vicibus per XL. dies nodesque in monte 
fuerit, an duabus tantuni. Pofterius pluribus Judaeis placet, & ex 
Chriftianis Eruditijf. Juh. Meyero exiftimanti, quod tempus delcen- 
fus finitum die tifri decima , qua populus Ifrael de Deo gratiofo 

Q. q a ffui^- 



£85 LeviL XV L S9i 

rarfum convidus erat. In cujus itaque memoriam dies haec folen- 
niter deftinabatur. v. Tr. de FeJUs C. i. 19. & C. XI, 18. 

§. 422. Officia hac dieprceftanda enumerantur duo : Ajjligetb 
ammas vejiras ^ mdhm prorfns optis facietis. Priora reftrida ad Pon- 
tificem proponebantur. Quaedam etiam ad certas & paucas per- 
fonas, fed haec ad omnes, etiam Profelytos» ut ultimum commatis 
membrum diferte praecipit. 

§. 423. Primum ex his eft a;§li&i& ammarum. Id quod affligen- 
dum, dicitur ^fJJ* Generatim notat animam , fpeciatim appetentem > 
qua bona, grata, fuavia appetuntur, ut Eccl. VI. 2. «0« quidquam deefi 

mfc^n* Itfi^ftt ^30 \\uf^^h pro anima fua de omni , quod appetet. Pfal. 
LXXVIll. 18. Petendo cihum OtySJ^ pro animabus fuis. Jes. LV. 2. 
Comedetis honum ^ deliciahitur in pinguedine DDB^SJ anima vejira. QudS 
notio hoc loco commoda eft. 

§. 424. Ipfum officium eft affligere animas , denegando ea, qua& 
concupifcentiae accepta funt , agendo , quae ingrata. Dicitur de 
jejunio five abltinentia a dbo & potu Pfal. XXXV. 13, Afflixi je- 
Jimio animatn meam. Jes. LVlll. 10, Et animam njyj faturahis. Rede 
faturaii dicitur anima, quaeantea jejunio & penuria cibi erat affli- 
to Aben Efra hinc notavit \^2 mr\SS\ 'Di^{ 2^r\2T\V inu 

tDV£T\ &nni Jjvnn lan ^wr\ o up^» cn^m:^ Qiiia fcriptura (Jes. 

LV. 2.) dicit , anima veftra dehciabitur in pinguedine , <;o^(^/w/w , 
quod MJy affliBio notat contrarium deliciis. Hoc vero efi jejunium. Nol- 
iem tamen cum hoc Magiftro reftringere ad folum )ejunium, licet 
communior afflidionuni lpecie& rede babeatur. Unde dies hic ni' 
facris audit ^«^2«« jejunium Act. XXVI i. 9. Caftellio quidem con- 
jicit legendum eflfe vwveu/at tranquil/itaf ventorum. At contra omneni 
fodicum fidem. Confilium quoque Pauli erat prudens. Dies je- 
junii enim , ut ex fupra didis conftat , inciderat in diem decimam 
tifri circa finem Septembris noftri , quando nautae navigationem 
periculofam ducunt ab mare proeellofum, Rede Syrus vertit 
IKninn J<23>XT KQI^ dies jejumi Jud<eornm. 

§. 42^. Extendo vero affli(Sionem animarum ad alias etiam 
fpecies, fequentes ob rationes : Frima. Lexgenerahs ; Affligetis ani- 
mas vejirah £rgo redte generaliter accipitur» Non folum jejunium 

ani- 



Levit. XFl 29- %%7 

animam affligit , affligunt plura alia , tum phyfiea, tum fpiritua^ 
iia & moralia. Hsec praecipua funt, quibusSpiritus fapiens deleaatuu 
veluti fcrutinium vicas & coilatio cum Lege divina , maxime fpi- 
dtualiter intelleda, ceu quae convincunt de plurimis, variis, gra- 
vibus peccatis. Monitrat maJedid:ioJ3em & judicia divina, Opera- 
tur KvTTYiv triJHtiam fecimdum D£tm z. Cor. VII. lo. Eodem faciunt 
erogationes eleemofynarum , auxilia erga pauperes , qualia homo 
non fine affliiSione animae appetentis communiter fufcipit ; Unde 
Deus, optimUxS interpres Legis k populo fuo non tam poltulat phy- 
ficam , quam fpiritualem , moralem afflidionem Jes. LVliL Se- 
ctmda. Si vocabulum njj; fimpliciter notaret jcjtmare , tum non ne- 
ceflTariuin Q^tt addere jejunhm Pfal. XXXV. 3. Ergo jejunium 'una 
tantum efl: ex pluribus fpeciebus ammam affiigentibus. Probabi- 
Jiter legislator alias clare dixifl^et : Nolite edere, bihere. Tertia. Ipfa 
Ecclefia Judaica ultra extendit Hinc in Tra&^ Joma Cap. VIIL r. 

Snjon nS>yj3i nD'P3i ni^niai nwni nS>3«3 iidk amoan cdi^ 

n^an tt^^ac^ra Die Expiationis vetita funt , quae fequuntur : Cihus ^ 
potus , /otio, tmctio i Indu^fo calaei ^ minijierium leBi. Conveniunts 
quae in Paraphrafi /o«'2//)dwV Ben U^s/W extant , nifi quodhasc pro lo- 
tione interdicat ufu Balneorum. Haec fatis comode fe habent. Etenim 
affligentes in facris fifl:untur jejumntes Pfal. XXXV. 3. Uji&ionem , 
lotionem omi.ttent.es % Sam. XIL 20. 21. Dan. X. 3. ( quod illufl:ra- 
tur ex Matth. VL 17, Tu vm-o jejunans mge cnptit tuum ^ iavafaciem 
tuam ) tifum cakeorum 2. Sam. XV. 30. cohabitationem cum tixoribus 
3. Sam. XI. 1 1. Uti hEgc aliaque animas appetenti accepta funt , 
fic affligit eorum omiflTio. Quarta. Piures verfiones notionem gene- 
ralem probant LXX. Ta^Tg/vwVaTg. Vulg. affiigetis. Jun. afligitote 8c 
alise. Lutherus fine caufa fpecialiorem praefert .: ^^t follt ^um 
gei^ caftetjeit^ 

§. 4.26. Alterum : Nullum prorfus opus facietis. na^SD quando 
de homine praedicatur, notat quemvis laborem , quem in fundione 
fua ufus & iucri caufa fufcipit & agit. Lev. XXI II. 3. fex diehtis fa- 
cietis n3NSa opus. Quilibet pro ilatu & vocatione fuu hoc vel illud 
molitur , operatur. Hinc dicitur de opjribus fabronim i. Chron. 
XXiX. S' fpeciatim artificiofs Exod. XXXV. 33- 3f. Quando ve- 
ro Dies Expiationis jura Sabbathi habuerat, Ifraelis erat celfare ab 

omni 



£88 LevitXpLzf)^ 

omni labore communi. Minime quod Deus honoretur aut capia- 
tur hominum otio , fed eultus ^iuq diftradlione teftandi gratia. 
OputJ commune enim diflrahit mentem, eultas vero hac die, quan- 
tum poflibile, optimus pra£{tandu& erat. Rede Abarbanel 'S\m 

T\y0rh nvija EDn»n3t:?'nD. ^d 'j^nnE^ i<S^< anna u vn^i^ nin» 
«inn QV3 nD&s^D ntc^y» t« o nirbDm n^&Dn ntsrp^Si n:nnSr 
nn>DS 1« a^>nS Dna» (^^fej ^m ^^% njjD czinSn vnu^ »d l^^o?' 

pYohihehatur. NuUum hoc die opm agendum erat, utpote sonfecratus is erat 
ojperihus cceli ^ cuitui facro.. Non enim convenerflt , ut nliud ageretur 
opuSy qiiam vacaye meditationibus ^ qu<z ad rejipifcentiam ^ fupplicationem ^^ 
ohfecrationem expiationis ^ condonationem facerent, Vei quomodo fufci" 
pundum opus , quo tempore vita hominis quaji fufpenfa fuerat ^ nefciverat- 
quer num ad vitam vei ad mortem fmhendus fit, v. Comment. in Pent^ 
f. CCLlll. 2. 

§. 427, Licita tamen erant primo opera facra Lege divina ad 
hunc diem adttrida , qualia plures molefti labores Pontificis s- dedu- 
dio hirci in defertum-, exportatio & corabuftio juvenci & hirci ex- 
tra caitra; Qui ceflationem a labore Die Expiationis pra^cepit » 
prcecepit quoq-ue memoratos labofes. Liciti ergo erant. Valet & 
hic dittum Domini Sabbathi : Annon iegijiis in Legc , qiiod Sacerdotes 
diebus Sabbathicis ^^^yi^^^o^ci profanent Sahbathum , ^ tamen infontes fimt. 
Matth. XII. 5. Dicuntur Sacerdotes Sabhathum profanare , novi quod 
revera profanent , fed quia ea agunt , quse r fi ab aliis citra man- 
datum Numinis agerentur, Sabbathum profanarent. Simile acumen 
in didioneKimchii adjos. VI. 11. n2V!f "j^nh niy n^m bv r^m 'D 
Qui pr^ecepit Sabbathum fandificare , is etiam pracepit Sahhathum profa- 
nare, Secundo opera fufcipiunda ad juvandum in periculo vita2 exi- 
ftentes, etiam in cafu dubio. Unde Tr. Joma C. VllL 7. nSfi:r »b 

pDD nD pfiD ^n psD CDtc^ iJ'« J?BD CDtf m pao phm vSy 
vSj; l^np^D »n im«ya S:in m vSi; pnpfiD h^'W jpqd njj 

inin^J^ nD CjKI Ex ordinaria verfione : Si qum ruderum moles oh- 

mat i Sive duhitatuv, an ihijit, fivs duhitatur s an ihi non fity five duhi^ 

tiitur , 



LevH, XVh 29. S89 

tAtuY , ayt vivus ftt , five dubitatur , an morttms fit, fii}e duhitatur, an ex- 
traneiisfit ftve dubitatur, an Ifraelita fit, aperiunt ei cumulum, Si viyuni 
invenerint, in quo adhtic halitus , aperiunt ei , ft mortuum ( fine halitu) 
relinquunt, Rede. Nam praecepta Numims non data funt ad mor- 
tem , ied ad vitam, &, ut Dodpr coeleftis ait : Sabbathum propter 
honmiem fdhmt eji, mn humo propter Sabbathum. Marc. IL 27. Si quis 
plura nofre defideraret de iis, qbae Sabbathum in genere pellunC, 
legat H.fenmulleri 'Dijfert. de operibus Sabbathum depellentibus. 

§. 428. Subjeduni offieiorum communium funt Indigena ^ pe- 
regrinuSyqui peregrinatur in medio veflrum. Prius mTfc<n vulgo & rede 

vertitur indigena. LXX. autox^uv, aliquando «T-^fcwV'"^» ^^^ ^^^^^ ^" 
populo Ifraei, adeoque nativitate , educatione & profeffione IfraC" 
lita. ClarifHme conftat , quia faepiflime diflingwitur a IJI peregrino , 
qui ex alia terra & populo ad terram & populum Ifrael advenit , 
unde LXX. ^^osryiKu-cog profelytus. Quod infuper confirmatur ver- 
bis, quae fequuntur : Qiti peregrinatur in medio vejirum , non eft 
pKn" nnTN ortus ex terra veffra Exod. Xll. 19. Pofterioris mentio 
faciunda erat diferta. Nam jura Profelytorum & indigenarum noti 
in omnibus paria, majora indigenarum , quam Profelytorum, ma- 
xime in iis, quae externa fpedaverant. IgiturlexMofaica haud raro 
in caufis Religionis difcrimen toliit Exod. Xll. 49» Lev. XVIL 8* 
'13. ut & hic. 

§. 429. Verum Profelyti erant duum generum , Jujiitids & 
Domicilii. Qugeritur igitur, num hi & illi vel ilU tantum haec ad 
officia adftridi fuerint. Refp. Judsei polterius probant. Et rede. 
frofelyti Jufiiti^ foli Judcei fadi funt. Hinc cum Jud^is ad eunden^ 
Religionis cultum obligabantur. Pro/e/y/i iowid/ii incircumcifi erant 
& fubje(Si nonnifi Vll. Prseceptis Noachi, quae cuni Lege Mofaica 
ftride fic dida nihrl commune habent. Hinon eredideruntprascep- 
ta divina de expiatione peccatorum per facrificia piacularia. Cus 
ufui ergo obfervatio Diei Expiationum ? Quse ratio affligendi ani- 
mas vel ceffandi a Jabore ? Quanquam certum pofteriores Reipii- 
blicae Hebraeorum fubjedos fandiflimo hoc tempore ab omni la- 
bore, qui fcandilum dediffet, abfiinere debuifre. V. EtimiCoodw, 
& Motas meas Lih. I. C. 111. 

R i* §. 430. 



ja93 LevB. XVL 29. 

§. 4|6. Priusquam porismata hoc ex commate formo, fubn«- 
(dam exMifchna pcrfonas, qu^s liabentur immunes ab afflidione ani- 
marum. £t primo juxta Eleafarum funt Rex & Sponfa. Joma C. 
■yill. i. CZDnOa m UfnT rh^m -^Son I{ex ^ Sponfa Uvam facier 
fms, Ille , ut forraofus populo ; Haec, ut pulchra Sponfo pJaceat. 
Tempus Sponfae ad XXX. Dies poll nuptias rertringebatur. Dein 
excipitur^wr^er^ , quae jus habet caJceos per XXX. dies poft puer- 
perium induendi» ne ex frigore damnum capiat, 1. cit. Porro nxor 
pica lahorms Tr. cit. §. f . 2wr\\o itf nm&s \h>2m nnnnis? n^iy 

nS^fiJ Prfggnantf mulieri cihos porrigimt , domc redieris miima ejus ; 
GloflTatoribus obfervantibus, quod ah'as in periculum vitae addu- 
cantur & gravida & foetus. Miruni, qnod llipientes concedanr, 
illi quoque carnem porcinam efle dandam , fi appetiverit. PrcE- 
terea asgr otus |»«>p3 C3S? |'n cdm pfci'pa.,'£) ^V i{^i^ rSo5<D nSin 

n "VSH^^ ny Wy 'D S;? ADMA pS'3KD ^^ro/o dhos dant ex ore peri^ 
0drumifinofifiut ihi periti, ex ore fui ipfiuSt donec dixerit: fatis efi. Porro 

1U7 n^w^t^ Ty amao ctw iS»3« ini« j^Soxa oiaSn mm m 

Appetitu canino lahormti cihos fuppeditanti etiam de rehus immundiSj ut 
ianimaHbus immundis , donec illuminentur oculi ejus in fignum reftitu- 
tae fanitatis Tr. & Cat), cit. §. 6, ubi ftatim additur 2^2 DIS^Jb; »0 
iStt^ i.133 IXnO 1I11N pSofciD J»K ntOD ^/ ^«^/^ nwrdet canis furiofus, 
non dant ei de retkulo jecoris. Dant ei omnino medicamenta natura- 
lia probata. Q.uando yero retimlum jecoris tale vulgo non habetur, 
nonnifi a qmhmd^m fecretum , fapientes judicantob ejusmodi me- 
dicamentum haud rede prseceptum violari , licet ita R. Mathia Fil. 
Charafi opmetur. Hic ipfe Magifter exiftimat pVea m}2 mm 
m nnn r^^Q:^ pfip Sai wi^aj pfio Nintsf 09D VQ im^ tco iS 

|ii-l3^-l 5; quis gutture. dolet , pharmacum ei in Sahhatho adminijirant, quia 
eji duhium vitie. Omue vero duhium vit<e Sahhathum pellit. l. cit. Dies 
autem expiationis jura Sabbathi habuerat.. Ultimo etiam iiberi ha- 
bentur pUeri juxta Tr, Joma Cap. Vil A^, \m pJp pN Dip:»nn 

^^2p2 cp^n:)^^ osSi njjy qsS anifc^ jojno S:3n czimeDn ova 

jn^yo^ rS>51^ ^«<?rw P« Expiationis non affigunt. Attamen incitant 

anm 



anm mo mt duobus ( antequatn habentur //// prdcepomm ) nt p<z- 
ceptis ajfuefiant, 

§. 431. Officia memoFata juxta Legem ab omnibus eurate 
erant obrervanda. Traditionarii hinc inquirunc, tum in limites, tum 
in poenam, quam transgreflTores fibi accerfiverant, Lege divina haec 
haud dcterminante. De limitibus hac in thefi; Oe poena irr fequen- 

te agernu». «Sd nni^ni nnj^^yn^si hidd nojin jiJnDD b^^m 
kSd*? psnaxD vpmn Sii n^jiDjV ]^{iimn p^^Nin b2 2m in5:iiS» 

pfl^iyjfD pN rrhl^l SaT^tn Va^tS Qui edit menfuram daByli crajp, cum 
gramfuo, ^ qtti bihit^ quantum maxillis continetur, reus efi. €ibtom-^ 
nes conjunguntur , ut conjiituant menfuram daSiyli crajfi ^ potus omnep 
eonjunguntur , ut conftituant quantum maxillis contineri poteji ; Edens ^ 
bibens non conjrmguntur, Tr. Joma Cap. Vlll. 2. Solent afias menfu- 
ram cibi vetiti ohvae quantitate terminare , fed Die Expiationis pro» 
menfura habent dadylum eraffum , quoniam diferte comeftio' non 
vetatur. Magtftri non exiiMmant vel minimum edendum aut bi- 
bendum efle , verum poenam tum nonnifi infligi, quando juxta me-' 
moratam menfuram vel editur vel bibituir, 

§. 43 a. Poenam quod attinet, alia eft quoad edentes & bibeir- 
tes, alia vera quoad reliquas nominatas fpccies. Si Maimonidei» 
fequimur illa eft excidium 6b Lev. XXIIi. 30. At hdee pereujto db 
eontumaciam flagellatione , quae ad XXXIXr idlus reftringi folet^ 
gravior^ v. Maimm. ad Mifchnam cit.. 

§. 453- Luceni da£ §. 3. Trad. 81 Cap. cit. t=»Sj;na T\Wr bm 

T)Mimw 2m nnvhn nwv^ *?3m mni, n^m kSk y>m \m nnsi 
n^riBA? i^iiHi i2W \viffn nm) nhD^^j \:>r)m ^^w ihm hyx^ 

11131) Dvna 1« 1»3f nn^l jQui femeiinfcius edit ^ bihit, mo tantUm 
tenetur facrijlcio pro peccato. Qiii 'oero edit ^ opm agit , duobus. Qui 
editcibos, qm non folent edi vel hibit potus ,. qm nonfolent hihi ^ ^ qm 
haurit /iquamm fa/fum vel muviamy liber ejl.. 

§. 434^ Porismata h v. 29.- 

L Sapientijjfimum Numenfacit omnia ^^3 iempore oppmuno Eccles. IIT,. 
Ke«^«rif Uiois. temjporibus propiis i. Tim. II 6,. lixpiatio typica anw 



2^9® Levti^ XVL 29. 

§. 4^6. Priusquam porismata hoc ex commate formo, fubne- 
dam ex Mifchna pcrfonas, quae habentur immunes ab afiiiiaione ani- 
roarum. £t primo juxta Eleafarum funt Rex & Sponfa. Joma C. 
Vlll. I. CIin»JQ nx IJfnT n^^^m l*?Dn I{ex ^ Sponfa Uvam fadet 
fttas, Ilk , ut forraofus populo ; Haec, ut pulchra Sponfo pJaceat. 
Tempus SponfaB ad XXX. Dies poll nuptias reftringebatur. Dein 
excipiturp/<ey^er^ , quae jus habet calceos per XXX. dies poft puer- 
perium induendi, ne ex frigore damnum capiat. 1. cit. Porro nxor 
pca iaboram Tr. cit. §. f . 2wr\^ nv nrw^ p^/Os^D nn^^intz? n^Di; 

nsC^flJI Frdgnantl mulieri cihos porrigtmt , donec redierii amma ejus i 
Gloflatoribus obfervantibus , quod ahas in periculum vitae addu- 
cantur & gravida .& foetus. Mirum, quod ilipientes concedanf, 
illi quoque caraem porcinam efle dandam , d appetiverit. Prae- 
terea aegrotus |>^{>p3 a*^ |'« cdw pM^a ;Si b]; ini« yhi^m nSin 

n im^Vf ny 503fy '5J hv im« |^S'3«a J^groto cibos dmt eoc ore pert. 
itorum,finonfint ihi periti, ex orp fui ipfius, donec dixerit: fatis ejl. Porro 

vy>y n>K>^ Ty C3»«Dt3 CP-iaT iS»3k inii{ pSoKO didSd mm 'D 

Appetitu canino lahoranti cihos fuppeditant, etiam de rehus immundis, ut 
ianimalibus immundis , donec illuminentur oculi ejus in lignum reftitu- 
t» fanitatis Tr. & Cdip, cit. §. 6. ubi ftatim additur 2^3 )3\^:iW >0 
"iSc^ :i;i3 l^nD ini« pSoKO p« mo Si quem mordet canis furiofus, 
non dant ei de reticulo jecoris. Dant ei omnino medicamenta natura- 
iia probata. Q.uando yero reticulum jecoris tale vulgo non habetur, 
nonnifi a Q^xbm^dm fecretum , fapientes judicantob ejusmodi me- 
dicamentura haud redbe praeceptum violari , licet ita R. Mathia Fil. 
Charafi opjinetur. Hic ipfe Magifter exiftimat pS»WD wnn winn 
m nnn niB^DJ pflp Ssi m^^ i?U.o «inisf" ^j^a v£> ^inn cjd iS 

ri3l^n Si quis gutturei dolet , pharmacum ei in Sahhatho adminiflrant, quia 
eji duhium vita. Omue vero dtthium vit<e Sahbathnm pellit. 1. cit. Dies 
autem expiationis jura Sabbathi habuerat. Ultimo etiam liberi ha- 
bentur p]lieri juxta Tr, Joma Cap. VH. 4. |niK pjj?a p^« nipj»nn 

^^D?i?3 np^fus^ 'JflSi nj^ 'AsS aniK ?ojno S^fr? aniMn CDia 

rniy03 fS^A^J^ /'«^rw P/> Ex^iationis non affi^unt. Attamen incitant 

mrfo 



LeviK XV L 29* S91 

anm uno aut dudus ( anteqiimm habentur //«' prdcepomm ) nt prts^ 
ceptis ajfuefcant, 

§. 431. Officia memorata juxta Legem ab omnibus curate 
erant oblervanda. Traditionarii hirtc inquirunt, tum in limites, tum 
in poenam» quam transgrelTores fibi accerfiverant, Lege divina haec 
haud dctermmante. De limittbus hac in thefi; De poena itr fcquen- 

te agemu». uSd nnwm hnj^vi:J3i r^iDO no^n namDD b3)m 
«Sab panaxD vpmn Sii nariDDV i^snuxD l»^3Kin .*73 3"m»tSiiS» 

J»a*il3XD pN nriW\ Sar^n Vnxb Qm edit menfuram daByli craJJJi cum 
gramfuo, ^ qui bibity quantum maxillis continetur, reus efl, €ibi om'^ 
nes eonjunguntur , ut conjiituant menfuram da&yli crajji ^ potus omnef 
eonjunguntur , ut conjlituant quantum maxillis contineri poteji ; Edern & 
hibem non conjmguntur. Tr. Joma Cap. VIII. 2. Solent alias menfu- 
, ram cibi vetiti oUvae quantitate terminare , fed Die Expiationis pro» 
menfura habent dadylum erafium, quoniam-^diferte comeftio* non? 
Vetatur. Magifl:ri non exiftimant vel minimum edendum aut bi- 
bendum efle , verum poenam tum nonnifi infiigi, quando juxta me-' 
moratam menfuram vel editur vel bibitur. 

§. 43 2^. Poenam quod attinet, alia eft quoa<J edentes & biberr- 
tes, alia vera quoad reliquas nominata& fpccies. Si Maimonidem^ 
fequimur illa elJ excidium 6b Lev. XXIII. 30. At haec pereu£io6b> 
contpmaciam flagellatione , quae ad XXXIX idas refliringi folety 
gravior^ V. Maim&n. ad Mifchnam cit. 

§. 433^ Lucem daC §. 3, Trad. & Cap. cit. ClSj^na ntWt bm 

j?)iKt3rT w 3»n tokSd ni2;j;r h^H m« nK5?r» «Sk :a^»n «»8« nn^ 
n^ntt^ iwun pym \viffn nnm nb3&i*7 lim*^- u^kis^ pSai» .*?a«: 

•ntJfl D'nD 1« n»3f nmi Qui femelinfdus edit & bibit, uno tantUm 
tenetur facrifcio pro peecato. Qiii vero edit ^ opus agit , duobus. Quif 
editcibos, qui non folent edi vel bibit potus,. qm nonfolm bibi,. & 5«*' 
hmrit /iquanm falfum vel muriam^ liber e^.. 

§' 434- Porismata h v. 29.- 

L &ipientijjimum Numenfacit omnla ny3 tempffre oppertuno lecFefc IfT,. 
Km^mi^ots tempoYibus propriis r. Timi IL 6,. Jixpiatio typiea anw 



%92f l^viL XVL 29. 

tiLia definiebatur ta> cnVit; femlo osconoraiae Mofaicse «sque ad 
' tempus A/o^^wVew? correBfofm Hcbr. IX. »o, Rede. Umbra ceflTat 
corpore prasfente. Qui nunc expiationem tvpicam qugerit, con- 
temnit verani. 

^ • 

I I. ifrael toto qtiidem anm veniam peccatorum guozrehat , invemebat. As 
unicus hic dies h ifx^^mn erat dies CHnQIl expiationum Lev. XXlIl, 
27. cujus antitypus indicatur Zach. lil. 9. Amovebo perverfitatem 
terrdi hujtis IHfrS aV3 die uno. , 

III. Si vera ejfet Judteorum Traditio de die y quo Adamm peccaverat , quo 
quoque peccatum ejus expiatum erat %. 420, 421. »ovum illujire exfia-» 
ret monumenturn lufus providentia gratiofa. 

I V. Qiianquam expiatio peccatorum per peccatorem neque jiat , neque jieri 
queat , nihilominus Ipeccatoris efi eam d^i(^$ qut&rere , comple&i , tueri. 
Ifraelita , qui Dieni Expiationis carnaliter vivendo , labori com- 
muni vacando , tranfegerat, nullam habuerat fpeni remiilionis 
peccatorum. ynde 

V. B^miJJio peccatorum t quam fanguini expiatorio debemus, humili mente^ 
animo cultui divino confecrato petenda efi, 

VL Illa demum ejl vcra ^ rationalis coram Deo fe deprimendi ratio, qunc 
omnem appetitum carnis cohibet. iSapienter hinc dicitur ajfli&io ani^ 
ma. A qua recedit abftinentia a folo carne animalium , non pi- 
fcium delicatorum, aliarumque cupediarum, non ab hauftu vini 
(& tot aliis carnem titillantibus. Ita anima deliciatur, non affiigitur. 

Vjl I. Sapiens ^ fan&us Deus Ifraelem V. Tefiamenti fuh jugo viventem uni" 
co die per integrum annum ad animam affiigendam adjirinxerat. Qiio 
nunc jure Ifrael Novi Tefiamenti libertate donatus ohligatur ^«f cogitur 
ad toties jejunandum y fingulis feptimanis , menfibus , XL. diebtis ? Libe- 
ra prae ferva jugo non folum graviflimo , fed quod prorfus por- 
tari nequit , a duris fervis premitur. Vel quis per XL. dies 
jejunare valet ? 

VIII. Ecclefia N. Tefiamenti libera efi k jejunio communi ex pracepfo di" 
vino quod folum confcientiam ligat. Filii nuptiarum non poflunt lu- 
gere, quam diu fponfus cum illis eftMatth. ^IX. 15. 



LevfL XFL 29. 30« 293 

iX. Fyohmll tmen ftint guam maxime Uli, qtti fponjo ahlato ^ rehis prO' 
priis vel Ecdefa commmihtis tyijiihus moti lihero ammo fe cormn Patrs 
calejli privatim deprimtmt , affligtmi., aut ptiblice cmn Ecclejia. 

Xo Negotia privaU , mtmdam mentis vires dijlrahunt , qiio mintis ctiltm 
Deo confecratus abs.qtie dijlra&ione pra/iari qtieat. Q^tiare quando fide- 

' les N. Tejiamsnti non mimts ac Veteris certum aliqmd temptis cultui di- 
vino confecrare tenentm\ eortm eji abjiinere k propriis lahoyibus. Vel 
ati Ifrael N. Teftamenti non ita prseftantem hxr^iiav Deo debet ? 
Nemo aflTeverabit. 

X I. Jam Ecckjta Veteris Tejiamenti conjiabat ex Judais ^Gentibus adven- 
titiis. Indigena ^ Profelytus : Sub vetere gentiles accedendi licentiam 
hahtieraut. Sedfub novo per Legatos ad communionem Ecclejia vocantur* 

"Klh In fubjlantia ^ligionis divin>£ & commimibus efficiis mn datur di- 
fcrimen inter membra Ecclejia , originaria ^ adventitia. IUej qui de- 
fiderat expiationem peccatorum, tenetur ad refipiicentiam, cul- 
tum Deo praeitandum & fideui. 

§. 43 ^. Subjicitur officiorum communium ratio, confirmatio 
&duratiohis verbis .: Oam 'Tvdi p3>^y na3> rS^n DTa O 

dSij; PlpSn t^yiWQ^ nfc5 Nam in die ilk expiabit vos ad mundandum 
vos i Ab omnibus peccatis vejiris coram Deo mundabimini. Sabbatbtm 
SabbathilMc vobis ^ affligetis animas vejlras. Stattitum feculare. V. 30. 

§. 435. Officia, de quibus v. 29. fatis molefta, maxime anima- 
rum affiidio. Quare legislator populum compulfurus rationem 
profert validam. I^lam in die illa expiahit vos. Expiatio vero ingens 
eft beneficium. Sine expiatione nulla fpes gratiae & auxilii divini. 
Peccata juxta Legem caufantur maledidionem & mortem. Cujus 
fit expiare , lex diierte h. 1. non ait. Quare alii Dctm fabintelli- 
gunt , uti Abarbanel. Alii Sacerdotem , uti Aben Efra. Rurfiim alii 
imperfonaliter vertunt cum Vulgato: In hac Die Expiatio erit vefiri, 
Difficultas haud magni momenti. Idem promittitur beneficium. 
Deus vero expiat Pfal. LXV. 4. Tu expiahis praBvaricationes noftras 
conf, Pfal. CXXX. 4. Sacerdos expiaverat nomine & mandato Nu- 
minis. Sacerdoti expiatio hoc in capite attribuitur v, 11. i<^. 20. 
& mox 31. 32. 

K r 3 §. 43:7. 



294 LevU, XVL 30. 

§. 437' Scopus indicatur r Ad mundandiim vos, Expiatio & 
mundatio funt conjuudiffima. IHa antecedit , haec fequitur : llla 
refpicit reatum & obligationem ad poenam , fed haec poUutionem. 
NuUa eit mundatio , nifi praeceflTerit expiatio. Expiatio abEcjue 
mundatioiie nondum '^oc^^nffUv dat ad communionem cum Deo <& 
fruitionem bonorum foederis , ficuti conftat exemplo leprofi Lev. 
XIV. Expiatio pro fcopo habet mundationem ins3S ad probe cura- 
te mmdundnm vos. Nec fcopus hic tantum prsefixus. Sed & quod 
additur 

§. 437. EfFedus plenus conjundus eft : Ab omnihus immunditUs 
veflris coram Deo mundabimifii. Peccata, uti jam femel ac iterum in 
antecedentibus didum, funt JT)fc<D1t3> dxetd-ot^trUi , fAioia-fxaTa. ^ inqui- 
namenta , quae nos coram Deo polluunt , impuros conftituunt & 
hinc indignos communione cum eo, dignos vero deteftatione, fe- 
paratione, poenis. NeceflTaria itaque ett expiatio, ingens ejus be- 
neficium, mundatio a peccatis, quae toUit impuritates Sando Ifraetis 
invifas , foederatum rurftim reftituit in amicitiam cum Deo. Duo 
funt, quae hunc efFedum extollunt. Primum : Mundahimini coram 
facie Jehova , quod plus eft, quam fimplex : Mundabimim, aut mun- 
dabimini coram hominibus , coetu. Oculi Dei plus vident , quara 
hominum. Gratia oculorum Dqi gratiam humanorum , vel regio- 
rum longe fuperat. Perfedta itaque promittitur purificatio , eaque 
connexa cum favore divino. IpfeSandus Ifraelis vos puros decla- 
rabit, reddet, & benefieia im in vos largiter eflfundet. Alterumr 
Ah omnihus peccatis vejlris mwidalnmim coramfacie Jehova. Non qui- 
busdam tantum , non originali , juventutis, levibus, ex ignoran- 
tia, praecipitantia , metu , omiflionum tantum fed omnibus , nullis 
exceptis , graviflimis quoque. Si aliter Ifraelita vere refipifcit, cre- 
dit» Mundahimini ab omnibm pccatis vejlris» NuIIa excipit lex. 

§. 439. Graviflimi momenti funt duo ultimi Paragraphi Tra-. 
Bati{s Jomatotks hoc in Commentario allegati, qui fidem Ecclefiae 
Judaieae de remiflione peccatorum in Die Expiationis. fittunt Cap. 
VlH; 8. 9. lntegro& dabO' Oin nn^D rn33D >1A1) CDmi mm 

hy mSp nmy Sjr ms3D TMwn r\2Wm oy jnsjD CDmDDrr 
omean Dv ^iw -tv nbw «m nniann Syi nt^^yn }fh Sj;i nt?j? 
1S3'1 Ex ordinaria. interpretatione :: p&inm po peceatis , & vi&ima 

pro 



LeviL XTL 30. spf 

pre deii&is eertis expiant - Mors ^ Dies Expiaiionis expiant tum pam^ 
tentia } £t pcemtentia expiat peccata levia^ tam coritra pracepta affirmati^ 
va , quam negativa } Et grayia fufpendit , donec veniat Dies Expiatioms ^ 

expiet. Hic snmh m pp^flDD r« 3^^«1 ^^^^ 315:^«1 NDnN '^taiKn 

iT^n*? an« jok^ rjn'3i; ^tfi^a o^^^iton a» csTpoV anM patsp 
iTj^^fc^ ^Ti K^^iT iT m n»3n nacTK' i]; *>S3a amssn ra» j'fc« 
dijpdS dik -jotfi^ nn>3y nnt:n »'n osS aayiKwn Sdd nnT]; p 
nj; iDDD 3"n"M^x n^anS an» pat:^ nnoy ns3D amsDn ai' 
inni3D »a oaS Sfc«-ie;» aanis^*^ fct3»p]; »m •lafc^ non n» n^i^vw 
tDyhv »npi?i "iDWifi? cai^^aK^ CDynt^ asn» nn»D na anx 
nni3s nipD na "n SK^ity» mpa tdini anin«3i anini3 cpd 
hni^^ m inm m in^ mpn <)« Ofi^oian nfc« ^«/ didt, pec- 

cabo ^ refipifcam, peccabo ^ refipifcam, non fuppeditant in manum ejus^ 
ut refipifcat : Peccabo ^ Dies Expiationis non qxpiat. Scelera., qu£. homo 
in Deum perpetraverit , Dies Expiationis expiat } Scelera , qtuz homo in fo- 
cium fuum perpetraverit , Dies Expiationis non expiat , donec placaverit fo-' 
ciumfmm. Hoc fic exponit ^. Eleazar Filius Azariah i Ab omnibus pec* 
catis vejiris coram Domino mundi eritis : Sceiera, qua, homo in Deum per^ 
petraverit , Dies Expiatienis expiat i Sceiera , qua homo in focium fuum 
perpetraverit , Dies Expiationis non expiat, nifi prius placaverit fbcium fu- 
um. Dicit E^ Al^ba i Beati vos ,• Ifraei coram quo vos mundatis / Quis 
vos mundat ? Pater vejier, qui ejl in coeiis , quia dicitur j Spargam fuper 
vos mundas aquas , ^ mmdi er.itis. Et dicit Dominus Fons Ifraei. jQttid 
Fons f Mrnidat immundos : Etiam Deus BenediSius mundat Ifraei. 

§. 440. Ut hsEC redius intelliganturj lucem afFundam ex Bar.. 
tenora 8c Maimonide , Commentato.ribus Mifclmae. Primumefl::: 
Quod Dodores Mifchnici expiationem peccatorum non adfcribant 
facrificiis pro peccato^ vel reatu fimpliciter .oblatis, kd nnitt^nn Dj; 
cum refipifcentia , ut Bartenora notat & ^mul probat, dicens : Si non 
refipuiffent, facrificia non obtuliflTent. Refipifcentem Maimonjdes 
proponit confitentem peccata fua corani Deo^ poenitentem ob pec- 
catum commiflum & conftituentem , quod in poft:erum boc mo- 
do peccaturws non fit, Huafi in fineiu comraode allegat Prov, 

XXVill, 



396 Levit, XV L jo. 

XXVIIl. i^rjer. XXXI. 19. Alterum concernit effttum eorum: 

Mors expiat cum refipifcentia ^ qui docent peccata eorurn 5 qui absque 
rgfipifcentia nioriunttjr , nequidem in morte expiari. Mors pro- 
prie non expiat. Expiat fanguis ex voluntate Dqi efFufus. Atta- 
men verum quod rei graviorum peccatorum fubinde vim expia- 
tionis confolantem , exhilaranteni non fentiant , donec mori- 
untur ; Nihilominus , qui ^ere refjpuerunt , ' in morte beati funt. 
Quando vero Mainmi priiconim effatum verbis Jefajae Cap. XXil. 
14. Si perverfitas hac vobis expiabitur j doyiec moriammi , probare vult j 
verba in alienum fenfuni detorquet. Nec etiam vates agit de refi- 
pifcentibus in morte. Ipfe Chardaeus verba ahter fumit , vertens : 
Usque qtio moriamim 5>§J^5n ^DID morte fecwida v. Veu. Vitringam ad 
h. L Tertium *. Dies Expiationis expiat cum refipifcentia. Sano fenfu 
admittitur. Vi oppofiti red:e concluditur Diem Expiationis non 
expiare peccata irrefipifcentium, fed horum culpa. Quartum fpe- 
d:at efFatum : ]\efipifcentia. expiat peccata leviu , tam contra pracepta af- 
frniativa, quam negativa.' Quod accipiendum elt de peccatis nega- 
tivis , quas reduci poOunt ad affirmativa. Dein ettam de peccatis , 
quee continent poenam excidii vel mortis per domum judicii infii- 
gendae , fi illa ex errore patrata funt. Haec ttatim condonantur re- 
lipifcentibus & ubi opus , facrificia ex Leg^ offerentibus. Satis 
commode. Non video vere refipifcentes, lacra ofFerentes ante Diera 
Expiationis non expiari vel carere venia v. Lev. V. f. 6. 1. 4. IV. 
20. &C. Quintum quod atttnet , refipifcentia gravia fufpendit y donec 
veniat Dies Exphitioniy, qui ea expiat. Gravia intelhguntur ex fuperbia 
patrata , quorum poena flagellatio eft. Refipifcentia dicitur fuipen- 
dere taha peccata usque ad Diem Expiationis. Antea reus a Sa- 
cerdotibus expiatus non habetur, nec abfolvitur. Quae vero gra- 
via, quorum poena excidium & mors per magiftratum immittenda, 
cx fuperbia comraiffa furit, a Bartenora & Maimonide habentur fu- 
fpenla tum per refipifcentiam , tum per Diem Expiationis , purgata 
demum per caftigationes pp*iDQ |nTD> cafligationes purgant. Senfu 
EvangeHco haec vera haut fiint. Caftigationes quidem vim pur- 
gandi habent Hebr. XII. lo. fed prasfupponunt facrificium hiJafti- 
cum. Addendum t^^mtnfexto modo dida exjudaeorum mente va- 
lerede tempore, quo hircus emiiTarins peccata in defertum ferens 

2ion datur nm^^n *?D ^v "^232 &5in rhWDn nm ^w jao S^t? 



Levit. XFl. 30. 297 

ni^lDm r\)hp Sed eo tewpore, quo hircus emijfanm efi , hic expiat om- 
niApeccata, levia ^ gravia , exceptis iis , quse contra proxmuim , 
nulla intercedente fatisfadione , facta, de quibus niox pUira Quam 
felixgens Chriftiana , quae gaudet antitypo hirci emilfarn , mundi 
peccata vere expiantis. Septimum docet Ecclefiam Judaicam gravi- 
ter ftatuiffe adverfus 1«-«^/«? peccantes & gratia Dei lafcive abutente<?. 
Piacularia non dantur pro delinquentibus manu elata, ut lex habet 
Num. XV. 30. Notatu dignum eft, quod o^avo Sc tdtimo obferva- 
nius; deh"a:a adverfus Deum Die Expiationis expiari, non vero ad- 
verfus proximum, nili hic placatus fuerit , tum veniam petendo , 
fi verbis eum lagfit , tum reftituendo, fi bona vi aut fraude abllulit, 
Convenit cum noto canone ; Non remittituY peccatwn , niji rejlitantur 
ahlatum. Imo convenit cum verbis Chrifti Mattb. V. 23. 

§. 441. Praemiflb gravi Iioc motivo, confirmantur priora com* 
munia ollicia. Quod v. 29. erat ultimum, hoc eft primum rMUJ' 
CD^"! fc<'n |Tna&J' Sabhathum Sabbathi hac vobis. Puta quia hac die ab 
omnibus peccati^ mundabimini. Senfus in genere fatis clarus eft- 
Tantum beneficium a vobis poftulat , ut ab omni communi labore 
abftineatis & unice vacetis cultui divino, Difficultatem nonnihii 
caufatur phralis Sabbathum Sabbathi, LXX. vertunt ^d/H^ara. i.»^Q>x~ 
-vm , uvuTj-uus-ti. Vulg. Sabbathum requietionis. Luth. S)CV CJt^jIC 0ltD^ 
Mtl)* Exftat quoque de Die Expiationis Lev. XXUI. 3^- Saepius 
dicitur de Sabbatho Epcod. XVI; 23. XXXI. i^. XXXV. 2. NuW 
libi, quantum novi, de tribus feftis. Abarbanel, notanteMevero de 
feftis p. 328. fignificari vult : Quietem perfeBiorem. Elias Karrseus 
/. cit. fequentia habet : Quidam doSores objiciunt, cur, pojlquam fcrip" 
tura hunc diem vocavit Sabbathum^ opus fuerit Sabbathon Cceftationum ) 
ftquidem vox Sabbath gravior eji voce Sahbathon ? Qiiomodo ergo potuit mi- 
nus reddere , quod majus fuer^t ? Verum enim vero ratio tj? Sabbathon eji' 
illud additamentum, quod diei decimo adjicitur h die nono , hoc eji\ quod 
dicitur ( Lev. XXIII. 32. ) affligetis animas vejlras nono die ejus menfis 
fuh vefpera. Scil. circumlcribunt Sabbathum fpatio XXIV. fedDiem 
Expiationis XXV, horarum. Non fine quadam fpecie Elias ita ra- 
tiocinatur. At non folum Dies Expiationis dicitur Sabhathum Sab" 
bathi^kd, ut ex didis conftat , etiam commune Sabbathum. Re- 
fte ex ufu infertur , quod quies major in Sabbatho & Die Expia- 
tionisj quaiu in reliquis feftis , quae hac phrafi non expiimuntm;. 



298 Levit^ XV L 50. 

Probabile quoque |lh5^ > fi folum occurrit , minus notare , quam 
r\2^> Y. Lev. XXV. 4. f. XXllI. 24. 39. 

. §. 442. Alterum officium commune , quod v. 2^. primo prae- 
cipiebaturloco, nuncfecundo: Et affligetis anmas vep-as. Expofitum 
jam fupra §. 423 - 426. Addo folum trajedionem docere utriusque 
officii paritatem, fed repetitionera teftari de feria Nuniinis volun- 
tate & obligatione ad praettandum , elTe medium a Deo ordina- 
tum , ut Ifraelitae veniam peccatorum & purificationem confe« 
quantur. 

§.443. Superadditur etiam horum officiorum duratio : StatU" 
tum feciilare fit. Uti eadem Phrafis , qua? fupra v. 29. fic eadem no- 
tio. Officia hsec communia prasftanda efie usque ad fincm feculi 
Mofaici vel Oeconomiae V. Teitamenti. Res clara, quando ceflat 
Pontificis expiatio typica per facrificia , cefiant quoque IfraeUs offi- 
cia, ut cxpiationem confequatur. Judasi infideles Templo Hierofo- 
lymitano , ceu unico facrorum loco diruto abltinere coguntur ab 
oblatione juvencorum & hircorum quanquam segre, fiquidemju- 
daei germani etiamnum die Diem Expiationis antecedente facrifi- 
cium quoddam |wv>)^ov/>tov maftant , viri & pueri gallum , foeminae 
gallinam,"praemiflis quibusdam precibus, ter circa caput circuma- 
gentes & dicentes : Hic gallus ftt permutatio pro me 5 Hic in locum 
meum fuccedat i Hicpt expiatio pro me ,• Huic gallo ( gallinse ) mors in~ 
feratur, mihi vero ^ toti Ifraeli vita fortumta. Mifereatur milericors 
Deus miferae gentis, ut in fide dicat : Jefus Chrijius Agnus Dei ejl ex- 
piatio pro peccatis meis ^ peccatis totius mundi. Lufitani tamen Gern>a- 
norum mores improbant , abftinentque a ceremonia illa mnemoni- 
ca. £t illi & hi conveniunt in obfervandis communibus officiis, ani- 
marum afflidione & Sabbatho exade colendo , de quibus agunt, 
qui hodiernos Judaeorum ritus recenfent , fpeciatim Buxtorfus in 
Synag. fjud. Pauca, quae huc faciunt, folum noto. Judaei tum tem- 
poris fibi invicem peccata condonant, ut Deus facilius propria fibi 
peccata condonet. Dein peccata confltentur flagellanturque. An- 
tequam vero fub vefpera expiationis preces incipiunt , fceleratos & 
perfidos abfolvunt , quo una cum coetu orare queant, vota quoque 
interdida, anathemata irrita, caflTa pronuntiant. Notanda praefer- 
tim eft benedidio Num. Vf. quam Sacerdos aliquis vefpera , qua 

jejuniumfinitur^ adveniente recitat , t^h^O vel pepk faciei fuce ob- 

duiflo. 



LeviL XVL 30. 299 

du(!lo. Ipfe benedicens proprias manus , ceu in quibus Spiritum S. 
requiefcere facile credunt, intueri haud audet, nec populus , qui 
manibus oculos & faciem fuam tegit, benedicentis, Sacerdos ille 
adcertam figuram, quam Cel. Wagenfeilius mSota delineavit, di- 
gitos expandit, fjmulatque pronuntiationem Nominis nin> Jehova, 

§. 444. Porismata ex v. 30. 

I. Conjun&ijfima fiint beneficia ,* Expiatto peceatorum ^ eorundem purga- 
tio. Lex enim praecipit expiationem e(fe inftituendam ad mun- 
dandum. Si igitur delideras expiari, defidera quoque purgari, fi 
vero non vis purgari, expiatio tibi haud proderit. Vide connu- 
bium hoc divinum infolubiie fub V. Tettamento Pfal. LI. 3. 4. 
CIll. 3" Etiam fub novo i. Cor. L 30. Tit. II 14. i. Joh. {.$, 
Apoc. L S' 

II. llla demum veri Nominis purgatio , quafit ceram Jebova, quaquepur- 
gat ab omnibus peccatis. Purgatio coram oculis hominum , Eccle- 
ficE, nondum fufficit; Interiores fordes non perfpicit. Unica im- 
puritas jam impedit communionem cum Deo. 

\\\. NitUa efi expiatio pro irrefipifcente ^ ^ qui hMffim peccat, Nulla Vi= 
dima. Non Dies Expiationis. Non etiam mors expiat. 

} V. Miyum viJeri pojfet Judmrum jiidicium Diem Expiationis peccata ad^ 
verfum Deum expiare , iion vero peccata erga proximum , boc non placa- 
to. E\\ videtur aliter judicafle i. Sam. [l 2f. Verum tamen eft 
rette intellecSum. Ligat quam fortiflime ad reconciliationem, re- 
Ititutionem. Probatur in N. Teftamento Matth. V. 23-27. Qui 
non placat la^fum , etiam non placat Deum. Peccat fimul ad=. 
verfus Deum. 

V. Porismata, qus formabantur e v. 29. magnam partem huc quo- 
que referri queunt. 

.. % m- ^pftquam legislator antea egerat tum de pluribus Sc 
varus tunetionibus Pontifici propriis , tum de communibus totius 
popuii, Jinem huic themati impofiturus curate defignat perfonani 
expiantem, ac expiationis objeda v. 31. 33. nww^ "iK^K \T\:2n 1S31 
nj3 i3n n:!3 m K^aSi vjfc« nnn in^S it m «So^ ^iK^eci m 



50Q LeviL XV L n» 

*10D> Snpn toy ^3 '^yi OOn^n ExpiabH autem ille Sacerdos , quem 
( Deus ) miget , quiqiie manus fiias mplebit ad Sacerdotio loco Patris fui 
d§furjgendum , qw quoque vejles lineas , vejles fati&itatis , induet. Expiabit, 
inquam , fanBuarium fan&itatis ^ tentorium Conventiis. Expiabit etiam 
alt-are, expiabit quoque Sacerdotes & totum populum catus. 

§. 446. Minifterium Expiationis jam quidem commate fecun- 
do & fequentibus Aharoni imponebatur. Verum quaeilio fequentc 
tempore oriri potuiffet , annon etiam gregarii Sacerdotes hoc mu- 
nere defungi poffent , tanto magis , quod reliquae fundiones me- 
moratis & Pontiiici communes fuerint. Igitur Sacerdos folenniter 
expiaturus curate defignandus erat. Charad:eres hunc ad finem 
memorantur tres. Primus ab undione ; Alter ab impletione ma- 
nuum ; Tertius a veitibus lineis petitur. 

§, 447. Charader Sacerdotis folenniter expiaturi primus peti- 

tur ab undione ejus in&5 riEfa» im* Conftrudio nonnihil obfcu- 
ra. Ad verbum : .Qjii vel quem unget eum. LXX. ov olv x^ic-canv zu- 
Tov. Adhibent pluralem loco fingularis in T. O. Vulgatus fenfum 
pcrhibet : Qiii unBus fuerit , cum quo & alii. Eft ellipfis perfonae 
ungentis , quam Ainswwortbus , Junius & TremeUius commode fup- 
plent per Deum. DeusPontificem V.Teftamenti unxit prajcipiendo, 
dirigendo eled:ionem. UncSio vero immediate facla per homines. 
Pontifex N. Teftamenti immediate a folo Deo ungebatur Ad. X. 
38. An ftudio lex ungentem filentio praeterit, ut tanto magis eum 
fcrutemur ? 

§. 448. Quomodo folvatur h^ec conftrudio , non ultra inqui- 
rimus, Certifl^imum eft defcribi Sacerdotem expiaturum per un- 
(ftionem. Noli dicere : Etiam gregarios undtos fuifte , non vero 
Pontificem tantum. R. Omnium primi undi erant Exod. XXVIII. 
41. XL. 15. Non fuccelfores eorum, Judaeis fatentibus , Scriptura 
nulhbi contradicente. Nati Sacerdotes haud indiguerunt oleo di- 
gnitatem facerdotalem notante. Lex noftra agit de futura undio- 
ne n^D» unget. Pontifices, qni tales non nafcebantur, fed elige^ 
bantur, femper oleo perfundendi. Unde nomen iUis haefit nwri 
MeJJias Lev. iV. 3. VI. 15. Solius Pontificis erat expiafcione hac an- 

nua 



LeviL XFI.31' 505 

nna defangf. Rafcljio ad h. 1. tradente CD>1iS5n CDl* W )^ mQ3 
Sn:i f.T31 nS« mtC^a 1-'&5 ExpiatiolMCy qua fa&a, die expiaiionum, mn 
erat le^itima , mfi per Sacerdotem M. QLUOd ipfiim probe COnvenit 
cuni niylterio. 

§. 449. Charader alter : Et qni implevit manim ejus ad Sacerdotis 
loco Patrisfui defmigendum. Clara eft allufio ad inaugurationem Sa- 
cerdotum, ExodrXXlX. 3^. qu(Drum manus certis facrificioruiM 
partibus implebantur, in publicum fignum illos folos ex volunta- 
t€ Dei haec facra tradare. conf. 2. Chron. XXlX. 31- Ezech. 
XLllI. 26. Verum efl; manus quoque Sacerdotum gregariorum 
impletas fuiflfe , unde inferes impletionera manuum haud eflTe Cha- 
radterem Pontificis expiaturi. Refp. Non fola & fimpliciter fed in 
conjundione Charader eft ; Igitur additur : Ad Sacerdotio defun- 
gendim loco Patris fiii. Intelligendus adeoque Sacerdos , qui Patri 
Pontifici defundo/uccefl[it , cujus manus impletas erant ad Ponti- 
ficatu defungendum. 

§. 4^0. ExLege hac rede concluditur , quod Filiu^ in Ponti- 
ficatu fuccedat. Non tamen neceflTario Frimogenitus. Lex Filii tan- 
tum meminit. Catalogus Pontificum clare docet, dignitatem Pon- 
tificialem ad primogenitum Pontificis haud reftridam fuifTe. Eli 
Pontifex non erat ex ftemmate primogeniti. Ipfi Judaei tradunt 
quemque Pontificis Filiuni eHgibilem fuiflfe. Unde Abarbanel : 
Fulclmrimus , ditijjimus, fortifftmus ex Fitiis coyiftituendus erat Pontifex. 
V.. Not. ad Goodwinum. Lib. I. C. V. §. i. 

§. 4fi. Quaeritur : An hi duo charaderes, mnffcio & imple- 
tio manuum in Pontifice cxpiaturo conjundi pofcantur ? An vero 
unusfufficiat? Refp. Vi Legis conjundi poicuntur , unde expia- 
turus pofcebatur & undus & cujus manus implebantur. Si igitur 
ftudio unus intermifl^us fuiflTct, lex divina fuiflet violaca. Undio, 
quee primo loco memoratur , videtur manuum impletione excel- 
lentior. Sufficit unus, quando alter locum habere nequit. Poft 
captivltatem babylonicam deerat oleum un^tionis. Hinc Pontifi- 
ces undi non iiivenri erant. Ipfa Scriptura hujus olei & PontiH- 
cum undorum nuUibi meminit , Judaei defeftum hunc propriam 
ad ignominictm ( hinc rede iis fides habetur) fatentur. UndePon- 
tifex hoc tempore dicebatur anja n^ina auSius vejiibus, non Mef 

S s 3 ftas^ 



50Z LeviLXPLii* 

Jjas, undus. Huc ex parte facit gloflTa Rafchiana n» «Sa» ntfi?i^;i 
^ii^^^ii ^"jn |'>Ja an:i3 n:inD nn;:^an |qu;J3 mtc^ari «^t« >S p« 
lS»w in'&y«^a nopfi? c:>Sn; cjn^n S3 jni noui n> jnx nSd? 
mnmn pty St:' n^niSj: mT:ij vaot:^ Quod attinet verba S" cujtts 

impleverit manum , cni tifui ? Huic ut , fi exijlimarem intelligendim ejfs 
fontijicem oleo un&um , fi:iam ejje quoque intelligendum vejiibus au&um , 
quia lex dicit , & cujus impleverit manum : Tales fuerant omnes fum- 
mi Sacerdotes a temporibus Jofia ^ ultra. Nam ipfius tempore fuit ab- 
fcondita ampulla olei imBionis. Deerat fub Teniplo II. jufta Numi^ 
nis fententia Pontifex Meflias undus oleo terreilri, quia fub illo 
adventurus Pontifex Melfias perfufus oleo divino. 

§. 4^2. Charader tertius : Qtn quoque vejies lineas , vejles fan&ita- 
tis, induet. Ergo non foluni Aharon , fed & omnes fucceffores ejus 
folenniter expiaturi tenentur ad f^rorfus fingularem hunc veitituni, 
dirtindum a veltibus aureis Pontificum &Sacerdotum gregariorum. 
Unde tuto conchidimus veftitus hujus rationem efle habendam in 
myfterio. Phira de hoc vettitu exitant lupra a §. 45-^5?. quiic hoc 
loco non repetimus. 

§. 453. llle igitur Sacerdos , qui MeJJias , confecratus, eledus 
& rite inveltitus, vo^l^ccc, folenniter Die Expiationum expiat. Non 
ahus. Non gregarius Sacerdos, multo minus Levita vel communis 
Ifraehta. Adftridum munus expiandi ad unicam perfonam Cha- 
iraderibus memoratis iliuftrem. 

§. 454. Perfonalibus his Pontificum expiantium divinis fub- 
jungo ecclefiaftica , quae exl^ant a frontc Tr. Joma Cap. 1. i. Ex 
quibus primum : |n3 pE^nDD DniD^n ZDV CDlip On'> Dj^ntC^ 
jmnSs n^^hh IJTDD '^n; Septem diebus ante Diem Expiationum fe- 
parant Sacerdotem M. a domo fua in Conclave Palhedrorum. Lex divina 
hac de feparatione proftat nulla. Fruftra quaeritur in Mofe. Citra 
dubium nulia feparationis caufa , quam metus pohutionis propriis 
in sdibus. ImmundUs munus facrum obeundi facuhatem haudha- 
bet, Tempus feptidui occafionaliter videtur fixum ob Leges Lev. 
"Vlil. 34. Sc XV. 24. Quod ipfum feparationis tempus Eccleiia de- 
terminaverat Sacerdoti vaccam rufam comburenti. ^Quae de Con- 

clavi 



LeviL XVL 3 1. I0| 

clavi feparationis ejusque fitu & difFerentia a Conclavi loci lapidum 
' Sheriughamius habet, tranfeo. Sed ratio noniinis, quam Bartenora 
dat, notatu digniflima ert. Praefeai regis olim dicebantur imnSa 
(grasce Trd^a^oi affejfores , qui regi affidebant , de negotiis publicis 
confulturi ) qiiia vero Sacerdotes M. poji Simeonem jujium fuh Templo U. 
Fontifcatum ee,re emerant , ^ quia improbi erant , haud adimpleverant an^ 
nos ac mutahantur fingulis XII. menfihus, ficuti prcefs&i regii , ceu quos 
rex fingulis annis mutaverat. Igitur Conclave hoc nomen Faredrin , vel 
aJfeffoYum audiehat. Egregium teftimonium de vocatione Pontificura 
fub Templo fecundo* 

g. 4V5. Alterum quoque §. I. 6. vnnn ^nn |n3 )h \wm 
\'n iS nafc< ^nm ir in^a mo ipi ny^ isai iDXJiy inm man 

i)1D nmS Suhftituunt ( Pontifici ) <z//wwi Sacerdotem , j? ^«oJ vitium illi 
ohtingat. J(. Jehuda dixerat i Etiam fuhjlituunt aliamuxorem, fi uxor mO' 
reretur. Scriptum enim eji ( Lev. XV. 6. ) & expiabit pro fe & pro 
domo fua. Fer verba domo fua , intelligenda ejl uxor ejus. At fapi- 
entes refponderimt ei : Si fic, niillus ejfet Jinis. Primi membri ratio cla- 
ra. Expiatio folennis enim erat adftridta ad certum diem, quaeve- 
ro nonnifi a Pontifice legaliter puro peragi poterat. Cafus vero 
pollutionis Pontificis dabilis erat. Unde fubftituendus , qui vices 
ejus obiret. Quod vero alterum concernit membrum, merito fapl- 
entes R. Jehudam deferunt , utpote cafus vix dabilis. Si vero hac 
ex ratione uxor fubftituenda , non una tantum, fed duae , tres aut 
etiam plures fubftituendae. Nec neceflfe , ut vocem domus reftrin- 
gam ad uxorem. 

§. 45(?. Tertium §. II. Traft. & Cap. cit. m CZi>a>n nyaiiy S^ 

m nnpDi ninjn n^ ym^ m^pn m n^apai ain m pii? 
\7\w anpo yyrh m^ cd» C3»D'n S^ "^m) S^-in nui m^r^ 

m^n pSn hm^ m^y:! pSn anpD Sna Omnibus iliis feptem diebus 
ipfe fanguinem fpargebat , fuffitum adolehat , lucernas aptahat y caput pedenu 
que offierebat , cateris diehus fi offerre voluerit , offerebat ; Qida Sacerdos 
magtms primus parteni offerebat , primusque partem capiehat. Ut Ponti- 
fex in Die Expiationis expeditus eifet, exercuerat fe per feptiduum. 

Excep- 



304 Levit, XV L yi. 

£xcepto vero hoc feptiduo facra obiver at pro lubitu. Non vero 
alioruni Sacerdotum inftar adftridus erat vel ad certum diem , aut 
ordinem vel fortera. Partem optimam , quam defideraverat , ex 
donis facrificiorum elegerat. imo ex duabus placentis unam, ex 
XII. panibus prqpofitJonis quatuor vel quinque in fuum ulum fu- 
mere poterat. Haec tamen optio non obtinuerat ^UJ »Dip3 qimd 
fan&itates terminomm , quae cxtra Templum Sacerdotibus dudae. 
Circa has fervanda erat cequalitas. v. Barteiwraad h. L 

§. 457. Quartum §. IIL M. i. Traa:. & Cap. cit. -h inDD 
v^^ h\ vymm C3?n ^Tnon vjdS |mpi \n rio ^:^i^^\U JZD^jp? 
maS «S i^mf ^^ nnst^ m^s^ "\'Q3 nn^ «np Sn:i p3 Trade- 

hant ei Seniores ex Seniorihus fynedrii ^nagui , ^ legebant coram eo juxta 
ritum diei , dicehantque ci : Domine Sacerdos magne , tute lege ore tuo , 
forte ohiitus es y aut forte non didieijii. Rede Mifchnici notant Pon- 
tificis fuifle Die Expiationis pubh^ce praslegere Leges hoc de Mi- 
nifterioj ut jam fupra ad §. 360. &c. plenius didum eft. Qiiando 
vero Pontifices fubinde idiotge & illiterati eledi erant , indiguerant 
inftitutione Seniorum ad legendum. Egregii Pontifices ! quorum 
tamen erat Legem cuftodire Malach. II. 4 - 8. Pofteri excufant 
h^ec infelicitate temporum , obfervantes fub Templo 1 1. »a Sj; 
Fi):hDn jjijfu regis , obtrufos fuiffe J^liquando Pontifices indignos, in- 
dodos , regum cHentes, vel qui regiam gratiam magno sere eme- 
rant. {idem tradunt fub Templo I. nonnifi eledos fuifte fummos 
IK^iyai nr>3 ^1J3 nnn^ fapientia , pulchritudine , rohore ^ divitiis, 
Uti habet Bartenora adh. l. v. quoque Maimomdmi. 

§. 458. Quintum §. IIL M. 2. Trad:. & cit. cap. CDi» a^^j; 
ona v^th v"^'3vdi niTan W3 im^ |n'Dj;a nnnB? cnniejn 
mi3yn Sam noa ^nw nn cj^tc^aDt C3»^«i Vefpcra Did Expia- 

' tionisfjlehant eum ditucido ad portam orientalem* ^ adducehnnt ei ixrietes, 
agnos ,. ut expeditus ?£ sxereitatus ejfet in Minijkrio. Sfine egfegia 
praeparatio I 

§.. 4f9. Sextum §. IV. Tr> & C. cit. jA Om nyDK^ So 
«S r\yv:in UDf Dnisjn cdt> :ni; nnrai ^2m uaa wm vt\ 

Kon 



Levit. Xl^L II, 5o<r 

^ow nrcehant eum a ciho potiique toto hoc feptem Merum fpatia , v^fpera 
auteni Diei Expiationis poji exortas tenebras mn permittebam eum muU-imt 
cdere, quia cibus foninwn inducit. Copia cibi potusque ant? verperam 
Diei Expiationis non denegabatur , quin potius probabatur, ut vi- 
res acciperet majores ad mdleftum miinus perferendum. Sub ye- 
fpera vero negabatur ex metu pollutionis noilmnx. Speciatim 
neo-abantur iiy' 1"^ pSy n*J31 CD'5::i1 ^Sn Lnc, ova , caro pinguis, 
vimim vetus , fimiliaque, quae veneris iiritamenta habentur. Iii 
cibis dignofcendis iion conveniunt jejuuiorum Pacroni , Jud^i & 
quidam Chriftiani. Quinani caftitati prae aliis confulant , judicent 
medicorum filii. 

§. 4^0.. Septimuim §. V. Trad, & C. eit. [H JTl »JpT innDa 
T3^ni nt3£}ji imj;'3iym DJ't?nN m jn^SyS iniSvni n:in3 op?,S- 
uvnSLy nnm \n Jno mhv m Sm \to m^ii^ iS csnm&jr anS 
«Siy nrn n^33 to nN pw 'ai ^Sy ii« pyoj^^a fn. no n^SK;! 
Doui CD»iyiis |nr nam 1^119 Kin iS iJiafc«c^ na Sdd m n:ityn. 

Tradehant eum Seniores Synedrii magni ad Setiiores Sacerdotes , qui eum in 
Couclave excelfum domus Ahtines evehehant. Adjurahant eum , ^ dimit» 
tehaut, ^ ibant, ^ dicebant ; Domine Saeerdos- magne , nos fnmus' Le-* 
gati Synedrii magni ^ iu Legatus nojier, ^ Legatus Synedrii magni i Ad^ 
jurannis te per eum , cujus nomen habitat in hoc Templo ,. quod non mu- 
tabis qiiicquam ex omnibus ifits , qua tihi diximus. Ipfe difcedebat- ^ fte" 
hat, illique difcedebant ^ febant. Qpia ratio aromata pugilh's ca- 
piendi valde diflicifis habebatur, nt jam fupra §. 201. dictum , in- 
itituendus erat Pontif&x. Dein quia Sadduceci alium fuffiendi mo- 
diim tenuerant quam Pharifaei v. §, 214. 215. inter PontifiGes vero 
plures habebantur Sadducaej , Pontifex intraturus jtiramento ob- 
ftringebatur de non mutando in loco Sando, in quo folus verfa- 
tus erar. Flebantautem tum Pontifex , qui ita fufpeftus de fide- 
habebatur ,. tum Legati necefiitate eoadi ad juramentum imponen- 
dum. Elucet hinc mifer Ecclefiae Judaicse etiam in priraatibus fta- 
tus. Pontifex a Judseis non habebatur infalhbilis> 

§. 461. Odavum §. VI. Trad:. & Cap. cit. CDDr? r\m C3R 
m^ nnpS S'^n a^ vjs*? ri^^in ca^n n^nbn i6 ae^v s:;nn 



t=5'0>n! »^3131 mp'^ ^v^n v^sh jn-p noai v^iaS |t>nip t^S owi 
Si«>3n3 losV ^nnp nnin CD^ayD "016« SwDp f3 nnDi ^/ fapiens 

erat , exponebat , _// wow , difcipiili fapientum exponebant coram eo i Si ie- 
gendi peritus erat , kgebat , fi iion , legebant coram eo, Et in qiio legc^ 
bant coraut eo ? In Jobo , @ in Hezra ^ m verbis dierum. Zachariah 
Filiiis Kebiital dixit : Scepe legi coram eo in Daniele. Id quod intelligen- 
dmr\ videtur de nodle , quae immediate anteceflferat miniSeriura 
Diei Expiationis, ut Pontifexa fomno abftineret, atque ita in pe- 
riculum pollutionis non incideret. Legebantur autem libri the- 
matibus gravibus , facile intelligibilibus , torporem excutientibus 
referti. 

§, 4^2. Nonum 8c uitimum §. Vif. Trad. & C. cit. '^i^2 

pT yw IV m^ ?'P'Dj;m na^nn bv nnK' :ism niDy Si-i:i jna 

nl!3>n^n Si dormire gejliebat j jmiores Sacerdotes percutiebant coram eo 

digito indice , dicebantque ei : Domine Sacerdos magne , Jla ^ remitte fe^ 
melfuper pavimentum , eumque occupatum tenebant, donec maBationis tem^ 
pus injiaret. Haec etiam excogitata erant ad fomnum impediundum , 
tum foho, tum ftando in pavimento marmoreo frigido, tum oc- 
cupationibus. 

§. 4.6^. Plenius di(^um , qualis poftuletur Sacerdos expiaturus 
tum exLege divina tum ex eccleflaftica. Nunc dicendum de ob- 
jedis, quae expianda erant. Sunt autem quinque : Tria priora 
inanimata , fed duo pofteriora animata. Ex illis primum : n^^ 
l^lpn ^lpD Et expiabit fan&uarium fan3itatis. LXX. to ayiov ra 
(x.yU 5 Apoftolus vocat Hebr. L^. 3. ^JV^a ciyiwv. Sine dubio intelli- 
gitur fandiftimum, in quo arca. Expiatio haec fada languine juven- 
ci & hirci v. 14. i^. i^. Modo quo §. 233 - 2^8. Alterum ^ ex- 
piabit "ryiD SrifcC T\^ tentorium Convent/is fpargendo fanguinem ver- 
fus velum difterminans fand:iflimum a fando v. 16. b. vid. §. 2^9- 
278. Tertium : Expiahit e/iam altare. Quodnam ? An Holocaufti , 
vel fufHtus ? Hoc. Vide quae fupra dida lunt v. ig. 19. a §. 
28T - 309. 

§. 454. Qiiartum : ExpiaUt t^^^in^yr^ Sj; Sacerdotes, Pontificem , 

grega- 



LevH* XV h 32. lof 

gregarios, inclufis, utvidetur, uxoribus &filiabusq;u% pertinent ad 
doiiium Aharonis v. 6, 17. Q.uintum : EKpiahif imheyfum popnlum 
congregationis , quo coniprehenduntur omnes fine difcrimine tribu- 
um, fexus , setatis, fi:atus orrginarii , Frofelyti juftkias , fpeciatini 
etiam Levitse, nam , ut Aben Efra redle ait CD^JnDn I64np ^b nom 
appellantur Sacerdotes. 

§. 4^7. Porismata h v. 31. 32. 

I. Cavit lex quarit fortijime de non alia perfoua agnofcenda , ceti idonea a/i 
folennem peccatorum expiationem qnam Fontijice. Utpote jam fupra 
toties expiatio Aiiaroni attribuebatur. His vero Gomniatibus non 
folum repetitur , fed & extenditur ad lucceffores fequenti teni- 
pore. Ei , qui emiffarium duxerat , Sacerdotibus , qui quoque 
occupati circa. Sacrificia ipfa fanGtiflima , juvencum & hircum ,. 
nulla tribuitur expiatio. Haec depicSa funt> u£ fciamus fbluns 
Pontificem Jefum Chriftum efl^e expiationem. 

I I. Expiaturus folenniter pofcehatur a Tfeo ordinatus , facro oleo diviter 
perfufus , ad res fan&as tra&andttm notabiliter declaratus , ac pura hu" 
militate invejiitus. Quae in Aharone h <niia. , in Pontifice Jefu 
Chriflio habes ccaijyxxhiuig. Is a Deo cum juramenfco aeternus Pon- 
tifex vocatus , oleo Isetitise prse fociis unftus , ex coelo declara- 
tus , ut oflferret facrificium hhalotg^ Is humillimus & puriflimus; 
€xpiatlonem pro nobis fecitPfal. CX. 4. XLV. 8. Matth. IIL iS^ 
17. XI. 29. Joh. XVII. I. 19. Hebr. V. f - g, 

III. Sacerdotes gregarii expiationem Jefu Chrijii annuntiatttri ^ appficaturi^, 
fmt imitatores imicl Pontifcis. Munere defungantur vocati ^ undi ^ 
impleti, humihtatis & pietatis (^udiofi, 

I V. Uti peccatis nqftris omuia funt polluta ^ fuh reatu , coslum ifanofen^ 
fu) Ecclejia,^altare, homines omnes i Ita Pontifex Jejus Chrifius fanguine 
fito onmia ^ omnes expiavit purgatque refpifcentes, credentes. Efl expia" 
tio pro nqfh'is peecatis, non foltim pro nojiris peccatis » fed ^ pro pec- 
catis totius Mundi. i, Jah. II. 2, 

V. (^umta differentia inter pojiulata Pontifisis expiamri ,^ divina ^ inter 
eeciefajiica / Lege Aphoristnos, 

VI Defnam Jud<si infdeles gloriari de Fontifcihm Aharonicif ,■ qui ca^ 



3o8 Le^viL XVL ^z. 

ruerani fuh toto Templo 11. pdmaria dijiin&iva timhra pi&tir£ Fonti" 
Jicialis , oleo unBionis } Sufpe&i de pollutionibus, morbis , morte , con- 
verfatione impura , hinc fiparandi , includendi , indigi vicarivritm , quos 
alii in munere fatis crajfo injlituere , hortari debebant ,- Illiterati , ittdo- 
'&i in elementis kgendi nondum verfati , fajiuoji , qui fibi ipfis gloriam 
Pontijicatus dederant vel ^&re emerant aut viokntia homiuum \ regum , 
idololatricorum quandoque , obtrufi erant , imo fufpe&i de h^refi , Sad- 
ducai, Quid iiiirmii Eccleriam efle corruptiffiniam Pontilice fiim- 
mo ita comparato? 

y 1 1. Sapiat Ecclefia N. Tefiamenti malo V. Teftamenti. Si Miniftri Ec- 
clefiae, maxime fummi , non per Deum , fed per liomines, re- 
ges , pecuniam , ambitionem ad dignitates ecclefiafticas affiir- 
gunt. NuUus horum lionos non folum non apud Dfeum, fed 
etiam non in Ecclefia , mundo , illis ipfis qui Ecclefiam odio ha- 
bent. Inftat terribilis finis Ecclefiae externas , ut olim apud Ju- 
jdaeps, fic Chriftiiinos. Unicuni idque ingens folatium : Venieif 
Dominus Ecclefia 9 fedebit conjlans ^ purgans argentum , defzcabit eos 
Jicut aurum, ^ ficut argentum, tit adferant Jehova. Mincha in Jujiitia^ 
Quis tum confiftet ? Mal. 111. i - 4. Corrupto Sacerdotio fuper- 
venit confummatus Pontifex. 

V.III. Gens Chrijiiana fidelis in hoc Bontijtce jure gloriatur 6f exultat. 
Talis Pontifex decet nos^ qui efl Immanuel, a Deo vocatus, oleo^perun-' 
&us, facra faciens ad Iv^okIav Patris , humilis ^ fimul gloriofus , fan- 
BuSy fine malo, fine labe, feparatus a peccatoribus , vere fapientijjimus, 
fulcherrimus , fortijjimtis , ditijjimus , vigilantijjimus , immortalis , nmi- 
quam hinc indigus Vicario , qui mnc virtute unici fui facrificii magnifice 
Jedet ad dexiram Dei pro nobis intercedens , expians , purgans , prote- 
gens & varie bene^icens, Paflim per Epiftolam ad Hebrseos. 

§. t^66, Ultimo fuperadditur Epilogus his verbis : mi nn^ni 

t))^^ T)nii CDriiim Spa hn-ypi 'J3 Sv -isaS inSiy nprh: cd3*7 

mm m n^n^ ni3f .'l^^ia IS^J/n Hqc itaqm erit vobis in fiatutum fe- 
cufare ad expidndum fitios Ifrael ab omnibtts peccatis eortim una (Die) in 
(inno. Et fa&um , quemadmodum Jehova pr^ecepit Mofi v. 33. Conti- 
nens funimam Legis de Minifterio Diei Expiationum , iina cuni ob- 
f€<^uiOp Epilogorpm pfus in Lege haud infreguens, Scire licet ex 

£xod. 



LeviL XV L ?^ 309 

Exod. Xrf.'i4. Lev. XVlfl. ,30. XXIX. 30. Horum uruseft^pleniu* 
didain funiMiam contrahere, denuo confirmare, ut clarius con- 
(tet de voluntate legislatori^. Epilogus hic comprehendit fummam 
Legis de Minilterio Expiationis folennis cum obfequio. 

§. 457. Summa memorata comprehendit durationem Legis 
de expiatione folermi , fcopum & fpeciale tempus obfervationis. 

§. 468. Duratio traditur verbis : Hoc itaqtie erit vohis in JlutU' 
tum feciilare. Particula ji^?T monftrat.& ducit ad totam anteceden- 
tem Legem praecipientem , quse a Pontifice & toto coetu ageiida. 
Hebraei muliebriter exprimunt, quod alii in neutro. H^cc pro hot 
V. Gen. XLV. 19. Pfal. CXVilL 23. conf. J^atth. XXL 42. Du- 
ratio praecipitur : Inflatutum feculare y tam diu, quam diu durat fe- 
culum oeconomiae Mofaicce , -ut jam probatum. Uti v. 29. adtum dc 
duratione foknnis expiationis per Pontific^ra , fic v. 30. officiorum 
a coetu praeftandorum. Hoc veriu vero conjundim mandatur 
utraque in ufum fpecialem gentis Ifraeliticae , quae fub hoc feculo 
peculium Dei. CDsS vohif. 

§. 4C9. Scopus : Ad expiandum Fili9s IJrael ^h ommhus peccath 
eorum. Hic maximi pretii habebatur , unde folo hoc capite quinde- 
cim vicibus occurrit & capite longiori in fummani contrafto folu« 
memoratur. Et talis quoqufc eft. Absque expiatioue peccata ma- 
nent & imputantur ad condemnationem ; Ira Dei in non expiatas 
animadvertitur. Expiatione vero facta tollitur , convertiturque m 
gratiam. Juxta hunc fcopum expiandi FilH Ifrael fine difcrimine fe- 
xus, aetatis, conditionis, tribuum, ortus vel ex Ifraele vel ex ethnicis, 
Lex cnim haec fpedabat quoque Profelytos v. 29. qui abdicata Reli- 
gione ethnica Religionem Ifraehs amplexi & itdi Ifraelita. vel Jndriii 
fn&ifunt. Ethnicus non ampUus ethnicus ethnicismo relido erat > 
kd Fiiias Ifrael. Includuntur hic quoque Pontifex & ejus domus , 
uxor, Filii &Filiae, quifupra diftinguuntur v. 17. 32. Voces enim 
j.am ftride , jam late accipiendae funt , circumftantiis ita pofcenti- 
bus. Filii hi Ifrael poftulantur tamen rede comparati , animas affli- 
gentes & tota Expiationis Die feriantes, ut intenfiores eflTent refipi- 
icentiae, fidei, & precibus teftandis, uti conftat tum ex natura rei 
tum ex fupra didis. Hi omnes expiabantur ah omnibus peccatis fuis^ 
cujuscunque fpeciei, levioribus non folum fed & graviodbus. In- 

T t g geni 



310 Leml;, XV i 35. 

gens benelicmm , quod FilHs Ifrael expiatione obtigit. Non anxii 
efTe debebaift, num etiam hDec vel illa remr(ra (intr Expiatio re- 
mittebat omnia omnino peccata Filiorum Ifrael animas affligentium 
& ab operibus quiefcentium. 

§. 470. Speciale tempus, quo expiatio faciunda , nJti^n nn^?' 
LXX. vertunt «7r«^ Ty iviauxS , quos Apoflolus fequttur Hebr. IX. 
7. Etiam reliqui translatores vertunt [em4 in anm. ^innirtl)! XXtt 
^0X)X\ Unde occaOonem dant cogitandi Pontificem una tantum 
vice ad expiandum in fandiilimum intraOTe. Cogitata hasc Legi 
Moiaicas contrariari evidentiffime fupra §. 258. demonftravi. Di- 
ces : Mofen ipfum fcribere n^JJ^a nnM tum hoc loco , tum etiam 
Exod. XXX. 10. Recle. Attamen Mofes ita explicundus eft, ut fibi 
Hon contradicat, Contradiceret vero fibi , fj diceret tma vke in an- 
nOi ipfe vero fupra fcriberet, quod minimum tribus vicibus Aharon 
intraverit v. 12 - i^. Dein Mofes non ait nn« OI?3 ma vice, ut 
alibi haec phrafis exftat. Sed (impliciter ntm^ Quare non neceffe 
eft, ut Ellipfm per CDi^a vicem expleam. Expleo per comodiorem 
^ocem ut bene explevit Jonathan B. Uziel fcj^ian fc^nn tmo tempore 
inamio, vei w timiUL dkl Solennitas expiatoria reftrifla erat ad 
unam diem , quas hinc dicebatur Dnissn DV Dies Expiatiomim Lev. 
XXV. 9. Supra v. 29. dies decima. Hoc in loco minor ell difiicul- 
tas, quia fpeciatim non agitur de introitu in fantSilHmum > fed iii 
genere de expiatione, quae vero intendebatur, quaDrebatur., non fo- 
lum intrando in fandiOimum , fed & tot ah"is aflionibus folenni il- 
la die. Noli dicere : Si ellipfis fupplenda per tDV> tum in texta ex- 
ftaret infc^ > no!^ r\m* Refp. Nego confequentiam. Nam av con- 
Clruitur non folum cum mafculino, kd etiam cum foeminino ^ ut 
nyi CDT dies mala Pfal. XLI. 2. Jes. XNlL 17. LI. 2. uti nyi n^n 

hejlia tnak Gen. XXXV 11. 20. 

§. 471. Clauditur obfequto Legis de folenni expiatione pra?- 
ftitOv Etfecit , quemadmodum priC.cepit Jebova Moft, Senfus generatim 
eonfl:at. Confimiles formulaB alibi exttant ,.-Exod. VI!. 6. 10. XVI. 
24. 34. XXXIX. I. Lev. Vitl. 4. 3^. Num. XVII. 26. XX. 27. 
Ut fciamus mandatum Domini non folum fuifie datum fed & prae- 
ftitum. Qujeritur tamen, quis praeceptum Dei praBiliterit ? Mofes 
juxta Pifcatorem qai per trajeclionem explicat : Et fecit Mofes , quem- 
admodum prMeperat Jebom ipfi, Similiter Luihmis 5 Tiguvini. Juxta 

alios^ 



^VlOS AharoHi Yeluti Jonatban ["in« 12^^ & fecit Aharon, ficut pra^ 
cepit Dominus Mofi. Arabs qiioqiie. Probat & deducit Rafchius 

"^ba «^ inciicandum laudem Aharonis, quod ( vejies ) non induat ad njicn^ 
tandiim wagmjicentiam fuam y fed ut qui adimpleret Decretum B^gis. Sy- 
rus vero : Fecerunt igitur. Alii iiihsre.nt textui originali : Et fecit , 
ut Chalda^us , Samaritanus, Vulgatus. Tandem vertunt : EtfaBum 
eji. LXX. Troin^K^rircti juxta regulam ; Tertia perfona flne nomina. 
tivo in verbis adivis expreCra paflive fumenda eft. Prior explican- 
.,.di modus haud placet. iEgre & non fine neceflitate trajediones 
videntur admittendas. Mofi niliil erat faciundum. Solum praecep- 
tum Domini ad Fratrem ferendum, Sed Aharonis erat expiare, 
Quare illos probo , qui Aiiardnem inteUigunt. 

§. 47i. Exadum laudatur obfequium : Et fecit Aharon '^m^ 
^uemadmodump-dceperat Jehova Mofi. Verba haec docent obfequiuns 
Aharonis curatum, quo cunda non folum praeftitit mandata, fed 
& eo, quo a Jehova prascepta erant , modo : Quemadmodum. Ce- 
remonialia , ceu pidurae rerum fpiritualium, coeleftium , futuraruni 
pofcuntur exadiflima , unde Exod. XXV. 9. fecundum omne, quod 
ego nonjiravi tibi , typum hahitaculi , ^ typum omnium vaforum ejus , 
pl ^ fic facietis. v. etiam, v. 40. Si enim in pidura aliquid addi- 
tur, vel adimitur, aut (ransponitur, in caufa eft s quominus Perfona 
vel res depidta rede dignofci poflit. 

§. 473. Porismata e v. 33. five ultimo. 

L Sacra pknius di&a ^ dedu&a tmdem fapienter ^ utiliter in fummam 
rediguntur. ConftatEpilogo hoc divino; Epiiogis tot aUis in Lege. 

II. TeAof Minijlerii Vontijicialis fub V. Tefiamento erat t typice expiarepeC" 
cata populi. Unde lex habet IQdS eo fcopo, ut expientur. Is ipfe 
finis Pontificis N. Teftamenti , Jefu Chrifti vere peccata homi- 
num fanguine fuo tegere, expiare, purgare. Rom. V. 6. 9. io< 
s. Joh. U. 'Z. 

ill. Vide, ntfis ex genumis Fiiiis Ifrael expiationem peccatQrum per PoM' 
tificem czjUmantibus , animas fuas afiJigentibus, ingens hoc beneficium, miffh 
alio quovis negQtio i confiderantihHS ^ exfpe&antibus ^ anhelantibus, Ge- 

nuini 



512 LeviL XVL i}, 

niiini Fitii Ifvael haud kmt carnales Jaeobi pofleri , requifitis his 
deftitutt , hinc propria culpa iyi4igi expiatione ; funt vero oniati 
memoratis requifitis , licet ex Ethnicis peccatoribus prognati. 
Rom. IX. 5. 7. Gal. Vh i5. 17, 

IV. Gemiim Filii Ifiaei i7ori hahent, quod Jibi a peccafiy fuis , licet ptiiri- 
7nis, gravijjhms nietuant.^ Pontitex omnia omnino horuni peccata 
expiavit. i. Tim. 1. i^. k^. i.Joh. 11. 1.2. 

V. Minifierium Diei Expiationis haud ejl ex pr£ceptis Ecclefa , fed ipjins Je^- 
Imvd.. Hic folus de modo falvandi peccatores difponendi jus iia- 
bet. Moies & Alwron tantum (unt Miniftri : Et fecit /Ibaron , 
quemadmodmn praceperat Jehova Moji. 

"V \. EJl ergo Minijierium lioc rnyjlerio plenttm. SpiVitus fapientiffimus 
carnalem hunc cultum minime inltituit , ceu in fe fibi gratum , 
inventum ad fpiritualia fiftendum, promittendum, prasdicendum. 
hh^^ton- fervivcrat vTroS^dyfAacri t(^ a-KiS. tuviTTQvoctviwv Hebr. Viil. 5. 

If 1 1. Onmis ciira foticite eo impeitdenda ejl , ut gj-atia Dei ilte ipfe fenfus 
literalis cogn-ofcatur^ tradatur , qiii a Jehova intentus, Moji pj-^ceptus, ah 
Aharone rkeptus eji. '^WD. quemadmodum. Malus piiSor ille eft, qui 
ex fuo addit , adimit , aut etiam trans-ponit. Certo errabit iii 
myfterio exponendo magis vel minus , prout piflura errat. Pi- 
dura, hinc etiam mylterium eorum , qui Pontificem aureis ve- 
Itibus cum fanguine iti fandiflimum intrantem depingunt , fai- 
llini efta 



IvEX 




)o( ^ 313 

if.3f,3f.if.if.:iiifi(i3fiif:jit"3f.if: Jf.3f.>f3f.3fif,3f3f.3f3f3f, 
SV ***** ^ * * *** ************ 

L E 

De Die Solennis Expiationis 

juxta Exod. XXX. 10. 

§. 474. Legis huius verba hsec funt : rnunp by pnx n£)3t 
cnDwn^ )hp iSDi r^^m nn« tzjnaan ri&^wn czna njt:'^] nns^ 

mn^S fc^in CnWlp Wlp Praterea Abaron expiahit fiiper cornua ejiis 
una ( die ) in anno , de fanguine { facrificii ) pro peccato expiatiomim. 
Una ( die ) /w anno expiabit fuper illa in generationes veflras. San&mnfan- 
Bijjimum boc efl pro Jebova. Exod. XXX. lo. Legislator in antece- 
dentibus defcribit altare fuffitus,memorando primo ejus niateriam, 
figuram, magnitudincm & adjundta v. 1-6, Tum locum v. 6. de- 
nique ufum quotidianum remoto abufu v. 7 - 10. Ultimo anniver- 
farium & folennem in verbis , quae exponere conftituimus ; Prate- 
rea Aharon expiabit &c. 

§. 47^. Omnium prima hasc lex de Die Expiationum , verbis 
perbrevis , fubfequente tempore dedudta & auda , ut conftat ex 
collatione cum Lev.XVJ. i. fin. Cap. XXlli. 26^ 33. XXV. 9. 10, 
Num. XXIX. 7- 12. Legislator, qui populo interdidum tulit de 
non addendo , ipfe hberrime liipientibus ex caufis addit. Lex pro- 
lixa, quae exftat Lev. XVI. Tra^u^dfficof x'*^'^ fuperaddita eft. 

§. 47^. Lex praefens defcribit perfonam expiantem , expiatio» 
nem, medium, locum, tempus , durationem & exiftimationem. 

§. 477. Perfona expians dicitur Ahiron , Pontifex a Deo ordf- 
natus adPontificiitu in populo Ifi-ael defungendum. Quaerltur: An 
haec fun(itio {blennis expiat;onis ad Aliaronem ita reftrid-a. ut ab ea 
gregarii Sacerdotes cxclufi fuerint ? Ratio dubitandi. Nomen Aha- 
ron ceu prinii Sacerdotis in liicris late fumitur, ut repraelrnret to- 
tum Sacerdotium , omnes jSacerdoces, onines quoque Sacerdotuni 

U u fUH- 



314 Exod, XXX. 10. 

fundliones. Exemplum habenius in hoc ipfo capite v. 7. Incericlei) 
Abaron fnper ( altari ) fuffimm - — quando adornaveyit lucernas &C. 
At incenfio fuffitus & lucernarum adornatio habetur fundio com- 
munis Pontifici & gregariis. Nihilominus fundio haec eft rellrida 
ad folum Pontificem ob Legem potteriorem prolixam , quae exitat 
Levit. XVI. maxime v. 31. Dein ob contenta hac in Lege, quae 
memorat «xpiationem «^a^ rS' mctwrS. In Die Expiationum. Talis 
vero expiatio fiftit expiationem per Pontificem Jefum Chriftum 
aTtx^ fadam , cujus in Epiftola ad Hebraeos nientio fit. Hebr. VIL 
37. IX. 7. 26. 28. 

§. 478. Aharon proponitur 1Q5D vi vocis ohducens peccatum , 
caufam irae divinae & maiedi<Sionis , ne condemnationi fit , quod 
«no verbo exprimitur expians. Rede LXX. vertunt e|/A«V£T<»/, mi- 
nus rede Vulg. deprecabitur. Deprecatio non fufFecerat ad expiatio- 
nem neque antitypicam s neque typicam ( v. fupra §. ^T» ) unde 
ftatim additur 

S. 479. Medium : Aharon expiabit ^e fanguine facrificii pro pec- 
cato expiationum. Sanguis eft ordinarium expiationis medium, Lev. 
XVII. II. Nam fanguis hic pro anima expiat. Hinc Hebr. IX. 23. abs- 
que effujione fanguinis non fit remijjio peccatorum. Specialiflime intelU- 
gitur fanguis facrificH pro peccato & quidem CDnMn expiationum vel 
eospiationum illarum celeberrimarum in Lege. Sequente tempore fa- 
Cfificium hoc pro peccato prolixe deducebatur de juvencp & hir- 
co Lev. XVI. Conimendatur ab anQjn expiationibus fingulari pror- 
fus expiatione pro peccatis totius Ifraehs , Sacerdotum, Levitarum, 
Ifraelitarum , Indigenarum , Profelytorum. conf. quoque Num. 
XXIX. II. Unde dies hic notanter audit dies ans^n expiationum 
Lev. XXIII. 27. XXV. 9. ; 

§. 480. Sequitur expiationis locus vri2'^p Sy fuper cornua ejus, 
icii. juxta nexum altaris fuffitus. Altare hoc communiter fuffitui 
tantum deftinatum , rariflime fanguini Lev. IV. 7. 18. & Die £x- 
pzationis. v. quae plene dida ad Lev. XVi. 18. 19. 

§. 481. Subfequitur tempus nJC^D JnriN una (die) in anno. Cir- 
cumftanti^ hujus temporis magni momenti. Statim repetitur hoc 
in verfu, vide quae proHxe hac de phrafi in Lev. XVI. 33. (Xui 
fupplent firja ( vijce ) novo, qiiod nunc demum fuccurrit , argu- 

mento 



Exod. XXX. 10. ni 

mento refutantnr. Verte verba noftra : Ahaton exphihit fuper coy- 
nua altaris de fan^uine facrijidi pro peccato expiatione ima vice. £t con- 
fer cum Lege parallela Lev. XV]. jg. Expiahit fuper altare fuffitus & 
fwnet de fanguine juveuci illius ^ de fanguine hirci illius & dahit fupev 
cornua altaris circumquaqiie ^ fparget fuper illud de fmgimie D'DyQ V^^ 
feptem vicihus ^ purgahit illud ac fan&ijicabit a peccatis Fi/iorum Ifrael. 
Ac reperies contradiflionem. Expiatio ergo altaris non fada eft fi^ 
niul & femel una vice, iina afperfione, fed una ( die) in anno. 

§. 482. Additur Legis hujus duratio : Explahit fuper illa in ge^ 
mrationes veflras. Vox nn varie fumitur. Hoc loco pvo pojieritatihus ^. 
& quidem gentis Judaicse , quia dlcitur in generationes vejhas Job; 
XXII. 27. unde Syrus vertit ; /// pofteritates vejiras. Luth. 33e9 ^l^^^ 
l'en SlacbfommeiU Solennitas Expiationum ergo ex iis praeceptiS;^ 
qua3 haud femel vel iterum praeltanda , fed longo tempore per ge- 
nerationes Judsorum. Longum hoc tempus non determinatur > 
ceu quod Deus poteftati fu^ refervavit« Phrafis faepiusin ufu de 
praeftatione praeceptorum , quae cultum ceremoniarum refpiciunt^ 
ut cireumGifione Gen. XVIl. 12. Fefto Pafchatis Exod. Xll. 14. 17, 
Sacrificiis Lev. lll. 17. adeoque quse durare debent ftante recono- 
mia V. Teftamenti usque ad dies Meflice. id quod fanflificatur affi- 
xo CDD vejirarum, generationum vejirarum, Generationes Judcjeorum 
ceffaturse fiftuntur Ecclefia per univerfum orbem extenfa. Hsc 
ceconomia cercmonias ad certum tempus & loca reft/id:as impofl^i- 
biliter fervare valet, umbrae quoque difpsrent corpore prgeientc. 
Ergo duratio hujus Iblennitatis per longius tempus per multas Ju- 
dasorum generationes indefinice indicatur. Refpondit quoqfie even- 
tus. Templo JL deftrudo , gente infideli rejeda , oeconomia N'c 
Teftamenti introduflja haud amplius durare debet & poteft.. 

% 483.. Cfauditur hsc lex fumma exiftimatione hujus folenni-' 
tatis , fan&wn [kuSorum hoc eji Jehova. Sandta in cuitu ceremoniali^ 
gradu differebant. Qugedam tantuni CD^^^^p [an&a Levit. XXi. 22, 
alia D'57'ipn ^mp fanSitates fanBitatnm Ezech. XLIl. 13'. XLIV. 13. 
Yt\ CD>mp l^np Exod'. XXiX. 37. five fandiflima. Talia funt 
tum Tacrificia , ut vidimae propeccato, reatu * Ferta Num XVIIL 
9. Suffitus Exod. XXX. 36. tum vafa, ut ara Holocaufti^ Exod. 
XL. 10. tunilocas. utfandiffimum Exod. XXVI. 33. Slj. Solen- 

U u. 3^ i3ia. 



315 Exod. XXX. lo. 

nis expiatio vario refpedu dici poflet fau&ifas fan&itatim , etenim 
fiebat in loco fandiflimo , m ara fandiilima. Sed lex proprie re- 
Ipicit fanguinem facrificii pro peccato , de quo in proxime antece- 
dentibus. S2in liic fcil. fanguis eji fan&itas fan&itatum vdfan&ijjimus 
Jehov£. Hinc fummas exirtimationis , quo peccata Ifiaelis expia- 
bantur. 

§. 484. Porismata ex hoc verfu decimo Cap. XXX. in Exodo. 

J. CoUatio Legtim parallelarum habet ufum. Et confirmat, ^ illujlrat , ^ 
auget. Conftat ex Lege hac de annua expiatione prima collata 
cum Lev. XVI. XXllI. Num. XXIX. Ejusmodi coliatio eft ve- 
ra origo fyftematum. 

II. Nomen proprium ) quodprimoin ordine dignitatis datur ^ refert etiam 
pQJieros , fuccejfores t obligatqiie ad conjjmiles fun&iones. Exemplum 
fit Aharon. 

III. Amat lex qu<e magni momenti ^ myjlerii funt , repetere, ut attentiO" 
res fimus ^ fenfum fpiritualem fcrutemur. Quoties in Legibus de 
annua expiatione mentio fit mS3 expiationis, Diei Expiationum , 
una die in anno. v. in Legibus Parallelis. 

IV. Ill^ preces Deo acceptts , qu<efanguine veri facrijtcii pro peccato tingun^ 
tur. Cornua altaris fuffitus fanguine confpergenda erant. 

V. Qtiod peccatoris peccata -^ maledi&ionem ex vohmtate Deifufcipit, fert- 
que i ' peccatorem expiat. Sanguis facrificii pro peccato expiare 
dicitur. 

Vi. Expiatienes peccatorum fenfu exiliori plures ^vari<&, ut minifteria- 
les , ufu facramentorum , preces , jejunia , eleemofynce , typicse 
funt. Sed quae per fanguinem Jefu Chrifti fada, eft fundamentum 
omnium aliarum. Alise fine hac nihil valent. Vim ab hac acci- 
piunt. Haec aLege intenditur. Una (die) in anno efanguinefa- 
crijicii pro peccato a>"l2Dn illuftrium illarum expiationum. 

Vll- Vti fan&itates typica gradu dijferebant , fic differunt antitypica. Li- 
beri fidelium fandi ; Regeniti fandi; Confummati Sf)iritus Sandi; 
Angeli fandi ; Deus fan&ns , folus fandus. Omnis lan(Sitatis fca- 
turigo, exemplar, fan^orum terror Jes. VL 



■kisici^-k-k^kicic-k ic ic ic ickicickic^icisicis 

L E X 

De Annua Expiatione, 

Ut illa occurrit Levit. XXIII. 26 - 33. 

§. 48T. VerbahujusLegishEecfuHt: "imh n^t^ Sm nin» WM 

mn» mp «ipa Nin CDnSDn 01» nrn ^v^^m wirh iiB^yn ik 
n3fi<Sa Sai mn»S ni:^» ananpni tzDa^nt^sj n« ano}?i eddS 
»^3*7 CDj^Sj; -isoS tiin C3>id3 ai> >3 nTn avn crj2fp it^^vn kS 
n?n ovn CDyyn njyn kS "^m min S3 o cna^nSi^ mm 
CDi^n cD^p n.:3KSa Sd m^n im i^^ajn Sav maya nn"iD:i 
mn &{S nDft^Sa Sa nay aipa «^nn trsjn n^8 >m3«ni nrn 
CZ13*? fc^in pnaB^ nattr tD3>n3iya Sj3 CD3>nmS cdSi^ in?n 
mm anr ny J^^ya aira i:?inS n;;tyii:3 aa^ni^^DJ ^« cun^jj;! 

CD3n3iy Praterea allocutus ejl Jehova Mofen dicendo : Venm in ( die } 

ilecima menfis feptimi hujus ( erit ) dies illarum expiationum. Hac convom 
catio fanEia erit vobis , affligetisque animas ve/iras, ^ ojferetis ignitum ^e^ 
hovd>. Vllum autem opus non facietis in ipfa die hac. Nam Dies Expia- 
tionum illa ( eft ) ad expiandum vos coram Jehova . Deo veftro. Omnis 
enim anima , qit<f: non affli&a erit in ipfa illa die , etiam exjcindetur e po^ 
pulis fuis. Et omnem animam , qu<& fecerit tdlum opus in ipfa illa die, per- 
dam Maniniam illam e medio populi ejus. Nullum opus facietis j Statutum 
feculare in generationes vejiras in omnibus hahitationibus vejris ( fic ). Sab- 
bathiim Sabbathi hac erit vobis , ^ affligetis animas vejlras ( die ) nona 
menfis in vefpera , a vefpera ad vefperam Sabbathum agetis, 

§. 4.^6. Circa hanc Legem notamus nexum , folennitatem , 
tempus, cultum, confiftentem in convocatione, jejunio, oblatio- 
nibus, Sabbatho fandifltmo obfervando , durationem cum Epilogo. 

U u 3 §. 487. 



3i8 Levit: XXI 11. 26-34. 

§, 478. Nexum quod attinet , memorat Mofes hoe capite fo- 
iennitateji facras, plurimum annuas. Primo in genere y. 1.2. Po- 
itea in fpecie Sabbathicam v. 3. 4. tum felli Pafchalis v. 4- 15. Jn- 
fuper pentecofks v. i-^ - 23. Praterea feriarum novi anni v. 23- 16, 
Porro Diei Hxpiationis v. 26- 35. Denique ie(H Tabernaculorum 
y. 33 - fin. 

§. 488. Solennitas Diei Expiationis ivy.cii^mg intercurrit int^r 
feCtiun liuccfnarum & fettum Tabernaculorum. In illo aditus pa- 
rabatur ad iblennitatem expiationis. Euccinatores alta voce ad re- 
iipifcendum hortabantur. Exdtmnhu, excita?ijini e Jhnnio vefiro : Evi- 
gilate e Jhmm vejiro , T^iam fopor vobis gravijjmus immiffus eji.. Advertite 
ad arjimas vejiras ^ coram qtio rationes in Judicio reddittiri ftis. (}m- 
nes dies, quiinterfluunt, Jdeo dicuntur T]2Wn *a» dies refpifcentice. 
Not. in Goodjv, p. 601. & 61 f. Dies decima agcbatur fandi(Iin7a 
offerendo, varie fe deprimendo , quiefcendo. Qua finita mox ce- 
lebrabatur fe(tum Tabernaculorum , quo Judgei effufe laEtati erant. 
Tum vero iw.cti^ict q[\ laetandij quando peccata remrira funt, Deus 
"vero elt gratiofus. 

§. 4S9. Solennitas h£EC divinae' efi originis. Prciterea alloctinis 
gji Jehova Mofm dicendo^Sic. Juvat originem fianc bene noffe. Solen- 
nitati enim alias nequaqBam tantum mylterium incffe poffct. Apo- 
ftolus hinc fpiritui im^o <^^K(o<nv mylterii adfcribit Heb. IX. 8. 

§. 490. Solenrntas hsec a praecipuo fcopo D''^.DDn OV dies 
illarum fcil. infignium expiatioimm dicitur. conf. Lev. XXV. 9. T('to 
quidem anno expiationes per Sacerdotes fiebant. At hac Ait modo 
fingulariter illuitri. Peccata totius populi expiabantur miniftrante 
folo Pontifice in atrio , fando & fandiflimo , quam itaque Judaei 
notanter appellant S^DI» dimi, Sunt qui hanc diem vpcant :in fejimn 
expiationum, i:.d contra ftylum fcripturcT* Etiam contra rei na- 
turam,, oun Vefla enim nomen habent a lcetitia, tripudio, & op- 
ponuntur ludui Amos. Vlli. 10. At Die Expiationis totus populus 
ludum tefhitus erat. Unde redius in adis n^iic^^ jejunimn Aflor. 
XX VII. 9. dicitur. 

§. 491. Tempus hujus folennitatis fixuni efl dies decima feptimi 
nmifts^ juxta eomputuni ecciefiafi:icum. lllud ipfum , de q^uo ple- 
rius dixi in Lev. XVI. J9. vid. §. 419, 420.. 

§. 49^. 



Le-viL XXItl 2ril z 1 9 

§. 492. Die hac habenda dicitur convocatio fanda ; Convocaiie 
fan^aerii vobis. Veteres vim phrafis haud alfecuti funt. LXX. ^^1»- 
TJi' olyici vocata fan&a erit vobis, Vulgatus : Erit celeberrimus ^ voca- 
bitnr fan^us. ConfimiHter Syrus. Sed Arabs : Nomen fan&um erit vo~ 
bis. Rede recedit Samaritanus : Convocatio fm&a erit vobis , cum quo 
recentiores verfiones faciunt. Junius , Schmidius , (Bim ()ei(iCje 
S^evfammUuig* Hos fequimur. i. Num. X. 2. Erunt tibi tubae 
mj; fciipa^ ad convocationem catus. Notio aHa obtin^re nequit, un- 
de ipfi LXX. vertunt dvocH.AKi7v T^f 'Lvvctyuyviv , & Vulg. Convocare 
muItituMfiem. 2. Dein Jes. L 13. bH^pD ^lp convocare vel procla- 
niare convocationem fajlidio. 3. In hoc ipfo capite conftruitur cum 
j^lp V. 2. urnp »«1(9a anx «^'Ipn 'WiH, Quibus convocabitis convo- 
cationes fanBas. conf. infra v. 21. 3% Senfus commodus. Solenni- 
tates indicandae erant, ut quorum intererat, noffent officia praeftan- 
da. Quando vero etiam dabantur convocationes communes, po- 
liticae , de quibus vid. Num. X. hae dicebantur Vlp ^lilpa convo. 
cationes fafiStcQ cultus teftandi gratia. InducSio locorum facile probat. 
Phrafis enim adhibeturde diebus folennibus, &Sabbatho, fefto Pa- 
fchatis, Pentecoftes, principio anni , fefto Tabernaculorum vid. v. 
3. 7. 21. 24. 3f. Quis non credit, populum Dei his in folennitati- 
bus convenifte ad colendum Numen ? Tempore itaque deftinato 
pubHca fada erat convocatio. Primo ad Tabernaculum, poftea ad 
Templum, nec non ad Synagogas in ufum eorum, qui remotiores 
a Templo vixerant. Coetus convocati vacaverant cultui facro, qui 
qualibet in folennitate prasfcriptus erat. Non dubito, quin femper 
publice praeleda fuerit illa Legis fedio, quae jura folennitatis cele- 
brandae continuerat. Unde fequitur Diq Expiationum praeledas 
fuiffc Leges Exod. XXX. ro. Lev. XVI. XXIIL 26 - 34. Num. 
XXIX. 7-12. Etenim Leges hae divinae fundamentum foiennita- 
tum agendarum. Cultus externus fine verbo niinime fufficit. De 
folenni praeledione hujus diei juxta Tr. Joma C. VII. alibi adum, 
Nunc progredior ad partes cultus hac L^ge expreflis. 

§. 493, Priraa eft afflidtio animarum : Bt affligetis animAs vejlras, 
Etiam fuperfedeo alia de animarum afflidione dicere , quam quae 
dida funt ad Lev, XVI. 29. 30. v. §. 425 - 42^. 

§. 494. Altera : Et offerstis TW^ Jehov^.. Vox hebraica ortum 

habet 



320 Levit XXII L 27. 

habetab K?'« igms , unde commode vertitur ignitum cllt tVCUCtv Cpf^ 
fet\ LXX. 'OAQzoiuruiiAa. Vulg. Holocauflum. Miiius diltinde. Ho- 
locauftum enim notat certam lacrificiorum fpeciem, de qua Lev. L 
diftindum a reliquis facrificiorum fpeciebus, fpeciatim etiam fertis. 
At npbi. quoque prccdicatur de feriis Lev. IL 16. Sacrificiis Eucha- 
rifticis III. 16. pro reatu Lev. Vil. ^. Dein in textu non eft circum- 
ftantia, quae Holocaujium determinat. £x Lev. XVI. & Num. 
XXIX. liquet hac die plura pro peccatis oblata fuifle facrificia, e«- 
que quae hanc diem fingulariter conftituerunt. 

§. 49^. Sed quaeritur : Quodnam ergo ignitum ex pluribus 
intelligendum ? Ratio difficultatis. Ignitum in fingulari memora- 
tur. Refp. Exiftimo vocabulum colledive accipiendum efte , & 
comprehendere omnia facrificia, quse Die Expiationis igne confu- 
mebantur. Argumenta funt. i. nK?^« etiam alibi coiledtive accipi- 
tur, tum hoc ipfo capite v. 37. Haec funt fejiajiata Jehova, quibus 
vocabitis convocationes fancias ad offerendum ignitum Jebov^y Huiocaujium 
^ ferttim ^ facrificia ^ libamina quodque diei in die jua. H^&i Ut genus 
liftitur, cujus fubjiciuntur fpecialia. Unde^'?^. Schmidius inferit fcil. 
Holocaujlum. conf. V. 8- 13. tum alibi Exod. XXX. 20. ^i^ /wwiw- 
dum ignitum Jehov£ , non unum aliquid , fed omnia conf Lev. 
XXil. 27. Num. XVllI. 17. 2. Plura igne confumebantur, juven- 
cus Pontificis, hircus populi, alia, de quibus (lio tempore plura ad 
Num. XXIX. 8 - 12. Rede igitur omnia inteftiguntur. Vel quaj 
ratio reftridionis ? Nullam video. Commode dicitur : Vos offeretis 
ignita. fcil Pontifex, Ifraefit^. Illejam dicitur, cujus fumtibus ob- 
latio fit. Ut juvencus aere pontificiali , reliqua publica aere coe- 
tus publico. 

§. 49(?. r\m ignitum deftinatuni dicitur mn>*? Jehovcc. PIus 
quam tricies haec phrafis in Lege proftat, Confimilis mn» iVi^ ig- 
mta Jehova quoque eft frequens. Rationem hinc arcelfo, quod ig- 
nita modo finguIariDei funt. £x his non participat Pontifex, Sa- 
cerdos, Levita aut lfi"aelita. Participarant de aliis. IJ nde panis.Dei 
audit Num. XXVIII. 2. Oblationem meam i panem nieum in ignita ynea 
vdoris fragrantirc metc obfervabitis. Homines partes fuas ore confum- 
ferant. At Deus igne facro , quo ignitum in fumum abiverat , 
afcenderatque in altum , eratque ob animum offerentis Iv&i^/* Dei, 
conf. Lev. i. 9> II. 2. ill. 5. 



Levit. XXI / /. 28 29. J 2 1 

§. 497. Tertia eft quies : Vllwn opus non fAcietis in ilU ipfa rlie 
V. 28. Hoc de interdido jam adum Lev. XVI. 29. v. §. 4.26, 427. 
Mittimus dida ; Nonnifi exponemus , quse hac in Lege nova. In 
illaipfadie. An^ifiuct temporis indicatur v. in h. 1. v. 21.29. 30. & 
alibi Gen. VII. 13. £xod. XII. 17. ilfaeli non permittebatur aliud 
in tenipus differre ; llia ipfa dies eaque tota nocie comprehenfa in 
quiete agenda erat. 

. §. 498. Subjicitur ratio a fummo Beneficio petita. Nam Dics 
Expiatiorium iuc ad expiandiim vos coram Jehova^ Deo veftro. Ett enini 
fubrtantia illud ipfum motivum , quod exltat Lev. XVI. 30. v. di- 
(Saad §. 4^9. Dies, quae aliquando dicitur DnD3n' ^oc loco Dn53 
expiationum plurimatum ceu dellinata ad expiandum vos fine excep- 
tione & quidem coram ]ehova Deo vefro m 1'emplo fando, ipfo fan- 
ftifTimo , Deo pr^cipiente , approbantc, peccata condonante, tol- 
lente, purgante. Unde fequitur : Tantum beneficium conferen- 
dum devincit vos ad quiefcendum , vacandum cultui divino. Ra- 
tio haec poteft quoque extendi ad officium jejunandi & ignita Deo 
oflTerendi. v. 27. 

§. 499. Legislator pergit Ifraelem movere , fed rationibus a 
graviffimo damno fumtis. rit primo quidem ita movet ad affligen- 
dum animas v. 29, nam omnis anima^ qudi non affli&a fuerit illa ipfa die, 
etiam exfcindetur e populis fuis. Subjedum ergo poenae eft omnis ani^ 
nia, qu^ non affli&a fuerit illa ipfa die. Anima exprimitur & intelii- 
gitur homo, qui a potiore parte fsepius li^SJ dicitur. Onceloi; ver- 
tit C^JK homo,- Jonathan '«^J "^2 flius hominis (fquomodo in N. Tefta- 
mento v<o? dvB-^wTni ). Eligebatur vocabulum tt^SJ ayiima, quoniam 
lex data : Ajfigetis animas. \n quo vero affli&io anima confiftat, di- 
clum in Lev. XV i. §. 423 - 426. Nihii addo, nifi verba Hierofoly- 
mitani : Omnis aninia CDlifaS HDD^T qudz fufficit, ut jejunet ^ non je- 
junaret. Recle ergo excipit hominem , qui impar eft affiidioni vel 
ob (Ctatem, vel ob morbum, aut aliam fuflicientem caufam. 

§. ^oo. Poena graviffima n^oya nj^"1351 & exfcindetur e populo 
fuo. Saspius ita occurrit , ut peribnae exfcindentis nuila expreifa fiaC 
nientio. Veroriniillimum mihi videtur liaud intelligendam efte 
pcKnam huaianam five politicam five ecciefialticam. ilioquin lex 

X X pruj- 



3 2% Levit. XX 1 1 1. 29; 

prasciperet : Tu exfcimles, vel vos exfcindetis, ut legimus Deut. XIII. 10. 
Lapidabis Lev. XXi. 9- Combiires Deut. Xlll. 9. OccUes. Nec exftat 
jnter fuppiicia Synedrii. Poena ergo intelligenda eft divina. Unde 
fepius Deo attribuitur Lev. XVII. 10. exfcindam eum e medio populi 
conf. XX. 3. S' ^- &^' Quae vero poena illa divina fit, a multo 
tempore quaerebatur ? Jonathan «:mD peflcm intelligit. Puto cer- 
tam fpeciemhaud eflre,fed pro varietate delifti & (tatus& delinquen- 
tiuni ex jufto Dei Judicio variare. Proxhne ad m3 excidium ac- 
cefterat fubitaneus & acutus morbus, qu® Mofes filiolum fuum non 
circumcidens correptus erat Exod. IV. 24. iTi:j exddium adu erat 
fubitanea fiUorum Aharonis mors , fada igne e facie Domini exe- 
unte Lev. X. a. conf. XX. y. non tamen fine fpe falutis aeternae, 
utpote delidtum haud erat manu ekta , quale fecum fert mortem , 
non tantum temporalem, fed & ^ternam. Num. XV. 30. 31. coaf. 
Hebr. X. %S. 27. Liberi ab hac poena, Judaeis judicibus, habentur, 
qui ex ignorantjia hoc ipfum agunt, quod alii animo protervo. li- 
dem tamen obligabantur ad facrificium pro peccato. F. Hot. 19. in 
Goodw. U IIL C. IV. 19. 

§. 501. Quando vero additur n'ayD d populis fuis conf Gen. 
XVlJ. 14. Exod. XXXI. 14. vel alibi ex Ifraele Exod. XII. ly. e 
ccetu Ifraelis Num. XIX. 20. e medio costus. Videtur poena haec etiam 
pofteritatem ferire , ita ut rei hujus poenae atiy.voi moriantur , vel 
liberi , fi qiK)s habent , fimul tollantur. V. Exemplum Num. 
XVI. 32. 

§. 502. Notatu digna fingularis conftrudio : Onmis anima, quA. 
mn ajfligetttr illa ipfa die nn"l3J1 ^ exfcindetur e populis fuis. Quare 
non limpliciter exfcindetur ^ fed ^ exfcindetur ? Noto tanto magis, 
quod faepiflime in Mofe recurrat. Gen. XVil. 14. Exod. XII. i^. 
19. XXXI. 14. Lev. VII. 20. 21. 27. 28. XiX. 8. XXII. 3. Nurn. 
IX. 13. XV. 30. XIX. 13. 20. Qpid fibi vult ? An i redundat ? 
Nollem dicere. Studio pofitum efie colligo ex tot locis. An cum 
Noldio verterem ; Omnino. Non placet ex confimili ratione. He- 
brsi notionem omnino aliter indicant. Mallem particulae 1 adfcri- 
bere fignificatum tandem , quafi lex hoc doceret ; Reum excidii 
poenam non eflTugiturum , licet non ftatim immittatur. Vel etiam 
ienfus effet, reus excidii non folum varia fentiet mala, Ecclefia, Sy- 

jaedri- 



LevU, XXI IL 50. 31. 3^3 

nedrium eum non impunitum dimittet, etiam exfcindetur* Hlbc 
pro conjeduris nonnifi habeo. Malo hoc de problemate doceri , 
quam doccre. 

§. 503. Simillimum motivum ad quietem curate obfervandam v, 
0,0. Et ornnem miimam^qua fecerit tillum opus in illa ipfa die, perdam finimain 
illiim e medio popiili. Subjedtum poen^ elt omms anima, qita fecerit tiL 
liim opus in illa ipfa die. Nulla indiget explicatione. Lex nullani 
admittit 7r^o(r«7roA«4«*i' onmis anima. NuHum excipit opus conimune, 
nuUum opus, poenae iubjicic amnem facientem contra Legem. 

§. i:o4. Explicatione nonnihil indiget poena : Et perdam ani^ 
tnam hanc ^ medio popuii.fui. Judex claris veirbis proponitur Jehova , 

ceu quiLegem hanc Mofi dat v. 26. qui alibi audit TnKO mn» >- 
hovaperdens Deut. VI 11. 20. undeconfirmor peranima exfcindetur poe- 
nam intelligendam efie divinam. A textu originali recedunt LXX. 
Syrus, Vulgatus, qui m tertia Perfona vertunt peribit. Voci in- 
eflfe notionem/?frJfrr confl:at exSynonymis |*nJ> m^y D"in Jer. I. 
lo. XVllI. 7. Ex oppofitis nJ3» yoi adijicare , plantare Jer, L 10, 

Quando nnNn fola exfiat, ut etiam hic, in latiori fignificatu acci- 
pienda & notat non folum privare priori cura, prdtedione , bona 
Jer. L. 6, Oves r^^s^^WA perdita , fed infuper ifo//«v, ut non amplius 
lit, faltem in fruitione prioris felicis (latus. Triftiiffima fpecies 
perditionis divinae eft animam & corpus in gehenna perdere, Matth. 
X. 28. quae valet de audacibus transgrelForibus Legum divinarum , 
ut Sabbathi. Conveniunt po^nae v. 29. Exfcindetur £ populis fuis , 8c 
hasc : Perdam animam e medio populi. Alia non addo. 

§• TOS- Quam curate quies obfervanda fit denuo colligitur ex 
y. 31. a. Nidlum opus facietis. Voluntas enim divina ex fuperioribus 
jam conftabat. Schmidius vertit : Vllum { itaque^ opus non facietis , 
confiderans tanquam confedarium. 

§. fo5. Duratio prascipitur : Statutum feculare ad geyterationes w- 
firas in omnibus habitatinnihus vefiris V. 31. b. Statutum feculare dmm^ 
te feculo oeconomi^ V. Teftamenti, ut ahbi probavi Lev. XVI. 34. 
§. 4T^. Ad generationes vefiras , quam diu pofteri diftindam genteni 
& ecclefiam conftituent v. dida ad Exod. XXX. 10. §. 482. 

X X 2 §. 507; 



324 LeviL XXlIL ?i* ?2» 

§. ^07. Nondqm occurrit determinatio loci : In omnihus habi^ 
tationibus veftris , qu£e redle intelligenda eft. Non de tota Lege ut 
expiatione per facrificia , ceu quas alligata ad unum locum , olim 
Tabernaculum, poftea Templum > fed de fervanda quiete, fervan- 
do quoque jejunio. Ifraelitae quasdam foiennitates facras nonnifi in 
uno loco agere poterant , ut madare agnum pafchalem , fed aliae 
ubique locorum agendae. Unde lex diftincte ait : In omnibtis habifa- 
mnibus vejiris V. Exod. Xll. 20. Abftinendum erat a fermento non 
Iblum in loco facro fed-omnibus in locis , in quibus Judsei habita» 
bant. Eadem ratio Sabbathi communis v. Lev. XXill. 3. Docet 
itaque lex haec Ifraelitas nX)n teneri ad comparitionem in Templo- 
Die Expiationis , ut in feftis , unumquemque in sedibus luis hanc 
diem jejunando & quiefcendo obfervare debere. 

§, 50g. Clauditur Epilogo v. 32. Sabbathum Sabbathi hac erit vo*- 
his, ^ affigetis animas vejiraf (die) nona menjrs in vefpera j A vefpera 
ad vefperam Sabbathum agetis, Tradente diei praeftantiam , commu- 
nia officia , eorumque Curatum tempus. 

§. 509. Prgeftantia diei : Sabbathum Sabbathi hoc vobis ^ Gvq dies 
baec fingulariter quiefcendo agenda erit. V. plenius dida ad Lev. 
3CVL 30. §> 441- 

§, f 10. Ex officiis communibus primum : Et ajfligetis nnimas 
veflrns. Quod tanto magis monendum , eoquod alia Sabbatha non 
obligent ad afflidionem animae : Liber erat ufus cibi potusque. De 
hoc officio fgepius adum, 

§. 511. Alterum : Sahbathum agetis. Hebraice SahbathiKate Sab- 
batkm vefirum. More in lingua Hebraica non inufitato , uti Utari 
l&titiam i. Reg, L 40. Quies jam praecepta fimplici verbo ; Qtiiefce- 
tis. Intenditur praeceptum addendo Sabbathum vejlrum 3 Deo vo- 
bis maridatum. 

§. 512. Curatior determinatio temporis in verbis : /« die no- 
m menfis in vefpera ad vefperam , nonnihil difficilior. Nonnulli re- 
ferunt nonnili ad Sabbathum , utOncelos, LXX. Syrus , Tiguri- 
ni, Lutherus, Pifcator, S. Schmidius. Alii nonnifi ad jejunium, 
uti Arabs. Alii diftinguunt, ex his Vulgatus : Affligetis animas ve- 
Jhfls dis nono mofis, A vefpera ad vejperam celebrabitis Sabbatha vefira, 

Hic 



LeviLXXIlL $2. 32 r 

Ilic fatis convenienter. Senfus facilis eft , & cuique officio fuum 
aflignat tempus. Attamen accentus A/nacb favet prioribus, ceu qui 
legitur fub voce CDDWa^ » deQnit adeoque ibi pedodus. 

§. ^13, Tempus ergo folennioris hujus Sabbathi /« nom meu" 
fis feptimi in vefpera. Studio fubjicitur 3np m vefpera , ne quis pu- 
tet Sabbathum jam incipere die nona » quod vero contrariatur Le. 

fi exprelTaB » tum fupra v. 27. tum Lev. XVI. 29. Ergo intelligen- 
us finis diei nonae , qui conjundiflimus cum initio diei decimae. 
Et ut Ifrael exadiffime fciat integrum vvp^^y^/^e§ov intelligi , fuperad» 
ditur a vefpera ad vefperam, Alias minus propenfus ad jejuniuni & 
Sabbathum potuiffet oggerere & dicere, dies quidem obfervanda 
efl: , unde vocatur Dies Expiationis. At dies noonifi continet il- 
lud tempus , quo fol horizontem illuminat , Gen. I. ^, vocavit 
Deus lucem av diem. Verum phrafls a vefpera ad vefperam ejus- 
modi objedionem praefcindit. Infuper ex bac phrafl liquet* He- 
braeos dies inchoaflfe ac finifle fub vefpera. Sine dubio fecuti erant 
hift:oriam creationis, juxta quam nox diera praecefferat v. Gen. 
L 5. 8. 13. &c. Quando vero iidem coUigunt , addendam fuiflfe 
partem diei nonae , quia lex habet aiyj in vefpera , foUcitudo haec 
haud carpenda, fi, quae alias eflentiam officii conftituunt, probe 
obfervantur. Tutius eft tempori <t Deo definito partera addere, 
quam adimere. 

§. ^14. Porismata e v. 25^ 33. Lev. XXIIL 

j. Pie Bcclefia Judaica Jiatuit Diem £xpiatioms majori ctim Trgt^ota-Kiv^ fer- 
vandam ejfe, Nulla facra illotis manibus & derepente adeun- 
da funt. 

II. Dei ejl mutare tempora , populo ftio folennitates facras , maxime my* 
Jiicas, prxfcrihere V. 26. 27, 

II L Dei folius efi peccata nojlra expiare, Qui vero expiationis participcs 
Jieri defiderant, ccetui fanBo fe ajfociare^ Deum bonis fuis honoraret con- 
cupifcentias carnis affligere ^ ctdtui vacare tenentur v. 27. 28. 

IV. Ut qui oi^io)i ^ juxta Legem peccatorum remijjionem , purgationem 
qUcnrit , £am accipit ^ Ita qui ctvoi^iof ^ contra Legem diBa berieficia cu~ 
pit , non folwn ea non accipit , fed incidit in horribile jtidicium divintm. 
Anima ejus exicindetur, Deus perdit eam. 

X X 3 V. Deus 



32^ Levit, XXill. 26' ^3» 

V. Dem ignitis , qm faderati ei offertmt , non dele&atkr, mfi ex animo fe 
deprimant , conctipifcentiis carnis , lucro renmtient ac fe toSos cultul 
dent. V. 27. 19. 30. 

V I. Beus non ejl U^oTooTroXiiTrl^c in populo fno. Condonat peccata onu 
nihus, voixi^m qiiaEreiitibus. Graviffime animadvertit in onines 
txvoixm exfpe^anteg. Sa Omnis nnima exfcindeiur , omnem animam 
perdam. v. .29. 30. 

VII. JSxpiatio peccatonm reJlriBa erat ad certum locum i At qu&fitio ^ 
applicatio libera omnibns in locis. In omnibus habitationibus ve- 
ftris. V. 31. 

VJ. II. B^pst'tiones Le£um , oifciorum , interminatioimm , quae nobis vi- 
dentur fupervacaneas , fapientiflimo legislatori vifge funt utiles & 
tantum non neceflTarice. Propendemus enim ad ofcitantiam, ob- 
livioned, incuriam, faciles ad fperandum, difficiles ad metuen- 
dum. Solum hac in Lege Lev. XXIII. teitia vice affiBio ani- 
nurum v. 27.29. 32. quinta vero Sahhathum v. 28. 3o. 31. bis 
32. inculcatur. 



LEX 



)o( ^ 327 

LEX 

De Die Expiationum facra ad in- 

dicendum Jubilasuni, uti exftat 
Lev. XXV. 9. 10. 

§.5:1^. Verba h^c funt : lynm mr]2 nmn "^m nnnvm 
tDF\mp\ CD33:iK S33 "iQiB? HOj/n ansan cdv3 t^fnnS m^ya 
«in S3V n'3c:^» SdS r^iND im czinKipi njis; CD^K^ann n^ty m 
ncs^n innsK^a Sfc^ ty»Ni intn&^ S« t:'»» ciina6:'i oaS n»nn -^^ 

/rfc/fi" , Ht perfonet Euccina Clangoris fra&i in Menfe feptimo ( die ) decima 
menfis. In die ( infignium) illarum expiationum facite , ut perfonet BuC' 
cina per totam terram vejlram. Et fan&ijicabitis annum quinquagefimum 
^ proclamabitis libertatem in terra omnihus inhahitatorihus ejus, Juhi- 
Uum hoc erit vohis ^ redihitis quisque ad pojjejjionem fuam ^- quisque 
ad familiam revertemini, 

§. fi6. Notamus nexum , mandatum buccinandi^ tempus, \o- 
cum , fandificationem anni L. proclamationem libertatis , ratio- 
nem & beneficia. 

§. ^17. Deus, qui Ifraeli folennitates hebdomadaleSs menftrua- 
les , annuas praefcripfit, ordinavit quoque alias fmgulis nonnifi fep- 
tem annis & quovis quinquagefimo recurrentes , annos fcil. fab- 
bathicos & jubilaeos. Legibus bis probaverat divinus legislatoc 
terram Domini eflfe, de cultura ejus pro iiberrirao difponere arbi- 
trio, popuhim morigerum divina vivere benedidione, communio- 
nem in Ifiraele eife fervandam ^ pauperibus » fervis refliituenda eflTe 
]bona & hbertatem. 

§. fig. Id vero, quod ex inftituto noftro fingulariter notan- 
dum eft, quod gratiofiflima Ltc lex ipfa Expiationum Die pubhca 
per univerfam terram fuerit publicanda. Profedo latet myfterium. 



328 LeviL XXV. 9. 

§. ^19. Exftat Mandaturil : Eifades, ut perfonet Buccina clangoris 
frn&i, Inftruinentiim dicitur "itJiJJ^ Buccina, pulchrum vei aunbus 
gratum edens fbnum, eumque fonorum Jes. LVlll. ir. diftingui- 
tur k n"i"ryn nt^a 2. Chron. XV. 14. vid. Goorlw. M. ^ A. L. UL 
Cap. VIJ. N. 3. Uliis ejus tum politicus ad convocandum milites, 
tum lacer, quemadmodum hoc loco. 

§. f2o. Pro vario inflatu varius editur^ fonus. Hic editivr- 
r^^nn» Vulgatus verfionem vocis prorfus omittit, LXX. lioc loco 
per <^mm'^ Oncelos per K3n» jubilationem, Syrus p^rfonum, i^rabs cre^ 
p tan tem, ]un. Clangorem, Schmid. Vociferationem t Tig. <^(l)iXiL Ad 
illos accedo , qui exiitimant dirtindum ab alio fonum notare. Le- 
gitur enim Num. X. 7. quando congregatis congregationem 

1j;nn iCi) ippnn. Ergoaliu? intelligenduseftfonus per n];->pn-^ Alius 
vero per nvnn. Dein novilunium tifri reliquis praeft uuius nomen 
hinc habet, ^ies nj^nn Num. XXtX. i. conf. Lev.XXUI. 24. a 
certo, qui tum perlbnabat, fono. Quis vero ille ? Fraf^us juxta Pv^- 
fchium Num. X. Alius a nVpD aquabili. Quare LXX. faepius trans- 
ferunt clKaAuyfxot vociferatio. In facris tum vulgo adhibetur, quando 
fonus fingulariter fonorus indicatur Jos. VI. 8. Efr. 111. n. Amos 
I. 14. Jer. IV. 19. Fradus vero magis convenit, quam aequabilis. 

S. ^2T. Hoc de fono prsecipit lex n*^nvnfacies transire. Ob de- 
fecfluiii campanarum, quae apud nos in ufu , prifci Judsi inflave- 
rant Buccinas hoc vei illud indicaturi. Quem in finem JubilaBum 
indicebatur fonoBuccinae frado, qui dicitur tranfire. Sonus enim 
per aerem huc illuc tranfit v. Exod. XXXVI. 6. Confimilis phra- 
Irs Exod. XIX. $. Vox Buccin^. "fSin ihat. Junius commode trans- 
fert perfonare. Atque ita fadla eft: HTnDn promjdgatio Jubilasi , ut Ra- 
lchius notat. 

§. ^22. Mandatum hoc fingulariter efFertur tranfre facies , fta- 
tim infra pluraliter tranfire facietis. Haud male Maim. de anno JuhiUo 

cap, 1. 10. iT mm Snvn miya nmh n^t^p is^im y^prh nwy mn 
<*t»nn "!»n^ Ssi ni?nn iQW mnvn) ^^mati:; rhnD in noS mioa 

IDIl^ "irzyn naNJS:; V)prh Zm BrMeptum affirmativum eji clattgendi 
Buccim die decima tifri in anno Juhiko , hoc autem prMeptum ab initio,^ 

: ! tradi-. 



LevrL XXf^, 9% ^29 

mtlitum eji fynedrio. Eft enim diaum ( Lev. XXV. 9. a.) facies, ut 
perfonet clangor fonus frafli. Etiam qnivis privatns cLnigcre Met, qimt 
Mhim efi ( Lev. XXV. 9- b. />/ phiraii ) tacite, ut perionet tuba iii 
tota terra. 

§. V23. Tempus curate determinatur qnoad menfem, ejusque 
diem , hujusque notatu digniffimam folennitatem, Menfis erat/e;?- 
timus; juxta computum eccleOa(h'cum , fed juxta aeram a munda 
condito primus, tifri didus , ut jam obfervatum ad Lev. XVI. 29. 
f. 418. & Lev. XX: II. 27. Dies vero decimus v. kc, cit. Solennitas 
iiotatu digniffima dies hic, dies illuitrium illayum expiationum. Cir- 
cumhantia haec temporis hngulariter tenenda elt. Annus jubilaeus 
probabiliter jam inceperat cum initio hujus menlis, ficuti Judsei tra- 
dunt in Tr. nr^*n w^i C. L i. AtClangor Buccinse ad iibertatem 
proclamandam rellringebatur ad Diem Expiationis. Non antea; 
Non etiam poftea edebatur. Sine dubio , fingulari gravi ex caufa. 
Ltvior eft , quam ut intentionem legislatoris exhauriat , quam %- 
jchius ddii, fcil. exprimi diem decimum & fimui Diem Expiationis-, 
ut fciam Clangorem BuccinEc pellere Sabbathum per totani regio^- 
nem, clangorem vero Buccina: , qui edebatur in principio anni , 
haud pellere Sabbathum per totam regionem, nonnifi in domo Ju- 
diciL Clangor hic Buccin£e omnino Die Expiationis tantum eden- 
dus erat, ceu qui optime convenit cum gratia Dei erga populum., 
tuni reftituebantur agri, tuni manumittebantur fervi, quando Deus 
peccata remiferat, gratiam promiferat. Vel tum vel nunquam pd- 
pulus propenfior ad fratribus gratiam faciendum. Sed de lloc The« 
mate plura in myfterio. 

§. 524. Parum refert , num conjunclim fumas tempus deteif- 
minatum hoc modo : Facies, ut perfonet Buccina Clangoris fra&i in men- 
fe feptimo die decinia menfis in die (infignium ) /7/<'jrn?w expiatiomim. An 
vero divifim fequente modo : Facies, ut perfonet Bupcina Clangorisfra- 
Bi in menfe feptimo die decima menfits. In die ( infignium) iliarnm expia- 
tionum facietis , nt pcrfonet Bnccina per totam terrajn vefiram. Pro 
priori ftant Vtdgatns , Lutherus ;. At pro pofteriori Onceios , LXX. Sy- 
7us,Junius, Tigurini. Probo hic multitudinem. Diftindio eft Gom- 
modior, Favetaccentus. Priores partem fecundl niembri pro re- 
dundante babent, ceu quam vertere omittunt , quod omnino im- 
protandum,- Ciare diftinda eft lex. In Dis Expiationis facite, ut Bus- 

¥ y Gin0 



350 LevlL XXV, 9. 

dna perfonet per totmt terram vejlram. Mandatuiii hoc pluraliter ef- 
fertur. Id vero, quod in antecedente fingulariter, ut jam fupra no- 
tatum. E.t quia additur /Jtr totam terram veftram , clare hinc colli- 

fenduraeft, non uno in loco, velut Tabernaculo, Templo, Curia 
uccinaro efife inflandam, fed paffim. Omnes teneri ad hunc Clan.- 
goreni. Magnus itaque Strepitus per Canaan edebatur. Quando 
autem Judaei noveni vices ( juxta Maimon. de anno Jiibdm C. 1. ro. 
y\Cfn *l,QJS5^D pJ^pl/1 novies Euccina clangmt ) numerant , ego numeri 
rationem ignoro. Lex de his lilet. 

§. ^2f.. AUigatus erat hic Clangor ad terram Canaan per totam 
terram vejiram. Conftitutiones Juris Judaici quoad loca admodum 
variant, Aliae ad fandiffimum ', Ad landum aliag ; Rurfus alige ad 
^trium, Hierofolymam , caftra, terram Canaan adftridlae funt; Aliae 
obtinent quovis in loco. Clangor Buccinoe , dequo hic agimus, 
edendus per totam terram Canaan, unde fequitur terraCanaan non- 
dum occupata , anno occupationis XLIX. nondum elapfo , prae- 
cepti hujus nullum fuifte ufum. Nullum quoque eOTe Judais ex- 
pulfis. Inter Jura Jubilaei numerabatur agrorum reftitutio. Ha^c 
¥erQ ceflat terra non occupata. 

§. ^%6. Memotata die fandificandus dicitur annus L. Etfan- 
WJicahitis annum quinquagejimum. In textu originali hebraifmus eft 
auribus noftris ingratus. Anmis quitiquagejtmus amms. Statim recur- 
rit V. II. qonfimilis Gen. VII. 11. In amw fexcentefimo anno. Vulga- 
tus cum ahis redte Hebraifmi nullam habet rationem. Annus dici- 
t[ir fanSiijtcandus vel dilcernendus a communi, ut Deo fit facer. Ju- 
ra divina praefcripta tum prasftanda. Neque enifn Judasis licitum 
erat anno hoc quinquagefimo vivere , ut aliis in communibus annis. 
Quando prxce^ptum fan&ijicabitis pIuraHter eftertur, rede colligi- 
mus plures ad fandlificandum teneri , quanquam ivTci'^ix etiam po- 
ftulaverit, ut Magiftratus folenniter & primo aliis fandificando 
praeiret. Commode itaque obfervavit Rafchius ad h. 1. fanftificabant 
annum quinquagefimum in domo Judicii & dicebant riTiS^n nMpQ 
annus eji fanciijicatus. Communis vero fandificatio Jubilaei facHia eft 
precatione a coetu ad Deum fufa , refpiciente folennitatem hanc. 
Matthms Bech^in Qonft. de anno JuhiUp ex Maimon. publicatis p. 43. 
notat easdem di(ftas fujlfe preces in Jubilaeis , qua?, jn novo anno. 

AUego 



Levit. XXF. 10. ni 

Allefjo nonniTi requentes : Bmedi&us m Vomine , peus nojler , rex, 
nmndi, qui ms per pr^cepta tua confecraji ac jujifti audtre fonum Bucci-^ 
tia omnisque populiis dicit , Amen. 

§. 527. Anniis ergo Jubilseus, qm fandificandus praecipitur, 
eft quinquagefimus, non quadragefimus nonus, ut ex Chnltianis 
quidam opinantun ExpreflTe enini lex noftra : San&ificaHtis annum 
quimjuagc/imum. Repetitur ftatim v. 11. vid. alias rationes w isfo/. 
I. ad L. IIL C. X in Goodw. vid. quoque Meyerum in Diatr. de Fejhs 
Cap. XVll. p. 396. 

§. f28. Hac ipfa Die Expiationis proclamanda quoqueerat li- 
bertas : Et poclamabitis Hbertatem in terra omnihus habitatoribus ejus.- 
Voci im vulgo & redte notio Hbertatis tribuitur. Maxime huc 
facit Jer. XXXI V. g. 9. Ad proclaman^uni nm libertatem rhwy 
nt diimtteret, libertati reftitueret , vir fervumfuum ^ vir ancillam fu- 
amHebraum^ Hebraam CDWSin liberos > ut non fervos faceref eos, fcil 
Jitdd>um fratrem vir. Confirmatur ftatim infra v. 14- 18- Alias lucem 
ex radice vel linguis cognatis non habet. Exigua eft, quam afFun- 
dere vult Rafchius h. 1. y]^ 'iDi fe^n^n n n>na3 W-T ptt^S^ in» 
annn n)m2 )m) n3:n t^incy CDipa h^2 Qnidvult im ? £x- 

plicatur dido Talmudico (v. Lex. Talm. p. ^18. ) f^ut is, qiti diver^ 
tit , qmcimque vult , i. e. qui divertit in quovis locQ, ubicwique vtdt , nes 
ipfe in aiiorum efi potefiate. 

§. 529. Libertas haec generstim proponitur : PrQclamahitis li^ 
hertatem. Sed in quo conftitit haec hbertas? Refte fiftitur in manu* 
niiflione fervorum. Etenim inter Privilegia Jubilaei hoc exftat v. 
40. 41. Judsei ita accipiunt, NoUem tamen reftringere ad hanc fo- 
lam libertatem. Non reftringit lex , quin extendit. Statim enim 
additur : B^dibitis quisque ad poffefponem fuam. Fundus igitur 5 Ager » 
queni quis ad Jubilaeum usque poftederat , reftituebatur priftino 
poftefTori. LXX. generahter transferunt «cpfo-/* , Vulgatus : B^mif- 
fio. Remittebantur jura in homines & res , quae ante Jubilaeum 
tenuerant. 

§• ^3<^ Qusritur : Qufnam fervi manumittendi ? An omnes? 
An quidam & quinam ? Non fimphciter omnes. Excipiuntur infra 
^, 44- 4T' fervi ex vicinis popuh's , qui hgereditario jure ad pofte- 

% j % ro§ 



152/ LevH» XX V\ \ o. 

ros tranfeuut ,, cpnftituiintque perpetuam poflieffionem , nunquam 
terminandam. Intelliguntur rervi liebrsi. conf. Jer, XXXIV. 9. 
Omnes tamen Hebraei , tujuscunque fpeciei fuermt , vel qui ex 
gentibus ad Hebraeos tranfiv^rant, aut qui feipfos vendiderant, vel 
qui ob delidum venditi fuerant ; Etiam qui fpontaneam iervitutem 

EdSi;;'? auribus perfollis promiferant. Nec refert , num annus fer- 
vitutis fextus impletus fuerir. Si pauco tempore in fervitute vi- 
xerat, anno Jubilaei dimittendus erat. v. Hot. 4. /;/ Goodiv, Lih. IIL 
C. X. Juda^i hoc fervorum Privilegium folide probant Lev. XXV. 
4. usque ad annum Jubilaei lerviet tibi. Poji exibit a te, ipfi ^ liberi 
0jus cum eo. Videtur oblta.re lex de fervo fpontaneo non dimitten- 
do, etiam CpSiyS in <ctermim vel perpetuum Exod. XXI. 6. Judsei, 
ex quibus etiara B^fchius ad h. 1. taiem quoque mittendum effe ju- 
dicant. Et reffle. Nam lexgeneralis includit fpeciales, nifi exceptio 
Jocum habeat. A.t lex Lev. XXV. generalis efl:. Excipit tantum 
jfervos ex vicinis populis , ut fupra didum , non vero excipit fer- 
vum fpontaneum. Vox a^iyj quoe exftat Exod. XXI 6. non ab- 
folute perpetujtatem v.el aeternitatem notat, fed tempus longius, in- 
determinatum i. Reg. 1. 3J. vel tempus determinatum, quod Jubi- 
Jceum , notante i^. Menahem apud Aimwortum ad h. l. 

§. f 31. Digna eft, quam Judgei relinqumit, traditiOs quae ex^ 
£tat apud Maim. in Tra&. de anno JuhiUo C. L lo. ni; HJ^n ^fi^lD 

^n^vmn fc^Si |n>mV onEDSJ anaj; vn s^S oniSDn cdv 
otswy pSsw x:^'^'\2'^ tA^^ jn^SyjS nnnn mm kSi ?non^S 

jn^Sya^? nntf nTm \7v>n:h anaj; niaaj nsiM |n Ah initio anni 

( puta poiitici , qoi in tifri incepit ) usque ad Diem Expiationis fervi ad 
domosfuas non dimittebantur , non tamen etiam dominis fuis ferviehant. 
Meque agri Dominis fuis rejiituebantur, Sed fervi (interea) edchant, hi" 
hebant, Utabantur , cpronas in capitibus fuis gejiantes. Poflquam vero ad- 
venerat Dies Expiationis , Synedrium buccina clanxerat , tum fervi dimitte^ 
hantur ad domos fitas s, ^ agri redihant ad dominos fuos. Docet tradi- 
tio, quod folennitas haec praecife Diei Expiationis alligata fuerit 
Mirum videri p.oflet, quu.m alias Dies Expiationis in alto filentip & 
Jejunio tranfigenda fueri.t. Hac verp perfonabat per totam terram 

clan- 



leviL XXK i,o. 331 

clangore fracli foni.l Hoc poftulnt lex an^Jhp procUmahith , alta 
voce pronnilgabitis inftare nunc iibertatem« Quo Cne dubio Je- 
[ajas reipicit Jes. LXl. i. 2. 

§. ^33. Proclamatio faciunda ommkis 'habitatonbus terree., ut 
omnes gratiofam hanc voluntatem Numinis fciant,.adim,pleant,Do- 
mini fervos diniittant, agros rellituant, fervi fervitute exeant,pau- 
peresagTOs luos denuo adeant Omnibus igitur liaec voluntas fa- 
cerrima AiQ proclamanda erat, iie quis ie ignorantia excufet. 

§. ^35. Quando vero Maimon. ex verbis onmibus habitatoribm 
terras deducit fequens confedarium .: >:ym 'Vi \D2m plfi^l rt>::^n 

^h^ mm m^s joa^^iya vrv «Ss^ Kim nhv n^^s^i^ h^^ \un 

ppnS 0'3E?V |bl3 Ex quoEriben., tribus GaA ^ Aimidia trihus Manajfe 
in exilium decluEis funt ., ahrogati' funt anni JubiUii €0 quod fcriptuml^ev. 
XXV. 10. Proclamabitis libertatem m terra omnibus habitatori- 
bus ejus fcil. illo tempore, quo omnes habitatores ejus in C(? (habitant ) 
^ quo tribus impermixta funt, ac omnes (poffident ) portionem fthi ajjig^ 
natam. Ego illud non formaiTem. Foterat enim voluntas promulgari 
omnibus, qui terram inhabitaverant ; Tanto magjs, quod terra Ku- 
benitarum, Gaditarum & dimidias tribus Manaffe propTie ad terram 
Canaan haud pertinuerit. Quia annus Jubilseus divitibus moleftus 
exftitit, videntur fub tali prcetextu ejus abrogationem quaeflvilTeo 

§. .<f34. Omnium antecedentium vera dicitur ratio ; Juhikum 
hoc erit vobis Plures interpretes voeem Hebraieam retinent s ut On- 
celos , Samaritanus , Vulgatus. LXX, vertunt annus «<p£Vew?, Lu- 
thtvus S^aii^f^ai))^ I Berlenburgenf^s Jvll^^t^t^^^^^^ Siint qui de- 
ducunt a R. h2^ »" HipJill h^2)n adduxit i Annus enira JabilaEiss rur- 
fum libertatem, agros adfert. Non placet. Vox "i^^v enim exftat 
etiam iis in locis', in quibus nullus refpedus ad reftitutianem £xod. 
XiX. 13. Jos. VI. 6. Hebraeia quos Coccejus fequitur , habent pre 
arjete. Notio quidem haec demo.nftrari nequit ; Attamen commode 
flare poteO:. Sittitur ut inftrumentum, quod inflatur. Diftiogui-- 
tur tamen a iSlt^ buccina Jos, VI. 4, 6. diftinguitur quoque a pii?» 
connt J6s. VI. ^. unde fequitur, quod certi animalis cornu fit isv 
telh"g.enduiiT. Boclwtus per Buhulmn exponit. Malo arietinnm, pro 

y.y 3 quo 



154 Levlt XXV, lo^ 

quo ftat getis Judaica, ac ejusjpraxis per plurima fecula. Non vi- 
deo rationem, quare Judaeis in ejusmodi Traditionibus nulla fit 
fides habenda. Objicit Bochartus comuTn arietum folida, adeoque ad 
inflandum inepta efle : At Judaeorum praxis probat apta formari, 
quae <^^cu non funt : Solida quidem funt in mucrone, fed arte ex- 
cavantur docente experientia. Annus vero quinquagefimus dicitur 
Sai» Johhel eo quod ex praecepto divino cornibus arietum per to- 
tam terram Canaan fonus fradus edendus fuerit. Hoc vero fono 
edito fervi adu manumittebantur, agri reftituebantur. Unde annus 
Johhel. Ipfe quidem olim habueram pro fida voce, imitante fonum 
V. Not. 2. m Goodw. Lib. IIL C. X. A voce hac fine dubio juhilo , jum 
hilam , juhilixtw oriuntur. 

§c f 3 ^. Beneficia anni Jubilasi ftatim memorantur duo : Ex his 
primum : B^dihitis quisque ad pojfeffionm fmm. Vox rtTfiK in genere 
notat pojfejjionem vel homtm , quod quis jufto titulo pofiidet , qualis 
eft ex donatione divina Lev. XIV. 34- contradu Gen. XXIIl. 9, 
Hsereditate Lev. XXV. 40. Num. XXVII. 7. Quaeritur , qualis 
poffeflio , quae in Jubilaeo reftituitur , intelligenda fit ? Quap ex 
agris conftat & jure haereditario Hebraei eft : Ad pojfejfmiem patrum 
fuorum redibit v. 41. Etiani quae ex domibus fed in agro , non in 
nrbe cinda v. 29 - 32. Alia bonaj ut pecunia , vafaargentea & con- 
fimilia ante Jubilaeum alienata haud reftituebantur. Jubilaeum \n 
hoc differt ab annofabbathico, qui remittit debita, non iflud. Hinc 
nullafit mentio debiti remittendi in Lege prolixa de juribus Jubi- 

Isei. Maimon hoc ipfum tradit fl^JJOtC^nE^ Sdi^H Sy iryOB^ m^n» 
^2V Jt*?1 C3>DD3 nom^ pQtior eji conditio amt fahhathici, quam Juhiki, 
quod anms fabhathicus remittat debita fecuniaria. At non JuhiUum. 
Traditio haec in rei natura fundata eft. Annus enim , qui proxime 
Jubilgeum antecedit, fabbathicus eft , hoc vero debita remittuntur. 
Irgo nullus locus remittendi in JubiJaeo , ceu quod immediate 
fequitur, 

§. f 36^. Beneficium reftitutionis agrorum erat toti genti com- 
snune.. Redibitis B?»i< qmsque ad pojfejponem fuam. Non unus prae al- 
tero hoc privilegio gavifus erat. Vocula t:^'&t latae fignificationis 
nmtsquisqus nt Qen. X» f. 13J?SS B»H virittxtaHngmm fuam, hoc eft ,. 



Levu. xxp: io; nf 

unusquisqm, Cotiiprehendit quoque h. I. fexum fcemininum, Cafus 
erat dabilis. v. gr. Fingamus Fiham N. quae nullos habuerat fratres 
ante Jubilaeum agris majoruiii caruifle. Tum Jubilaeum d re^di- 
derat Num. XXXVl. z, Vocula haec faepius coniiotat fexum mu- 
liebrem Exod. XIX. 13, PiaL 1. i.. & clariffime in beneficio Jubi- 
laei , quod ftatim fequitur, 

§. $ 37. Secundum W^^ ^ quisqtie ad familiam fuam revertimini 
Filiccasque ac filii vendebantur ad ferviendum : Quare etiam privi^ 
legio manumiflionis gavifae erant, Jcr. XXXIV. 9- Deut XV. 12. 
Vox nnsis^a» quani LXX. ^*7/3/» vertunt, notat homines, quieos- 
dem majores habent, qui adeoque fanguine fibi conjundi funt Di" 
ftinguitur tamen a m^O tribu Deut XXIX. 17. rg- Jos. VII. 14. 
Diftinguitur quoque a CD'n3 domibus Jos. VII. 14. Trihus plures 
comprehendit ninQ^D famiUas. Familia plures domos. Servi & fer- 
v« tempore fervitutis extra familiam vitam fervilem gravem duxe- 
rant Beneficio Jubilaei manumittebantur & deiiuo revertebantur 
ad confanguineos , duxerantque honeftiorem liberam vitam- 

§. 538. Porismata e v. 9, 10. in Lev. C XXV. 

L Licet gratiofum Numen omni die peccatori credenti ^ Deum mlenti gra- 
tiam fuam offerat largiaturque ,* Attamen dies diem gratia fuperat. \{- 
raelita fingulis diebus per totum annum , magis die Sabbathi , 
magis adhuc die fefti folenniori, maxime Die Expiationis, om- 
nium maxime in D'\q Expiationis in anno -Jubilaeo gratiam Nu- 
niinis qusefiverat, acceperatque. Sapiens is, qui IvKoa^ieiv obfer- 
vat, refertquead fuum ufum. Solus fapiens fapientes nosreddat! 

II. Qui omnia molitur tempore opportuno, ipfe kxi^qv? notavit , non fint 
fapientijjhlta ratione in Ifraele ordinavit diem feptimum ^ menfem fepti- 
THumy aimum feptimuWi ammm fipties feptimum , hoc vero jtnito demum 
JuhiUum. Hic fapientia ! dona fapientiam ! 

I I I. Dominus Sahbathi Sahbatho nojiro dele&atur. Sahbatho varie hene- 
dicit , dando terreftria , corporalia, Ipiritualia beneficia. Bene- 
dixit omnibus Sabbathis. Integros dies, plures annos, imo inte-» 
gros annos ianfte otiofos mandavit , promifitque tanquam bene- 
dictionem fine labore noftro. Labore noftro nihil valemus. Be- 
uediclio Dei ditat, h'Qbe igitur memores fimus Sahhathi. 

IV. Sah^ 



336? ILevjL XXK lo. 

I V. Sahbathum enhn ejl^cUviniis adints ad benedi&iones Jehova. jQtw ma-' • 
jor qiiies in Domino ,. tanto major benediBio.. Duo integri anni , 
XLIX. & L. jura Sabbathi liabuerant. AnnoquinquageOmo fab- 
bathico Jubiktum ex mandato divino celebrandum erat. 

V". JiibiUwn vere mmus h^Qiticig, Totum Deo facrum. NuHum in po- 
pulo Dei aes alienum. Nulla fervitus. Paupertas nulla. Omnes 
liberi , podenbres terras Canaaii juxta fortem divinam. , 

Vi. Ingentem felicitatern , Uhertatem j -{.wjfeffionem foli dehemiis expiationi 
per fangtiinem Jefu Chrijli , ^ introitum in cahim. Unde Jubiisuni 
adilridum erat ad Diem Ex^huonis. 

VII. Flena remiJJio peccatoriim gratia Dei fortijjimum motivum effe deheS 
fratres fervos dimittendi y H^ereditatem reJHtuendii Si enira Deus no- 
bis peccatoribus , raendicis tantam otfert datque gratiam, annon 
& nottrum elt mifericordiam erga fratres & forores teitari ? 

VI II. JuhiUum admirandiim ^ jingutare prorfus tempus efl. Tum If^ 
rael&jejunat & quiefcit & jubilat. Quce videntur ^«VJs-ata funt 

I X. Gratia Dei non eji tacemla aut ofcitanter nuntianda j Qtiin cum fer~ 
vore. jQito major ejl gratia , tanto major fervor in pvccdicatione tejlan- 
dus eji. Jnbilaeum erat indicendum Buccina fonus fra&i magis fo- 
nori. Erat procJamandum K")pj quafi alta voce pr^conis. 

X. Ecclejia ,, magijlratus fidelis primas tenent in depr<&dicandis benejiciis di- 
vinis y At}amen cttjitsqiie jidelis ejl Uto animo divinimi henefa&orem eX" 
iollere. Unde V. 9. facies ut perfonet - facietis. 

XI. Gratia JitbiUi per totam terram perfonare debebat. Omnibus ha- 
bitatoribus ejus deprsedicanda erat. Hinc Evangelium annuntian- 
duai omni creaturas per totum orbem. 

Xil. Liberias in JuhiUo proctamanda erat cornihus arietinis , ufc Judcei 
cum probabiiitate tradunt. Si vero hsec traditio rede fe habet, 
in fide memores fumus arietis Ifaaco fubftituti Gen. XXIL 13. 
Notari meretur Judaeos in recordationem hujus ligationia cornua 
arietina adhibere. Deum obfecrare per pn:r» m»Pj; tigationem 
Elaaci. Totum quoque Caput XXIL in Genefi ab Hifpanis legi, ut 
iQtavit Matfk Eeck^inConJiit. ds amo Juhi/dO p. 46. 

XIIL Pri- 



Levit. XXV. lo> ^37 

XIII. Frhik^ia JtibiUi ftint commtmia omnihus Hehr^if, libefis ^ fervis^ 
divifibus ^ pauperibus, iudigenis ^«? Profelytis, Non tameii vicinis 
gentibus , fervis in infideiitate , idololatria & inipietate viventi- 
bus, manentibuSr 

XIV. Sine dubio effiife ktati ernnt patiperes ^ fervi hehr£ accedente an- 
no Jiibilao , maxime ipfo Expiationis Die a&ii pojfeffores bonoriim pater" 
norum divina liberalitate ajftgnatorum ^ liberi conftittiti. At efFufif- 
iime lastafltur vivam per Evangelium fpem habentes niagis & ma- 
gis paradifum cum omni gloria reititui , tolli ionge triftiflimam 
ftrvitutem peccatorum , Satanae , qui segerrime carent oAojiX«^(« 
& anhelant veram libertatem Filiorum Dqi. At quam effufa erit 
eorum Utitia , qtii per Jeftmi Chrijltmi aBu in Faradifo ftmt ac pojjident 
hiereditatem cdejhm. Tum implebitur gs noftrum rifu & lingu» 
cantu. 

X V. Jtictmdum evat ex fervitiits ad lihertatem Ifraelis , maxrme pro-' 
priae Truxe^i^g, quae fpecialiori vinculo conjunda erat. Suavitas 
augebitur per intimam unionem, communionem non foluni cuni 
Ifraele Dei , fed fpecialiffime cum fpiritu conjundis hac in vita 
cariffimis capitibus. 

XVI. JubiUum profundiim ejl myjlerium , quod nonnihil aperiunt lo- 
ca fcripturae Lev. XXV. Jes. LXl. 2. Luc. IV. ig - 23. Jes. 
XIV. 7. Hebr. II 14. 15. Apoc VIII. i. X % XI. i^. Ador, 
III. 21. I. Cor. XV. ^T. i2. i.Thefi: IV. 16. Implenkntum fua- 
viffimum lucem dabit Ifraeli Dei. Jefu ! fac me indignum parti- 
sipem tanti gaudii / Poft nubiia jubila. 



z z Num* 



^ ^ if- if. 3f, if Jf, )f Jf if }f, jf. jf. if. ^ 3f Jfi 3(: i/^ ifL :f »/i 3f }f. 

Num. XXIX. 7-ia* 

Lcz jura folj^nnitacis expi.atoriie partim repctensj, 
partim noya &perad(iens* 

f. T39. Verba^jus funt: mp i^-^pp nm ^p^pn mnb iitryai 

riJB? 03 c?»!:''^;^ ^n« h^^» '^nn ^v^a p no r\m nn mn^h rh^s 
a^im T\^^w \DW2 nViS^ nSo cDnniai mS w» tziD^an nw» 
riy^ts'^ nnfccn jfi^aaS jnu^v jne^j? nnwn b^bih ounB^ ui:' laS 
n>Dnn nSyj tzjns^n n«wn ^:i»?d n^^an "inK o?r "i^yiJ^ CD^e^^iJDn 

CZin'3D31 nnnJDI Verum in decima (die ) menfis hujus feptimi convoca'^ 

tiofan&a erit vohis, atque (tum) afligetis animas vejlras } Kullum pror^ 
fus opus facietis , qfferetis vero Holocaujlit Jehova. odorem quietis ( fcil. ) 
juvencum jilium bovis unum , arietfim mmm, agnos anniculos feptemi in-' 
tegri fnf vobis, Etiam ferta eorum ,• Sirnilam perfufam oleo y Tres deci^ 
mas pro juvencp illo ,* Duas decimas pro ariete imo , fmgulas decimas pra 
fino^uoque aguo , quoaad feptem illos agnos hircum ( quoque) caprarum 
umim ( facrificium) pro peccato prater illud { facrificium ) propeccato 
( illuftriurn) illarum expiationum ,• ifolocaujium etiam juge cum fertofuo 
& Uhamina eorum, 

§. V40' Lex haec partim repetit priora s partim nova addit 
Friora, quae continet, funt tempus folennitatis expiatoriae , tria 
communia jura prgeter facrificia jam praecepta Lev. XVI. Nova 
func illa facrificia , quorum Mofes ?nte nondum meminit , de qui- 
l)us poftea ««T« jwe^of. 

§. f4i. Repetitio nainime fupervacanea. Circiter triginta odiQ 
anni jani elapfi , quando Leges fuperiores expofitae , fpeciatim ple^ 
nior illa Lev, XVl. data erat. Pauci fupererant, qui tempore voixo^ 
.^ecr/i^? vixerant. Accedit, quod jLeges ceremoniales prae morall 



hm repeterrdse vrdeairtur. Moralia futit in natura Dei & hominum 
fundata, liabentur hine aeterna. Longe aiia e(t ratio ceremoma- 
Kum, quse a folo Nuniinis arbitrio dependent. Olim non erant 
praecepta, poftea praecepta. Tolli qiioawe queiint ex arbitrio Le» 
gislatoris. Igitur Jofua jam Mofi iliblf:ituto Nuni. XXVII. ig. » 
in. imminente introdujaione populi in Canaan, confirmabantuE 
Leges ceremoniales de facrrficiis- Cap> XXVlil. XXIX. ut Ifrael 
HoflTet Gultuin hunc in Canaan tertandum elTe. Tanto magis facra 
folennis expiationis iteranda erant , eo quod nova facfifiGia hacte- 
Hus nondum praEcepta fuperaddita; fueriat. 

§. Y42. QuEe jam' alibi explicavi, verbo tantum indico. Q.uo 
refero primo tempiis^ folemioris eocpiationis , (juod eft dies decima metjfa 
feptimi. vid. Lev. XVI. i^. §. 4^9« 



§' f 43- Secundo jus Ifraelis commuiTe primmn : Convocatio fan-^ 
&a erit vohis.. v. 7. de qua q,uoq;ue dixi ad Lev. XXllI. 27. §. 492. 

§. 5^44. TQXtia kcmdwm: Atquetum affii^etisammasvejiras. v. 7^ 
vidr ad Le\r. XVL 29. §. 423. - 426. 

§► 5^^4f • Quarto tcrtium :: Mullttm opm facktis. v. 7. vid. didla; 
ad Lev. XVL 29; 50. §. 426.. 427. 

§- f 4^. Quae nune in textu fequuTftur pleraque nova funt, fciL 
memorantur facrificia hoc diQ offerenda. Ordineni teriebfmus 9 
quem Mofes obfervavit. Ojferetis vero- Holbcaiifium phovcz,- odorem 
quietis. Pluribus- imponitur oblatio oferetis ; Quae vero alibi reftrin- 
giturad Pontificem Lev. XVI. 6. 7. r^:'. Refponfio faeilis. Solus 
quidem pontifex: funftiones faeerdotales fufeepit implevitque fdcri- 
fjcia madandOi fanguinem excipiendo, fpargendo &c.- Sed oblatiO' 
ab eo fa(3?a eft nomine ccetus, lacrificia eoetus hins aBce pubHeo of^ 
ferenda erant, dicunturquejJM^//^^. 

§. ^4^7. Species faerificii dicitur rhv Holocaujium, quod totum' 
igne comburebatur ,, vid. de hae fpeeie Lev. XVI. 3. §.43. LXX.- 
pluraliter efferunt oAojteeoTw^am. Rede, utputo. Eft enallage nu- 
meri,: quae in faeris frequens. Nonfolum; enira juvencus,. de quo 
ftatim , nomine Holocaufti facer fadus, fed etiam aries 8c agnij qui 
fubjiciuntur. Commode igitur verba fie vertimusr Offeretis vero' 
Mohcau^d^ J^mt» odorm quietis 5* Scil. ^memum - m^tm' agnos - 



540 Num» XXIX g. 

§. f4S. Holocaufla Iigec oiFerenda Jff&oiy^ odor quktis. Sacri- 
ficia Ibli Jehoyae lacra. Unde fub More ad iituni Igcuib , in quo 
Deus Ifraelis habitaverat , aliigata erant. Oncelos habet cor^w Ado- 
nai. Idololatria erat, fi quis immolairetalii, quam Jehovae. Tale 
£jcrificiuni Deo napin abomimtio , fed Deo in fide <& obedientia 
oblatum dicitur mn^J nn o^or quietis. LXX. e/? (jV/a«V 1«^«^/«?. Odo- 
rifera grata funt naribus noftris. Deusfpiritgs non capiturodori- 
bus fuavibus. Inio c,aro facrificiorum incenfa tetrum exhalat odo- 
r^m. Aliud ergo in HolocauitiSs quodDeo acceptum ; Animus of- 
ferentis refipifcens, credensa humiUs, glorjaai Dei celebrans , Ho- 
Ipcaufti iVlyfteriuija. 

§. ^49. Primom ex Hplocauftis qH juvencm fiius hovis tmust vi- 
de quas dida funt ad Lev. XVl. 3. §. 37. Sed cave intelligas juven- 
Ciim Pontificis I. c. Hip enim erat JlNyn'? m facrijicium pro peccato , 
unus exprefle poftulatur. Ifraeli hauid permiirum erat in ejusmodi 
facrificiis quidquam immutare. Grave crimen commififtet nume^- 
mm juvencorum augens ad teftandam majorem reverentiam. Obe- 
dientia plus valet penes Deum , quam copia juvencorum. 

§.5^.0. Alterum : Aries unus. conf. Lev. XVi. 3. §.40-43. 
Cujus hic fit mentio, alius ab illo Lev. XVi. 5. qui ofFerendus pro 
Pontificca ut hic pro coetu 5 lllg adeoque Holocauftum privatum, 
fed 'hic pubjicum erat. 

§. 5^1. iQXtmm : Septem agni anniculi. K^aa Agnum notdXQ GQX' 
tifiimum eft. Unde omnes verfiones hac in notione" conveniunt. 
Conftat quoque indCi, quia fpecies eft.pecoris minuti, fed alia ab 
hoedis Exod. XII. y. Ergo intelligenda eft agnina. Convenit quo- 
c^MQ Q.wm 2W3 agnis 9 voce nonnifi alia per metathefin literatum. 
iE^.tas quoque indicatur nJty »J3 filH anni , anniculi , qui intra pri- 
mum annum funt, qui annum primum nondum abfolverunt. Haec 
aetas in agnis felediflima, unde faepifiime in Lege prascipitur. Hinc 
inferre lipet yocabulum ii^I13 per fe Jianc astatem non inferre. Alias 
nulla aetatis exprimenda ratio. Generalior notio alibi obtinet Job. 
XXXI. 20. Jes. XI. (j. Tandem indicatur mmm^feptem agniyC^wo 
Ijeus m cultu , fpeciatim facrificiis , haud raro deledatur. 

§. <\^2. Additur hoc \n verfu : Integri erunt vobis. Vox CD'an 
faepius de facrificiis praediggtur, notatque animalia pbyfice perfed:a, 

inftru- 



Num,XXlX.%9. 3V 

inftfuda omtiibus partibus majoribus & minocibas , (earumqoe fj. 
cukatibus, ordine, fitu, quae CDia «Sa fme macuk etiaiM uUa noK 
folum majori ^^dSc minori , non folum expreffa Lev. XXIl 22- 
2^. fed & fubintelleda , generibus fuis comprehenfa , ut plenius 
probavi in Dijjert. de integritate vi&imarum. §. LIV. Judasi in tradi- 
tionibus fuis memorant XCIII. vi(flimarum vitia. Si vel uuicum 
animali inerat, arae non admovebatur. Quare folicita pofcebatur 
exploratio. Piures, qui haec verba vertuut, reftringunt ad aguos, 
ut Vulgafus , agms amicuios immaculatos feptem, Scd praeftat exten- 
dere ad omnes vidimas hoc commate indicatas. Hoc modo : Offe- 
retis vero Holocaufla Jehova , odorem .quietis , fcii Juvericum , Jilium bo- 
vis umm , arietem mium , agms amiculos feptem. Integri fint vobis, & 
agni, Sc aries, <& juvencuf?. NuUa ratio reftringendi , fed exten- 
deudi. Nam lcx poftulat integritatem .ab omni vidima Levitv 
XXII. 19 - 2^' 

§. 5^3- Holocaufta htec pofcmit jun&a ferta : Etiam ferta eo^ 
rjim fcil. juvenci, arietis & agnorum. Unde conftat ratio-, quod 
nomen fmgulare annjQ teSe pluraliter vertatuc. LXX. trans- 
ferunt h. 1. ^'va-ia, Vulgatus facrificia. Malo ferta five oblationes fa- 
rinaceas, quae Deo facrge oiferebantur. Vocabuium enim fub 0200- 
Bomia Mofaica ad dona incruenta reftringitur , vid« Lev. IL & dU 
liinguitur a cruentis. 

§. 554. Qii^in^o "vero ferta varii generis erant, lex lisec , quam 
exponimus, detQrmmt fimilam oko pe^fufam. fcil. ofFeretis. Daban- 
tur enim etiam ferta ex hordeoj fine oleo vel ferta conjunda thuri. 
Haec vero conftare debebant ex /imila oleo perfufa. Yox rho non 
generaliter /^ri/wwi, fed fpecialiter /om;^ /«rwcc notat. Unde rede 
LXX. (rejw/^aA<5 , Luth. ©emttiet^ 5D1cl)L Si Judseis credimus pm- 
^arabatur plurimis fricationibus, calcationibus , cribrationi-bus , quo 
furfui' <k craflior farina penitus fecernatur & nonnifi fuperfit flos 
puriffmius. Species frumenti fumebatur non tritkum Exod. 
XXIX. a. 

§ 55:5- Flos hic 'permifcendus oleo , bono , libero h fo3tore $ 
ex olivis maturis, quale convenerat Legi, fubfequente tempore aefti- 
mabatur Thel^enfe ceu praeftantiflimum. 

Z z 3 g f ^4; 



^4^, . Mtm^ XXlK^t. 10. iil 

§. %s^. Lex deiti determlnat quantitatem fertofum : Ofereth 
i^-es deeimai proljwiieuco iUo j, Duas dedmas pro arlete uno j Singulasdecimias 
p'0- umqmque agna. quoad [eptem illos agnos.. l^^Wg notat decimam par^ 
teiu Epba. Eplia auteai Gontinet tantuni, quantum 433. ova^ Deci* 
jaia ad^Qque ejus paus comprehendit Gapacitatem 43. ovorum & 
paiilo plus.. In univerfum ergo pro mcmoratis vidimis ofierendas 
erant XII. decimae firaik. 

§. S:S7- Ferta hsec erant infuper fale condienda. Non qutdemi 
liic exprelfa ejus fiit mentio. Attamen conftat ex generali Lege ,, 
quae exltat Lev. IL 13., ■ 

§.. ;f8. Lex pergit prasGipere r Offeretis qmqm hircim eap^a- 
nm tmnm { in lacrificium ) pro peceato. De liac animalis fpecie jani 
didum adl Lev. XV 1. f. vid. §. 78. Didum quoq^ue dehaclacrifi- 
€ii fpeeie ad Lev.. XVL 3. §, 38- 

§^ 5^^9. Monetvero lex, ne hirGUttT feunc habeamus pro hif cOj. 
cujus fanguis in fandiffi-mura inferendus erat dDnfiDn nKDH I2hn 
^rditer iliud (fecrificium ) propeccato (illuftrium) illarum expiationunu 
Obferv-at hoc ipfuni B^ifchius' ad k l "IID» a>J£J3 rWV^n 'VVV 
Jnxm fc?in IZHy^ rm nn&53 IntelUgenduseJihinuSy qmfaBusintra^ 
de quo agitnr Lev„ XVL infe&ione, qjA<tincipit: i Poji mortein '}, Etiamis 
fuit facrifcium pro peccato^. 

§> <j6o. Praeeipitur praeterea ffolbcaujium jitge cum firto Juo» 
Q.uando enim fine;^ulis diebus illud ferat offerendum, ut exftatDeut. 
XXVI l{. 3. 4. Die Expiationum illuitrt haud erat omittendoin, 
Ift' ergo diftinclum a fupra memoratis.. 

§;. <i;e% Ultinio additur v Offeretfe etiam lihanma eorum. Ipi 
dicitur vinum, quod Deo facrum fiebat, effundiendo illud integrum 
In ara Holocaufti. Sacerd'Gte& nihil de illo' participabant. LXX. 
transferunt cTrov^»), Vulgat. Lihameny Luth. &anf^ DpfeV/ vel 
potius SBeim^ O^fitt?* Nonniii enim eonftabat e vino. (lui hoc ia 
foeofingularitertransferunt, ut LXX. &Lutherus, recedunt a tex- 
tu originali, in quo expreflPe on»3DJ Uhaminn eorum^ non attenden- 
ftes ad, verJbum regena & nexum.- Verbura regens iam exftat v. g; 



dferetis vero i Tuni fubjiduiitur oiferenda. Tandem additur : •Ef ii^ 
hamina eorum , fcil. Juvenci , arietis & feptem agnorum offeretis v. 
^. Uiac pro peccatis libaminibus carent. Sacriiicium juge , cujus 
quoque mentio fitv. II. offerebatur quidem cumrlibamine,, fed in 
textu preelenti non intelligitur , alias legeretur UDJl & cum libami^ 
nefuo. Hoc jatn fupra notatum C. XXVllL % 

§. <^62. Menfora libaminum pro nmgnitudlHe facriiiciorum 
variaverat. Dimidia pars /jm pro juvenco^ tertia pro ariete, quar-^ 
ta pro agno. Species menfurse hiu continet tantum , quantuni 72. 
ova. Quare ^i^ocabulum QnODS ^ Ubamina .eorum .prmcipkiUt pr® 
unaquaque fpecie facrificiorum ^QmD feamdum jns , vinum ad W- 
bandumfumatur, unde.conftat.pro Juvenco vV. 8 Menfuram , qu-je 
refpondet .capacitati z^. ovorum , ^xo ariete v. cit. 24. & pro agno 
V. ctt 18. adeoque.pro-feptem agnis quantitatem-menforas ivini re» 
fpondeiitem .capacitati CXXVI. x^vorum efFundendam fuilTe. 

S. ^<?3. Pori&mata .c v. 7 - 12. Nutn. XXIX. 

f. dies ■plane.admirandus^ .cui fimilis non datur! Dies quietts. Bies de" 
fatigatioms. Dies affli&ionis ammarmi. Dies l csititiiz. .Dies mortis. 
Dies vitte ! Totus Ifrael fpatio XXIV. horaruni ab omni operc 
ceflare debuerat, ut fine ulla diftradione rebus divinis^ meditan- 
dis vacaret. Magna quies ! At moleftus ,& gravis labos ^onti- 
ficis, qui jejunans a mane ad vefperam plurimis, ^^ariis, moleftis 
functionibus folus .exercebatur. Tofcus ilrael ab omni eo , quod 
defiderabat, abftinere, concupifcentias vero repelleie & affligerc 
tenebatur. Timtis vero f undionibus expiatodis effufe laetabatur 
& Pontifex & populu?. Maxime Isetitia ingens erat hac die m 
anno JubilaBi, qua cornua arietum inflata per totam terram perfo» 
nabant, promulgabantque fervis libertatem , pauperibus hceredi- 
tatem paterRam. A mane ad vefperam vidima poft vidimam 
niadabatur. Non tot horas dies habet , quot animalia madanda 
€rant. Madanda enim erant fedecim. Atrium , altare fanguine 
madebat. Imo ipfum fandiffimum, fandum, iocus quoque extra 
icaftra, fequente tempore extra Hierafolymam, fanguinibus con- 
fpergebantur. Flamma ignis carnes facrificiorum tum in ara ^ 
tum extra atrium omnes modo extraordinario devoraverat Pia- 
.cularia, guge comrauniter 11012 erant Holocauftaa hoc dieHolo- 

caufta 



caufta rigore faperaverant, uno hirGO tamen excepto. Erat fane 
dies occifionis & ardoris. Ifraelitae fpirituales haec attente afpi- 
cere haud poterant , quani venerando terribilem fanditatem & 
juditiani Dei propter peccata , eogitando palTiones & morteni 
Mefiice. HaEC ip(a dies irae & mortis converfa erat in diem gra- 
tiae & vitse, Erat enim hoc modo dies. illujiriim expiationum ad 
vitam Ifraehs. 

IL lilnjlris infuper htsc dies ex omni genere quadrupedum ( fexus tat?-' 
tuni mafculini ). hovino, hircino, agnino. Juvenci duo, arietes tres , 
agni novem, hirei duo facri fiebant. Dein ex publicis & priva- 
tis, coetus & Pontificis. Infuper Holocauflis tredecim , piacula- 
ribus. tribus. Irivaluerat numerus Holocauftorum & agn(kum. 

III. Praeflantfa & necelTitate excellit hircus piacularis pro coetu cum 
focio fuo emiflPario. lilius morte , hujus vita Ifrael expiabatur» 
Reliqua tantuni a'fiOia addi^ia vel fingulis diebus coiiiunia aut 
propter idoneitatem Pontificis ,. ut ipfe prius expiatus populum 
expiare queat , facra, 

I V. Magna dz^l^na in cuttu facvificiorum , fpeciatim hac die,- Omnia fe- 
cundum typum legis- curate obfervanda erant. Ferta quoque & liba- 
mina determinabantur. Quantitati ordinatce nihil addendum ni- 
hil adimendum. Scd quare qui /S^^yre^a tS m'/x« aeftimat, prae- 
fert circa minima folicitus ? Noii quidem , quod his in fe dele- 
detur, fed rebus fpirituahbus depidis, promiflis/ 

W. Vel clare hoc fcire licet eoc requifito integritatis •viBimarum ^ weoSU 
in naribus de V. 8- Natura quippe Dq\:> & facrae literae eviden- 
ter docent , fpiritum perfcdliflimum his noii capi Pikl. XL^ 7. 
L. 9 - 14, Jes. i. II - i^r 



MYSTE. 



) o ( #* 34r 

********** ************** 

MYSTERIUM 

Solennis Expiationum Diei. 

§. ^e'^. Tahdem ad rem ipfam. Labor, isque fatis moleftus in 
inveniendo, dijudicando ac probando fenfu Leguni Mofaicarum , 
quae de iblenni Minifterio Diei Expiationum agunt, literalis «w- 
hrofiis nonnifi eft. Certe indignus, qui exerceat interpretes per lon- 
gius tcmpus, nifi nobile depingeret corpus ex wnhra rite pida tutp 
dignofcendum. ^ftimamus 'pi«i^uras, umbras , quas perfonas aut 
res nobis chariflimas& aeftimatas recle referunt. Quanto ergo ma- 
jori pretio habemus umbras fapientinimi Numinis five Leges cere- 
moniales, quae Deum, prcEprimis Filium Dei , Jefum Chrittum , 
ejus perfonam , naturas, ftatus, munera, beneficia, fervos & fide- 
les, admirando adumbrant penicillo. Hinc in facris veniunt fub 
vTro^icy/xuri, o-kiu , re, qus aiiam maximi momenti iatentem confi- 
derandam fiftit, docet ac promittit. v. Hebr. VJII. f. JX. 23. X. i; 
Coloff. 11. 7. Quando vero inter omnes umbras divinas nulla ad 
excellentia^m hujus , quam tractamus , aflurgit, operae pretium me 
fecilfe puto, quando non fine cura omnes ejus lineas , etiam lineo- 
las, dirtin<!te notavi, alienas quoque delevi. Res fe habet cum pi- 
dura hac divina , quemadmodum cum artificiali humana. Pi^or 
peccat tum omittendo, quod perfonam ab alia diftinguit, tum ad- 
dendo, quod ab ea abeft. Perfona enim , qua3 repraelentanda , ita 
vel non dignofci poteft , vel fingitur alia. Exc ipfa ftudio funt 
evitanda in ftudiis typicis. Quare exercitatior in iis veniam mihi 
dabit haud raro minutiores circumftantias , ut videntur , longiori 
indagine fcrutanti. Una litera vel omifta vel fiiSa mutilum fiftit 
Myfterium vel etiam detorquet. Sume exemplum :'Qui ftatuunt 
Pontificem cum veftibus aureis hac diQ Cmdmnnum intraffe , at- 
que hunc introitum myfticum habent , non poflunt non errrare ; 
ISlon enini aureifi veftibus indutus locum fandtiifimum ingreflTus 
erat. Hujus generis plura deduda reperies. 

A a a §. 55f. 



34^ Aijflemm 

§. ')€'). Myflerium , quod nunc emendum eft, eruarw «rfV Gect 
fequentcm in modum : Primo generatim probabo : Mimfierio folm- 
nis Expiationis jyiei decimiZ tifri inejji Myfterhim. Tunc Ipeci.iJius olten- 
dam, quanam non contineant ^nAco^rtv 7iviv[AxrtK^». Praeterea qtunani 
hmc continemit ^ vere myfiica fmt. . Denique addani Tubellas compii-' 
Vatiomim ^ differitatum. 

§. 5^^. Generale argumentum , quo Myflcrium hujus folen- 
nis expiationis probo, Jboc ell: Owne, quodcertos charaBeres v^ri typi 
continet efi Myjierium. Typus enim elt perfona vel res in fenius 
incurrens, quam Deus fpeciatim inilituit, ut mediantibus fimilitu- 
dinibus perfonam vel rem majoris momenti referret, doceret, pro- 
mitteret, obfignaret ac etiam traderet. 

§. 557. Minifterium vero folennis Expiationis tales plures & 
varios veri typi charaderes habet. Primus : Lcx ceremonialis, quam 
ipfe Spiritus S. alibi in Scriptura difsrtis verbis myjiicam habet, explicat^ 
deducity talis revera eji. Jam vero Spiritus S. qui certiflimus verbo- 
rum fuorum interpres eft , hanc Legem ceu myrticam faepius- alle- 
gat, ejusque docet Myfterium, Conftat ex Epillola ad Hebra^os 
Cap. IX. II. 12. Cbrifius accedens 5 Pontifex futurornm honorum per 
majus ^ perfe&ius Tabernaculum , non munufa&um , koc efi , non hujus 
JlruBurcQ , Neqiie per fattguinem hircorum ac vitulorum , per proprium ve- 
ro fanguinem ingrejjiis efi femel in fan&a , aterna redemtionereperta. Deiii 
V. 24. Non enim in manufa&a fan&a ingrejfus efi Chrijius , exemplaria ve^ 
rorum, fed in ipfum ccelum , ut appareat nunc in confpe&u Dei pro nobis. 
Cap. X. 19. 20. Cum igitur habemus libertatem intrandi in fan&a in 
fanguine Jefu, ceu via , qttam vobis dedicavit novam ^ vivam per velum , 
hoc efi, carnem ejus. Cap. XlJl. II. 12. 13. Qiiorum animalium fanguis 
( facrificiorum ) pro peccito in fan&a per Pentificem illatus erat , horum 
corpora extra cajlra comhurebantur. Qiiare ^ Jefus , ut fan&ijlcaret pOf 
pulum per proprium fanguinem , extra portam pajfus efi. Igitur exeamus 
ad eum extra cafira opprobrium ejus ferentes. Ne alia conquiram. Vel 
£yro hoc in ftudio judicabit, audlorem hujus Epiftolae in Myfterio 
tradendo clare refpicere ad Aharonem & quidem folum unica dic 
facra piacuJaria offerentem , fuffitum coram facie Dei adolentem , 
fanguinem in faniftiftimum inferentem , ad Sacerdotes corpora ex- 
tra caftra comburentes , ut Ifrael remiflionem peccatorum confe^ 
quatur & fandificetur. 



Solemis Expiatibnum DieL ^47 

§. ')6'^. Sectmdus : Tota lex rittialis typica vel myjiica efl. Habet 
enim Sk^^j' nmbrmn futurorum bonorum in corpore Jefu ;Chri(to 
Hebr. X. i. Cibus, potus reliqua funt o-}ci« umhra ftitnronim ^ corptis 
vero Chrijli CololT. Jl. \6. 17. Quod vero valet de toto, valet quoque 
departet maxime prMipiia. Legem de uMiniJlerio Diei Expiatiojiis partem 
ejfe, eamqtie pr£ciptiam , nemo , iit puto, negabit. Vel unicum Caput 
XVI. in Levitico clariffime docet. Pauci ritus integro traduntur 
Capite. Typus ert lex de noviluniis ColoflT. 11. 16. 17. quanto ma- 
gis Minifterium Diei Expiationum fufe & faepius praefcriptum. 

§. 5^9.' Tertius : Pontifex V. T. ejtisqiw communes fim&io7ies , Ut 
oblationes, madationes vitlimarum, fpeciatim piacularium, fpar- 
fiones & effufiones fanguinis ad remiflionem peccatorum Sc pur.. 
gationem , incenfiones fuffitus,./«w^ typica. Unde Jefus Chriftus 
toties vocatur Pontifex Hebr. \i\. i. IV. 15. fiftitur feipfum obtu- 
liire , tradidiflTe in mortem Tit. II. 14. Hebr. IX. 14. animam fa- 
crificium i^ro reatu pofuiffe Jes. LllL 10. expiafl^e i. Joh. \h 2. 'm 
fanguine ejus habere nos peccatorum remiflionem Eph. I. 7. pur- 
gationem i. Joh- 1. 7. fuffire eum vel intercedere pro nobis Rom, 
^Wl. 34. Hebr. V\\. 25. i. Joh. II. i. Hinc feqtdtur , quod Pontifex , 
cjtisque fun&imes fpeciales , illtijlriores , folennes , propitiationes Ifraelis 
typic<t fint, 

§. 570. Quartus : Perfona vel res, qu<Q hahet Jtgura nomen, typica 
eft. Vel quare alias figurae nomen haberet ? Mefiias dicitur David 
Hos. III. 5. Chrittus dicitur agmis pafchalis i. Cor. V. 7. Nefcio 
enim aliam folidam rationem, quam quia David Filius I(ai, agnus 
pafchahs Salvatoris noftri typus erant. Pariter fe res habet cum voce 
/Aa?>)p/ov. Paulus ait : Deus propofuit Chriftum i^oi^^oiov Sc quidem 
infanguine ad demonjirationem jtijiitiji propter remijjionem peccatoriim Rom» 
Ili. 2f. Hoc vero nomine venit mS3 opercultim propitiatorium in 
fanctiflimo , quod arcam texerat. LXX. vertunt per ihoig-^^iov. Ita 
quoque vertitScriptor divinus Hebr. IX. 5. Quare vero Chriftus 
hoc nomine venit ? Qiiia. operculum propitiatorium typice propi- 
tiationem Chrifti referre debuerat. Et quod notandum , fpeciatim 
ut confideratum in Die Expiationis. Sola hac die erat propitiato- 
rium iv Tto utiAocTi Levit. XVI. 14. i^, Pontifici per totum annuni 
prohibitum erat in fandtiffimum ingredi, tum fingulariter fparfione 
languinis fupra propitiatorium & coram eo demonftrabatur juftitia 
\JQi ad remiflionem peccatoruna. A a a :3 §. 57s. 



54S Afyfiertum 

§• ^7^' Quinttii : Minijleviim Diei Expktioitis in fe ^ ahque typo 
eonjideraium Deo Spiritii fapieutijjimo , fanSHjJimo , cmdido prorftis indig'- 
ftum eji , indignum quoqiie Vontijicibus , Minijhis Deip Etiam Ifraele , po-^ 
pulo Dei peculiari. Vel perpende Leges hujos Minitteni cxternas, 
corporales, carnales, cercis perfonis, ilicriticiis, loci^s, tempore, nio- 
dis &c. curatiflime circumlcriptas, iemel ac iterum iteratas, veluti 
de modo intrandi in fandifiimum , cum veftibus definiti numeri, 
materiae, fpeciei, corpore bene !oto ac aquis immerfo, vidimis tum 
pro Sacerdotio, tum pro populo fpecifice determinatis, earum ma^ 
datione , fanguinis exceptione , illatione , varia alperijone , com- 
mixtione, colligendis prunis , thure pugillo capiendo, adolitione 
cxtorum inara, combuitione qadaverum extra caltra, altero hirco 
in libertatem mittendo , interveniente certo viro, ejusque juribus • 
ut & juribus cadavera exportantium , comburentium , pariter de 
officiis totius Ifrael comniunibus fevere & fub excidio inculcatis , 
quiete & jejunio ad confequendam univerfalem remiifionem pec- 
catorum, Haec & tot alia Die Expiationum praecepta an per fe 
Deo digna ? An txterne obfervata Deo funt grata ? Minime. Deus, 
qui toties externum ejusmodi cultuni rejicit , deteltatuc Pfal. L. 
7 - 14. Jes, I. II - i^, Jer. VIJ. 21 - 24. Mich. VI. 6- 9. Sa tot 
aliis in locis iibi non contradiclt. An in his vera ratio peccata to« 
tius popuU remittendi ? An Pontitices , Sacerdotes , Ifraeiitae his 
externis adibus evadebant meliores, fandiores, fapientiores ? Certe 
non , Hypocritse, infideles, peflimi tah'a externa a^que ac veri, fide- 
les, boni fufcipere & pragitare queunt. Minime miruni hominesj 
qui judicio pollent, etiam Gentiles talem ahoyav ^ carnalem, cruen.. 
tum cultum fpernere , Judaeos externos his captos valde rudes & 
ftoHdos habere. Myfterium eft anima ceremoniarum, fpeciatim 
Minifterii expiationis. Myfterio cognito Deus Ifraelis cognofcitur 
Spiritus fapientiflimus, fandus, juftus, gratiofus , mifericors , candi- 
dus , Hberrimus. Populus, qui Myfterium perfpicit, peculium Dei 
i]3irituale» fhpicns, fani^um , fidele, Myfterium hoc comple(^itur 
rationes divinae originis, & ornat religionem Dei. 

§. f 72. U««J ex citatis charaBevihts jam prohat fenfum myliicttm 
Minijierii quod explicimtts. Conjun&im funiti fecum ferttnt fortiJJitHtm 
pro Myfterio folennis EKpiatinnis arptmennmt. Unde Chriftiani, qui va» 
rie de rebus Religionis judicant p generatijii conveniunt in agno» 

fcendo 



Solemis E^phthnufn Dieu l^p 

fcendo & confitendo faujus Thematis fenfu myftico, im ipdi » qui 

aetreChfillum & ejus beneficia in legibus ritualibus adumbrata cre- 

dunt, concedunt tamen & cernunt ac tanta luce expiationis folen- 

nis vel mvki perfunduntur , ut Myrterium ei ineffe fateri cogan- 

tur. Ex pluribus duos tantum allegabo ; Phiiippum a Limborch & 

Johaymem Speyicerum. lllum in Theol. Chri/liam h. IIL C. IX. 4. his 

verbis teltantem : Sacerdos fummus feu Pontifex maximus typum geffii 

PonCiJicis nollri aferm Jefu Chri/ii } Et fpeciatim ingrejfu in San&a San&o^ 

rum ad expiandum peccata adumbravit ingreffum Jefu Chrijii in cxlejie fa- 

crarium per proprium fanguinem ^ ut Aternam expiationem perficiat Hebr. 

IX 24. 25. 25. Hunc vero fequentibus in Legibus Hebr<&orum B^t^ 

L. 111. Dilfert. V^Ilf. C. IX. p. m. 502. Cum expiatio fauguinis afper^ 

Jionefu&a ^ hircus in quem populi peccata tramferebantur imaginem Chri-- 

fii peccata nojira ferentis ^ cxpianJis tam vivam ^ pene loquacem prafe- 

rant , ipfa ratio monet, ut ritus eos & alios Chrijli prophetias reales fuijl 

fe i ^ ob rationes tantum evangelicas injiitutos exijlimemus, Lubms agno-» 

Jco - - Legem Mofaicam umbram futurorum habuijfe» 

§. 573. Argumentis ergo evldum eft Aliaronem dr totum T(^ 
raelem die decima tifri futura praedixiffe & promifilfe bona fpiri- 
lualia. Sed nunc pergimus fcrutari : An tota illa hiftoria , qu3B 
Minitlerium Diei Expiationis in praEmiflTo fenfu literali continet • 
nvyftica fit ? Vel an pars ejus tantum & quaenam ? A Myfterio 
primo excludendi funt omnes literae fenfus in Lege noji fundati & ab 
incerpretibus Chriftianis fidi. Non enim datur verus typus, quem le- 
gislator non inftituit. Veluti quando nonnulli Chriltiani Myfterium 
quaerunt in Pallio cum Tintinnabulis & Malogranatis PontiHcJs hac 
oie fandiflimum intrantis. Probavinius vero §. 59 - ^6. Pontifi- 
€em absque hac vefte intrafte. Excludendi dcin omnes ritus & 
adlus novis Synedrii vel Pontificum conftitutionibub inventi , in- 
trodudique. Quo referimus comitatum ejus , qui hircum in de- 
fertum duxerat , tabernacula in via exftrucla, formam & fpeciem 
auri, ex quo thuribulum conftiterat , ac tot aha, Ecclefia nullam 
habet poteltatem typos , qui facramenti naturam habent, inltituen- 
di, futura , promifliones fpirituaies in fola Dei manu ftant. Exclu- 
dendi tertio quam maxime ritus Legi divinae contrarii , qualis eft 
prscipitatio hirci de rupe, quae pofteriori tempore obtigit. llircus 
enim hip ex voluotate Jegislatoris in libertatem mittendus err,t< 

A a a 3 niiiii- 



^^o Mjflerium 

minime praecipihmdns. Excludendi quarto & ultimo adus infci- 
tia & malitia hominum contra intentionem Dei fadi , qualis velli- 
cationes, exfpuitiones iiveiiirci, five ducis, de quibus §. 347. 348. 
Comparationes ctiam argutat; nihil probant deficiente natura typi. 
ingenium & phantalia liominis facilUme comparat. 

§• 574« Qp9B ergo in Minifterio Expiationis typica redle ha- 
bentur? Leges divinae claris verbis datas, veluti de duobus hircis, 
imo madando, altero vivo dimittendo Lev. XVJ. 7- 11. 15. 21. 22. 
fuffitu v. 12. 13. afperfionibus in faniftiliimo , ianclo v. 14- 21. 
combuitione cadaverum v. 27. & aliis confimilibus. Dein ritus & 
adus non quidem difertis verbis memorati , qui tamen continentur 
in virtute horum. Quge enim ratio aliarum partium verbi divini, 
eadem typicae, At ahae partes gaudent virtut-e certarum confequen- 
tiarum, quse non minus pro verbo Dd habentur , quam expreifa 
verba. Nolo argumentis probare , quae extra controverfiam pofita 
funt. Hinc nunc rede argumentor pro jure cjusmodi confequen- 
tiarum in parte typica. Attentior leftor reperiet legislatorem ce- 
remoniarum faepius brevitatifl:udere, eas non plane recenfere, non 
omnem & fpecialem rituum hiltoriam tradere, praefupponere quod 
plura fubinteUigenda fint, ceu necelfaria ad adum, de quo fermo : 
Aut omitti hoc in loco, quae in alio deduda funt. Senius literalis 
hujus capkis plura dabit exempla. Sufficiat unicum exemplum» 
Capite hoc v. 11. 14. fit mentio juvenci maftati, fanguinis ad fpar- 
gendum fumti & fparfi, non illati in fandiffimum. Nihilo minus 
nemo dubitat de illatione ejus. Infuper typica funt, quae pofte- 
riori tempore mutata , quae tamen exade relpondent legibus divi- 
nis , ut illae exfl:ant m J\lofe. Ab initio cadavera extra cafl:ra ex- 
portabantur ac comburebantur v. 27. fed poftea extra Hierofoly- 
mam. Quare unum idemque extra cajlra Sc extra Hierofolymam 
quod clare fcimus ex Hebr. XIIL 11. 12. 13. Quae hoc capite ex- 
preflTe dicuntur de Aharone v. 2. 3. Tabernaculo conventus v. 16. 
valent de omni Pontifice, Templo. Imo fparfio typica , qu38 ftan- 
te Tabernaculo & Templo 1. coram arca erat fatla , talis quoque 
typica fub Templo li. nulla arca praefente. Quod absque culpa 
hominum abeft, non tollit cultum, vel impedit gratiam Dei. 

§. 57f. Ut dedudio fenfus myftici, quae nunc fequitur , majo- 
rem reperiat fidem , duo extrema evitabo. Ulorum, quianimunx 

tenent 



Soknnis Expiationum DieL . 5f i 

fcenent averfum h myfteriis typorum , ridentque albif dentibus cul- 
tores eorum, eosque fimplices, credulos,pliantafticos habenr. Ho- 
rum quoque,qui Iblis capiuntur comparationibus figurae & figurati, 
nulla habita ratione concinni connexus aut fpecialium argumento- 
rum. Medium ingredior declinaturus & vitium incred<ulitatis & 
f)hantcifjce a judicio non rete. Quare praeter generalia fundamen- 
ta iolennis expiationis my(lic9B , qua^ fupra §. 5^6. - 573- produxl, 
proferam fpecialiora circa fingulares Leges ac ritus, qui plures Sc 
varii a Alofe notati funt. Quando opus vel juvat, memorabo eti- 
am aliorum cogitata ac ea examinabo. Si obfervavero Myrterium 
fpeciale minus apte cum aHis cohaenere aut materiam ridendi ho- 
ftibus hujus ftudii dare , potius tranfibo. Si enim vcrum , quod 
Paulus ait : Ex parte cognofcimus } Ex part^ prophetainus, id veriCimuni 
de typis , ceu parte icripturae diflBciliore , prophetica. Plura hoc 
in itudio So^e ignoramu:^, ac interea exipedanius novum coeleite 
lurnen. Quseritur igitur 

§. 575. Primo : Qiih mandatum defolemi expiatione de/Ierit ^ qm 
mh legislator menti fit fijiendus ^ Refp. Ipfe Je/joT;^ prsecepit Levit. 
XVI. 2. 34. Id quod probe tenendum. Hoftes Theologiae typicas 
opinantur conftar^ eam fterilibus nonnifi ordinationibus , ab initio 
haud datis ad futura prasdicendum., promittendun. Quin Deuni 
condefcendifle ad ineptos mores & propenfiones populi Ifrael in 
cultu externo more vicinarum gentium ; Allegorias vel accommo- 
dationes poftea h i fce additas. Non mirum ita opinantes finiftre 
de ceremoniis facris cogitare. Rede igitur obiervamus Jehovam 
Spiritum fapientiflimum , fan^Iiflimum , optimum, milericordem , 
liberrimum Legis hujus elTe audorem. £t quidem non ad preces 
populi aut proefedorum. Ipie gravibus rationibus commotus fo- 
lennem annuam praDfcripferat expiationem ac Ifraelem eo non pro- 
pendentem feveris Legibus obligavcrat. Lev. XXlil. 29. 30-> Spe- 
cialius notandum , quod legislator comrnode habeatur Deus Patec 
ac Spiritus S. Jlle, utpote Filius Patris ordinatione Pontifex confti- 
tutus, ut caro fadus fe ipfum pro peccatoribus traderet i.Pet. L 
10. Joh. lll. 16. Hic vero obHebr. IX. 7. 8. Secmdum vel fanSfiJ/i- 
mnm intravit femel quotannis foliis Pontifex noyi fine fangiiine , quem offerf 
P^^o Jeipfo ^ pro populi ignorantiis. ToOro SnAovvrog rS TrvivfAocTOf rcS 
^y'iou hoc manifejlant.e Spiritu S» nondum mamfejlatam ejfe fanBorum vi.m 

^idbiic 



Ifj5 Myjlerium 

adhuc prhre Tahermculo conjjflente. Qui igitur fub N. T. myfteria 
regni coelorum docent, filium glorificant Kph. 1. i8. 19. Joli. XVL 
13. 14. jam fub vetere arcana gratiae in Melfia indicarant. Si fideli 
animo tantum legislatorem obfignamusj facile credimus ceremonias 
has fpirituales, fapientes, fandtas elTe, promittere mortem & refur- 
redionem Meflliae, peccatorum remiffionem , purificationem omni- 
bus refipifcentibus & credentibus, non vero externas tantum c6r- 
porales, carnales & inanes habebimus. iTaiia de Jehova non fine 
contemtu cogitantur. Quaeritur 

§. i^77. Secundo : An MofeSy eo qtiod ejus jjientio hoc in myjierio ut 
Lev, XVI. I. 2. 34. fitf etiam fpe&andus Jjt, referms Cirijlum expiatorem 
peccatorwn f Refp. Proprie non. Unde N. Tefl:amentum, in quo 
Mylterium hoc expiicatur, Mofis cum refpedlu ad hunc typum non 
meniinit. Aharon frater ejus typicam perfonam egerat. Mofes 
confiderandus ceu fervus Jehovge divinum ferens mandatum de cx- 
piatione adumbranda. Lex haec data per Mofen ad indicandum , 
quod violata gratiam Dei & remifl^onem peccatorum deneget , nifi 
intcrcedat mors vicaria, conjun^Saque fit refipifcentia «& fides. At- 
que ita erat Mofes Psedagogus ad Ohriftum. Quceritur 

§. 578. Tertio : An Abaron frater Mofis Chrijlum reconciliatorem 
mmdi typice exprejferit i' Refp. Omnino : Clare teftante Epiftola ad 
Hebraeos, Jefum Chriftum non folum \^x'H^^ cum refpedu ad 
Pontificem V. Teftamenti nominante fed & eum fiftente fub fun- 
dionibus facerdotalibus Die Expiationis Hebr. III. i. IX. 14. IX. 
7. II. Unde plurescomparationes interAharonem & Pontificemje- 
fum Chriftum commode inftituuntur , de quibus vero inferius in 
tabeftis comparationum. Minime obftat magnam elTe dilferentiam 
inter Aharonem Pontificem V. Teftamenti & Jefum Chriftum Pon- 
tificem N. Teftamenti. Pofcit hoc natura typorum & antitypi. 
Imo concedimus etiam oppofitionem. De his vero fuo loco. Qu«e- 
ritur 

§• 579. Quarto : An pvdparatio Tontifcis aA Minifierium foknnis 
Expiatiows fuerit typica ? Relp. Diftinguo. Praeparatio , quse novi- 
ter inftituta & cujus caufa erat Pontificum ignorantia , ruditas , fu- 
fpeflafides, de qua fupra §. 4f3 - 46r. typica eflfe nequit. At typica 
rede habetur , q^am grave Minifterium poftulaverat , licet difertis 

verbis 



Solenms Expmtiomm Dku 3i3 

vcrbis non exprimatur v. fupra §. ^74- Sine dubb Aharon ferio 
perpendebat inftantes fundiones, feque ad eas parabat Cui refpon- 
det frequens cogitatio ac etiam difcurfus Pontiticis Jefu Chrifti de 
inftantibus paffionibus ac morte fua, maxime ultimis ejus diebus, 
im quibus Hierofolymam afcenderat feipfum manibus hoftium tra- 
diturus. Quaeritur 

§. SSo. Qiiinto : An anfa hiijus foknmtatls ^vg-iyMg fpeSianda ^ 
Anfa autem erat iliegitima appropinquatio fiiiorum Aharonis , Na- 
dab & Abiiiu, ad cultum Dei Lev. XVI. i. Kefp. Non videtur. i. 
Novum Teft. fpeciatim Epiftoia ad Hebrceos Dullum ejus pr^bet 
indicium. 2. Nec video congruum typum. Nimis coadum vide- 
tur dicere Nadab & Abihu protoplaftos peccantes vel totum ge- 
nus humanum peccatis obnoxium ita ftitilfe, ut quemadmodum lex 
de expiatione typica lata eft filiis Aharonis peccantibus ; Sic vera 
expiatio Jefus Chriftus confilio Dei tum fuerit ordinata , quando 
protoplalti peccaverant, vel peccatum in mundum intraverat. Ta- 
lia typica minus funt accepta, quo magis folido carent fundamento 
ac longiflime petita funt, oriunturque a luxurianti ingenio, quod 
nulios habet hmites. Quaeritur 

§. ')%i. Sexto : An locTis interior a Mofe defcriftus inter velum ver- 
fus fropitiatorium i quod fupra arcam Lev. XVL 2. Myjlerium coyitiyieai 
^ quodiiam? Refp. Certiflime Myfterium continet, teftante Apo- 
ftolo Hebr, IX. 7. 8. 11. 12. 24. X, 19- 20. IV. 14. 16. Vli. 26. 
Myfterium vero eft coelum fummum ob peccata noftra , exigente 
juftitia & fanditate Numinis claufum, nonnifi aperiundum morte 
Sponforisn velo feu carne ejus rupta, fanguineque ad reconciiiatio- 
nem coram oculis fandi Dei fparfo ; Atque ita hber patet introi- 
tus ad gratiam coeleftem confequendam. Plenior collatio diflferKtur , 
donec Tabellae coraparationum dabuntur. Quaeritur 

§. 582. Septimo: Qiiodnam Myfterium infit rationi : Nam in 
mhe apparebo fuper opeyculo propitiatorio Lev. XVl. 2. ? Refp. Gene- 
ratim docet Deum gloriofum , terribilem , adrairabiiem , fandum , 
nullam habere communioncm cum peccatoribus extra Pontificeni 
Meffiam & ejus facrificium. Aliter accedentes lumine coekfti 
confumi, Quaeritur 

B b b S. 383. 



3 f 4 Aljfterlum 

§. S83. Odavo : Quidverha : Hoc modo wgredietur LeV. XVI. J. 
myjlice figmficent ?. Refp. Solum Jehovaiii monltrare viam & media 
falutis, e&ihoS-^yiTKilotv , dodrinam lalutis ab hominibus invontam Ueo 
difplicere. Quare Paulus tenaciffime inhasret Evangeho coehtus 
nonnifi manifeltatQ. Anathema dicit Angelis, hominibusque aham 
viam docentibus Gal. J. 8- Quaeritur 

§. <)84. Nono : An Aharon Lege obligams ad offerendmn jtivenctm 
filiiim hovis in facrificium pro peccato Lev. XVI. 3. perjhnam Mejjid 
Fontificis exprejferit if Rcfp. Non. Pontifex Jefus Chrittus erat a na- 
tivitate usque ad mortem fandus , inculpatus & a peccatoribus fe- 
paratus. Haec decens quah*tas in Pontifice digniffimo femel ac ite- 
rum notatur Hebr. VII. 26. IV. 14. i^. Luc. 1.35. Opponitur vero 
Pontifici V. Teftamenti Hebr. VII. 27. V. 3. HaEc circumftantia 
potius Ifraelem docebat Aharones haud efle veros mediatores , qui 
valeant peccatores cum fanfto Deo reconciliare ; Quin imo ipfos 
efle reos ac mortem fuiHe promeritos , quorum peccnta fanguine 
iint expianda. Tum demum pro aliis peccatoribus rede intercede- 
re, quando ipfi prius in morte Jefu Chrifti veniam & gratiani 
quaefiverunt. Queeritur 

§. 58^. Decimo ; An ergo etiam juvencm Pontificis Afyfierio cnrue-^ 
rit, vel quodnam ejus fit Myjlerium F Refp. Myfterio non caruit mo- 
re aliorum facrificiorum piacularium. Generatim certiflimum elt 
retulifl^e Chriftum Tre^f dixA^rUc. Specialiter /«a&w? tamen non li- 
quet. Quando alii putant (i. ) Juvenctun dQnot?iXC fideles ^ ele&os 
ex Judceis , hircum ele&os ex Gentibus i Vel ( 2. ) juvencum Chrijhim pro 
feipfo ohlationem fa&um fibique abfolutionem a reatu impofito , glori- 
am & jus adducendi fuos ; Hircum vero Chrifium quatenus venit loco 
peccatorum aut ( 3. ) juvencum Chrifium fe fiftentem Deo , ut judici , cui- 
que peccata impofita in monte oliveti ; Hircum autem Cbrifium de 
cruce pendentem i Vel (4.) dQm(\\XQ juvencum Chrifliim' ipfum fe offeren" 
tem, fed hirctim corpus ele&orttm , qui communionem habent cuni 
pafliionibus Chrifti ( vid. C/. I\ies. in Dijfert, Theol. de Sacerd. S. in^ 
grejfuin S. S. §. XLV. ) partim nullam fpeciem probabilitatis ha- 
bent, ut prolata ad N. i. Vel quae fpecies , quod juvencus oflferen- 
dus pro peccatis facerdotii diftinde referat eledos ex Judgeis ? Pa- 
riter ad N. 3. Aliquam fpeciem habent, quae exftant ad N. 2. & 4. 
carent tamen demonftratione vel convenientia typica. Chriftus 

non 



Soknnis Expiationum Dkh SSf 

non indiget oblatione piaculari pro fe ; Peccatum quippe non ha- 
bet. Oblatio piacularis tantuni eft ob fulcepta peccata mundi. 
Quseritur 

§. 58^- Undecimo : An etiam Myjimum wjti arieti in HolocaU" 
Jltimv. 3. ^quodmm ? Vide infra Quaefl;. XXXV 111- §• «^29. 
Quaeritur 

§. 587. Duodecinib : An vejlitm Pontijicis extraordinarius , con- 
ftans mmiji ex IV. veftibus , Jemoralibus , twiica , baltheo ^ pileo , iisque 
vilioris Jpeciei liniy quam etfam gregarii gejiaverant inter typos nnmeran- 
dus ? Interdiftum enini erot geltatione veftium aurearuTfi'^ , laminae, 
ephodi , pedtorahs » palHi cum tintinnabulis & malogranatis quan- 
do Aharon \n fand:iffimum hoc die intraverat. v. in Exeges. §. 59-66. 
Refp. Omnino. Argumenta funt. Veftitum facerdotalem in genere 
myfticum effe docet ipfa Scriptura Pial. CXXKIL 9. i^- Jes. LXI. 
10. Apoc. lli. 3.4. Dein fpeciatim prolixa veftitus pontificialis de- 
fcriptio Exod. XXVIU. XXiX. Lev. Vlli. Vel quae ratio hujus 
praecepti veftiarii ? An in fe Spiritu fapiente , fando dignum ? An 
Pontifex fapientior , fandior & Deo acceptior veftinni numero , 
pretio ? Certe non. Solum Myfterium commendat hanc Legem. 
Si vero veftitus Sacerdotum in genere myfticus ; Si myfticus "pon- 
tificialis ordinarius, quare non cxtraordinarius & qui tantum Die 
Expiationis folenni , imo illa die in folis folennibus expiationibus 
geftandus erat ? Nulla ratio praeter Myfterium dari poteft , quare 
fapiens legislator Legem dederit de veftitu in folennioribus expia- 
tionjbqs mutando. Deus Spiritus fapiens per fe non curat , qua 
vefte miniftri veftiti incedant. - At hic mandat de certis veftibus , 
numero quatuor, lineis geftandis v. 4. Imo poftea mandat, ut hic 
veftitus hirco emiflfario in defertum miftb & expiatione folenni lini- 
ta feponatur ac veftitus magnificus induatur v. 23. 24. Quare ? 
Quum tamen faepius obtingat , ut laceris veftibus veftitus Deo exi- 
ftat cariflimum caput ; Sed fplendido deteftabilis in oculis ejus fit 
vid. Luc. XVI. 19. 20. Ad. XII. 21. Quaeritur 

§. 588' Decimo tertio : jQuodnam ergo Myfterium injit extraordi- 
fjario kiic vejlitui Fontijtciali Lev. XVI. 4. ? Kefp. Cultores ftudii 
typici variant. Quare , ceu in themate difficiliori, primo varia ju- 
dicia proferam. Tum vero iTrU^mv fubjungam. 

Bbba §. 585?. 



3f5 Afjjferitm 

§. ^89. In eo communiter conveniunt •yeftitum linnc extraor- 
dinarinm figuram praebuifle extremae Jefu Chritti exinanitionis ac 
purifiima: innocentiae. NuUa tum fulferat gloria. Teda erat & 
valde occultata divinitatis Jefu Chrifli gloria , f^onfore ad terram 
proftrato » triftiffimo, a Deo deferto, mortuo, languine ejus effu- 
Ib, ut legimus apud Amsivorth in Lev. XVI. 4. ^es in Dijf. cit, 
Langium in Bezaleel p. 2 3 5. Braunium de Vejiitu Sacerd. P. II. p. 937. 

Alia peculiaria habent ; Prioius , fecundus & quartus citatus. 
We I. c. confert £zech. XLIV. 17. & addit : Coniimri prophetiam de 
fiatu. Ucclefi<z fub Evangelio ,* Minijiros Novi Teji. non aliter vefliendosl^ 
quam in Die Expiationis, Hoc arcanum nohis revelari Zi Cor. V. 19. At 
ijie. Ch7'ijius offerendo facrificium fuum apparehat fub mortuorum hahitu» 
Hahitus enim albus etiam mortuorum erat , qui findone involvi folehant» 
Verum hia Indignum igitur fuiflTet , fi Pontifex in ejusmodi pom- 
pa & ornatu mundano ad Deum accedere aufus fuiflet. Omnis enim 
pompa ^ gloria elatum animum fuperhiamque notat. Obfervatio prima, 
nonplacet. Myfterii ratio danda, qUcC fbedat Pontificem, nonSa- 
cerdotes gregarios , de quibus Ezech. XLIV. 17. Non fecunda. Sa- 
cerdotes jugiter albas geftarunt veftes, qui vero mortuos non re- 
tulerant Veftes albae & magnatibus Judaeorqm in honore habe- 
bantur. Nec etiam tertia. Pontifex quotidie etiam ipfo Die Expia- 
tionis ex mandato divino gloriofum veftitum induerat, fed absquc 
Mu, faltem in relatione ad Myfterium. 

§. f90. Placet vero Myfterium hujus extraordinarii veftitusfu- 
pra §.^89. Viris dodiflimis, de fenfu, myftico meritiflimis coiiiune,, 
quod nonnihii deducam. Attendendum primo ad qualitatem per- 
fonae, quam Pontifex vilihabitu reprasfentaverat. Obverfatur Deus 
non folum ut gloriofus , fed infuper ut juftus Judex maledidionem 
& mortem hoftige vicariae inferens. Attendendum fecundo ad 
fundionem & fcopum Pontificis, qui erat gratiam pro fe ik, popu- 
lo in fanguine facfificii demifliflime petere» His in circumftantiis 
conftitutus commode fepofuerat veltes gloriofas , pontificales , re- 
gias , muneris prophetici , evangelici teftes , geftaveriit vero vfles , 
Bneas, viliores lineis Sacerdotum gregarjorum , candidas tamen, 
Typice ita fiftebatur Jefus Chriftus fumme exinanitus , in fumma t^ 
men innocentia omoem, quam habuerat, gloriam abnegans. Tem- 
pore, quo fandtum & juftuni Dmm morte giorificaverat , gratiam 

& 



Sokmis Expiaiiomm Dleu 3f7 

& promiflTa pto fe & populo hu^nillime petierat, notuefat com- 

parere ceu Pontifex confummatus, Rex coronatus & publicus gra- 

tiae jam datx praeco. Morte vicaria perJata demum k Patre Pon- 

tifex coufummatus Hebr. I. 3- Vill i. Rex gloriofus Jes. Llil. lo. 

Ad:. II. Z6. Phil IL S - i2. fummus Ecclefise Dodor ac Dominua 

conftitutus declaratusque eft Mattli. XXVIII.. ig. 19. EpL IV. 

10- 13. Quam hUmilis exutas omni audoritate, fplendore, & omni 

eo, quod oculis placet, fuerit, teftatur tota ejusvita Matth. VIII. 

20. maxime tamen ejus finis, humiliatio mque ad mortemcruch^ qus 

coronidem expiationi peccatorum impofuerat , pofcente verbo pro- 

phetico, fpeciatim Jes. OII. 5. Tum enim anima triftlflima in fa- 

ciemcoram Deojujdice prolapfus erat, cprpus ejus varie affligeba- 

tur, contemjiebatur , lacerabatur, cruci affigebatur , ludibrio erat 

ipfe habitus ejus, toties exutus ^ cum farcaftice fplendida purpurea 

commutatus , tandem contumeliofe ablatus & forte ludicra inter 

milites romanos iiftributus. Certe vilifiTimu&jhabitus, fratribu« gre- 

gariis vilior. Quzerkuc 

§. ^91. Decimo quartO-: Antotwnes, mme^-jtoftest-adquas Aharou 
expiaturus ohjh'ingebatur , typi naturam hahuermt , ^ qua ejus Ayih.u<ns ? 
Refp. Diftinguo. Aharon, quatenus impurus , qui purfficatione in- 
diget, referre nequit cum, qui ab utero & per totam vitam fanduu 
purusque erat. Quin clar e docuit, fe haud effe Pontificem Dei, qm 
impuros vere mundare valet. At Abaron bcne lot-us ac ita purus 
Chriftum fandiffimum retulerat Quseriturr' 

§. 592. Decimo quinto : An uterque hircus typictis hahendus fiB 
Lev. XVi. 4. ? Refp. Sine ullo dubio. Omnium Chriftianorum 
confenfu typicus eft ille hircus, qui forte ad mortem deftinatus, cu» 
jusque fanguis in fandiflimum illatus , cujus quoque cadaver extra 
caftra exportatum, Apoftolo fpeciatim docente Hebr. IX. 12. 13. 
14. XIII. II. 12. Ergo typicus quoque alter, ceu focius conjundif- 
fimus, una datus infacrifcium pro peccato, Una ergo cooperabantur 
ad tollendum peccata populi. Fata, quae huic fubeunda, asque for- 
tilegio djvino deftinabantur ., manus quoque liuic impofitae, ceu 
peccata Ifraelis publica confeffione imputata , ut ea vivus exporta- 
ret in defertum. Talia nos minime dubitare finunt etiam hunc Jiir- 
cum typicmii eflTe habendum. Qugeritur 

B b i) 3 §. m^ 



3f8 Myfterium 

§. ^93. Decimo fexto : Qiiamm Sy.xcoffi^ irvivfxurtKti comprehen^ 
daiur hirco mnEiato , fangiiine ejus in fnii&ijfimmn illato ^ caclavere ejui 
exira cajlra combnjlo ? Refp. Mors Jefu CbriRi peccata totius mun- 
di fufcipientis ( qui hinc fub hirco , animaH falaci ac foetido com- 
mode iifti poterat) cujus fanguis coram oculis fandi Dei, jufti 
judicis in coelo fparfus & corpus ira divina extra Hierofolymam 
confumtum erat. Quoniam circa hoc Myfterium Chriftiani in- 
terpretes confentiunt, alia addere nolo. Plura dabit plenior com- 
paratio typi hujus & antitypi in tabellis , quse fubjicientur. 
Quceritur 

§. ^94. Decimo feptimo : Qtunam injit ^tiKao-ig 'n-vtv/jLUTiK» hirco 
uivo ad Aziiz^el mijfo ? Refp. Quantus cOnfenfus circa Myfterium 
prioris hirci, tantus diftenfus circa pofterioris. Diflentientes primo 
citabimus , tum judicium feremus. 

§• S9S' Q.ui diOentiunt, per Azazel intelhgunt Satanam , per 
hircum emiflTarium populum Ifrael Diabolo tradendum, Vel per 
duos hircos intelligunt duplex facrificium ex duplici fed diverfo 
Sacerdotio, Melchifedeciano & Aharonico, oriundum, Judacos car- 
nales adhaerere Aharonico, fed veros Melchiledeciano. Alii fubin- 
telligunc genus humanum morte Chrifti a morte liberum. Alii eti- 
am noc-fub birco Chriftum fifti putant, fed varie, intelligentes vel 
animam ejus, vel duas ejus naturas, vel duplicem ^ariv Mediatoris, 
unam erga Deum judicem , cui fatisfaciendum erat per meritura 
mortis, alteram adverfus Diabolum, hoftem , cum quo luftandum 
fuit efiicacia vitae. Vel tandem duplicem ftatum , mortis & vitae 
Jefu Chrifti, fcil. Hircusimmolatus typus Chrifti mortui, fed vivus 
& liber declaratus ejusdem vivi habetur. 

§. ^96. K«T« ^g^of Examen inftituemus. Ipfi quidem Judsei an- 
tiqLTiores, tum nonnulli Chriftiani fub Azazel Satanam latere opi- 
nantur V. llxeg. §. 1^6. Sed carent folidis probationes argumentis , 
imo contrariis premuntur. vid. fupra§. 137. 13S. 

§• ')97- Qui vero afl^erunt fub hirco emiflario fifti populuni 
immorigerum Satan^e tradendum, illi ex duplici niaxime argumen- 
to errant. Frimum ex didis patet. Azazel non notat Diabolum. E. 
Populus filli nequit traditus Diabolo ceu Azazeli. Alterum, Hir- 
cus ad Azazel populum immorigerum referre nequit. Nam eft al- 

teri 



Solemiis Expiatiomm DieL If9 

teri fimilllmus , ad eundem finem deftinatus in facrifidum pro peccato 
Lev, XVI. 5. Sorte ad vitam ordinatus ut alter ad mortem v, 8. 9. 
10. Morte focii expiandus v. 10. vid. Exeg. §. 127. Unde focio 
mortuo & fanguine ejus eflfufo ceu vivus ferens & auferens peccata 
totius Ifrael honorifice libertati reftituebatur. Hajc fane imaginem 
Ifraelis reprobi & maledidi non referunt. Minime fcopo hujus diei 
conveniens (fcil. expiare univcrfum populum Dei) liaberi poteft, 
Deum iratum partem populi Satanas tradere coGftituifte. Certe 
duri.flima cogitata ! V. alia , quse huc faciunt apud €/. Witfmm ia 
Oecon. Foederum Dei L. iV. C VI. §. 63, 64. 6<;. 

§' T98. Duos vero htrcos exprimere duplex facriiicium eKdU 
verfo Sacerdotio Melchiftdeciano & Aliaronico oriundum &c. opi- 
nio eft, li quid judico, quas omni deftituta eft colore. Qui hircos 
coram Deo fiftit , qui unum madavit, alterum vivum in defertura 
ablegavit, eftiiinus idemque PontifeXg isque Aharonicus. Uterque 
hircus ccilerat ad expiandum Ifraelem. Nullura veftigium Sacer- 
dotii diverfi aut carnaliura & fpiritualium Judajorum. 

§. i:99. Hircus vivus typus generis humani eflfe nequit , ut 
Cyrillus Alexandrinus., notante Marpergero h. cit. p. 29f. putaverat. 
lioc enim eft expiandum, non vero expiat. Genus humanum vel 
etiam pars ejus minime cum hojiia piaculari tmndi concurrit ad ex- 
piationem i. Joh. li. i. 2. 

§. 600. Si vero Procopiuss eodem Viro Dodiflimo nptante p. 
12,06. Azazelem habet pro typo anima Chrijli ( ut haec libera a corpo- 
re in morte ad Deum tranfiit, fed tertia die reverfa eft ) non vide- 
tur convenienter figurss legali judicare. Vel ubi umbra animas fe- 
cedentis & revertentis ? Hircus pro Jehova madatus potius adumbrat 
animam a corpore abeuntem. 

§. 60T. Denique hircus ad Azazel admodum incommode ima- 
go divinae Chrilli naturae dicituc. Erat enim animal , naturae cor- 
porege, vifibilis, foetidae, brutae, vilis. Q."OiiT^odo referret Deum , 
ipiritum puriflimum , invifibilem , gloriofum , fandiflimum , fa- 
pientiflimum ? Chriftus ceu Pontifex redius confideratur Deus, fed 
ut vidimahomoHebr, IX. 14. Pfal CX. 1« 4. Sed 



3^0 Afjflerium 

§. 6bz, Tandem duplicem 5t^^/v Mediatoris , qax pluribus 
Theologis plcreet, fub duobus his htrcis latere , ideo maxime 
probare non pofTum, quia altera ^^eV/f referre debet Chriftum Me- 
diatoreni agentem adverfus Diabolum hoftem , bircum , forte defti- 
natum Azazeli, ut Diabolo in locis folitariis plurimum agentiMatth. 
XII. 43- vexandus exponeretur, quemadmodum Cel. Witfius loqui- 
tur in Omn. FceJenim Lib. IV, C. VL §. 71. 72. Hircus enim hic, 
nt libertati datus in Lege depingitur , ab omni vexatione , Diaboii 
maxime, ceu queni vicit, imnmnis. Azazel, quod in exegefi proba- 
tum, Diaboliimago nequaquam eft. 

§. ^03. Myfteriis his rejedis non aliod fuperefle video , quam 
quod hircus immolatusChriftum mortuum, fed vivus vivum in om- 
nia fecula referat, ut piures ex Theologisnon foium recentioribus, 
fed & antiquis judtcant. Quando communia facrfficia nonnifi paf- 
fiones Si mortem Chriftf depinxerant, folenni Expiatioftis Die, ceu 
Ifraeli fingulariter proficua , fimul deping^ebatur mors Sc vita ejus. 
Erat vero impoffibile, ut unum aliquod animal referret ftatus Chridi 
oppofitos , mortis & vit^, quare ex praecepto Dei fapientiflimo duo 
fumendi erant hirci , ceu commodag delineationes ftatus mortis & 
vitae rponforis ad maximam ifraelis confolationem. Argumenta 
praicipua £ant Frimum : Ambo hirci deftinati erant mtDrh hi fa- 
j:rijtdim pro peccafo y non in facrificia v. f. Pariter acjuvencus Pon- 
tificis ordinatus n&fOn^ infacrijlcimn pro peccato v. 3. Unde fequi- 
tur, quodunum eundemque antitypum exprefl^erint. Si vero ma- 
«ftandus Jefu Chrifti typus, tnm etram vivus dimittendus. Nam una 
dati in facrificitm pra peccaio. Alterum : Duo hi hirci , qui ununi 
conftituerant piaculare , forte divina oppofita fata fubire jubeban- 
t:ur, aker mortis, vitae alter v. 9. 10. £t quod notandum, immola- 
tus morte fua expiare debuerat vitss deltinatum nd expiandum eum 
V. 10. Hic per rerponfum divinum ^n ijivus coram facie Dei ftatim ha- 
bebatur, non tamen prius libertati dandus, quam altero & madato 
& fanguine ejus in fand^iffimum ad veniam & purgationem a pec- 
catis illato v. 10. if. 22, Perquam coramode. Chriftus morte de- 
mum lata juftificatus eft , vivitque in fecula feculorum. Ad. 11. 36. 

^ §. 604. Duo funt, quae Cei. tfitfius L. cit. huic explicationi op- 
ponlt L Qu&d hirco vivo peccata Jfrailis imponmtttnr , Chrijius autem ^ 

pwr" 



Solennis Expiationum Diei» ^Ci 

mortm fiifcitatus ^ in gloriam introfhiBus Jine peccato ejl Hebr. IX. 28. 
II. QuoA idem ille hirciis , ut peccatis omtjlus y impurus cenjeretur ^ adeo ut 
is, qui eum in defertum duxtrat, muudutionis indigeret V. 26. In Chrijlo 
autem reftfcitato nulla impuritas vel cogitatione fingi poteji. Refp. Hacc 
qnidem fpeciem habent, -kd plenius examinata eam amittunt. Ve- 
riffimum elthircum, cui peccata imponuntur, ut maledidioni fub- 
jiciatur, Chriftum in gloriam introducendum nullatenus adumbrare 
pofle. Sed probe fciendum priori hirco hac iub relatione peccata 
iiraelis fuilfe imputata, unde ei moriendum ac fanguis ejus erat ef- 
fundendus. At pofterior notanter M & Tin vivus, vivits ille \n vita 
manferat, libertate donatur. \]\\dQ fequitur alio longe fcopo ei 
peccata ifraehs fuiife impofita, non ad Juendum fed ad auferen- 
dum, ut in pofterum nulla eorum fit recordatio. Id quod com- 
mode docet ablegatio in defertum , ad terram excifim. Non ergo 
peccata (ulbipiebat luenda , fed morte focii expiata k confpedu 
D^i auferenda. Qualjs pidura conveniens ad liftendum Chriilum , 
qui peccata nofl;ra aufert. Quis eledos damnet ? Nemo. Quare ? 
Chrijus einim mortuus^ //aM.ov H iici\ lyz^d-iU magis vero etiam,quire' 
Jitfcitatus eji Rom. VIIL 34- In vita ergo Chrifti maxima peccatoruni 
ablatorum certitudo. Confer quoque Rom. V. 9. 10. Ita fe haber. 
Dux hirci mundatione indiguerat. Sed minime fequitur : Ergo ip- 
fe Chriftus impurus cenfetur. Cenfetur nonnifi peccata expiata k 
confpedu Dei ablcondens Jer. XXXl. 34. Mich. Vll. 19. Dux 
vero, qui Miniftrum Evangehi refert, iiftitur gratia fandificationis 
indigus, occupatus licet circa fancftiffimum ac gratioliflimum obje- 
dum. Miniftri, etiam qui habentur optimi, non funt puri , ut fci- 
mus Efajce Exemplo Jes. VI. <;. Prx aliis mifericordia Dei indigent^ 
quod conftat ex votis ad Miniftros i. Tim. l. 2. II. i. 2. Tit. I. 4. 
Mifericordia vero prcefupponit miferiam peccati. Quaeritur 

§. 60S. Decimo odlavo: An Pontijex tripUcem peccatorum confejjio^ 
nem edens repr,ifentarit Poyitificem Jefum Chrijlum orantem Joh, XV II. ? 
Ratio hujus qucefticnis eft , quod Mifchnici tradunt Aharonicos 
Die Expiationis tres dixifte peccatorum confefliones ; Primam an- 
te fortitionem Tr. Jonm C. 111. §. %, Alteram poit fortitionem Tr. 
cit. C. IV. §. 2. Tertiam , quando hircus vivus dimittendus Tr. cit, 
C. Vi. §. 2. v. Formulas in Exegefi §. 97. 1^3. & 3 1(5. Huic triplici 
confeflioni refpondere nonnulli putant orationem Jefu ChriftiPon- 

C c c tificia- 



^62 Afjflerium 

tificialem Joh. XVIT. conftantem tribiis partibus, oratione pro fe a 
V. I - 5. Dein pro Apollolis a v. 9 - 20. Denique pro fidelibus iii 
genere a v. 20. f. Relp. Non. Nam primo : Aharon confeirus erat 
propria peccata. At Jefus Chrillus neque confelTus fuerat peccata, 
neque confiteri poterat, Secundo : Jefus Chriltus glorificationerti 
nominis fui poftulaverat innitens glorificationi nominis paterni k fc 
fadse. Tertio ; Non tam, peccata Apoliolorum & fidelium confcffus 
fuerat, quam pro iis intercelferat varia beneficia petendo. Qitano: 
SuflStus, qui memoratur Lev. XVi. 12. 13. redius Chriftum inter- 
cedentem fiftit, quani confitentem. Accedit qninto , quod confel^ 
fiones, ut illae exftant in Mifdma Tra&, Joma fpeciatim duae priores 
C. III. 8. IV. 2. fint inftituti ecclefiaitici, non divini , adeoque non 
typicac. Non enim conveniunt cum Lege divina Lev. XVI. 6. 11. 
ceu quae idem expiationis objedum proponic pro fe ^ dmno fua. At 
Mifchnici diftinflum. Ante fortitionem confitetur Pontifex : Ego 
^ domus mea. At poft fortitionem : %o ^ dbmus mea '^ jilH Aha- 
ron. Quaeritur 

§. 6qS. Decimo nono : Qiiidjibi velimfones proje&ct fuprn duos 
hircos una dejlimtos iri facrijicium pro peccato , determinautes wiius rnor~. 
tem^ alterius vitam ^ libertatem ? Refp. Ex fupra di^tis jam con- 
ftare poteft adumbraOTe definitum confilium patris, quo unus idem- 
queSalvator mundi fitlitur traditus ad mortem & praecognitus ad 
vitam paflionibus ejus confummatis ad plenam remiflionem pecca- 
torum pingendam. Quasricur 

§. Coj. Vigefimo : Qtiare bircns, animalviley male olens^ petulans , 
lafcivum , Diabolum alias reprafentanSy fit ele&us , ut Chrijtum, qui fan&us, 
jujius , boms ^ fapius fub agrio adumbratus , referret. Contrariari h,.zc 
videntur. Refp. Videntur. Non contrariantur. SapientiffunusDeus, 
qui plura , diverfa, imo oppofita fymbolice depingere intendic, 
fyn>bola quoque plurima , diverfa , oppoGta eligit. Elucet quam 
maxime ex piduris MelTiae. Una vel paucse pidurse haud fuIFe- 
ciflent ad adumbrandum tot & tam diverfas %iffin Mefli^. Unde 
jam venit fub agno , jam fub leone , jam fub ferpente , jam fub 
hirco , eoque & maflato & vivo. Agnus commode quidem fiftit 
puritatem, manfuetudinem, patientiam Chrifti , fed non genus hu- 
manum peccatis corruptum, cui fubftituebatur, peccatorum ^V7<p^~ 
f^lfivy petulantiam, fimihtudinem cum fpiritibus impuris. Sapiefiti 

igitur 



Soiennis Expiatiomm Diei, 555 

gitur co-nfilio Numinis hirci , ut in genere dellinati in facrificia 
piacularia publicaNum. XXVlll. i^;. 22. 30. XXIX, S- ^f- ^^^- 19» 
22. 25. 28. 31. 34. 58. iJi^ in ipecie in oninium maxime folenne 
facrificium piaculare coetus Lev. XV!. 7. ceu quod retulerat ve» 
rum piaculare fufcipiens, ferens, auferens omnes impuritates, pra;- 
varicationes omnes, omnia omnino populi peccata. Pi^flura mi- 
nus commoda hunc ad linem exftitilfet, vel columba aut turtur 
vel etiam agnus. Commodior longe hircus ad depingendum Spon- 
forem miifum in (imilitudine carnis peccati , qui cum facrificiapro 
peccato peccatum condemnavit Rom. Vill. 3. Certe Chrilhis hirci 
inrtar viliflime habebatur peccator & peccatorum patronus Matth, 
XI. 19. peflime olens, ceu potator vini Matth. 1. cit. Violator Sab- 
bathi Joh. V. 16. Blasphemus Matth. XXVI. 65. Pfeudopropheta 
& Pfeudomeifias , imo ut Diemon Joh. VIII. 48. V^. Sub hirco 
ohm cultus, faltem uc quidem arbitrantur. Qu2Britur 

§. 5o8. Vigefimo primo : Anfuffitus htijus diei ^ isque iu fan&ijfji^ 
mo , myjiicns fuerit ? Refp. Utique fufiitus ordinarius in fandlo erat 
myllicus. £rgo multo magis extraordinarius fimul in fandiffimo 
talis. Extraordinaria ordinariis potiora Junt. Q.uotidiana facrificia 
typi habent naturam. Multo magis folenni expiationi propria. Quae 
vero ratio facrifi.iorum, eadem fuffitus. Si Myfterium hujus fuffi- 
tustollis, toflis fimul cultum, qui Deum decet. Tandem reliqui 
adus & vafa in fandifljmo Myfterium tenuerant. Ergo etiam thurr- 
bulum cum fuffitu. Tenuerant v. gr. fparfio fanguinis, ut ftatim 
dicemus, velum , ara , fancliflimum. Qua:ritur 

§. 609. Vigefimo fecundo : Qiut ergo An'Aa(r«5 Ttnvixarm fuijifm 
incenft genendis ? Kelp. Interceflio apud Deum , ut populo ifrael fit 
propitius, ut facra , quae ofFeruntur, fint accepta. Conftat/?m«a 
ex locisScripturae, qualia funt Pfal CXLl. 2. Firma , conftans fit 
Oratio mea , Juffimeutum coram facie tua. Pfaltes VOCat preces fuafi 
jitJjimentu-nK Quare ? Sine dubio , quia fuffimentum orationem re- 
lerc. Suffimcntum naturale non euwcT/ce coram Deo. Eft vero ora- 
tio. q[i^ reae le habet. Haec coram facie Dei certa eft conftans- 
que DemProv. .XXV II. 9. Oieum & fuffimentum exhilarabit Cok 
^'J^^^f^u h^c vera funt de oleo Spiritus & fuffimento fpirituali. 
Spintus S. ert oleum Utiti^ Pfal. XLV. 8- in fe & effedlive. Pre- 
catio hdei, quae exauditur , animam reddit hilarem Joh, XVI. 22. 23. 

C c c 5^ Cla- 



I^S Jdjftemm 

tificialem Joh. XVII. conftantem tribus partibus, oratione pro fe a 
V. I - 5. Uein pro Apottolis a v. 9- 20. Denique pro fidelibus iii 
genere a v. 20. f. Reip. Non. Nam primo ; Aharon confelfus erat 
propria peccata. At Jefus Ciiriftus neque confedijs fuerat peccata , 
neque confiteri poterat. Secundo : Jefus Chriltus glorificationem 
nominis fui poftulaverat innitens glorificationi nominis paterni k fe 
fadtse. Tertio : Non tani peccata Apoiiolorum & fidelium confeffus 
fuerat, quam pro iis interceiferat varia beneficia petendo. Qttnrto: 
Suffitus, qui memoratur Lev. XVI. 12. 13. redius Cliriftum inter- 
cedentem fiftit, quam confitentem. Accedit qtmto , quod confef^ 
llones, ut illae exftant in Mifclma Tra&. Joma Ipeciatim duae priores 
C. III. 8. IV. 2. fint inftituti ecclefiaftici, non divini , adeoque non 
typicje. Non enim conveniunt cum Lege divina Lev. XVL 6. 11. 
ceu quae idem expiationis objedum proponic pro fe 1«? domofua. At 
Mifchnici diftinflum. Ante fortitionem confitetur Fontifex : Ego 
£^ domus mea, At poft fortitionem : Ego ^ dbmus mea ^ fiii Aha- 
ron., Quaentur 

§. CqS. Decinio nono : Qiiid fibi velint fortes proje&ce fupra duos 
hircos um definatos in [acrijicium pro peccato , determinantes unius mor" 
tem^ alterius vitam ^ lihertatem ? Refp. Ex fupra diftis jam con- 
ftare potefi: adumbraife definitum conlilium patris, quo unus idera- 
queSaivator mundi fiftitur traditus ad niortem & praecognitus ad 
vitam paflionibus ejus confummatis ad plenam remiflionem pecca- 
torum pingendam. Quaericur 

§. (J07. Vigefimo : Qtiare hirctis, animal vile, male olens, petulans , 
lafcivtm , Diabolum alias reprafentans, fit ele&us , ut Chrijhim, qui fan&us, 
jujius , bonus ^ fapius fub agno adumbratus , referret. Contrariari Ltc 
videntur. Refp. Videntur. Non contrariantur. SapientiifimusDeus, 
qui plura , diverfa , imo oppofita fymbolice depingere intendit , 
fymbola quoque plurima , diverfa , oppofita eligit. Elucet quam 
niaxime ex piduris Meifice. Una vel paucse piduras haud fuffe- 
ciifeiit ad adumbrandum tot & tam diverfas %iffut Mefliae. Unde 
jam venit fub agno , jam fubleone, jam fub ferpente , jam fub 
hirco, eoque & ma(^ato & vivo. Agnus commode quidem filfit 
puritatem, manfuetudinem, patientiam Chrifti , fed non genus hu- 
manum peccatis corruptum, cui fubftituebatur, peccatorum ^vo-cpn- 
fi/pev, petulantiam ., fimilitudinem cum fpiritibus impuris. Sapieciti 

igitur 



Soiennis Expiatiomm Diei, 55 j 

'gkur coiifilio Numiiiis hirci , ut in genere deRinati in facrificia 
piaculariapublicaNuni. XXVlll. i^y. 32. 30. XXIX. 5. ir. 16, 1% 
22. 25. 28. 31. 34. 58. iic in ipecie in oninium maxime folenne 
facrificium piaculare coetus Lev. XVI. 7. ceu quod retulerat ve» 
rum piaculare fufcipiens, ferens, auferens omnes impuritates, pr^- 
varicationes omnes , omnia omnino populi peccata. Pidura mi- 
nus commoda liunc ad finem exftitilTet, vel columba aut turtur 
vel etiam agnus. Commodior longe hircus ad depingendum Spon- 
forem miffum in (imilitudine carnis peccati , qui cum facrificiapro 
peccato peccatum condemnavit Rom. Viii. 3. Certe Chrili:us birci 
inftar viliflime habebatur peccator & peccatorum patronus Mattb. 
XI. 19. peflime olerts, ceu potator vini Matth. 1. cit. Violator Sab- 
bathi Joh. V. 16. Blasphemus Matth. XXVI. 6^. Pfeudopropheta 
& PfeudomefTias , imo iit Daemon Joh. Vlil. 48. V^. Sub birco 
ohm cultus, faltem ut quidem arbitrantur. Queeritur 

§. 5o8. Vigefimo primo : Anfuffitus bujus diei y isque iiifart&ijji- 
tno , myjiiciis fuerit ? Refp. Utique fuffitus ordinarius in fandto erat 
myfticus. £rgo multo magis extraordinarius fimul in fandiflTimo 
talis. Extraordinaria ordinariis potiora ,funt. Quotidiana facrificia 
typi habent naturam. Multo magis folenni expiationi propria. Quae: 
vero ratio facrifi.iorum, eadem fuflitus. Si Myfterium hujus fuffi- 
tus tolUs, toilis fimul cultum, qui Deum decet. Tandeni reliqut 
adus & vafa in fandifl^mo Myfteriurp tenuerant. Ergo etiam thurr- 
bulum^um fuffitu. Tenuerant v. gr. fparfio fanguinis , ut ftatim 
dicemus, velum , ara , fancliflTimum. Queeritur 

§. Co^. Vigefimo fecundo : Qiia ergo Ai^haa-ti -TfvtvfjictriK^ fnffitm 
incenft geuevtilis ? Relp. Interceflio apud Deum , ut populo ifrael fit 
propitius, ut facra , quae ofFeruntur, fint accepta. Conftat/jmio 
ex locisScripturae, qualia funt Pfal. CXLl. 2. Firma, conftans fit 
Oratio mea , fuffimentum corani facie iua. Pfaltes VOCat preces fua* 
fiffimentum, Qiiare ? Sine dubio , quia fuflfimentum orationem re- 
fert. Suffimentum naturale non «vwcn/a coram Deo. Eft vero ora- 
tio. qu3e reae fe habet. Haec coram facie Dei certa eft conftans- 
^que. Dein Prov. XXVIl. 9. Oleum ^ fuffimentum exhilarabit Cor. 
^^ Svvcf,ixu hxc- vera funt de oleo Spiritus & fuffimento fpirituali 
Spiritus S. eft oleum Utitia Pfal. XLV. 8- in fe & eflfeaive. Pre- 
catio fidei, quae exauditur, animam reddit hilarem Joh, XVI. 22. 23;. 

C e c A Cia- 



964 Afyfierium 

Clarius conftat ex Novo Teft. Apoc. V. 8. PhiM aurea plencs fuffi- 
tuum, qu<z funi «* Tr^Qcnuxoi). rwv dyim Freces fan&orum. Conf, Apoc. 
VIII. -3. 4. Dein Luc. 1. 10. Totn multitudo populi preces fimdebat ex- 
tra hora fuffitus. Ergo quando fuffitus incendebatur , preces quoq^ue 
fundebantur. ^v^vyia. haec docet preces repraefcntatas fuide fuftita 
iiicenfo, in coeluni afcendente. Qiiod refpicitur Ad. X- 4« ^^'^ces 
tua afcendunt in confpe&um Dei fuffitus inftar. ConQiSit fecundo ex com- 
parationibus fuffitum inter & preces. Aromata minutiffime con- 
tufa, varia, thuribulo aureo contenta, igne facro coram Di^o in- 
cenfa , hinc in altum elata precum pontificialium egregise funt ii^ 
gurse, ut inferius docebit comparatio plenior. Q.u3Britur 

§. ^io. Vigefimo tertio : Anfujjitiis extraordinarius in fanBiffimo 
adumhret interceJJIonem Chrijiiad dexiram Patris exaltati, de quaKon^.VWl. 
34. I. Joh. IJ. I. 2. Hebr. VI f. 2f. Anvei-o interce/JIonem Chrijli in 
Jiatu exinanitionis, maxime in Jine vita ^ de qua Hebr. V. 7. Matth. 
XXVi. 38. 39. Luc. XXIII. 34. Joh. XVll. ? Refp. Prius nega- 
tur , polterius affirmatur, 

§. 611. Negationis rationes funt. Pontifex fuffiturus vefl:ibus 
vilis pretii, pedibus nudus, isque llans, hoftia piaculari pro popu- 
lo nondum oblata, fanguine nondum fparfo, hirco vivo nondum 
libertati dato nequit exprimere Pontificem Jefum Chriftum gloria 
coronatum, fedentem ad dextram Dei, Regem Ecclelise & mun- 
&it virtute fanguinis fui fufi, viventem in seternum. 

§. 612. At affirmationis : Pontifex Jefus Chriftus in diebus car- 
nis exinanitus , contemtus preces fundens ex anima triftiffima, ma- 
xime tempore emortuali pro fe & peccatoribus morte vicaria non- 
dum perlata commode fiftebatur ab Aharone diflo modo compa- 

rato. v.Hebr. V.7. Matth.XXVi. 38. 39. XXVII. 4^. LucXXilL 
34. Z6. Joh. XVII. 

§, ^13. Duo cum fpecie opponuntur. Primum : Suffitus in- 
cendebatur in fancSiffimo coram facie Dei velo remoto. E. fiftitur 
Cliriftus in ca'lo intercedens morte lata , vel, ut Apoftolus habet, 
velo carnis in morte ablato Hebr. X. 19. 20. Secundum ; Aromata 
incendebantur juvenco, facrificio piaculari, jam madato Lev. XVf. 
II. 12. 13. Ergo interceffio, quae pingitur, poft mortem eft intel- 
ligenda. Refp. Difficultates has agnofco. Minime tamen tanti funt 

valoriSa 



Solennis Exptatiomm DieL 3^f 

valoris , iit argumenta antecedente §. prolata. Infirmiora cedunt 

fortioribus. Dein refpondemus : Chriftus ante mortem precans 

corpore fuo nondum quidem erat in coelo, fed anima fide plena, 

unde exftat Joh. XV 11. i. Jefus fuflidit oculos ftios in cceitim dixitque : 

Vater! venit hora j Glorijica Filium tuum. v. 2i. B^go, ut omnes unum 

Jint ^ quemadmodum tu Pater in me, ^ ego iu te. Patrem fide tenue- 

rat fibi praefentiffimum Matth. XXVI. 39-42. Verum infuper eft : 

Chrillus precans in terris nondum plene mortuus , anima adhuc 

cum corpore unita. Attamen mortuo fimilh"mus. Anima erat tri^ 

fiijjima Iwf ^avaTa usque ad mortem. Matth. XXV I. 42. Exftiterat 

hdymicL in agone, ersit fudor ejus guttarum fanguinis injlar in terram defcen' 

Aentium Luc. XXII. 44.. Sanguis , in quo vita , raagna copia tum 

fiagellatione , tum crucifixione ex corpore ejus emanaverat. De- 

nique fateor juvencum Pontificis ante incenfionem fuifie quidera 

maCtatum, non tamen hircuni piaculareili pro populo. Hujus ma- 

xima habenda eft ratio. Juvencus nonnifi ma^Hiabatur, ut Aharon 

ad folennem expiationem pararetur dignus. Aromatum incenfio 

faciunda, antequam juvenci fanguis iii fandifliimum erat inferen- 

dus Lev. XVL 12- i^". Quaeritur 

§. 514. Vigefimo quarto : Quare juvenco maBato non Jlatim fan-' 
guis ejus in fanBiJJimum illatus fparfusque fuerit ? Intercejferat quippe in- 
cenjio aromatum v. 12. 13. iit birco ma&ato moxfanguis ejus illatus fpar- 
fusqne^ fuit. Refp. Ordine quem lex obfervat , commendatur gratia 
& efiicacia precum ex ardente veri Mediatoris mente pro facrificio 
piaculari, quod Aharon peccator facrificare debuerat, fufarum. Non 
prius Pontifici permilTum erat fanguinem juvenci fui in adytum co- 
ram facie Dei inferre, ac hic interceflione acceptus fadus. Clara 
videtur nota Pontificatus Aharonici infirmi, impuri, gratia eratcon- 
cilianda per fubmiifas fervidasque preces, Interceflione vero uni- 
ca fada erat copia & fanguinem juvenci in fandiifimo fpargendi , 
hircum & madandi & etiam exceptum fanguinem afpergendi. Sufl 
tecerat una precatio vaiida , non repetenda. 

§. ^7. Inquirendum nunc in Myfterium fanguinis excepti fpar- 
fique. Quando vero jura utriusquefanguinis, juvenci &hirci,quaj 
delcribuntur V.14. 15. conveniuntjConiundim fcrutabimur. Quae- 
•ntur 

C c c 3 §. 616, 



■*** 



366 Afyftermm 

§. 6i6, Vigefimo quinto : .Qim Atjxucrif 'uvivixAtinyi fanguinb M&i? 
Myfticum enim eilc Chriftiani omnes fatentur, atque etiam ex fu- 
pra diflis conflat. Refp Sanguinem Chrifti notat, ut fcire licet ex 
pluribus locis Novi Teft. qux fayiguitiis Jefii CbrijH cum allufione ad 
fanguinem vidimarum mentionem faciunt , fpeciatim iis , quae fe- 
quuntur. Rom, 111. 2^. Deus filium propofuit /AaW^iei» infide ev rS 
«t;T« i'/jU04T/ in fangiiine non juvencorum & hircorum , qui coram 
propitiatorio fparfus, fed ipfius Chrifti. i. Petr. I. 2. ^cc)nia-fj.o; olif^a., 
TOf AfperjiD ' fangninis Jefu Chrtjli. Hebr. XII. 24. Vos accejjiflis ad fan- 
gtmem nfperfjoiiis meliora loqucntem prtcAhek. Alius fanguis non ita 
folenniter Iparfus, ac diclus in fandiflBmo. Hic quoque optima bo- 
na locutus crat, dederatque Ifraeli fideli. Quare fingulariter intel- 
IJgendus is eft, Hebr. XIII. 12. Jefus tit fan&ijicaret populum h<i t« 
i^/a xtfAuTo? per proprium fanguinem extra portam pajfus eji, Gonf. IX. 
13. 14. Speciah°us notat animam Chrifti ; Hoftia fcilicet tota retu- 
krat totum Chriftum, conftantem corpore & anima. Quando 
hoftia madabatur , corpus adeoque a fanguine feparabatur pidu- 
lam habemus feparationis corporis & animae Chrifti. Cadaver ho- 
ftige aliter tradlabatur ac fanguis ejus. IJlud non ferebatur in fan- 
diflimum , exportabatur extra caftra ac ibi comburebatur Levit. 

XVI. 27. Solus fanguis in adytum erat illatus. Alia fata niemo- 
lantur corporis & animae Chrifti. iJIud bafta laceratum , a cruce 
ablatum , fepulchro ac ftatui mortis erat commiflum. At anima 
corpore relido paradifum five coelum intraverat, eratque fingula- 
riter in marm Dei , uti conftat ex hiftoria evangelica Luc. XXIII. 
43. 46, ^3. ^o. Undein ficris ceu phrafes aequipoUentes occurrunt, 
fanguinem effiwdere pro peccatorihus Matth. XXVI. 28. I. Pet. 1. 18. 
19. Eph. 1. 7. & dein ammam dare V. Mattb. XX. 28. Joh. XX. 
12. ig. Conf. Jes. Llll. lo- Sine dubio Chrifti anima pars excel- 
ientior erat quoque typice depingenda. Typus convenientior ani- 
mse, fi fanguineni excipis, non datur. Huc apprime facit Lev, 

XVII. 12. VQ^ anima carnis efl in fanguine , fanguine deficiente defi- 

eit vita' corporis, Commode huc faciunt verba Abarb. in Com- 
ment ad Lev. XVIL 11. pag. 254. c. 2. m. nDTDn hy\£f m njnt 

S^ nss^^T 13W nnn ntrai nannn «]ia n>n'i ui^^p m d-i« anipv 

t\2 m^wm. mmn m^n m&ia nanon an mnn ^^i^^pi^n hv^n 

nnn 



Soknnis EpdpMomm Dief. ^67 

•»3-1 i^npnS CD"i« ^31' «^ »3 m:i mr\ m:^ cm^?n t^fij nnn 

C3"in (^fc^ O fi^SJn S« On^na ^^IOD £cr<;<r tmndattm ejl homini 
ff/itunj , «^ oferat oblathnem fuam in ara fitque corpus animalii ^ cotq 
ejus loco corporis & carnis ejtts , cujus eji oferre $ At fnnguis bejiiigprop^ 
ter animam vivam qu£ in eo loco anim<& hominis } Anima er^o pro mi' 
ma. Nequit enim homo quidquam palpabile, quod ita refpondet anima » 
oferre . fifanguinem excipis. Quasritur 

§. 6" 17. VigeflplO fexto : Quodnam Myjlerium fanguinis fparfioni, 
eique o&ava vice repetita , femel fupra propitiatorium ^ fepties coram eo a 
parte orientali arca in fanSiJJimo infit. Refp. Queeltio Con(i"at V. mem- 
bris. Ad fingula refpondebimus. Prirno ad primum. Saiiguinis fparfio 
fiftit mortem Chrifti vicariam praefentatam , ut vis ejus vergeret ad 
reconciliationem fandi Dei & remiflionem peccatorum , licuti ex 
Q. XXV. clare fluit. Dein adfecundum. Unica fparfio, quae fupra 
propiciatorium , quod quoque fanguis tetigerat, ac fparfionibus re- 
liquis praEceflTerat. fiftit lytrum animaeChrifti Deo judici femel prae- 
fentatum , quod ftatim acceptum, in sternum validum , quodque 
thxTfAOf pro peccatis totius mundi eft , declaratum. Paulus hinc 
Rom. II {. 2S. Deus propofuit Jefum Chrijium /AotWp'9v in fafiguine fuo 
C typicum hilafterium afpergebatur fanguine beftise ; At antitypi- 
cum fanguine Chrifti proprio ) ad demonftrationem jujiitids, propter rc' 
mijfionem peccatorum antefaliorum fub V, Tejiamento non folum in po- 
fterum faciendorum. Unica hsc fuperior fparfio fundamentuni 
fparfionum inferiorum vel applicationis fruduum mortis Chrifti ad 
falutcm peccatorum. Infuper ad tertium. Septem hae inferiores fpar- 
fiones fanguinis , qui in pavimentum delapfus erat, fiftunt praeco- 
nium mortis Chrifti & meritorum ejus gratiofiffimum perfeclini- 
mum per omnes Ecclefige periodos , peccatoribus facicndum in ter- 
ris. Praterea ad qnartum. Sparfio facla converfa Pontificis facie ad 
Deum docet Tra^^via-ictv Pontificis Jefu Chrifti , qui ipfe animam fu- 
am judici Deo propofuerat pro vita hominum accipiundam. Ulti- 
mo ad quintum. Sandiflimum fiftit coelum fummum , Dqi judicis 
palatium, vel , utexftat, fiebr. iX.24. Jefus Chrifius cum fanguinc 
ilio in coelum ipfum intravit ad apparendum nunc in confpedu 
Dei pro nobis. Quaeritur 

§. 61 8. Vigefimo feptimo : An fparfiones memorata referant Pon^ 
iificem Jefiim Chrijium fedentem in thrmo Majejiatis ac intercedeutem pra 



56S Afjjlerium , 

homimhm ? Refp. Minime. Sparfiones enim hae fadae funt a Pon- 
tifice ftante 3 viliores veftes geftante , ante dimiflionem hirci vivi. 
Vid. quoque Qudifi. XXIII. Occurrit Sponfor, qui prEefentata morte 
fua vicaria gratiam judicis pro peccatoribus petit. Antitypus crgo 
quaerendus in Chrifto ftatim poft mortem ante exaltationem coram 
Deo comparcnte Luc. XXlll. 43. 46. Quaeritur 

§. 619. Vigefimo oclavo : jQuid myflice fignificet effe&us Levit, 
XVI, 16. Et expiet ita fmi&um illud ah immunditiis FiHorum Ifrael ^ a 
defe&ionihns eorum , ab omnibus peccatis eortim ? Refp. Myfterium hoc 
ex didis patet. Praefentatus languis Chrifti ftatim Deum cum ho- 
minibus reconciliavit. Hofies exifientes reconciliati fumus cum Deo per 
mortem Filii Dei. Rom. V. 10. Deus erat in Chrifio mimdum fihi ipfi re- 
concilians, non imputans iis peccata eorum. 2. Cor. V. 19. In Chrifio ha- 
hemus redemtionem per fanguinem ejus , remijfmiem peccatorunf, Chrifius 
itafa&us efi lhot,TiA,G? pro peccatis totius mundi I. Joh. II. 2. cujuscun- 
que fpeciei & gradus, Fihi Ifrael certi funt de remiftione omnium 
peccatorum in ipfo coelo fad-a. Quaeritur 

§. 620. Vigefiino nono : ^iis antitypus verhorum. Lev, XVI. 
1 6. b. Et fic faciet tentorio co)n)entus hahitanti cum illis in medio immun- 
ditinrum eorum, V. Exeg. 269 - 278. Refp. Quemadmodum fan- 
dinimum coelum, ficlLindum Ecclefiam, fpirituale tentorium Dei, 
quod inhabitat i. Cor. VI. 9. 2. Cor. VI. 16. refert. £ft & hoc im- 
purum coram ocuhs Dei. i. Joh. I. 7. II. i. Unde indiget fangui- 
neChrifti, quo expiatur puigaturque. Fit vero haec expiatio & 
purgatio in Ecclefia, quemadniodum in coelo. Unica fparfione fu- 
periori confirmabatur valor tCternus fanguinis Jefu Chrifti effufi. 
Confirmabatur ejus applicatio per omnes Ecclefiae Periodos fepteni 
aliis inferioribus fparfionibus. Myfterium fparfionum contra veluni 
ex Decreto Ecclefise Judaicae faciundarum ideo omittimus , quod 
conltitutiones humanae lignificatione fpirituah careant. Quaeritur 

§. 621. Trigefimo de myfterio verborum v. 17. Ullus autem 
homo non erit in tentorio Conventus , quando ille intrat ad expiandum in 
fan&o , usque dum is exit ^ expiaverit pro fe ^ pro dumo fua ^ pro 
ioto Ifrael. vid. Exeg. §. 278 - 28 T- Refp. Lex hcec manifeftat uni- 
cum nonnifi efle Mediatorem Deum inter & homines , qui fe de- 
dit \viiKvr^Qv pro ommhus i. Tim. II. 5. 6, £x pofterisAdaminullum 

pror- 



Solemis Expiationum DieL 369 

prorfus efife, qui *n&3 redewtionis pretitm folvere queat. Trater redi^ 

mendo non redimet virum y Non dabit Deo nOD expintionem ejiis. Pre- 

tiofms namque eji JinS pretinm redemptionis aninu eoriim. Pfal. XLlX. 

8. 5;. Non in ccelo iplb , non etiam in Ecclefia dari, qui peccatores 

expiet, reconcilietque cuni Deo, imo nequidem, qui Myiterium 

Expiationis introfpexerit , nec qui queat dirigere. Omnes Adami 

pofteros extra ftare & fupplices gratiam & mifericordiam per Pon- 

tificem Jelum quccrere, exfpedare ; Confilium pacis nonnifi eife 

Dn^JJ:' \i2 interdttos, Jehovam & verum Pontificem, Angelum in- 

terpretem , qui redemtionem Jeliovae praefentaverat. Quarehicdi- 

xerat ; B^dime ilhim , qno mimis m foveam defcendat. Inveni ( enim } 

nSD AuT^ov redemtionis (fuae). Pontifex Aharonicus erat homo, qui 

quidem typice expiaverat in fandifl^imo &fando, quique ceu pec- 

cator indiguerat expiatione pro fe, fed qui repraefentaverat verum 

Pontificem hciv^^(.)7^ov fandum , a peccatoribus reparatum, cui aliter 

non neceflTaria erat redemptio , quam ut abfolvatur a peccatis ge- 

neris humani ipfi injectis , fanguine fuo pretiofo fufo. Notanduin 

etiam fingulariter introitum nonnifi proniberi usque ad fadam ex- 

piationem. Hac vero fadta liberum fuifle aditum ad Deum. v. Eph. 

II. 13. Niim vero vos in Chrijio Jejit ^ qtii aliqiiando eratis prociil ^ pro- 

pinqtti fa&i ejiis in fangtdne Jefu Chrijii. Conf. Hi. 12. Rom. V. I. 2. 

Col. 1. 21. Hebr. X. 19. 20. IV. 14. 16. Qiiaeritur 

§. 622. Trigefimo primo : Qua Jit ratio antitypica altaris fujjitus 
expiandi, ptirgandi, fan&ifcandi ^ qiiidem faBis jam fparjionibiis in fan- 
Bijjimo ^ infan&o , dando fanguinem fttper quatuor ejtis corntia , fepties 
fpargendo. V. Lev. XVI. ig. 19. Refp. Deo per unicum iacrificium 
Jelli Chrirti plene reconciliato , Ecclefiae gratiam eapropter per 
omnia off rri & dari fecula ; Speciatim optimum, quem teftamur, 
cultum , preces ipfius indigere expiatione , purificatione , fanctifi- 
catione, ceu quas magnam partem conftant deprecationibus pluri- 
moruni , variorum , graviorum peccatorum , quae quoque aliis la- 
borant defedibus & infirmitatibus. CeremoniiK his vero fiftitur, pro- 
mittitur, datur reatus ablatio , fordium purgatio , fanftitatis dona- 
tio, virtute fanguinis Chrifti per omnes quatuor mundi plcigas, om- 
ni loco & onini tempore. Hinc fideles fpem habent cultum non 
foreirritum, deteftabilem, quin gratia Jefu Chrifti gratum accep- 
tumque, infirmum licet. Qiiaeritur 

D d d §. 623. 



370 Afyftermm 

§. 62,3. Tricefimo fecundo : Quid figmjicet ordo ijtixta qiiem hir- 
xus viviis noH prius adducendus,, ut dimittatur , quam ahfoluta fayi&ijjlmi , 
fan^i ^ altaris fuffitus expiatione V. 20. Refp. Circumftantia haec ma- 
ximopere cit tenenda. Nam clare docet (tatum vitae & Jibertatis 
hirci Vivi a morte focii & vi expiationis fadae eflfe arceffendum, ut 
.cognofcamus ftatum exaltationis vitae & libertatis Jefu Chrifti elfe 
fundatum in morte ejus & hinc fafla reconciiiatione Phil. II. 6 - 12. 
Luc. XXIV. 2^. Antea morti tradendus propter peccata , poftea 
ad vitam excitandus, ut jufti declaremur Rom. iV. 25. Imperfedio, 
quse typis inefte folet , non permilerat , ut idem occilus hircus ad 
vitam refufcitaretur. Nihilominus ftatuit ihpientiftimus legislator, 
ut ab initio ambo hirci piaculares effcnt pro populo, aker non fo- 
.lum mqrtem pro populo obiret kd & morte fua expiaret focium, 
liberaretque a reatu prius adjudicato & binc morte. Quare prae- 
ftitis omnibus pr^cftandis alter hircus wz/wcoram Deo manifrat con- 
ititutus, ut cum folennitatibus libertati redderetur. ISt ob Ibm- 
niam perfedionem , quae in antitypo , idem , qul mortuus , qui 
•Deum glorificavit, nos fandificavic, revixerat, ut in aeternum glo- 
riofe viveret. Quacritur 

§. ^24. Tricefimo tertio : Annon huic myflerio contrarientur , quct 

feqmintnr v. 21. fcil. ^^ngoB-ia-U , confeJJIo peccatorum , impoftio peccatO' 

rum in caput hirci hujus. Si vero non contrariantur , quodnam ceremO' 

niarum harum Myjierium ? Refp. Quoad primum. Non contrarian- 

tur. Utique fi fecuta fuifiet hujus hirci mors ex fententia Dei My- 

fterium , quod fignificatum eft, nullum. At manferat vivus, no- 

tanter dicitur 'nn vi^vus ille , dimittebaturque in libertatem. Si pec- 

cata hirco huic, ut hoftiae piaculari fuiffent impofita , certo male- 

diftioni & morti traditus fuiflet. Qiioad fecundum : Peccata itaque 

vi oppofitipnis erant capiti hirci vivl impofita * ut, ceu jam expia- 

tus,& absque vi malediaionis auferret extra confpedum Dei. Qua- 

re V. 22. legitur : Portabit hircus hic fupra fe omnes perverjitates eorum 

.ad terram excijionis. Non luendum ipfi pro peccatis impofitis ; Non- 

-nifi ferenda erant ad terram excifionis , in qua nulla eorum recorda- 

•tio. V, Exeges. §. 341 - 367. Quasritur 

§. 62^. Trigefimo quarto : Quid notet Azazel, ad quem hircus 
vivus dedu(ftus v. %6. Dcfertum v. 2t. 22. Terra exciftonis v. 22. Refp. 
«vvcia^iict. typi poftulat, ut intelligam Chriftum redivivum, gregi red- 

ditnm 



Soiennis Expiatiomm DkK 371 

ditum efTe, vivere cum grege & hunc certum faccre de omnimod» 
remiffione peccatorum , nullam eorum effe memoriam. y, Myjl. 
Qua^rt. XXXil]. Quaeritur 

§. 626. Tricefimo quinto : .Qttem refej-af vir opportmi iemporiss 
hirci dux v. 21. ? Refp. Non clare liquet. Exiftimaveram quidem- 
fignificari ipfum Sponforem v. Exeg, Por. VIIL §. 3^7. Sed nunc 
cogitata hsec non placent. Videtur contrariari elegantiae pidlurse 
divinae. Hircus ipfe fiflit Chriftum. £rgo duxafiud quid. Dein 
virhic aditringitur ad lotionem , qua Chriftus non indiget v. 26. 
Incidit nunc annon redius intelligamus Mimjiros Evangelii , qui fc 
viros gerunt, qui pra^dicant Chriftum , maxinie redivivum, in ple- 
na hbertate & gloria, idque temporibus opportimis propriis i. Tim. 11. 6^ 
& qui ob infirmitates & peccata fua commiferatione Dei indigent , 
ut purgentur. Quseritur 

§. 627. Tricefimo fexto : Quodnam Myfterium v. 23. Etintra- 
bit Aharm in tentorium Convetitus ac exuet vefies lineas , qnas induerat §■ 
quando intraverat in fan&mn illud^ ^ relinquet eas ibi ? Refp. Chri" 
ftus opere falutis per PaflJiones perado & excitatus in aeternum re- 
linquit itatum exinanitionis , ceu veftem vilem deponit, induit ve* 
ro gloriam aeternam ac in throno Majeftatis in coelis fedet. v. Exeg, 
§• 377- Quaeritur 

§. C2%. Tricefimo feptimo : Quse AwA«(r/f TmviJ.Amv, v. 24. b^ 
Lavabit quoque caiiiemfnam aqnis in loco [an&o ^ pofiea induet vejies fuas ? 
Refp. Confummato Minifterio expiationis Aharon lavando carnem 
fuam Pontificem verum glorificatum proprie referre nequit. Sem- 
per puriflimus lotione haud indiguerat. Qui in coelo puriiieat, ip- 
fe imf)urus non eft. Talia luculento teftantur de imperfedione 
Pontificatus Aharonici v. Exeg. §. 378. p. 6. Porisma vero 4. ex 
immero obfervationum moralium potius t% quam vere typicarum^ 
V. ibi Notam in fine §. cit. Quasritur 

§. 629. Tricefimo odavo : An & quis fenfus myfticus lateat 
in^ verbis Lev. XVI. 24. Ex hinc prodibit ^ faciet Holocaufium fuum 
^ Holocaujium populi ^ expiabit pro fe ^ pro populo. Vid. Exeg. §. 
278- 28T' Refp. Eftmyfticus ex generalibus, quae prsemiflTa funty 
argumentis. Ipfum vero Myfterium non ita clarum , maxime hac 
cx caufa!, qupd expiatione per fanguinem juYenci& hirci jam fada 

DdH 2^ denuo 



570 Jfjfterium 

§. 623. Tricefimo fecundo : Quid fignijlcet ordo ,juxta qiiem hir^ 
xus vivus Tionprius adducendus,. ut dimittatur ^ quant ahfoluta fan&ijjimi , 
fan&i^ altaris fuffitus expiatione V. 20. Refp. Circumljantia hsec ma- 
.ximopere e(t tenenda. Nam clare docet (latum vitas & libertatis 
hirci vivi a morte focii & vi expiationis fada^ efle arceflTenduni, ut 
,cognofcamus ftatum exaltationis vitse & libertatis Jefu Chrifl:i effe 
fundatum in morte ejus & hinc fada reconciliatione Phil. II. 6- 12. 
Luc. XXIV. 26. Antea morti tradendus propter peccata , portea 
ad vitam excitandus, ut jufl:i declaremur Rom. iV. 25. Imperfedio, 
quae typis ineflTe folet , non permiferat , ut idem occiiiis hircus ad 
vitam refufcitaretur. Nihilominus flatuit iapientiflimus legislator, 
ut a,b initio ambo hirci piaculares effcnt pro populo, alcer non fo- 
-lum mqrtem pro populo obiret fed & morte fua expiaret focium, 
liberaretque a reatu prius adjudicato & hinc morte. Quare prae- 
■ftitis omnibus pr?eftandis alter hircus -yiw; coram Deo manierat con- 
ititutus, ut cum folennitatibus libertati redderetur. ht oh Ilim- 
,mam perfedionem , quae in anritypo , idem , qui mortuus , qui 
.Deum glorificavit , nos fandificavit, revixerat, ut in seternum glo- 
riofe viveret. Quacritur 

§. ^24. Tricefimo tertio : Annon hnic myjierio contrarientur , qu<t 

fequuntnr v. 2i. fcil. ^^n^oB-ierlcc , confejjio peccatorum , impofitio peccatO' 

rum in caput hirci hujus. Si vero non contrariantur , quodnam ceremo- 

niarum harum Myjierium ^ Refp. Qxxo^di primum. Non contrarian- 

tur. Utique fi iecuta fuiffet hujus hirci mors ex fententia Dei My- 

fterium , cjuod fignificatum eft, nullum. At manferat vivus, no- 

tanter dicitur »nn vivus ille , dimittebaturque in Hbertatem. Si pec- 

cata hirco huic, ut hoftiae piaculari fuiflent impofita , certo male- 

diftioni & niorti traditus fuiflfet. Qiioad fecundum : Peccata itaquc 

vi oppofitipnis erant capiti hirci vivi impofita * ut, ceu jam expia- 

tus,& absque vi maledidionis auferret extra confpedum Dei. Q.ua- 

:ie V. 22. legitur : Portabit hircus hic fupra fe omnes perverjitates eorum 

.ad terram excijionis. Non luendum ipfi pro peccatis impofitis ; Non- 

-nifi ferenda erant ad terram excifionis , in qua nufla eorum recorda- 

-tio. V. Exeges. §. 341 - 367. Quaeritur 

§. 62,'), Trigefimo quarto : Quid ndtet Azazeh ad quem hircus 
vivus deduflus v. 26. Dcfertum v. 2i. 22. Terra excifionis v. 22. Refp. 
«•vv«cp£/£t typi poftulat, ut intelligam Chriftum redivivum, gregi red- 

ditum 



Soknnts Expktionum Dieu 371 

ditum cflTe, vivere cum grege & liunc certum facere de omoimoda 
remiflione peccatorum , nuUam eorum effe memoriam. v, MyJ}. 
Qua^rt. XXXiU. Quaeritur 

§. 626. Tricefimo quinto : Qtiem refa-at vir opportmi temporiss 
hirci dux v. 21. ? Refp. Non clare liquet. Exiftimaveram quidera' 
fignificari ipfum Sponrorem v. Exeg, Por. Vlll §. 3^7. Sed nunc 
cogitata haec non placent. Videtur contrariari elegantiae pidlurae 
divinae. Hircus ipfe fiflit Chriftum. Ergo duxahud quid. Dein 
virhic adftringitur ad lotionem , qua Chriftus non indiget v. 26. 
Incidit nunc annon redius intelligamus J/zwj/?m EvangeB ^ qui fc 
viros gerunt, qui prcedicant Chriftum , maxime redivivum, in ple- 
na hbertate & gloria, idquQ temporihus opportunis propriis r.Tim. 11.6^ 
& qui ob infirmitates & peccata fua commiferatione Dei indigent , 
ut purgentur. Quaeritur 

§. 627. Tricefimo fexto : Quodnam Myfterium v. 23. Etintra'- 
hit Aharon in tentoriwn Conventus ac exuet vefles Hneas , quas induerat§: 
qUando intraverat in fan&um illud^ ^ relinquet eas ibi ? Refp. Chri- 
ftus opere falutis per Pafllones perado & excitatus in aeternum re- 
linquit itatum exiiianitionis , ceu veftem vilem deponit, induit ve- 
ro gloriam geternam ac in throno Majeftatis in coelis fedet. Vr Exeg* 
§. 377- Quseritur 

§. Cz%. Tricefimo feptimo : Quae Aiihc^m •Trviuy.ctrm}} v. 24. L 

Lavahit quoque carymnfuam aquis in loco fm&o ^ pojiea induet vejles fitas .^ 
Refp. Confummato Minifterio expiationis Aharon lavando carnerrj 
fuam Pontificem verum glorificatum proprie referre nequit. Sem.* 
per puriflimus lotione haud indiguerat. Qui in coelo purifieat, ip- 
fe impurus non eft. Talia luculento teftantur de imperfedione 
Pontificatus Aharonici v. Exeg. §. 378. p. 6. Porisma vero 4. ex 
numero obfervationum morahum potius elt, quam vere typicarumv 
V. ibi Notam in fine §. cit. Quaeritur 

§. 62% Tricefimo odavo : An & quis fenfus myfticus lateaC 
in verbis Lev. XVi. 24. Ex hinc prodihit ^ faciet Holocauflum fuum 
^ Holocaujium populi ^ expiahit pro fe ^ pro populo. Vid. Exeg. %, 
278- 285. Refp. Eftmyfticus ex generahbus, quae praemifla funt> 
argumentis. Ipfum vero Myfterium non ita clarum , maxime hac 
ex caufa!, quod expiatione per fanguinem juvenci & hirci jam fadJi 

Ddd * denuo 



372^ Alyfterium 

denuo alia memouetur. "HT^f^ot expiationis typicas , quae toties re- 
jpetenda, docetur. Holocauftum Pontificis fiftit Filium Dei Ponti- 
hcem perado opere redemtionis integrum , laetum , facrum gloriae 
Patris & faluti peccatorum. Vivit nonnili Deo Rom Vlil. lo. Ett. 
Holocauftum vivum. Holocauftum vero populi repraGfeutat re- 
demtos Deo in Chrijio Jefu Domino nojiro vivos. Rom, VIII. ii. Exhi- 
bentes corpora hojiiam vivam , fan&am , gratam Deo, Rom. XII. t. Qui- 
bus Holocauftis expiatio femel fa5a coniirmatur ac applicatur. 
Quaeritur 

§. ^30. Tricefimo nono : De Myfterio verborum v. 2ir. AJi' 
pem hujus facrifcii pro peccato incendet in ara, V. Exeg. §. 38<^ - 390. 
Refp. N.on una eft mens. Explicatur de intenfidima & conftantiffi- 
ma Salvatoris jam confummati voluntate fervandi fuos, qua ipfe vitn 
meriti iui electis applicans indefinenter pro iisdem intercedit. Ra- 
tio haec datur , quod oblatio vel incenfio fequatur fparfionem fan- 
guinis in fandtiffimo, id eft, reprsefentationem Spiritus Chrifti hu- 
mani & meriti jam impetrati. Dubito , num ftringat hasc ratio ex 
ordine fumta. Obftare videtur combuftio cadaverum v. 27. incen- 
fione adipis adhuc pofterior , quas tamen adhuc demonftrationeni 
juftitiae Dei contra peccata fiftit. Quare & madatio & fparfio & 
incenfio adipis & combuftio cadaverum concurrunt ad expiationem 
peccatorum. Male itaque adipem comburendum explicari de affe- 
dibus carnah'bus vi fervoris divini confumendis. Vid. Ainsworth in 
in Lev. IIl. 9. & Exeg. §. 390. Quaeritur. 

§. 6:^1. Quadragefimo : De fenfu fpirituaULegis v. 27. Juven- 
cum vero facrifcii illiiis pro peccato ^ hircurn quoque facrijicii illius pro 
peccato , quorum fanguis illatus fuit ad expiandum in fanSfo , educat ex^ 
tra cajira ^ comburent igne pelles eorum ^ carnem eorum acjimum eorum, 
V. Exeg. §. 398 - 406. Qui clare aperitur Hebr. XIII. 11. Qiiorum 
ammalium pro peccato fanguis per Fontificem in fan&a illatus erat , illonmi 
corpora comhurebantur extra cajira ; Aiq ideo 'q^ Jeftis, iit fan&ijkaret pO' 
pulum proprio fanguine s^m t?"? ttJajj? extra portam pajfus eji. Piura ill 
porismatibus ad h. v. in Exeg. §. 406. 

§. <?32. Quadragefimo primo: Quodnam durationis hujus ex- 
piationis Myfterium : Et erit vohis Jiatutum feculare. v, 29. Refp. Uti 
iVliaronica expiatio durabat per feculum osconomice Mofaicas tan- 

deni 



Solemis Explationum Dier. 373 

dem fiiiiendaj ; Sic vera Pontificis Filii Dei per oeconomiam regni 
ejus nunquam finiendi. £ft enim fanguis jeiu Uditli, quo Tejh- 
Jhmenttim ahjhlute ^uyniim corroboratum elt. Hebr. XUl. zo. 
QLiaeritur 

§. ^33. Qnadragefimo kcundo ^e Mj;/lerio teniporis kijus fohu 
nis expiationis, qiiod incidii in tmicam diem ^ quidem decimani in initio an^ 
ni politici nienjis Tifriy quodnam illud fit. Lev. XVI. 2$. Exod. XXX. 
lo. Lev. XXIII. 27. XXV. 9. Num. XXIX. 7- Curati.^ime ergo 
hoc tempus definitum erat. Quare hic dies notanter audit dies 
CDmDDn prorftas infignium illarum expiationum & penes Judseos xojt 
i^ox>iv anv dies.Re[p. Mylterium unicte Diei fatis clarum e(t & docet, 
unica die peccata efTe Iv ^uvdfA.si tollenda. Qiio rede refertur pro- 
miffio Zach. ill. 9. I{emovebo iniquitatem terriC hujus "infc5 CDV2 die 
nno. Quo tempore cruci affixus, languis in fanctiflBmo illatus, opus 
reconciiiationis fubfiiantiaiiter confummabatur 2. Cor. V. 19.21. 
Jefus per proprium fanguinem \n hn^di intravit diuvUv xJTpcoa-iv ev^of4,(voe 
iCternam redemtionem inveniens Hebr. IX. i2. Unde morti proximus 
exclamaverat : Confummatum eji Joh. XIX. 30. Profedo dies judicH 
^ grati^ , fi quis unquam illudris. Pater filio non pepercit, ut 
parceret peccatoribus. 

§. 634. Non ita clarum Myfterium diei decima in imtio novi anni. 
Accommodatius non habeo, quam quod indicetur reconciliatio ge- 
neris humani ab initio novae oeconomiaB Meflianac, pauco interjecto 
tempore facla. Decem accipio pro tempore exiguo, utGen.XXIV. 
5^. Amos. V. 3. VL 9. Apoc. II. 10. Affi&io decem diemm, quas cito 
tranfit. £x quo oeconomia Mefiiae illucefcere incepit fcil. a diebus 
Johannis usque ad mortem Jefu Chrifti decem dies five exiguum 
interlapfum eft tempus , n3i^'n 'D' dies rejipifcentica in quibus Jo- 
hannes & Chriftus refipifcentiam prsedicarunt , quales, teftantibus 
Jud^is, intercurrerunt inter initium anni & folennitatem expiatio- 
nis. Qu33ritur 

§■ <^3T- QLiadragefimo tertio de fenfu fpirituali officiorum ; Ajp- 
getis animas vejiras ^ nullum opus^facietis. Lev. XVi. 29. quae femel 
ac iterum repetuntur. Refp. I3ocet clariflime, non alios fpem habe- 
re remiiTionis peccatorum gratiofse, quam poenitentes , fideles, cul- 
tui divino vacantes v. Jes.^I. 16- 19. Luc. XXiV. 47. Ad. \l. 38. 
Xlil. 39. iieb. V. 9. bua:ritur 

^ D d d 3 §■ ^3^' 



374 yUjftmum 

§. 6'i6. Quadragefimo quarto de myfterio Legls : Incligem ^ 
peregriuuF, qiii peregriitatur in medio veftrwn Lev. XVI. 29. Refp, Om- 
nep reiipifcentes, credentes, obedientes , Deiim colentes non folum 
ex Jada:is , fed & Gentibus adii participare de reconciliatione & 
remiffione peccatorum 2. Cor. V 19. AlT. X. 34. 3^. Rom. UI. 22. 
X. 12. Peregrinus, qui refipilcit, credit, veniam peccatorum acci- 
pit. Non item irrefipifcens, infidelis , hypocrita , licet fit Pontifex , 
imo licet Apofi:olus, ut Judas. 

§. 637. Myfterium , quod Lev. XVl. 30. clarum efl: ex Exeg. 
vid. §. 444. vid. quoque fupra Qu^Il. XXViii. §. 629. 

§. 638. Myfl:erium , quod fpedat Lev. XVL 31. 3'3. vid. in 
Exeg. §. 4^5- 

§. 539. Vide quoque IVlyfterium in Exegefi §. 473. 

§. 6^0. QLiandoquidem myflerJa ex Legibus Exod. XXX. 10. 
& Lev. XXlil. 2f)- 34. jam notata funt ad Lev. XVL hic fuper- 
fedeo. Quseritur 

§. ^41. Qiiadragefimo quinto de myfterio Lev. XXV. 9. 10. 
Et facies i iit perjhnet buccma clangoris fi'a3i in meyife feptimo ( die ) de- 
cima. menfisf t i^i die ( infignium ) illariim expiationum fi&a , ut perfonet 
buccina per totam terram vejfram, Et fan&ifcabitis ammm quinqtiagefi" 
mum ^ proclamahitis lihertatem in terra omnihus inhahitatoribus ejus. 
Juhilcumi hoc erit vobis ^ redihitis quisque ad f&ffeffionem fitam ^ quis^ 
que adfamiliam fuam revertemini. Sequens videtur fundamentum hu- 
jus folennitatis. Datur quidem expiatio annua peccatorum totius 
populi Dei , cujus per omnes dies Novi Teftam. participes evadent 
omnes refipifcentes, credentes in Dto quiefcentes. Attamen ex- 
fpeftandum eft tempus illuftrius ipCs ultirois felicibus N. T. diebus 
pofterius ( qiiippe Jubilseum immediate celebrandum poft feptimum 
Sabbatifmum ) ac longe Isetius , quod primo voee jubila ex fenten- 
da fynedrii fuperioris, dein omnium communi per totam terram fo- 
nabit, plenilfima gratia omnibus fine difcrimine nationis conferen- 
da, tollenda, qu^ adhuc fupererat, insequalitate divitum, pauperum» 
herorum, fervorum, teftato mutuo erga omnes effufiflSmo amore» 
lervis in plenam miffis libertatem , reftituta poffeflione v, Ixeg^ a §» 
5 18- 537' maxime porismata in§. 538. Qi]3eril;ur 



Soknnis Expmtionum DitL ^yf 

§. 6^1. Quadragerimo fexto de fenfu myftico Le^is plenioris 
Num. XXIX. 7-12. Qjnoruni AilAo-tr/? ^^57^«^/«« jam lupra efl li- 
gnificata , eam nunc mitto. HircuS ille piacularis ]ehov& Lev, XVL 
9. eft omnium prgecipuum facrificium , referens Cbriftum manife- 
ftatum in limiiitudine carnis peccati , veram hoftiam , qua peccata 
mundi erant expiata. Reliqua hujus diei facra integra , plurimum 
Holocaufta , ex pecore bovino , arietino , ovino cum fertis , oleo , 
thurefale, libaminibus proportionatis, ceu CD^flDlD adcUditia^ fiftunC 
Chriftum in fidelibus , Hberis a peccatis malitiae , finceris , omnium 
claflium, paftorahs, politicae, gregarise, ardenti amore , in Spiritu 
S. precibus , moribus & juxta menfuram ;t;<»?/(r/x«Twv , quam quis- 
que habet, verbis bene fahls fe totum tradere,. paratumque effe , ut 
fit patri gratus cibus, potusque usque ad niortem, quo ita paftioneB 
in propria carne latae per pafiiones in carne fidelium fuppleantur, 
fintque patri w \vmUay. Fideles omnium ordinum & Sacerdotes 
& facrificia fpiritualia efte liquet ex i. Pet. I/. y. 9. Pfaim LI. 15^0 
Speciatim Holocaufta Rom. XI I. i. Ferta Pfal. CXLI. % Malach. 
L II. inEpift. Judaev. 20. 2. Cor. II. 15. 16. Rom. XV. 16. Marc. 
IX. 47. 50. Libamina 2. Tim. IV. 6. 

%. 643. His prsemiffis tuto pede progredimur ad comparationes 
typum incer & antitypum in illuftri, quod tradamus, themate. Com- 
parationes hae hunc habent ufum, ut \x\ brevi ^wli-^zi ab uno latere 
divinam '^vA^ , ab altero depidam 'AA«^s/av oculis luftrare queamus. 
Qlio vero labore ita defungar, ut primo generalem comparationis 
Tabellam, tum fpeciales fim prolaturus. Hifce fubjungam differita- 
tes notabiles typum inter & antitypum , quo anima fidelis non Ju- 
daeorum infideUum more pidura nimium capiatur, utpote qui per- 
fonam divinam cum bonis fpiritualibus depiilam nullo aut vix uUo 
habent loco. 



§. (j44 



375 



Tabella Comparationis 



0^ w^ ^^ Jft Jft J^ J^ P^ A^ i^ Jf, J^ J^ jfi, J^ J|C Jfi ^ft ^ ^ J^ ^f> ff» ^f* 

********** *** ******^**** 



§. 644. 



TABELLA 



Comparationis generalis inter expiatio- 

nem folennem. 
Typicam per Aharonem. Antitypicmn perjefiim Omftim. 



Expiator, GratiofaNuminisPro- 
videntia Pontifex V. Teftamenti 
conrtitutus elt , ut Ifraelem ex- 
piaret. 

Lev. XVI. 31. 32. 

Vno expiationis media. ExpiatU- 
rus interceffit & facrificinm pia- 
cnkre pro populo obtulit Lev. 
XVI. II. 12. 15. 16. 

Medimn primnm. Incenflo fuffi- 
tus prunis ignitis ab ara fumtis 
coram facie Jehovae immediate fa- 
da , ut facrificium eflet accep- 
tum. 

Lev. XVI. 11. 12» 

Medium alterwn , quo peccata 
populi expiabantur, conftabat ex 
duobub hircis , qui tamen quafi 
unus habebantur , & una expia- 
tionem perfecerant. Speciali vo- 
Juntate Dei unus morti , aiter vi-. 
tse addicebatar. 

Lev. XVI. % - II, 



Expiator. Jefus Chriftus gratio- 
fifliina Patris voluntate a^ternus 
Pontifex datus , ut mundum fe- 
cum reconciliaret. 

Pf CX. 4. 2. Cor. V. 19 - fin. 

■"■ 'Vno expiationis media. Reconci- 
liavit intercedendo & feipfum of- 
ferendo. 
Joh. XVII. 

Medinm primnm. Fervida & fi- 
delis Jefu Chrifti precatio coram 
Patre per Spiritum S. ut varie fuis 
benediceret virtute mortis pro iis 
obeundaE. 

Joh. XVII. I. II. i^. 17. 19. 

Mediiim alternm peccata mundi 
expians efl: huniana Chrifli natu- 
ra in fimilitudine carnis manife- 
ftata , primo morti tradita, tum 
ad vitam auernam excitata Non 
funt duo diflinda facrificia. Elt 
unum idemque. Qui traditns 
propter peccatd nofira , idem ad jujii' 
jicationem nojiram efl excitatus. 

Rom. IV. 25. I. Tim. il. 5. 6. 
i\poc. 1. 18. V. 6» 

Fata 



gemralh mier expidionemjolennem» 377 

Fnta hirci morti addm, Hic ex Fata Cbrip inflatu exinanitionis. 
JLidicio Dd ceu hoftia piacularis Ob peccata miindi ipii impoFita 
niactabatur , fanguis ejus in hn- morte afficiebatur , fanguis ejus 
ctiilimum inferebatur ," fpargeba- in coelum inferebatur, ipargeba- 
tur, adeps comburebatur , cada- tur, jnteriora cerie mftar virtute 
ver extra catlra cremabatur. zeli divini iiquefcebant & cor- 

Lev. XVI. 15. 35. 27. pus extra Hierofolymam cruciii- 

gebatur. 

2. Cor. V.21. Jes. Llll. <?. ra 
Pfal. XXILiT.Hebr.XIU. 12. 

EjfeBus hiijiis hopit. Populus ex- Efe&m mortis Jefu Chrifti. Re- 
|)iabatur, purificabatur ac fanfli- niilTio peccatorum , purificatio a 
jficabatur. peccatis & faindificatio. 

Lev. XV 1. 1 eJ. 1 8. 19. ^ Eph. I. 7. i. Joh. L 7. 9, Apoa 

L -). I. Cor. VL II. 

Fata hirci vivi. Hic morte focii Fata Jefu Chrijli injtatti exaltatio-' 

cxpiatus vivus coram Deo ma- nis. Morte perlata , fuperata non 

net , mittiturque in libertatem , foium ipfe in aeternum Deo vivit 

peccata- expiata h facie Dei ita ac gaudet gloriofa libertate, fed 

ablaturus , ut nuUa eorum am- & peccata ita abftuJit , ut iiull^ 



plius fit recordatio. 
Lev. XVI. 10. 21. 22. 



eorum fit memoria. 

Rom. VI. 9. 10. Apoc. L iS. 
Rom. VIII. 33. 34' Jer. XXXL 
34- Mich. VIL 19. 

Chriftum ex morte vivum cum 
plenitudine gratiae acquifitae Viri 



Llircus hic vivus per virum «y- 
KMip(<ng intuente & isetante popu- 

lo in deiertum ducebatur , qui Dei temporihns proprils in defer- 
negotio , quod ci committeba- tum muudi producunt,«excitant- 
tur, abfoluto lotus caftra fanda que ingens gaudium. Qui vero 
denuo ernt ingrelllis. memores fuaruni in niunere hoc 

Lev. XVI. 21. 22, :S^., infirmitatum mifericordiam divi- 

nam quasrunt , feque costui fan- 
do allbcianc. i. Tim. 111. 16. IL 
5. 6. 1. 12- 17. Tit L 4. a. Cor. 
IV. 10. II. 



E e e 



Suh- 



378 Tabella Comparationis 

SubjeShm exptatioms* Ef^t po- SubJ£&um vera expiatioms omn^s 

pulus Ifrael , tura orjgitiarius , & foli refipifcentes , ab operibus 

tum adventitius, uterque teftans mortuis abftinentes, fideles, an- 

animge afliidionem propter pec- nuntiantes mortem Chrifti, obe- 

cata ac quietem a proprio profa- dientes ex Judseis & Gentibus. 
no labore unice in fide intentus t.^^^^ , _^ Y\n r*- r/r 

in confideratione mortis hoftise uic^TV //* ; rl v V r,< 

piacularis & fruauum ejus. 2 u * v " ^' ' ^^ ' ^ ^ 

^Ley, XVI. 29-34. Hebr. V. 9. 

Tempus expidtionis erat commu- Tempus expiationis mtitypicce fe- 

niter una dies mox pofl: initium mel per Chrifl:um fadae incidit in 

novi anni praemiifis diebus refi- initium oeconomiae Novi Teflia- 

pifcentiae ; Singulariter mddo il- menti finito Minifterio Johannis 

luftri poft annum feptimum fab- folennis refipifcentiae praeconis ; 

bathicum in Jubilaeo. At manifeftabitur frudus ejus mo- 

fCr wi nr^ v^r^A vw do illuftrifl!imo finito molefto 13- 

xo^-L^v^^XXvf^.^a" "^^- boreac cereamine.ipro quoque 
■ -^ anno fabbarhico, quipopuloDei 

fupereft in omni numero con- 
fummato jubiloeo. 

Hebr. IX. i2.2T-fin. X. 14. 
Luc. XVI. 26. Matth. XI. 12. 
13. Hebr. IV. 9. Jes. LXL I- 4. 
Zach. 111.9. 

§. ^4T. 

T A B E L L A 

Comparationis (pecialis prima fiftens 

« Pontificem 

Veteris ^ NoviTeftam, 

Solenniter expiaturus popu- Qui peccata totius mundi ex- 

lum Ifrael pofcebatur Pontifex , piat , eft vere magnus 'A^xn^ive 

Sacerdotum gregariorum caput. Jefus Chriftus , communium Sa- 

ToTr vt7i ^ .,r wi T^ cerdotum Dominus. 

.. cLn^xix: W: ^^'- "• * Hf lo''- "'• '"• '• ^'°'- '• 

wo V. 9» -^o» 

APa- 



fpecialis pritna. 379 

Isque vocatus a Deo ad tantum APatre vocatus ac firmiter cor- 
Biunus confirmatusque miraculo roboratus divinis fignis, prodigiis, 
aciudiciiscontramalevolo&,Pon. judiciisque , fruftra hoftibus m- 

furgentibus& horribiliter deletis. 
Plal. CX.4. Hebr.V.5. Matth. 
XXI.43. LucXX. 18. XXVI. 
64. Conftat ex hiftoria devaftatae 
Hierofolymae, fpeciatim Templi. 

Initium muneris publice facie- 
bat baptifmo vel totali immerfio- 
ne corporis in Jordane» 

Matth. 111. 13. i(S. 

Cum baptifino conjunda etat 
Gonftans ac dives largitio Spiri- 
tus S. hincjy ^vvaty,u nuncupaba- 
tur nWQ %f/?-oV Plklv 11. 2,... 

Matth. 111. iC. Joh. 1.3?. jux- 
ta vaticinia Pfal. XLV. 8- Jes. 
LXl. I. Pfal.CXXXlll. %. & 
typum Aharonis. 

Mox poft baptifinum Mediator 



tificatum ejus abnegantes. 

Exod. XXV IIJ. Num. XVI. 
XV 11. Hebr. V. 4- 



Publice initiabatur totalt cor- 
poris lotione. 

£xod.XXlX.4.Lev. VIU. ^. 
XVI. 3. 

Nec non larga olei m caput 
ejus eflTufione. 



Lev.XVL3i.Exod.XXlX.7- 
Quare olini didus Sacerdos ille tm- 
Sfus, Lev» IV. 3. 

Solenniter inrtiatus munus fu- 
um pontificiale a(^u aggreffuS Jefus Chriftus publicum munus 
erat. fuum etiam pontificialeaggFeflfus 

erat. 

Luc. 1 V. I. M. X. 38. Matth. 
111. 17. Hebr. V.% 

Vere & fupra modum humilis 
Pontifex Jefus Chriftus aeternam 
pro peccatoribus redemtionem 
confecuturus per omnem vitam, 
hinc fine ulla audoritate , digni- 
tate humana , ecclefiaftica , opi- 
bus, publice eontemtiflimus, ma- 
xime circa finemproftratusin ter- 
ram ik depreflTus usque ad mor- 
tem crucis erat» 
E e e 2? Heb. 



Lev. VllL 

Quod vero fingulariter notan- 
dum, expiatione iblenni non ali- 
ter, quam humillimo veftitu, vi- 
liori prae veftibus Saeerdotum , 
defungi poterat. 



^ 3 go Tabella Compardtionis 

Lev. XVI. 31. 34» Heb.V. 7. Matth. Vlll. 20. 

Marc. Vl. 2,. 3. Matth. XXVI, 
38. 39. Phil. 11. 8. Juxtavaticinia 
Zach. IX. 9. maxiiiie Jes.LUL 

Quod pariter notandum , folus, UQvci.fnlus quoque falutem ge- 

nemine juvante, folennem hanc nerts humani acquifivit iram ju- 

expiationem fufceperat -egerat- dicis ferendo , toliendo , gratia-m 

que. " & vitam cTternam promerendo, 

qui hinc foluscaufa lalutis noftrae. 

Lev. XVI. 17. i. 2. i\a. IV. 12. Hebr. V. 9.' i. 

. Cor. I. ^o. juxta vaticinium Tes. 

Lxni. 3. 5. 

Unde moleftiffimum erat hoc Qtiantus Pontificis Jefu Chrifti 

Pontificis munus, quod eum va- labos & moleftia , fcire licet ex 

rie tota die exercuerat PaflBonibus animse & corporis, la- 

Lev. XV 1. mentabihbus clamoribus , anhna 

mea trijlis mque ad mortem. fater, 
fi pojjibile j, tranfeat hic calix. DeuS 
mi ! Detis mi ! Qiiare me deferuijii ? 
Moleftia haec duraverat quidem 
per omnem vitam , maxime ta. 
iiien publicam, omnium maxime 
emortualem. 

Hebr. V. 7. Luc. X 1 1. 49. vo. 
Joh. Xn, 27. Matth. XXVI. 38. 
39. XXV 11. 4^' 

T A B E L L A 

Comparationis {pecialis fecunda fiftens 

■ Siiffitum j^haronis^ ^ Freces Pontifids Jefu Chrifti, 

Pontificis erat Die Exp^ationis • Pontifex Jefus Chriftus expia- 
folenniter in fandiftimo fuffire. tionem noftram in morte perfe- 

durus intenfas preces , etiam {0- 
lus, in finum Patris coeleftis effu- 
dit. Joh. 



Jpecialis Jecunda. 381 

LeY. XVI. 12, X3. Joh.XVri.LiicXXl 1.41.42. 

Suffitus hic conftabat ex fua- £t quidem d acceptas gratas- 
vis odoris aromatibus. que. 

' Lev. XVI. 13. Hebr. V. S- Erat enim exaudi- 

tus ac glorificatus. Contenta hoc 

ipfum probant. 

Maxime quinque ; Stade, Ony- Speciatim glorificationem , cu- 
chej Thure, Galbano & Sale, chariltiam , adprecationem , de- 

precationein & interceffionem. 

Lev. XVI. iz. Exod. XXX, Jdh. XVW. 1.4. 23. u. 17.20. 
34. 3^. Luc. XXI 11. 34- 

lisque minutira contuiis- Conftantes cogitationibus, ge- 

mitibus, verbis, geftibus humilli- 
tnis, triftiffimis , fidehbus tamen. 

Lev. XVL 12^. Exod. XXX. Tertanturclamores, prollrationcs 
2,6.. fupra citati , fudor fanguineus. 

v. Pfal XXll. 15. i^. 

Q.naeplenis pugillis accipiebat Hae diviter erant colledae iii 
indebatque acerr.£e facrae. mente fua -fandiffima ^ ceu facro 

precum vafe. 

Lev^ XVI. i^ Ex didis patet. v. Pf LX 1 1. % 

Pontifex hic ipfa quafi rh^n pj^e- 
catio. 

Tum in fandiftimo efFundebat Etincenfae perSpiritum fuum, 
fuper prunas ignitas , ab ara co- qui Spiritus ignis coeleilis coram 
ram facie Dei depromtas. facie Dei. 

Lev. XVI. 12. 13. JudcC v. 20. Matth. III. 11. i.. 

Theff. V. 19. Joh. XV H. i. 

Unde nubes afcenderat reple- Preces hae afcenderant in bene- 
yeratque illud , excitaveratque volam recordationem fcederis &: 
kvuiUttv. Jiinc gratice. 

Lev. XVI. 13. Pater enim exaudivit fih'um. 

Joh. XVll. Hebr. V. 7. 

Hac incenfione perada , Aha- Poft has preces fecuta erat 

£ € e 3 inors 



93s Tabelfa Comparatknis 

ron poteftatem habuerat hortiam mors ejus vicaria cum approba- 
piacularem madandi & fangui- tione acceptata pro peccatis ge- 
nem fpargendi , cum fpe gratio- neris humani. 
fse acceptationis. 
Lev. XVl. 13. 14* - Joh.XVll.XVlIl.XIX.XX* 

2. Cor. V. 19- fin. 

T A B E L L A 

Comparationis ipecialis tertia fiftens 

vidlimam piacularem 

Typicam, Antitjpicam» 

' Conflantem hoftia hircina, ma- Chriftum Filium hominis fra- 
le olente, lafciva, horrida, popu- tribus peccatoribus fimilem , eti- 
lumpeccaminofum referente, am fmiilitudinem carnis praefen- 

tantem. 
Lev. XVI. ^o. Hebr. II. \% IV. 1 5. Rom. 

Vlll. a. 

Hoftia baec ex duobus hircis Qui duplo in ftatu exinanitio- 

dupla, atcanien intentionaliter nis & exaltationis in facris depin- 

tantum una , ceu quce una ifrae- gitur ; Eft tameia unus idenique 

lem expiaverat. operans ad falutem noftram. 

Lev. XVI. ^. Ob infirmitatem, Rom. IV. 2^ Pf CXV 111. 22. 
quae typis inefle fotet» Non datur Jes. Llll. Quidam Judasi duplum 
animai «Jt^o^way» hnxerant Meffiam humilem & 

gloriofum. Eft unus idemque. v» 

i.Tim. 11. 5.5. 

Uterqueab initio una datus in Unus hic facrificium piaculare 
facrificium pro peccato. Utrique pro mundo fadus , concurrente 
itaque popuii peccata imputata tamen utroque ftatu. 

^'^^'^ ^' 2. Cor. V. 21. i\gnus Dei fert 

Lev. XVI. %, & aufert peccatum mundi. Ut 

madatus iert» ut vivus aufert. 

Unufi 



fpecialis terka. 5S> 

Singulari prorfusconrilio Dei Unus idemqtie definito Gon- 

duo hihirci, qui quafi unus., op- lilio Dei primo dabatur iiiorti ; 

pofita fubire jubebantut fata; Al- Poftea vitae, 
ter per forteni raorti ^ vitae alter 
addidus erat 

Lev. XVI. 8. 9. 10. Ad. IL 23. 24- 

Ille , qui morti addicebatar, Ut deftinato ad niortem juftnf 
folus populi peccata , hinc ma- Deus omnium noftrum peccata 
ledidionera Sc mortem ferre de- injecerat cum vi eorum venena- 
bebat. ta & maledidione luenda, ' 

Lev. XVL 9. Jes. LllL 2, Cor. V. 21. 

Gal. 1 1 L 13. 

^ Qijare ille macSlandus , fanguis Unde acSu gravifljme paflTus » 

€jus fpargendus., adeps flamma mortem maledidam, peuetrantes 

altaris confumendus, cadaver ve- anima? angores tuJit, fauguinem 

ro extra caftra erat comburen- efFudit, paftlis ac fepultus eft ex- 

dum. tra Bierofolymam. 

Lev- XVL if. af. 2% v. L. eit. dein Pf. XXIL 1^.16. 

Matth. XXVL 38^ 39^ XXVIL 
46. Joh. XIX. 34. Hebr. XUL 
ir. 12. 

At hic morte focii ipfe expia- Eidem, ut deftinato vitoE, Deo 

tus immunis a maledidione & Judice per paffiones glorificato, 

niorte judicabatur. Hinc vivus peccatis expiatis , vita gloriofa , 

corani Deo habebatur. Peccata SGterna, libera promiflTa , remiflio 

populi expiata a confpedu Dei quoque peccatorum populi ita 

abftulerat portaveratque in de- plena, ut nuUa eormn fit «^*//'"'-' 

fertum, ut nulla eorum amplius o-/?, data eft, 
eflfet recordatio , viveretque in 
libertate. 

Lev. XVL la 21. 22. Rom. IV. 24. Pfalm XVL iK 

Jes. LllLio. Eph. L 7. Hebr« 
X. 17. 18. 

§. ^48. 



384 



Tahella Comparationis 



§. 648. 

T A B E L L A 

Comparationis fpecialis quarta fiftens 

^Jperfionem fanguinis 
hirci. 



AJperfionem fanguinis Jefu 
Cbrifli, 



Mors hirci piacularis erat qni- NecefTe quidem erat , ut Jefus 
dem ad falutem populi iieceQa- Chriftus Sponfor pro peccatis 

mundi moreretur. 
Lev. XXIV. 2,6, 4<J. 

Sed & necefTe , ut fanguis ejus 
afpergeretur. 
i.P^et. J. 2. Ezech. XXXVI. 2f. 

Peccata enim afcendunt in Coe- 



ria ; At nondum fuffecerat. 
Lev. XVI. 15. 

Pofcebatur infuper fanguinis 
ejus afperfio. 
Loc. cit. 

Peccata quippe, ceo fpirituales 



fordes, penetrant in randuariimi lum, patrantur coram oculis Dei 
interius coram facie Dei, poUu- ac contaminant. 



untque. 
Lev. XVI. 15. 16, 

Penetrant quoque in fan^uarf- 
uni exterius , ipfum etiam fan- 
ftidimum precum cultum » ac 
polluunt. 



Lev. XV L 16. ig. 19. 



Gen. XVlll. 21. Pfal. Li. 6. 
I. Joh. I. 7. 

Ecelefia Dei, vi peccatorum , 
quae in ea patrantur , ibrdida fit 
confpurcaturque, ipfse etiam pre- 
ces imperfedionibus ac pollutio- 
nibus non carent. Unde exci- 
tant iram Dei. 

I. Cor.V. 6^. XI. 29.30. i.Tim. 
II 8. I. Pet, 111. 7- 

Quare fanguis & expians dc Sanguis Chrifti vere expians & 

fanctilicansin fandiffimum coram fanclificans fiftendus in coelo cck- 

confpeciu Dei erat inferendus. ' ram fiicie Dei. 

Lev. XV I. 14. i^. Hebr. IX. 14. 24. 

Ubi ipfum propitiatorium hoc Cujus fanda vis, ut unica ejus 
fmguine femel erat confpergen- in coelo afperfio Deum nobifcum 
dum ; Septemvero vicibus fan- reconciliaverit. At applicationes 

ejus 



fpeckUs qmrta, 58f 

guis hic coram propitiatorio ita ejus fepiflime per omncs Ecele- 
Jpargendus, ut guttce cjus in pa- fiae Periodos repetuntur, funtque 
vimentum deciderint. valid:^, vi primaB afperfionis, quae 

propitiatorium tetigerat. 
Loc. cit. Kom. 111, 2^- V. lo. Apoc. L f, 

Sanguis dein fimiliter fpargen- Ecclefia in terris imitatur Ec- 
dus in fanituario exteriori. clefiam fn coelo. Gratia Dei in 

Jefu Chriito in terris manifefl:a- 
tur, quemadmodura in coelo ab- 
fcondita fe habet. 
Lev. XVI. 16. b. Matth. XV 111. ig. VI. lo. 

Sanguine hoc fpeciatim tingen- Cultus in Ecclefia , ipfas preces^ 

da erant quatuor altaris fuffitus quae robur & gloria ejus, fangui-- 

cornua; Ipfum altare fepties quo^ ne Jefu Chrifti purgantur, cofro-- 

que erat afpergendum. borantur , fiuntque «/V Ivui^Uv Dqu 

Lev. XVJ, i8. 19- Joh. XVI. 23. 2. Cor. 11. 14. i f. 

Sparfionibus his peradis non UndelfraelDei perfanguinem 
folum Ifrael acceperat veniam afperfionis non folum coneiliatus^ 
omnium peccatorum, fed & pur- cum Deo , fed & purgatus a for- 
gabatur a peccatis> fandusquc dibus , ac fandus faclus corani 
conltituebatur. Dco, Angclis,Eccl6fia, funditqtie 

preces acceptas efficacesque , ac 
cultus ejus Numini placet. 
Lev. XVI. \6 - 2T, 2. Cor. V. 19. Hebr; IX. 14. 

X 111. 12. i.Joh. 1. 7. Apoc. L %. 

T A B E L L A 

Comparationis fpecialis quinta {\&Qns 

Ducem emijarii in Duces Evangelii defrutii-- 

defertum« bus Chrifii vivi,' 

Hirco uno pro peccatis mor- Chrifto paflb & mortuo pm 
tuo , altero hinc vitae adjudicata peecatis mors nullam amplius po- 
iiic iion amplius ia cuftodia reti- teltatesn eum retinendi habuerat, 

F f f qim. 



38<5 TaMla Comparatioms 

nendus, quin plenas libertati erat quin gloriofe refurrexerat m om- 

ni libertate vitam aeternam duc- 
turus 

Rom. IV. 2<). Adl.ll. 24. Heb. 
11. 14. Rom. V). 9. 10. Eph. I. 
20 - fin. 

Eligebatur ^V:iD Evangelifla vel 
Chorus Evangeliftarum, virorum 
verse 'evkoh^U?. 

Jes. Lll. 7. I. Tim. 11. 6". 



dandus. 
Lev. XVI. zt, zz. 



Conftituebatur hunc ad fineni 

»ny K"fc< vir oppOYtuni temporis. 

Lev. XVI. 21. 



Cujus erat hircuin vivum pec- Quorum eft uno ore & animo 
cata expiata absque vi venenata prasdicare reconciliationem per 
efFerentem praefente, intuente & vitam & mortem Chrifti ac digito 

quali monftrare ; Hic eft recon- 
ciliatio noftra. 



gaudente populo educere. 

Lev» XVI. 22. 

Peccata expiata ferebantur in 
defertum , terram excifam. 

Lev. XVJ. 22. 



Hircus vero liber gregi m de- 
ferto reftituebatur. 



Dux hic negotio fibi commilTo 



2. Cor.V. 19. 20. i.Joh.U. I. 2. 

Evangelium laete nuntiat nul- 
lam ideo amplius efte peccato- 
rum recordationem , profunde 
effe fepulta. 

Jer. XXXI. 34. Mich. VII. 

19. Hebr. X. 17. 

Excitatum vero Jefum Chri- 
ftum cum iidelibus in coelo & 
terra quafi in deferto loco occul- 
to in omni vivere libertate. 

Matth. XXVIII. 20. XV III. 

20. Coloft^ 111. 4. 

Praecones Evangehi pr^conio 



finito & lotione peraiT-a ad caftra ex voluntate Dei fed non fine in- 
vel Hierofolymam revertebatur. firmitate & polkitione abfoluto 

quaerunt mifericordiam in fangui- 
ne Jefu Chrifti accipiuntque , & 
ita genuini evadunt cives urbis 
Hieroiblymitanae. 
Lev. XVI. Z6. 2. Tim. IV. <:>- 9. 1.2. Apoc. 

Vil. 14, §. 550. 



fpecialisfexta. 387 

T A B E L L A 

Comparationis fpecialis fexta iiilens 

genuinum expiationis fubjedum 
Sub F. Teftamento, Sub JV. Teftmenfo, 

Erat totus; Ifrael. Eft Ifrael D EI. 

Lev. XVI. 15.17. Gal. VI. 16. 

Circumcifus, legaliter purus, Qui fpiritualiter circumcifus, 

affligens animam fuam , intentus fandificatus , refipifcens , abne- 

huic mgotio expiationis, & ideo gans feipfum, credens Evangelio 

totus vacans cultui huic folenni , & pie vivens. 
absque difcrimine nationum, tri- 
buum, ftatuum, fexus. 

T vt7T «<, u 4 viT .., Rom. 11. 29. Col. IL I r. Marc. 

M. lY I*^^* E^^^^-^^^-^^' I.i5.Matth.XV1.24.Hebr.V.9. 

Conftans nan folum ex Ju- JiUi?,''?^ Mn^^^^rhlm','';^ 
dsis, fed & Gentilibus .Profely- Sf "' '° ^°'"'" ^''""' ^ 

tis fuftitise creaic, 

Lev. XVI. 29. Exod. XIL Matth. XXVllI 19. Marc, 
47 - 50. XVL i^ 15. Eph. 11. 13 - fin. 

Qiii vero animas non afflixe- Spiritualiter incircumcifi , im- 

runt , nec exacte erant feriati , puri, irrefipifcentes, infideles, ira- 

ilii non foluni beneficiis expia- pii propria culpa excidunt falu- 

tionis caruerunt, fed & rei exci- te per Chriftum parta, damnan- 

dii & punitionis divinse. turque. 

Lev. XVI. 29. 30. XXlll. Aa. VIL ^i. Apoc, XX!. 27. 

29. 30» Matth. XV 111. a.Marc. XVi. iC. 

Joh. 111 18. 3(3. 



Fffs S. ^53. 



98g Jabella Comparationis 

T A B E L L A 

CoiTJparationis fpecialis feptima fiftens 

Tempus Expiationis 

Sub K TeftdmentOp Sub N, Tejlamento, 

Hoc erat unica dies in anno. Unica oblatione, una adeoque 

die peccata mundi vere expiaban. 
Lev. XVI 34, Exod. XXX. 10. tur. Hebr.X. 10. 14. Zach. 11 1.9. 

Inciderat hoec communiter mox Non diu poft exordium novi 
poft principium novi anni tuba anni gratiae vel oeconomias in die- 
Clangorjs lignificati, peradis die- bus Melliae Johanne ejus praecur- 
bps refipirceaticE prseparatoriis, fore aliisque tempus gratiae.tuba 

Evangelii annuntiantibus refipi- 
fceritiam &fidem praedicantibus. 
Lev. XVI. 29. XX 111. 29. Matth. 111. 2. Luc. XVI. j6. 

Matth. XI. 12. 13. 

Ineiderat etiam prorfus flngu- Reliquum, ut fperamus, verum 

lariter & folenniffime eadem die Jubilseum populo Dei eft folen- 

in Jubilaeo ; Anno fcil. quinqua- nifl^me celebrandum abfolutispe- 

geiimo, finitis annis tum laboris, riodis novi Teft. ; Temporibus 

tum fahbathicis , etiam ultimo tum laboriofis, tum quietis, fpe- 

proxime priecedente. ciatim fabbathico ultimo. 

Levp XXV, 9. iQ. Apoc.Xl. if - 18. XIX. ^. 7. 

Hebr. IV. 9- ^2. 

Plena tum inlfrael regnabat li- Laete in populo Dei dominabi- 
bertas, fiebatque reftitutio in inte- tur perfeda redemtio & reftitutio 
grum. omnium rerum juxta vaticinia 

Prophetarum. 

Lev. XXV. 10. Rom. V 111. 21 - 24. Luc. XXI. 

28. Aa. 11121. 

Speciatim fervi hebraei in ple- Quodj adhuc reliquum de fer- 
nam mittebantur libertateni ;, he- vitute extenia, abrogabitur, fuc- 
ris finiiles fac^i, cedetque manifeftata regia digni- 

L. tit. tas. L. cit. Apoc. V. 10. 111. 21. 

Ha^re- 



fpecialis feptma. 389 

Qui ha(^enas carueranc paterna Hcereditatem coeleftem , qua 

avitaquc hcereditate, poitliminio propier peccata exciderant, ple* 

ad eam reverfi llint, evaferuntque ne reportabunt, eruntque coboE- 

cohasredes fratrum. redes Filiorum Dei. 

Loc. cit. Matth.XXV.34- Roni.Vlll 

17. I. Pet. 1. 4. I. Joh. 111. I. 2. 

Hsec libertas per totani Canaan Tum coelum & ter ra ingenti 
publicis privatisque clamofis cla- jubilo perfonabunt. 
moribus nuntiabatur. Loc. cit. -Apoc. XI. if-f. XIX. 4-8. ■ 

§. 6^2. In ftudio typico maximam obtinere difFeritatem typum 
io^er & antitypum, hunc illum prccitantia (ut corpus umbram & per- 
fona ejus pic^uram ) longe fuperare notidimum elt. Quare fenfum 
mylticum exaltaturus fuperaddam tabellas ditieritatum, qu3e non tan- 
tum SJc/aV Q^Q Minilterium Expiationis Aharonicae, fed & aliquando 
manifeitam oppofitionem oftendent. Red:e fequor.i]luniinatiim Epi- 
ftolae ad Hebri^os audorem omni ftudio id agentem, ut Hebriti con- 
firmandi in tide M. Pontificis Jefu Chrifti cernant ab una parte hujus 
divinam gloriam, ac veram aeternam acquifitam falutem, ab akeraAha- 
ronicorum infirmitateni ,, umbram, imo aliquando nequidem um- 
bram , fed contrarium. Oppofita enim fubinde typi & .antitypi eft 
ratio,ficuti, quas fequuntur ad oculum oftendent 

T A B E L L A 

DifFeriramm fpecialis prima fiftens 

Aharonem in infirmitate. Fmtificem Jefiim CJmfiurd 

in gloria, 

Hic erat merus homo. Hic ©iuvd-^cono^. 

Hebr. V i. Hebr. IV. 14. ^v 

Et quidem peccator. Isque fandus, inculpatus, fepa- 

ratus a peccatoribus. 
Hebr. V. 3. Vll. 2% Luc. I. 3^ Hebr. Vll. 26. IV, 

15. IX- 14. .1. Pet. 11. 22. 
F f f 3 i'er- 



3^0 Tabella DifferJtatum 

Un^us oleo terreftri. Perfufus Spiritu S. oleo laetitiee. 



P/al. XLV. 8. Adl. X. 38. Jes. 
LXl. I. 

Lotus quoque aqua Jordanis , 
fed & delcendente ac nianente 
fuper eo Spiritu S. 

Matth. 111. 16. 

Inau^uratus voce Patris coele- 
ftis io ca'Io : Hic ejljiHus mens di- 
le&us , in qisn , tanquam vero fa- 
criticio, acquievi. 

Matth. 111. 17. Jes. XLIL i, 

Mortem vicariam obiturus, ge- 
batur quatuor tantum lineis ma-. nus humanum redemturus fpiri- 
teri.diter vilibus veitibus, fpecia- tualiter veititus erat, juftitia, ca- 
tim tunica, temoralibus, baltheo, ftitate , veritate , fpe in fumma 



Exod. XXIX.7. XXX.S3. 
Lotus aqua, 

Exod. XXIX. 4. 
Inauguratus Minifterio Mofis. 

Exod. XXIX. Lev.Vin. 
Solenniter expiaturus inveftie- 



pileo, humiitatis teltibus. 
Lev. XVI. 4. 

Absque juramento. 
Lev. VI 11. 



humilitate. 

i.Cor. 1. 30. Phil. II. 8» 

Cum juraniento Jehovae. 
Pfa}.CX.4.I-:iebr.Vll. 20.21. 



Ob infirmitatem, impuritatem Prorfus immunisa tali cafu, fo- 
autfimilem caufani aliquando vi* lus in perpetuum Pontifex nia- 
eario indigus ad expiationem net, falvatque. 



populi. 

Fatentibus ipfis Judasis, & rei, 
dequaquseltio, natura. 

Quem mors vivere femper non 
permiferat. 

Hebr. VII. 23. 

Quare Pontificatus Aharonicus 



Hebr.Vll. 3.25. 

Neque dierum initium , neque 
finem habet , ceu poffidens po- 
tentiam vitae indiffolubilis. 

Hebr. Vll. 3. i(j. 24. 



Unde Pontificatus ejus erat 
a^ psurimos tranfierat, brevis vi- «V«^a:',5«T0f. 
Xq. homines. 
Lev, XVL 31. Hebr, Vll 23» PfaL CX.4. Hebr. VIL 24. 

Jefus 



fpedalis fecunda, 391 

Aharon nonnifi erat Poatifex , Jefus Chridus SacerJos fecun- 
non fimul rex. duin ordinem Melchifedeci e(t & 

Pontifex & R.ex 
Exod. XXIX. Lev. VI 11 Pf. CX. 4. Hebr. Vll. i. Gen. 

XIV. 18. 

T A B E L L A 

DifFeritatum fpccialis fecLinda fiftens 
ImperfeBionem fuffitus fub PerfeElhnem precum Chriftu 

V. Tejlamento, 

Q.u^fuffitum buncconftituunt Suffitus Pontiflcis Jefu Chrifti 

oninia materialia, terreftria, mor- totus (biritualis, coelertib , vivus , 

tua , ut aromata , ignitabulum , fcil. Preces eaeque variae , fpiri- 

acerra, hgna & prunse. tus, cor, ardor, 

Lev. XVI. 12, 13. Matth. XVi. 3S - 45. Joh. 

XV 11. Hebr. V. 7. 

In fe minime fuavis in naribus Hinc feniper acceptns eJ; oV^-^jV 
Dei, quin faepiflime deteftabilis. euc^tas ac validus. 

Jes. 1. 13. Jer. VI. 20. Jes, Joli. XJ. 42. Hebr. V, 7. VI L 
XLiil. 23. Amos. V. 2r. 2f. Rom. Vll]. 33. 34. 

Incenfio fada in fandiflimo ma- In coelo ipfo coram facie DeL 
nu fado , coram arca & fymboli- 
ca Numinis praefentia ; Imo fub 
Templo II. nequidem coramarca. 

Lev. XVI. 13. Hebr.lX.24.J0h.XViL Matth.. 

XXVI. 39. Ubi fedet femper vi- 

Ingreffus, egreifus nullus finis, vus, ad intercedendum pro nobiSo 

annuatim repetebatur. Rom. V 11 L 34. Hebr. V 1 1. 2 f . 



§. ^^5^ 



393 



labdta DifferitMum 



§■ ^iS' 



T A B E L L A 

Diffcritatum fpecialis tertia fiftcns 
VitUmas piaculares Aharonis Vitiinmn Pontificis Jeju 

Die Expiatioms. ChrijU. 

Hae erant uKoyoi^ irrationales, ni- Hccc vere Aa>4^.«, intendens glo- 

liil intellexerant , nihil intende- rificationeni Dei, raUitem pecca- 

rant, nihii valuerant, externa vi toris, ex aniore propenlb ad mo- 

eogebantur , ut mortem obirent riendum pro nobis. 



vicariam. 

Conftat ex naturarei. 

Triplex erat prorfus diftinda. 
Lev. XV 1. 3. <). 

Primo juvencus pro propriis 
peccatis. 

Lev. XVI 3, II. Hebr.V. 3. 

Dein duo birci natura foetidi , 
lafcivi,,petuici.. 



Lev.. XV L, ^>. 



Liquet fpeciatim ex oratione 
Pontificiali Joh. XV 11. Matth. 
XVI. 21 -24. Hebr.X. s-ii. 

Hsec erat unica. 
Hebr. X. 14. 

Pro propriis peccatis nihil ob* 
tulit, nec poterat ofFerre. 
Hebr. Vll. 26.27. 

Unica ejus vidlima erat in fe 
ol>ij.uii.ioq , fuave olejjs, liinda, cafta , 
patiens, agnus Dei. Peccatum in 
illoprorfus nullumerat, fed tan- 

tUm 0/j.aIcofxu trccgKog a[.ict^riot.s ob 

imputationem, qualis in piacula- 
ribus in ufu. 

Eph. V. 2. Hebr. IX. 24. Joh. 
L 29. Jes. Llll. 5. 6.9. Rom. 
VIU. 3. 

llle ipfe , qui maflatus & vere 
mortuus , revixit manetque in 



Wnus ex illis madatus non fo- 
Jum erat, kd & in morte manfe- 
rat, fed aiter nunquam mortuus aeternum vivus. 
erat, permanferattempore folen- 
nitatis vivus, licet poftea mortem 
obieritaliorum hircorum inftar, 

LeVi, XV L 8- xi, 21, Rom,IV,.2f. VI. 7. 9- XIV. 9. 

SufFe- 



fpeciaUs terlia ^ qimrta, 39^ 

Singuiis annis repetebantur vi- Suffeeerat niors & refurredtio 
diiride piaculares pro pontiBce & Jefu Clirifti ud ralutem peccato- 

rum iewei facla, nunquamrepe- 
teiicla. 
JrJebr, IX, 25- tin. 

Jefus Chrittus fimul Pontifex 
& victima. 
Hebr. IX. 14. Tit. 11. 14. Eph. 



popuio. 

Lev. XV 1. 34« 



Pontifex alius^ Vidimae aliae. 
Lev. XVI. 3. 



V. 2. Jes. Llll. 10. 



T A B E L L A 

Differitatum fpecialis quarta Oftens /parfionem 



Sangiiinum beftianim 

piacidarhwt, 

Sanguis erat juvenci & hircij 
isque vilis. 
Lev. XVI. 14. if. 

Primo quilibet feorfim poftea 
permixtim fpargebatur. 
Lev. XVJ. 14. 15. ig. 



Sangiiinis Jeju Chrifti,] 

Qui fanguis fapientis fan^Si ho- 
minis, ©eotv-S-^&;V«, pretiofinimus. 

I. Tim. 11. 5. 6. Ac^XX. 28» 
I. Joh. 1. 7. i.Pet. I. 19. 

Unicus, adeoque impermixtus 
cum alio. 
PJebr. IX. 12. 13. 



Exceptus e corporibus beftla- Effluens e corpore,quodTem- 
rum fparfuique manu & digito plum Dei h Svvai/j^u , quemque 
Poniificis , qui iple impurus pu- Pontifex fandiflTimus Deo imnie- 
rificatione indiguerat. diate obtulit ipargendum ad ve- 

rum peccatorum ufum. 

LeV. XVI. II. 14. 15. T U VlV 7T T U 

^ ^ Joh. XIX. 34. II. 19. 21. Joh. 

X. T8. XV Ji. 19. Hebr, VH. 

25. 27, 

Sparfus licet XL 111. in fandif- fjic vero unica oblatione, efFu- 

fimo, lanCio, in ara fuflitus & effu- fione, fparfione vere expiat, pur- 

fus tandeminara Holocaufti non gat, fanftiiicat , confummat in 

confummaverat neque populum , ^ternum omnes fideles. 

G g g Hebr. 



594 Tabella DlfferUdum 

neque iprnm Pontificem, ceu qui 
rtiox rurfus lotione indiguerar. 

Lev. XVI. 14. TT- i^. 18. 19. Hebr. X. ro. 12. 14. 

20. 24. Hebr. X. 2 - 7. 

§. ^57. 

T A B E L L A ' 

DifFeritatum ipecialis c|uinta fijftens 
Hircum vivwn , libertati red- Chriflum vivum liberum , 

ditum , ejmqne ducem du&umque. ejusque fmcones. 

Vivus quidem aud^it miflusque Chriftus nunc vivit in^Tecula 

in libertatem; Attamen mors do- feculorum fruiturque fumma ii- 

minabatur in eum, Judseis faten- bertate ( ceu ipfe Dominus Do- 

tibus exfententia Synedrii ab ip- Dominorum, agnus {imul & ma- 

fo duce de rupe praecipitabatur. gnusoviumPaftor) laetiflimecum 

Vel potius juxta Legem pafceba- fuis confummatis in pafcuo coe- 

tur in rupibus inviis, locis defo- lefti ocuiis noftris tedo agens. 
latis , cum grege fuo , & tamen 
tandem ei moriendum erat. 

Lev. XVI. 21. 22. Apoc. L 18. Epb. L 21. 22, 

ApocXlX. \C.XW.i. VII. 17. 
Hebr. Xlll. 20. Coloiflll. 3. 4. 

Vir iviiitif>loig hirco hoc longe Chriltus revivifcens ipfe duces 
excellentior, ceu quem ipfe du- Evangelii eligit , mittit , idoneos 
xerat protexeratque. reddit, ac potenter confervat. 

Loc. cit. Matth. XXVI 11 18 -f. Joh. 

XX. 21 . 24. Mnrc. XVI is - f. 
Matth. XVI 18. 19- 



§. ^TS. 



Jpecialh Jexta ^Jeptwm^ ^9/ 

/ . T A B E L L A 

Differitatum fpecialis fexta fiftens fubjciflum: 

expiatioinis 

Sub V. Tejtamento, Sub N, Teftamento. 

Non tam erat populus, quam Efl; popuius vcre multuiJ, iow 

popelkis intia angultos Canaan numerus per totum orbem fpar-' 

limites coad:us , cxpiationem ty- fus , qui veram' expiatianem' &' 

pficam e fanduario manu fadlo coelo accipit. 
accipiens. 

Lev. XVI. 14- 2^0. Apoe. V. 9. VI 1. 9. 14. 

Hic maximam partem ex gen- Ex utraq.ue gente Judaica & 
te Judaica , perexiguani ex Eth- Ethnica, niaximam tamen parteni 
laica. ex hae. 

Lev. XV L 29.. Marc. XVI. rf. t6. Eph. IL 

14- f. Malach. L rt. Adl. XllL 
45. Rom; XL XV. 19. 

Eif terne & in carBe circumci- Spirita circumcifus, mente mu- 
fus, purus, afflidus, jejunans, fe- tatus, fandificatus, pati&ns, quie- 
rians, jam habebatur expiatione fcens in Deo-, adbrans Deum in 
dignus.. fpiritu & veritate eft vere popu* 

l^s reconciliatus. 
Exod. X 11.44. 48. Num. IX. Coloff. II. 11. M-arc. L if. r.. 
5;-i.i. Lev. XVl. 29;. 3:0. Cor. VI. 11. Matth. XVI. 24». 

Joh.lV.2^4. i.Cof. VL i9»^Oi 

T A B E L L A 

Diffcritatiiim fpecialis feptima Gdens tempu^ 

expiadonis; 

£ub V. Teftamento, Sub Nbvo Teftamento: 

Durabat per unicum annum, H^c durat per feculu feculb» 
iaiQ diem.- Sequeiite anno repe- lorum, nunquam repetenda. 

^ g g: ^' Miebrv 



396 labella Differiktum fpecklis Jeptimal 

tenda erat haec expiatio. Seqiien- 
te die nova offerebantur facrificia. 

LeV. XVI 34. Exod. XXX. i o. Hebr. X. 1 2 - 14. IX. 2 T - fi«. 

Jubilatum niox excipiebat eju- Jubilus hic eft fimpliciter aeter- 
latus. Jubilseo enim finito anni nus. Labos nulhis , lachrymae 
niolefti & laboriofi , paupertas , nullae, paupertas nulla , nuUa fer- 
iervitus denuo recurrebant. vitus recurrit. Qui hoc Jubil^- 

iim vivent , virtute expiationis 
JefuChrifti, in aeternum hberi, 
vere hilares , imo Reges & Sa- 
cerdotes a:terni erunt. 

Lev. XXV. 9. 10. Apoc. Vll. i f - fin. XXI. i. 4. 

V. $, 10. 

T I N I S. 



ADDITAMENTUM. 

Quo 

Myfterium Diei Expiationis ^ 

ex noya quadam Hypothefi, 

"Die XXV II Martii e^. MDCCXLIX. 

Tentatum ac publicatum , mo- 
defte examinatur. 



)o( 



35? 




S Y N P S I S, 

NOva Hypothefis myfterii duorum hircorum publicata occafid 
eft hujus Additamenti. §. 1 - IV. 

In quo Hypothefis hsec confiftat. §. IV. 
Ordo & Partes Traclationis. §. V. 

Primo proferuntur Argumenta , quse novam hanc Hypothefin 
deltruunt. 

Sunt vero fequentia. 

Generale. §. VI. 

Specialia. tA^ Hircus mittendus ad Azazel fiftitur vhus. §. VIT. 

2' Dem exphitus. §. VIII. 

Occurritur objedioni. §. IX. 
^' Porro in libertatem mijjlis. §, X. 

Talis vero hircus non poteft repraefentare traditionem Jefu Chrirti 
in manus injuftiifimorum ad vexationem & mortem. Sed reprx- 
fentat ftatum exaltationis vitae, juftificationis &Iibertatis JefuChritti. 

% Infuper hircus prior aclu maclatus, Sanguis ejiis illatus, fpar- 
fusque typice iiftit pafliOnes & mortem Chrifti vicariam , ad remit 
fionem & purgationem vicariam. §. XI. 

n» Preeterea hircus alter honefte ad Azazel educebatur, ■cxpi^i- 
tione jam abfoUjta Lev. XV). 20. E. non reprsefeucaverat tradi- 
tionem Chrifti iu poteftatem hoftium. §. XI l. 

V Tan- 



'400 Additmentum ^ 

^ Tatiderii fklus ?joftra iion confifiit m morte Chrifti foluni ; 
fid & in exaltatione ejus, flinc uterque ftatus \n nobiliilimo iioc 
typo reprsi(:'nlatus erat/ ISova vera hypothefis ftat foluiii pro 

ftatu mortis. %. 7x111. XiV. 

Secundo proferuntur objediones, folvunturque. Prima peti- 
tuc ex myiterio Hebr. XIII. ii. 12. Sed hic locus non agit de 
liirco ad Azazel. §. XV. -XVI. 

Altera, txL^^i XVI. 27. At non femper curata ordinis ratio 
in facris , fpeciatim typicis , tenetur. in cit. loco minime ob cir- 
cuaiftantias Textus. §. XV.il. 

Tertia : Peccata totius Ifrael, in caput hirci ad Azazel, impo- 
nebantur quidem ; Sed non ad luendum, verum ea auferendum. 
S. XVlii. 

Reipondetur ad inftantiam primam. §. XIX. 

Secundam. §. XX. 
Terciam. §. XXI. 
Quartam. §. XXII. 

Nova hypothefis fiib Azazele intelligit diabolum \ Qiiod vero 
Argumentis rejicitur. §. XXiil. 

Confimiliter fub duce non potefl intelligi Judas, neque etiam 
tarba promifcua , quam duxerat. §. XXiV. 

Pariter defertum non refert ftatum Judseorum corruptiflimum , 
in quem Servator ftatim poft agoniam devenit. §. XXV. 

§. I. 

X quo Diflertationem inauguralem , de myfl:erio Diei Expia- 
tionum , ex nova quadam hypothefi dode tentato , accepe- 
rani, Itatim avidus eam legeram , relegeramque experturus 
coiivenientiam aut difconvenientiam cum cogitatis meis. jam ante 
IX. Luftra Marpurgi a me inchoatis, pofteriore tempore auCiis , 
sion ita pridem hnitis, de toto myfterio folennis Diei Expiationis, 
juxta omnes Leges Mofaicas hoc de nobiliflimo Themate transla- 
torie s analycice , exegetice & myftice tradato. Gratum mihi 

erat 




de Myfferio Diei Expfationis, 401 

erat videre confenfum in fubftantia myfterii , quod praecipuum fi- 
dei noftraB in Jelbm Chriftum caput ftabilit, licet non convenia- 
nius in omnibus quaeftionibus fpecialibus. Non mirum. in gene- 
re valet i quod Paulus affirmat : Ex parte cogmfcimus , ex parte prophe- 
tamus i Speciatim in ftudio typico , (quod quoque propheticum ) 
ejusque parte myftica , quae communiter interpretatu dijjicilis. Hebr. 
V. I r. & interpretes exercere folet. Lufit ita providentia divina > 
iit ftudiofi hujus ftudii fe invicem excitent, cTi/Awir*!/ TTVivy^otlm^v fpe- 
cialius & profundius fcrutentur atque ita ad majorem myfteriorum 
cognitionem perveniant. Ferrum ferrum acuit.. 

§. IL Quare Additamentum hoe operi meo prolixiori hoc de 
Themate fubjicere conftitui, nori dubitans quin pl. Reverendus mi- 
hique amieiffimus Auflor in bonam partem interpretaturus & mo- 
menta diftenfus fit penfitaturus. Hanc fpem alit modefta AmiGt 
honoratiflimi cum fratribus agendi ratio, 

§. IIL Quae CL Auftor mecum commum"a habet, non repetam, 
aut fi aliquandp opus, paucis tantum, referamque ad praefentem 
iifum. Nec alios diflentientes hoc m Additamento examinandos fu- 
mam. Labor proprie & intentionaliter verfabitur circa novam hy- 
pothefin ejusque rationeSi. 

§. IV. Nova vero haec hypothefis ponit tripficem Icenam re- 
praefentatam Lev. XVI. ad evolvendum myfterium Diei Expiatio- 
nis, fcil. Frima exhiheri prioris hirci maBationsm , ipjiusque fanguine fa-^ 
Bam expiationem. Secunda hirci pojierioris , peccatis populi impojitis omi- 
Jii eduBionem. Tertin prioris hirci maBati exportationem aique concrema-^ 
tionem extra cajira. vid. p. 30. Unde triplex format myfterium. Per 
prioris hirci madationem putat Vir ClariflSmus prt&cipue ^<^ infuofor^r 
mali reprdifentari grnvijfmtam agoniam optimi Servatoris in horto Gethfe-- 
mane, dirijfimam anima ipjius heatijfhn<z luBamyqm Jinnd corpus ejus ita: 
adfeBum urgentijjimique angoris ita particeps faBum fuit, ut fangmnemfu' 
dando profuderit tanta- copia , qiiA dejiueret in terram, p. 3^.. Non vero- 
in fenlu formali fignificafie Chrifti mortemc in cruce p. 32^ Dein^ 
cmiflionem alterius hirci arbitratur refpexiffe ad traditionem Domini in 
manus injnjiijfimorum hominum judicumqney qiiidefsrtum illud conjiituebanty 
in quod Servatar optimus erat tradendtis. p 46. Denique exiftimat ni^ 
' evidmtius ejfe , quam Apojioium conjiderare , atgue interpretari concre-- 

il Ii h matioi- 



403 AddHamentum 

mationem illormn corporum extra cajlra , ut fgtiram pajjfionum Jefii Chriji 
in CYUcCt inquam fublatus fuit extra portam Hierojolymorum, in monteCal- 
varis. p. 74. maxime ob locum Hebr. Xlil. 11. 12. 

§. V. Proferam primo argumenta , quae cum nova hac hypo- 
thefl ftare nequeunt , quaeque hanc ( faltem ut ego exiftimo ) de- 
ftruunt. Tum refpondebo ad objeftiones & exceptiones. 

§. VI. Argumentum primum , idque generale. Hircus mitten" 
dus ad Azazel in defertum reprafentat Chrijium vivum , expiatum vel ju- 
Jiifcatum , libertati refitutum. E. non potefi repr<efentare traditionem DO" 
mini in manus injufiijjimorum hominum judicumque qui defertum illud con- 
Jiituebantt in quod Servator optimus erat tradendus. Contraria una uon 
confiflunt. Oportet ut conveniat antitypus cum typo & perfona depi- 
Cta cum piftura. Non neceffe eft, ut probem hircum hunc reprse- 
fentaflfe Chriftum , ceu quod Cl. Audor mecum firmiter ftatuit. 

§. VII. Probandum mihi nunc fpecialiter incumbit hircum hunc 
fepraefentare Chrifum vivum. Notanter enim tertia vice dicitur »n 
vivus, Ex fortitione divina vivus fifendus coramfacie Dei. Lev. XV 1, 
10. 20. 21. Hircus hic, vivus hic. Quare vero vivus vocatur ? Sine 
dubio oppofite ad niortuum ? Commode. Prior hircus enim forte 
divina ad mortem deftinatus v. 9. in fequentibus ad;u madatus fi- 
ftitur. Vi oppofitionis ergo pofterior »nn vivus ille ad vitam per 
fortem deftinatus. Si vero tradendus in judicium ad mortem, nul- 
la ratio Nominis vivus ille. At hic ex nova hypothefi interficiendus 
fuifiet, V. quoque in Exegefi §. 12,6. 311. 

§. Vlll. DQin Chrifumexpiatumvdjufificatum. ConftatexLev. 
XVI. 10. Hircus ( pofterior ) vivus confituatur coram facie Jehov<& 
'sHv ^S3^ ^^ expiandum eum. Quem ? Juxta fubjed:um immediate 
antecedens , eft hircus mittendus ad Azazel. Bene. Etenim antea 
cum priori hirco conftitutus Qt^t facrifciim pro peccato v. <;. adeoque 
peccata ad condemnationem ei impofita erant , effetque ei ideo 
moriendum. Sorte vero divina non tenebatur mori fed vita ei do- 
nabatur. Unde »n vivus conftituendus. Quomodo hoc fieri po- 
terat ? Commode. Nani per mortem prioris expiabatur. E. Re- 
prsefentat Chriftum expiatum, juftificatum. Rom. l V. 25. Ipfe CI. 
Audor fatetur phrafin recle verti ad expiandum iftmi ^ de Ijtro Chri^ 
Jiidicipoffe, quod Je iilo mediante fan&ifcaverit. V. p. 66, 67. Licet 

poftta 



de Jdyfterio Dki ExpMonis, 40J 

poftea hypothefin magis adftruens etiam alium fubjecerit fenfum. 
Si vero hircus pofterior prioris morte expiatus , nulla ratio eum iti 
judicium tradendi, interficiendi, exportandi & concremandi v. plura 
in Exegefi. §. 127. 

§. JX. Verum quidem Chriftum in fe nulla expiatione, jufti- 
ficatione indiguiflTe. At in Minifterio Expiationis non confideratur 
in fe fed uc Sponfor generis humani in peccata prolapfi, cui Deus om^ 
nium nqflrtim peccata injecit Es. Llll. 6. Sufcipiens peccatum mundi. Joh. 
1. 29. Hinc erat expiandus, ut nos expiare poflbt. Erat juftifican- 
dus, ut per fidem in illum juftum decJaratum etiam nos jufti decla- 
rari pofliemus. Si enim ipfe expiatus, juftificatus non fuiffet ^ pec- 
catis noftris , ecquomodo nos per illum expiari & jufti declarari 
poflfemus? Huc rede referimus Es. LIII. 10. Si pofuerit animam fuam 
facrifcium proreatti, videbit femen ^ prolongabit dies. E. llle iplb, qui 
ut facrificium piaculare k Deo judice trad:atus erat, hinc morti tra- 
debatur, non in morte manere debebat fed vivificari & in aeternum 
vivere, ut regnum fuum occupare pofltt, adeoque a peccatis im- 
pofitis liber declarandus erat. Clarus quoque iocus Rom. IV. 25:. 
V. I. Chrifius traditus propter peccata nojlra fed jufijicatus ad jufHficatio- 
nem nofiram, jufii declarati igitur exfide pacem habemus apud Deum. Er- 
go ille ipfe, qui propter peccata noftra pati & mori debuerat , po- 
ftea juftificabatur declarabaturque juftus ac liber. Unde credentes 
in illum habent remifl^ionem peccatorum. Unus hircus piacularis 
non potuiflfet repraefentare ftatum mortis <&: vitae. Quare fapientifli- 
moConfilioDei eligebantur duo hirci, alter mortis, vitae alter. 

§. X. Porro Chrifium lihertati datum ad mittendum eum ad Azazd 
in defertum. v. 10, conf v. 21. 22. Certum eft, nec negat Cl. Au- 
dor p. ^9. verbum rh^ notare emijfionem^ dimiffJonem in libertatem, 
V. Exod. VHl. 2^. IX. 3. X. 20. XI. 10. Gen. Vlll. 7. 8» 10, 
Deut. XXII. 7. Zach. IX. 11. Jer. XXXIV. 9. 10. 11. 14. 16. 
Jes. LVIII. 6. Job. XXXIX. 5. maxime Lev. XiV. 7. vid. Exe- 
gefin §. 130. 131. Hic fignificatus fluit ex nexu. Hircus pofterior 
vivus conftitutus, expiatuscrat, ergo libertati dandus. Minime ejicieK" 
dus in prafentijjimum vit£ periculum, ut CI. Audor vult. p.-59. Si vel 
maxime rh\P alibi aliquando notaret ejedionem , expulfionem, ne- 
xus praefens refpuit hanc notionem. 

Hhh s §. XI ^- 



4o4 Additamentum 

§. XI. hifuper prior hircus clarijjime i-eprafentat Chrijlmn patientem , 
morieritemy expiantem. Nani hircus hic filtitur Lev. XVI. 14. &C. 
madatus , fanguis ejus exceptus , illatus in fancliflimum , fparlus in 
fandiflimo &c. Certe fi quid mortem fortiflime infert, haec inferunt 
E. Myjierium birci pojierioris , vivi , expiati , libertati dati non poteji rC' 
pTdfentare Chrijlum tradendum in judicium, occidendum , concremandum, 
Novi exceptionem , quam cum aliis difFero ad fequentia, 

§. XII. Pr^,terea v. 10. exfl;at : Et pojiquam ahfolverit expiare 
fan&um illud etiam tentorium Conventus atque Altare illud , hircum iU 
lumvivum adducet. Probe notandum, quod Aharon fiftatur non fo- 
lum *1D30 expians fed pojiquarn abfolverit expiare & quidem non unurn 
tantum , fed 8c fan&ijfjimum & tentorium ConventUs & Altare fuffitus , 
tum adducet hircum illum vivum , expiatione adeoque hac ablbluta 
demum adducendus erat hircus 'nn vivus ille. Jpfe ergo Moles ex- 
primit ordinem funflionum, quem tenere tenemur. Si expiatio 
abfoluta, quomodo concipi poteit, quod demum in judicium traden- 
dus ; Quod demum exportatio & concrematio fubfequi debeat ? 
V. Exeg. §.314. 

§. XI 11. Denique peccator non falvatur agonia, morte Chrijli in CrU" 
ce, fi non accedit ejus jujiificatio , excitatio cum JruBibus Rom. IV. 2^. V. 
B^&e igitur in illujirijjimo hoc typo etiam depingitur Jiatus jujiifcationis , 
e-xaltationis ChriJii. At fecundum novam hypothefin nonnifi agonia 
Chrifti, traditio ejusin judicium, mors, exportatio & concrematio 
depida fuiflet. Si vero hircus ille vivusy expiatus , Hbertati datus typus 
eji vita , jufiijtcatioms , libertatis ChriJii , praclare fiftebatur , promitte- 
batur uterque ftatus Chrifti , exinanitionis & exaltationis , a quo 
perfeda falus pecgatorura dependet. 

§. XIV. Probavi ergo hircum ad Azazel mittendum non pof- 
fe fiftere Chriftum in judicium tradendum, exportnndum & toncre- 
mandum ; Quin fiftere juftificationem vitam & plenam libertatem 
ejus , poii niortem perlatam. 

§. XV, Pergo nunc expendere argiimenta contraria unacum 
exccptionibus ad argumenta allata. 

§. X V I. Objedio prima fumitur ex Epiftola ad Hebr. XJIJ. 
II. iz? J^tionm mim ammalium ( facrificiorum pro peccatis ) ,Aw^«/j 



de Mjflerio Diei Explatioms, 40^ 

hfertuv in fiyi&a a Vontijxce , hormn corpora cremantur extra cajlra ; ifa- 
qne Jefus^ ut fuo fanguine populum lujiraret, extra portam pajfus eji. Un- 
de CI. Audor infert. Nihil evidentius hinc eji quam Apojlolum coyifide- 
rare , atque interpretari concremationem illorum corporum extra cajira , ut 
ji^^uram pafjmmm Jefu Chrifii in cruce , in quam fublatus fuit extra portam 
Hierofofymorum, in monte Calvari<z p. 74. Reip. In geiiere veriflimum 
elt Apoftolum his verbis refpicere typum Lev. XVI. 14 - 20. 27. ac 
tradere antitypum ; Hoc vero non quccritur. Sed quceritur : An te- 
ftimonium hoc fufficienter probet juxta hypothefin tres memoratas 
fcenas ? An ergo neget veritatem mortis prioris hirci, quum in ty- 
po exprelTe legamus hircum hunc fuilTe madatum , fanguinem ex- 
ceptum , fparium & vim fuam exeruitfe ad expiandum , purgan- 
dum, fandificandum Lev. XVI. 15 - 19. Atteftante Apoftolo Hebr. 
IX. 12. i4.fibi non contradicente. Qpalia non legimus de hirco po- 
fteriori , utpote hic non legitur ma^atus ; Cadaver ejus non expor- 
tatum & cfematum ; Hasc tantum praedicantur de hirco priori. An- 
non ergo argunienta pro hirco vivo prolata pro myfterio ftatus ex- 
altationis Chrifti fint firma? Adeoque annon negent fub hoc pofte- 
riori hirco repraefentari traditionem ejus in judicium ad mortem ? 
Hircus prior non madabatur demum extra caftra , fed jam antea 
niadatus erat , cadaver ejus tantum exportabatur & cremabatur E. 
non refert morteni Chrifti fed quae mortem fecuta erant. 

§. XVII. Altera: Mofes Lev. XVI 27. refert exportafionem ^ 
concremationem facrijiciorum piacularium ultimo poji fatu etiam pojlerioris 
hirci, Unde videtur confequi fata hujus hirci non pojfe reprczfentare Jiatum 
exaltationis Chrijii. Nani exaltatiofequitiir demum myfterium ex- 
portationis & concremationis. Refp. Videtur quidem fequi ; Sed 
tamen minus firma eft confequentia , Speciatim in Theologia typi- 
ca. Non enim fequitur. Quod m recenfione primum, etiam eft pri- 
mum in myfterio ; Quod alterum, tertium &c. etiam alterum, ter- 
tium in myfterio. Si quidem ordo talis confiftat cum rei natura , 
typi partibus & myfterio, fingulariter seftirao & pracfero , fi ordo 
vicietur turbari. Ex. gr. Mofes Lev. XVI. primo memorat facrifici- 
um piaculare Pontificis , poftea coetus. Ordo hic quam maxime 
tenendus. Inverfus eftet ordo, fi facrificium coetus prasmitteretur 
facrificio Pontificis. Imo tafis cultus fuiflTetadu inanis. Quodju- 
daei rede obiervant v. fixeg. §. 30^. Sed non licet fimpHciter affi:- 

H h h 3 marr. 



40(5 Additamenhm 

Miare. Affirmanti incumberet probatio non aliter fide digna, quam 
omnibus legibus typicis examinatis & in hoc ordine invcntis. Ar- 
gumentum non valet. Ejusmodi ordo deceret typos ^ myjleria eorum in 
dariori fijieret luce. Nam datur us-i^ov tt^ots^ov in facris vid. Glajf. 
12^3. 2133-2139. Attamen fapientibus ex rationibus. Tum vero 
elariflime ordo narrationis non potell obfervari, quando cum con- 
textu, rei natura & myfterio confiltere nequit. Ita res comparata 
cum Themate Quaeftionis. Mofes diftinde memorat in prima fce- 
na mortem prioris hirci. Non memorat in fcena fecunda & tertia. 
£rgo non licet mortem referre ad fcenam fecundam, tertiam. Ca- 
daver, quod exportatur, concrematurque , jam vita ut didum, pri- 
vatum. Hircus alter fiftitur clariflSme vivus, juftificatus & liber- 
tati datus E. non poteft repraefentare Chriftum in judicium ad mor- 
tem tradendum. 

§. XVIIT. Tertia : Juxta Legem Lev. XVI. 21. 2f. 27. Pecca" 
fa omriia miiverji ccetus Ifraelis per confejjionem fummi Pontifcis in caput 
hirci pojlerioris ut viBimdi piacularis ^ fgnra Chrijii patientis^ tum demum 
erant imponenda quando prior ma&atus ^ fanguis ejus fparfus. Etiam 
adeps hirci prioris , qui induhitato ad facrijtcium folenne hujus diei poji eje- 
Bionem hirci pojierioris demum in altari incendendus atque infuper inprimis 
cadaver ejiis exportandum ^ cremandum. E. X^wi expiationem per illatum 
fparfumque fanguinem, tanquam confummatam concipiunt , illifolennijjimum 
negotium typieum complexiim , quod variis a&ibus dijlin&is atque divina 
lege accurate fecundum ordinem defnitis peragi debebat , difcerpere ^ coM" 
fundere vel injignes circumfiantias negligere, vel illas inprimis exportationem 
^ cremationem cadaveris, invito Apojlolo, aliorfum quam ad Fajjiones Chrim 
Jii ignominiofas extra portam referre coguntur acfolent, quod prudenter evi- 
tandum exijiimamus, utjibi divina fapientia in rei typicd- ordinatione aper- 
tius conjiet. V. p. 42. & 43. Refp. Veriftimum eft Aharonem manus 
capiti hirci pofterioris impofuifle ac etiam confeflum fuifle omnia 
peccata totius coetus Ifrael, imo quod plus eft, dediffe ea fuper ca- 
put hujus hirci Lev. XVI. 21. Sed quaeritur , an hircus htc tura 
temporis fped:andus, ut vidima piacularis & figura Chrifti patientis, 
quod fupra §. 6 - 10 addudis argumentis plenius negavi. Ab ini- 
tio hircus hic cum focio dabatur in facrificium pro peccato v. f, 
fed poftea forte Domini jadta nonnifi prior facrificii piacu^aris in- 
ftar adducebatur, madabatur, fanguis fpargebatur Lev. XVI 9- i T- 

Hsec 



de Jdjflerio Diei Expiationis^ 407 

Haec non prasdicantur de hirco pofteriori, quin contraria. Ternis 
vicibus fiftitur vivus , expiatus, in libertatem iniffbs ut fupra §. cit» 
jam didum. E. non confiderandus aniplius ut facrificium piaculare, 
figuraChrifti patientis. Si talis confiderandus, tuni madandus, non e 
templo emittendusfuiffet. Omnia facrificia piacularia erant interfici- 
en.da. Locus madationis talium facrorum erat templum Deut. XIL 
II. Non dcfertum. Aliunde etiam conftat , quod hircus hic in de- 
ferto non occidendus, quod etiam Cl. Audor ftatuit p. 69. 

§. XIX. Attamen Aharon manus mpofuit^ peccata confejjus efl pO" 
fuitque ea in caput hirci. Refp. Ita eft fed non fequitur E. Figurara 
vidimas piacularis , Chrifti patientis rctuUt. Nam , ut jamjam di- 
dum, vidimae piaculares in templo madlabantur, fanguis fpargeba- 
tur. At hic non mad:abatur in Templo , fanguis ejus non fparge- 
batur, vivus manferat, expiatus emittebatur , Chriftum patientem 
adeoque repraefentare haud poterat. 

§. XX. Nec juvat dicere : Hircus pojierior tamen eje&us ^ violenter 
expulfus in defertum. E. non in lihertatem mijfus. Sed in pri&fentijjimum 
vit£ periculum. Si enim animalia manfueta expelluntur in defer- 
tum frequentatum a feris , exponuntur praBfentinimae morti. Refp. 
Jam didum §. X. voceni rh\ff faepius notare mittere in libertatem ; 
CircumftantiasTextushanc notionem pofcere. Dieiturenim hircus 
vivus expiatus. Licet reperiantur m Canaan deferta, in quibus fe- 
rae carnivor?e vivunt, non tamen omnia, non in locis frequentia ho- 
minum celebribus , ut Hierofolyma , vicina. Non in quibus pecus 
hircinum, caprinum pafcitur. At hircus hic in tale defertum mit- 
tebatur, quale hinc didum Azaul in quo genus caprinum ire folet 
conf. v. 31. 22- 2(5. maxime Exeges, § 128- 143. & 32^- 333* 
Quah*s locus etiam commode terra excifa audit. Genus hoc animanti- 
um loca pmrupta , faxea amat. Uti altera avis leprofi poft expiatio- 
nem fuam in libertatem erat miflTa avolando ad aves coeli, Elemen- 
tum inhabitationis fuae , ita hircus hic in defertum quod amat genus 
caprinuni. Nec hircus hic violenter erat expulfus fed dudus per vi- 
rum Imcti^iocg^ Si vero is traditus in defertum, uta feris devorare- 
tur, moreretur ( de quo nihil in facris ) non adeo vituperandi ef- 
fent Juda^i, qui hircum de rupe praecipitarunt. 

§. XXX« Nec juvat dicers ; Pontificem dediffe peccata totius Ifrael 

in 



4oS Additmnentum 

in caput hnjus hirct V. 21. & 22. ^ tulH birais fuper fe omnes perverftta- 
tes eorum ad terram excifam. E. Ut vidima piacularis , figura patientis 
fiftitur. Refp, Non lequitur ob circumftantias toties allatas. Peccata 
pm erant expiata per mortem prioris hirci Lev. XV]. 15- ig- Ipfe 
quoque hircus pofterior jam erat expiatus v. 10. E. Peccata impo- 
fjta erant non ad malediclionem , mortem fed ad ablationem. Vox 
^W2 etiam fi^nificat auferre reatum v. Exeg. §. 341. HcCC notio hic 
commoda. Prior hircus tulit peccata , hinc poenam vicariam mor- 
tem luit. At hic reatum abftulit, unde in libertatem miifus. 

§.. X X I (. Manet tamen dijficidtas , quod poji fata pojlerioris hirci 
demum recenfeantur comhtijlio adipis in ara , exportntio cadaveris hirci ^ 
concrematio Lev. XVL 25. 27. Unde fequitur fata pgjkrioris. hirci antC' 
cedere comhujlionem, exportationem , concremationem. Si antecedunt, tiim 
whil aliiid fjiere valent quam traditionem Chrijii in judicium injujlijjimum. 
Typus enim qiii a divino pilhre dijlin^e ^ ordinate piBus, etiam dijiin&e 
@ nrdinate in antitypo reprdfentandus. Refp. Si commode fieri poteft, 
probo, uc jam didum. Sin , videndum , quomodo aliter ad dilficul- 
tatem commode refpondendum. Ipfe Cl Auctor in confimili the- 
niate, ubi ad difficultatem propofitam ex typi natura & ordine non 
fatis convenientem rationem dare valet, refpondit difficultatem mo- 
Venti : Fortenon inepte refpondebimus fa&am illam ahtutionem viri non, 
pertinuijje ad typum fed pro ipjitts negotii rationc ftiijfe necejfariam p. 5<).. 
Et certe quotquot ftudium typicum {oWdQ & moderate excolunt , 
fateri coguntur , non omnia efle expedita , clare folubilia, exadle 
ordinata. Scepius fugiendum ad to non liqi^et. Vel fufficit probabilis 
K^i<rig aliorum judicio relinquenda. Omnes partesScripturaB eonti- 
nent Hyfterologias fapientes. Quare non typica ? Me quod atti- 
iiet , prorfus non dubito , hircum priorem palfionem & mortem 
Chrifti , pofteriorem juftificationem , vitam & plenam libertateni 
ejus fiftere. Et haec duo funt praecipua & fundamentalia hujus il- 
luftris typi-ad perfedam falutem fidelium fiftendum. ItaqueMo- 
fes Scriptor divinus hcec duo omnium primo expreflfe plenius & 
clare ordine notavit. Quia tamen etiam alia minoris ponderis hac 
folenni die tum a Pontifice tum ab aliis peragenda fubjiciuntur v.. 
23 - 29 fcil. mandatum exuendi veftes linea^, induendi veftes au- 
reas , oftlrendi Holocaufta, adipem facrificii pro peccato adolendi , 
ducis jura , exportatio cadaverum & concrematio eorum non per 

Ponti- 



dt Afjfterio Dki Expiationis, 409 

Pontiflcem ( quod probe notandiim ) fed aHos viros. Cultor (tu- 
dii typici & ha^c expendit, fcrutatnr, inquirit in analogum myfteri- 
um & tentat, num etiam commodus ordo & nexus circa haecobfer- 
vari queat. Sin minus unumquodque feparatim tradat, Scrntan& 
reperiet magnam diiferentiam. Prioraagebantur veftibus lineis huic 
diei propriis. Pofleriora veftibus Pontificis ordinariis, Jlla a Pon- 
tifice. Hcec ex parte ab aliis v. 27. iOblatio holocauftorum prae- 
eelTerat adolitionem adipis , exportationem & concremationem ca- 
daverum v. 24. 2f. 27. Si mylteria in fe funt commoda fed ordi- 
nem refpuunt , hunc praeterea 

§. XXI II. Nova haec hypothefis , ut ego exiftimo, non {O" 
lum laborat concinno ordine juxta hiftoriam typi , fed etiam my- 
fterium adlatum claris demonftrationibus indiget. Exemplis qui- 
busdam deducam : Primum. Ex mente Viri Cl. Azazel notat Dia- 
bolum p. 24. &c, Hircus pofterior mittehatuv ad Azazelem Jive Dia" 
hohm. Hiiie tradehatur vexandus atque exagitandus p. 62. Sequente ex- 
ftat : Satan-as forte Chrijio jam in ipfa agouia plurimum negotii faceffive" 
rat fuis terriculamentis , fed frujlraneo conatu. Nunc vero tradebatur ejus 
Uhidini. Nam is in hoc deferto quafi refidehat. Vrinceps in fervos tenehva^ 
rum habehat potejintem. p. 65. JEt quidem tradehatur AzaK.el five DiabolO' 
fecundum fortem coram Domino ja&am adeoque ex decreto ^ o^Krfxw defi» 
nitione divina. Mitto etymologica vocis Azazel, ceu qua^ fpeciatiui 
non ftringunt. Perpendam rem ipfam. Certum eft exMoie, quocl 
uterque hircus ab initio ab Ifraele Deo datus in facrificium pro pec- 
cato v. 5. Quod poftea forte jada unus cellerit Jehovae fueritque 
mactatus , fanguis ejus fparfus ad expiationem & purgationem 
omnium peccatorum totius Ifrael v. 15. - 20. Certum quoque quod 
hircus poilerior poft fortem vel oi>i(Ty.ov definitionem vivus coram' 
Deo fiftendus ; Quod morte prioris expiatus fuerit v. 10. quodj 
licet peccata ei impofita fuerint, vivus manferit&vivus miffus fueritj, 
Hullo praecepto, ut quicquam pateretur, multo minus occideretur. 
Qiiomodo ergo poteft conOderari traditus in poteftatem Diaboli ?' 
In poteftatem iniquifllmorum judicum , Judaeorum & Pilati ! Haec 
quidem quadrant in priorem hircum, non vero in pofteriorem , fi- 
gnificanter 'y/t'M»z, expiatumi lihertati datum^ peccataauferentem finc 
^Wsi nota. paffionis vel ignominiae fubeundae JMXta Legem divinam.- 



410 Additamentnm 

Haec hoc loco fufficiant. In Exegefi plura protuli contra myfterlum 
Azazelis referens Diabolum. v. §. 137. 138. 

§. XXIV. Alterum. Vir temporis hirci edn&or in hac fcena con- 
venientjjjime repr<ffentavit Judam Jefu Chrijii perfdtim proditorem V. p. 
54. Refp. Non video. Rationes quae fubjiciuntur, quod Judas com- 
mode dicatur vir opportmii temporis , non ftringunt , funtque levis 
ponderis. Maxime ob v. 26. Is mtem , qui hircum hunc ad Az^azelem 
dediixit , eliiet vejles fuas ^ labavit carnem Jiiam aqua ^ pojlea fic ve- 
niet ad cajira. Quaefo quomodo haec de Juda proditore prgedicari 
valent ? Qui profedo veftes fuas non eluerat, nec carnem laverat, 
nec etiam venerat ad caftra , fed ex defperatione laqueo vitam fi- 
nierat. Vidit Vir Cl. hanc difliicultatem p. \^. Cui occurrere in- 
tendit refpondendo , quod ahlutio forte non fit typica ,• vel eduBorem 
infi^yiite qwdem reprafentajfe proditorem Judam fed praterea proniijcuam 
tiirbam t cni ducem infelicijfimum fefe prabuerat p. ^7. Ex hac vero tur- 
ba multos forte illa ipfa die converfos ^ ita lotos fuijfe. Refp. Notabi- 
lis hasc & prolixior relatio, quae refertur v. 21. 26. non caruit my- 
fterio. Turba quae infelicem ducem fecuta eft , minus commode 
depida videtur. Nam Judas caput turbse & dux, qui infignite re- 
pra^fentatur, non lotus erat, ntc venerat ad caftra Dei. Quod 
non verum de praecipua perfona, quomodo verum de afleclis ? In 
pidura divina ejusmodi difcrimen nullum habet locum. 

§. XXV. Tertium. Ante omnia probe notandum efly ait Cl. AuEior, 
cum onmia in hoc negotio typico fpiritualem habeant fignifcationem , etiam 
defertum aliquod, -.lon verum ^ naturak fed myjiicum atque fpiritiuilc in- 
telligendum ejfe quod per iliud naturale , in quod hircus emittendus erat , 
jiguratum fuit. p. 45. Hinc rejicit My/ierium per quod explicari folet de- 
fertum, five ftatus Judccorum in qiiem devenerant pofi Panolethriam everfw- 
nemque B^ipublica Judaic£. Probatur vero antitypus deferti , qui efi fiatus 
corruptiljimus , in quem Servator optimus fiatim pofi fanguinem in agoma 
fnfum , lu&amque anima. gravijfmiam devenit, manibus improborwn homi' 
num judicumque perverfijjimorum traditus , quod erat defertum civile .^"5* 
ecclefiafiicu?n p. 47. 49. Refp. Sed quare non intelligendum defer- 
tuni naturale ? ipfe hircus animal naturale. Quare non etiam de- 
fertum naturale ? Potius convenit. Genus hircinum, caprinum fo- 
let mitti & pafci in deferto. Typica communiter funt naturalia , 

anili- 



de Alyftmo Dki Expihtionis. 41 1 

artificialia , quae fiftunt fpiritualia. Non indigent hjcc probatione, 
Non incomrnodum ed: Myfterium ; Prcecones Evangelii tempore 
opportuno a Deo deftinato mitti in nuindum ad annuntiandum 
gratiam Dei in Chrirto Jefu mortuo & excitato ; Nullam amphus 
elfe recordationem peccatorum expiatorum. Mich. Vll. 19. Jer. 
XXXI. 34. Defertum commode repraefentat munduni maxime 
ethnicum Jes. XXXII. i^. i^. Apoc. XII. 14. Quae a Cl. Audore 
citantur comparationes inter defertum & perplexum ftatum hos- 
tium Chrifti p. 49 - H> quam facillime ad mundum, fpeciatim eth- 
nicum referri poflfent. Sed comparationes nullo habeo loco fun- 
damento deficiente. Deficit vero , ut judico , hcic. Hircus, ceu 
antitypice vivus, expiatus, liber, peccata auferens non poteft fifti 
tradendus in defertum myfticum vel poteftatem improborum ho- 
minum ac perverfiflimorum judicum. 

r J N D T. M. 



•k-k-k-k-kicicie-kit kkkkkkkkk^kkkit 

Animadvcrfiones Refponforias 

ad 
DifficuUates , in Literis Viri Clariffimi , Domini 

JOHANNIS WILHELMI KRAFFTII, 

Profeflbris Theologiie in Univerfitate Marpurgenfi 
Celeberrimi, contentas. 

SCripferat videlicet Vir Clariflimus „ba§ Ct ^C0 Au&oris Bypothefjn, 
..VOZld^tV^t^ Ainswoorts , Bocharti ^c. QaV not^t fomnKn , VOn 

^bcf^ipc^en nidbt anncl)mcn fonncn i tozilen cv Uin (Bcgenbilb 
,3itnt>cn fbnm von bem tllann/ n?clcj)cc t>en ^myun ^od l)in* 
»(xm 0cfu&rct/ unt> NB. bat>uv<i) Dcruncctmgct tDorbcn. (3obann 
35im^ uHt bcmc l)dttz an ^cm Za^ bcc Pctf6l)nung hin l>or^ 
»l)ilt) pon ^ee ^ff vven 3^fu ^oglafTung unb ^yufcvftcfeung (evn 

I i i 2 »?6n* 



4ia ^)o(f^ 

,->UmKnimi\m i<t betifelbc <m bem ZaQ femee ^eibem mb &etsf 
,5l^cn& iiidit aud) wit^cv auferdanben* ife wurte pergit Vir Cc- 
«leberrimus, an bcm Uecfol^n^ ^acj bae (Be()etnuiuf ^et Pcv* 
„f6l)niing buici) beo ^^ftven 3^fu ^eibcn unb etcvben allein 
„angel)i(bet/ ane bei' ganac ^rcjiJt ansctget/ iinb wann man bie 
,^ootbiibenbe (Bcbrdticljc bmd) etnanbcv mvftf bag pae ^c^lacb* 
„tcn bcnQ[o^/ t>ie J^oglaffung beo anbcrn t>ie ^vcyl^irung/ bae 
„V)evbrcnnen ivncbcnnn bas fc^mal)lic[)c J^eibcn anV^Ttieu^ be^ 
„bcutcn foUte / bao ffan id) mit bsv allecweifcjlen mmid)tim^ 
„btcfee allerfolcnncften ^auptgefcfedfftee nict)t reimen / big miu 
jjtpcitere gvunbli^K J^monpatim gefcbie()ct / wovnac^ mic6 pciv 
3,(anget„ 

@o xi^cii Qci&ett tie ()ie6ei? (jel&kifie SSov te te^ 5ettt§mtett |)er;=' 

Ven PfofetToris KrafFt. 

Ad ifta vero dubia Audor hujus Tradatus fequentem in modum 
refpondere cogitabat; 

Trimo : Vir temporis per duEium hirci ad AzaKjsl poUuehatur. 
■Refp. Non mirum. Ipfe Pontifex poliuebatur per priorem hir- 
cum, V. Lev. XVI. 23. 24. Qui Evangelium praedicant, indi- 
^ent prae aliis comniiferatione. i. Tim. 1. 2. 2. Tim. 1. 2. 
Titi I. 4. 

Vdn : Chriflus die mortis non refurrexit. 
Refp. Nimia praBcifitas. Si haec poftulantur , certe aftum de (lu- 
dio typico. Attamen vere pofTum dicere : Vita Chrifti die mor- 
tis teftata fada per refurredionem mortuorum. 

Torro ; Die expiationis fola expiatio adiimhrabatur. 
Keip. Q.U0 Argumento ? Lev. XVl. fit mentio hirci vivi , expia- 
ti , in libertatem miffi. Expiatio ab omnibus peccatis fecura 
ter t abfofutionem , juftificationem. 

Denique : Si ordo Lev. X VI. turhatur , aBum de Sapientia Le^islatoris. 
Reip. Videtur turbatus. Typica funt imperfed:a, £xempla ta- 
lia plura dantur, 

LUCU- 



LUCUBRATIONES 



De 



Sacrificiis, Feftis, Libaminibus 
Vidimarum integriratc* 



CULTORIBUS 

Aiitiquitatum Sacrarum gratiam D E I 
Sc Sapientiam adprecatur 

JOH. HENRICUS HOTTINGfeRUS. 

Apientef? Scriba?, qui ipfi regnum coslorum exfpetflant, ac illud 
fiinul Auditoribus , qua pollent, arte commendant, in omnes 
formas , quantum licet ic honeftum ett le mutant, ut quos- 
dam carmine lugubri commoveant, terreantc^ue, alios l^to exci- 
tent & alliciant. Quare jam fiftula dulcia, jam vero naenias ca- 
nunl:. Hanc prudentiam maxime ceilimant, quorum ert, hoc no- 
ftro tempore , ingenia juvcnum in rebus facris inftituere ac forma- 
re. Nara quum fint per aetatem leves, ob varias naturse dotes & 
ipfi varii, ac dominantibus ftudiorum impedimentis Sc contagiis in 
fummo verfentur corruptionis periculo, atque etiam, qui audorita- 
te, favore, unitis viribus commoda facra promovere deberent, plu- 
rimum defint, & tantum non turpe otium ac difiblutos Academi- 
corum mores latis benigne ferant, modo privatos honores ufusqae 
exinde conlbquantur. 

Studiorum duces , quorum animae B\if/.[xoni ft^q dnovi torquen- 
tur, remedium , fi poflTibile, inventuri &allaturi, jam ad Medkum 
Ifraelis confugiunt , jam ipfi arbitrantur, Medicinam parandam eOe 
in vario inftituendi modo , tum feveriori , quo curatior Chriftia- 
nismus traditur, inculcaturque, tum amoeniori , quo vocum no- 
tiones , emphafes , conftrudiones , philologicGe K/>;Vc<; , ac pluri» 
mum gratae antiquitates , jucandae rerum coeleftium pidurcTe pro- 
ponuntur examinantur , ac ad Codicem facrum illuftrandum ap- 
plicantur, ut qui ab apertis, lanantibus fermonibus ( qnales carneis 
acerbi efle folent) aures avercunt, Philologia , crifi Sc hiftoria facra 
incruftati fcnOm capiantur Sc Chrifto lucrifiant- Nec tamen de- 

funt 



41 6 De Sacrificiif, 

funt juftae qu«erelae : 'HuA^jVa^s;', Tibiis cecimmus, ^ mn faltafHs, 'eS-^ m- 
vyi(Ta.y.iv ^ lu£uhria cecinimits vobis , ^ non planxijiis. Matth. X!. 17. 

Horuni prudentiani jani ab aliquot luftris imitandam mihi pro- 
pofui, contendique, triltibus liBtisque carminibus. juventutem in 
cognitione veritatis ad pietatem aediiicare. Quem in finem vitam 
Chriltianam noii Iblum generatim, fed & fpeciatim, imo fpecialif- 
{ime typos oificiorum, quse Paftoribus ac cultoribusTheologiae in- 
cumbunt,. formando & mentibus, quantum pote, imprimendo, tra- 
didi, triltitiam lecundum Deum produclurus. Nec etiam defui 
hisjriftibus, ut vulgo habentur, dulcia milcere publice & privatini 
facrum Codicem curatiori Philologia, obfervationibus criticis ex- 
ponendo ^ vel etiani fyftema antiquitatum expHcando. 

Etiamnum talem tibicinem ago , ftudiofam juventutem hone- 
fte recreaturus. Ante triginta & novem annos, quando Goodwim 
Alofen & Auroneni notis meis iiluftratum primurn publicaveram, in 
praefatione figniticavi, multa eaque egregia Antiquitatum facrarum 
themataa in hbro hoc non inutifi defiderari , atquequorundam , 
quae jam tunc afteda poflbderam , perfedionem Sc pubhcationem 
promifi. Quando vero varia fata & graviora negotia me poftea 
exercuerant ,, haflenus fidem datam nondum hberavi, Nunc ve- 
ro difficuiter aliqua ex parte libero hoc, quod vides , Additamento 
de facrificiis , ferlis , libanjinibus , ac etiam vi&imarwn integritate , ca-r 
pitibus ut puto , in hoc ftudiorum genere praeftantibus. Cundi , 
qui a multo tempore CooAivinmn noftrum in fuos ufus legerant, 
notabilem hunc defedum aggre tulerant. In quorum itaque gra- 
tiani hoc Supplenientum tanto lubentius confcripfi, quo ilhid fa- 
ciliori opera ex prceJeclionibus pubhcis, quas jam ante odo luftra 
Marburgi habueram,, colhgere potui. 

Noto vero hanc temporis cirGumftantiam , ut aequus Ledtor 
intelligat, me non hoc demum tempore , quo materia hcec ab uno 
alterove erudite tradata eft,. de ea cogitafle ,- fed jam mijlto ante. , 

Teftes erunt , qui me primis Profelfionis nieae annis docen- 
tem audiverunt ; Teftis eftprima, quam Goodwino^ praemifi, Prae- 
fatio. Simul tamen gratus agnofco , nie poftea recentiores Audo- 
res confuluiflc , atq;ue nonnulla his ordinandis , perficiendisque 
applicaflTei 

Tribus; 



Fertis ^, Libdmmibus, 417 

Tribus prioribus capitibus eam tenui methodum , quae do- 

mefticas inftitutiones juvat. Quare a fufiori dedudtione & teiii- 

moniorum allegatione abflinui. Nihilominus unum alterumve 

monumentum , tum divinum , tum ecclefiafticum , fubjunxi , ut 

ledor didis tidem habere poffet ; Antiquitates quippe facrae a fo- 

lis monumentis dependent. Recenfiones & ratiocinia , quae fun- 

damento carent, ridet hiftoricus. Quartum vero, quod de vi&i^ 

mariim inte^ritate agit , ac bic Heidelherga pubfice ventilatum eft, 

ideo Iblum fubjeci , ut fpecimen, quod guftui meo refpondet , ri- 

tus facros plenius tradandi fifterem. Evitavi brevitatem ; Evitavi 

quoque niniiam prolixitatem. Quare aliena, trita, grammatica, 

teftimonia, quas idem femper tradunt, plurimos Audores, qui line 

caufa , etiam non inlpedi , praelongi fyrmatis inftar apponuntur , 

& egregie fcripta 7rAaTty'v«er< tigq /jLiyxAvv^o-i Tt^oq To ■d-iotd-TivM , refcidi. 

Quibus lux & robur deerat , illa ex certis philologiae principiis , 

legibus divinis & fapientum , quantum potui , expofui, confirma- 

vique. Et quum Legum carnalium fpiritus myfterium fit , folicite 

ftudui , illud argumentis apodidticis (habent enim & typi aVo/s/- 

f«'? ) primo probare , tunc bono ordine , commodis diftindlioni- 

bus deducerc , ac figuras cum figuratis h TTa^ctf^^^n collocare. 

Hac quippe ratione typica confortant , illuftraht , juvant & exhi- 

larant. Quum ritus absque myfterio umbra nonnifi, & myfteri- 

um absque fundamento fuave infomnium & luxuriantis phantafiae 

inanis foetus fit. 

In pofterum hujus generis labores non promitto , nifi Deus 
animum , otium & anfam largiatur, illos, quos olim in Univerfi- 
tate Marburgenfi publicaveram,colIigendi & curatiori lima polien- 
di. iVIens tamen mea peculiari defiderio fcepius geftiit , telam , 
quam ibi inceperani , puta illujirem rittm Diei Expiationis^ perficere, 
Eft enim omnium rituum divinorum citra controverfiam Princeps 
& Rex, ducitgue Hteraliter rede intelledus ad intuendum m^^flJ 
admirabilem fapientiam , fancSitatem , juftitiam & gratiam Dei in 
Jefu Chrifto, ac etiam fandificationem & fpem vivam confequen- 
dum. Intenfum, quodante tot luftra conceperam , defideriuni 
facile, fi ita Deo videbitur , nunc impleri valet; Quippe fertfus h- 
teralis hoc de ritu , omni , qua poteram , cura indagatus , dudus- 
que ad finem, Ipfum etiam myfterium jam adlu erutum probatum 

K k k ac 



41 8 De Sacrificiis y 

ac in claiTes fuas efl: dirpofitum. Patienter exfpedo pladdam Nu- 
minis proyidentiam de publicando hoc labore. Benedicat Deus 
omnibus integro animo attendentibus ad facras literas , taiiquam 
lucernam lucentem in tenebris mentis noftrae, Ecclefiae & mundi, 
& jubeat , exoriri diem , imo ipfum folem jufl;itiae , qui h ^vv»^u 
<j>wf (pg^s^ 3 lucem adferi in cordibus noftris. 

O ! quantopere laetabimur in divina luce ! Si enim fuavis lux 
Solis corporibus noftris, fi fuavis lux Scripturse animabus , quanta 
fuavitas in ipfa luce Dei erit. m&{ 'Dlp» Surge lux mea, 

Daham HeUelherga die l6. Jmiij 
Anno 1749. 



c A p ar I. 
DE SACRIFICIIS, 

Eorum nominibus, origine, materia , fpeciebus, 

tum Laicorum tum Saecrdotum circa illa 
fundlionibus ac finibus. 

Sacrificiorum , quas nobiliflS- Adverfus objediones vindica- 
mum antiquitatum facrarum the- tam. S. 12. 

ma conftituunt. §. i. Intentioiiem Dei circa illa. 

A. Nomina 5. 2, Difcrimen eorum a Mofaicis. 

Hebraica §.3. §. it. r^. 

Ur*Ld. s. 4. Convenientiam eorundem. 

B. Res; quaecomprehendit. ^ ^ 

1. In fpecie Sacriticiorum Patri- ^' '* 

archalium II. In genere. 

Originem divinam. §. i ^ 12» S<'Sacrificiorummatcriam,qu3e 

peco- 



Fertis ^ Libammbus» 



pecora & avcs mundae. 
§. 18. 19. 

Qua occafione quaeritur 

(i. ) An etiam paflTeres oblati 

fuerint. §. 20. 
(2.) An facrificia Patriarcha- 

lia ex iisdem fpeciebus con- 

ftiterint, ex quibus Mofai- 

ca. §. 21. 
Sacrificia ex pecore prseflan* 

tiora iis ex avibus. §. 22. 
y Aetatem juxta legem. §. 23. 

Magiftros. §. 24 - 28. 
Quaeritur , an Patriarchae quo- 

que aetatis facrificioruni ra- 

tionem habuerint. §. 28. 
J. Sexum juxta legem & tra- 

ditiones. §. 29. 
1- Integritatem. §. 30. 

Juxta Sapientes XCIil. vi- 

tia erant, quae vidimam re- 

probam conftituerant. §. 3 1. 
NeceflTaria erat integritas. §. 33. 
Poterat vidima demum poft 

jugulationem iUegicima ba- 

beri. §. 33. 
n. Selcctum. §. 34. 
5. Locum adftriftum juxta 

Molen. §. 35. 
Maimonidem. §. 36. 
Qui vero liber erat ante Mo- 

fen. §. 37. 
^ Tempus diurnura. §. 38. 39. 

n* Varias fpecies, quarum pri- 
ma refpicit varium offerendi 
modum , ut ille traditur h 
Mofe. §. 40. 41. 

K k k 2 



419 

Et Magiftris. §. 42. 
Huc pertinent 
«. Holocaufta. §. 43. quorum 
notantur 



(a.) Nomina. §. 44. 
(b.) Materia. §. 4^. 
(c. ) Sexus. §. 4.6. 
(d.) Diftedio. §.47. 
( e. ) Lotio. §. 48. 
(f. ) Portatio ad collem arap. 
§. 4S>. 

(gjv^Salitio. §. ^o. 

(h. ) Projedio. §. 51. 

( i. ) Difpofitio luper lignis 

ar£e. §. ^2. 
(k. ) Combuftio omniraoda. ] 

( 1. ) Corio tamen excepto. 

§. 54. 
(m.) Jntentio Sacerdotis offc- 

rentis. §. ^f. 
(n. ) Subjedum oflTerens. 
§. s^. 

Exceptis apoftatis & profa- 

natoribus fabbathi. §. 47. 
Dida intelligenda funt de 

Holocauftis |ex pecore. 

Alia ratio Holocauitorum 

exavibus. §. 58. 
Hae unguefecabantur. §. ^9. 

Sanguis eorum ad aram ex- 

primebatur. §. 60. 
Caput falfum in ignem pro- 

jiciebatur. Ingluvies vero 

in locum cineris mitteba- 

tur, §. ^i. 

Cor- 



De Samficiis, 



430 

Corpus cuni alis findebatur, 
& poit falitiOnem in ig- 
iiem quoque projicieba- 
tur. ^. 52. 
Nota ultimo. 
Co. ) Holocauftorum antiqui- 
tatenn §. ^3. 
0. Sacrilicia pro peccato ; nota 

( a. ) Eorum nomina. §. 64.. 
(b.) Perfonas, pro quibus of- 

ferenda erant. §. ^V ' 
(c.) Materiam. §. 66* «j, 
(d.) Species 

fi<' Alia funt publica, alia 
privata. §. 67. 
Illorum exempla profs- 

runtur. §. 68. 
Differunt quoad fexum. 
3. (2.UcEdam tota comburun- 
tur ; Quaedam ex parte. 

§. 70- yj- 

J. (Juaedam fixa ; (Jucedani 
variantia. §. 72. 

( e, ) Carentiam feledus ferto- 

toruni &c. §. 73. 
( f. ) Impuritatem. §. 74. 75. 
(g.) Commixtionem cum aliis 

facrificiis. §. 76. 
(h. ) Ordiuem quoad alia fa- 

crificia. §. 77. 

Notantur hic quoque facri- 
ficia ex avibus ; £t quidem 
tuni unguefeftio & fan- 
guinis ufus. §. 78. 

Tum jus Sacerdotum in car- 
neni. §. 79. 



>. Sacrificia pro reatu diftinda a 
prioribus §. 80. 81. Nota 

( a, ) Convenientiam. utrorum- 

que. §. 82. 
(b. ) Dilconvenientiam. §. 83. 
(c. ). Varia de difcrimine judi- 

cia. §. 84. 
(d, ) 'E7rifiei(n*- §. 8f. ^6. 

^. Pacalia ; Nota 
( a. ) Horum nomina. §. 87. 
(b. ) - - fexum. §. 88. 
(cO - - fpecies. §. 89. 

(i.) Unicum publicum. 

§. 90. 91. 
(a. ) Rehqua privata , quae 

in tres fpecies fubdiltin- 

guuntur. §. 52. 

^ Ex his funt eucharifti- 
ca , votiva, fpontanea, 

§.93. 
^* Jus Dei , Sacerdotum 
& ifraelitarum in illa. §. 
'94, 95. 9t^. 
His fubjunguntur 
K. Animalia primogenita. 

§. 97. 58. 

Eaque munda. §. 9% 

Qusenam ex iis Sacerdo- 
tum. §. 100. 

Quinam folvere debuerint. 

' '§ iot: 

Locus. §. 102. 

Quae ratio primogenitorum 
hoc tempore. §. 103. Et 
quL€ ratio primogenito- 
rum vitio atFeC^orum. 
§. 164, 

2' De- 



Feriis & Libaminibus. ^^i 



3. Decimata. §. ro^. 
Qusenani animalia deciman- 

da §. lo^. 
Qiiaenam non. §. 107. 
Decimanda erant vitiis afFe- 

t\a & integra §. 108. 
Veruni illa ara interdida 

erant. §. 109. 
Jus Ifraelitarum in haec ani- 

malia. §. iio. 
Beftia prascile decima dan- 

da, §. II [. 
Prohibita erat redemtio , eo- 

rum commutatio & ven- 

ditio. §. 112. 
Jus decimandi cum refpedu 

ad terram. §. 113. 
Tempus decimandi. §. 114. 

'Az^i^nA fapientum. §. in. 
Qj.iiEritur ; An dida vaieant 

de decima prima, an vero 

fecunda ? §. 11 5. 
J- Agni Pafchales. §. 117. 

De quibus obferva 
(a. ) Praeceptum ratione ma* 

fculorum ; Libertatem ratio- 

ne foeminarum, §, i ! 8- 
(b. ) Curam madandi aliis 

commilfim. §. 119. 
(c. ) Locum matlandi. §, 

120. 121. 
(d.) Macladonem , fanguinis 

exceptionem , eifufionem- 

que. §. 122. 
(e. .) DiflTedionem , lotionem, 

faiitionei^i. §. 123. 
C f.) Excoriatioiiem. §. J24. 

Kkk 



(g. ) AiTationem eju.f.que nota- 

bilcm niodum. §. i2<f. i-^c, 
(h.) Cibum prcecipuuip in con- 

vivio PafchalL §. 127- 128. 
(i. ) Tempus comeltionis. 

§. 129. 
(k ) Reliquiarum combuftio- 

nem §. 130. 
( i. ) Solicitudinem conviva- 

rum circa partee comeden- 

das- §. 131. 
(ni.) Crurifragium omitten- 

dum. §. 132. 
( n. ) TempQs quoqae iabba- 

thicum. §. 133. 

Cum quadam tamen Jimita- 

tione. §. 134, 
Alcera fpecies coiicernit il- 

ios, ,pro quibus iacrificia 

offerenda erant 
Sunt vel publica vel priva- 

ta. §. f3T. 
llla funt vel fixa. §. 136. 

Quorum numerantar XI. 

Species, §. 137. 
OIFerebantur fingulis annis 

1290. §. 138. 

Notaturque tempus. §. 139, 
Vel non hxa. §. 140. 
H^c plurima. §. 14 l 

Ut eorum , 
( I. ) Qui facra debent ob fa- 
6lum vel did:um injaftum. 

§. 142- 
(2.) Autob corpora. §. 143. 
(3. ) Vel ix)na. §. 144. 

(^) Aut 



42a 

(4.) Aut racrum tempus» 

" ( ^. ) Sive votum v<el fponta- 
fietatem. §. 14^. 

Hsec Sabbathum non pel- 

lunt. §. 147. 
Adduntur facra privata pu- 

blicis fimilia. §. 148. 
Tertia fpecies agit de facrifi- 

ciis landitatis gradu va- 

riis. §. 149. 
Eorumque difFerentia. 

§. 150. 
Notatur Canon Mifchnicus 

de gradibus fanditatis. 

§. Mi. 
Quarta fpecies tradit facrifi- 

cia alia praecepta , aiia li- 

bera. §.152. 

iO' Fundiones , quarum aliaG 
laicx , alicC facerdotales 
funt. §. 1^3. 
IUae funt. 

(a. ) Viclimas emere. PubHcje 
pecunia publica privatae ve- 
ro privata emebantur. §. 1 54. 
Formantur quseftiones 

(i.) An privatus pro priva- 
to facra folvere potuerit? 

( 2. 3 An aliae viflimae prseter 
pafchalem nomine Socie- 
tatis ofFerri potuerint ? 

Ante emtionem vidimae ex- 
plorabantur. §. 1 57, 



De Sacrificiis , 



(b. ) In confpedum Domini 

adducere. §. 158. 1^9. 

Tum per portam oblationis, 

tum per portam primogeni- 

torum. §. 160. 
(c.) Nomen facrificii indica- 

re. §. 161. 162. 
(d.) Aliquando vidimam vi- 

vam agitare. §. 163. 

Subjicitur modus agitandi. 

§. i<?4. 
(e.) Manus imponere. §. i6<;. 
Xitfio^2<rla. tum ex Lege. 
§. 166, 
Tum ex traditionibus dedu- 

citur , dijudicaturque. §. 

167, 168. 

(f. ) Confiteri. §. KJ9. 
Confeffionescelebriores funt, 
quce diclae in folennitate 
expiationum. §. 170. 
ilinc varia afFundirur lux ex- 
plicationifcripturae. §.171. 
(g. )Maaare. 
Explicatur madacio primo 

ex Scrjptura. §. 172. 
Tum e Magiftris. §. 173. 

Jus madlandi extendendum 

ad Laicos. §. 174. 
Subjicitur modus madandi. 

§. 17^. 

Sub Templo II. ferviverant 

, annuii madhtioni. §. 176. 

Loco madationis in avibus 

obtinet unguefedio §. 177. 

Ciuae perdifficilis habetur. 

§. 178. 

(h.)Ex. 



Feriis ^ Libaminibus. 42 j 

(b. ") Excorlare. §. 179. Prstcr combudlonem facro- 

Excoriationi inferviverant rum in ara,aliaqiioquecom-. 

columnoe. §. 180. buliionis loca -dantur. §. 

Hujus ordo. §. iSi» ^ 208-211. 

Hac occafione quaedam in- (f. ) Comedere facra. Td quod 

tantum de certa carne in- 
telligenduni -eft. §. 212. 
213. 217. 
Indicatur locus comeftionis. 

§. 214. 
Laici quoque Certas facrorum 
fpecies conKdendi copiam 
habuerant. §. 21^. 218. 
In loco tamen mundo. %. 216. 

218. 
Subjiciuntur quaedam 

«» De modo parandi cibum fa- 

crum. §. 219. 220, 221. : 
2' Temerandis facrinciis maxi- 
me per cogitationes. §. 
222 223. 
J Sepultura quorundam fan- 
dorum. §. 224. 
(«. ) Sanguinem excipere. 
Ubi notamus. 
( f. ) Excipientes. §. 22^. 22^. 
( 2, ) Modum excipiendi. §. 
227. 
Mediante manu dextra. §. 
228. 
(5-.) Eundem ad aram afportare. 

§. ^29. 
(i. ) Nec non fpargere & efFun- 
dere. §. 230. 231. 



feruntur de jure in coria 
vidimarum. §. 182. i83- 
(i. ) Dl (fecare. §. 184. 
Modus dilfecandi agnum 
jugem fubjicitur. §. iSS- 
Uluftratur hinc Scriptura. 
§. 18^. 
(k.) Lavare. §. 187. 
Hae ( Sacerdotales fcil, ) funt 

(*. ) Carnem faciificiorum ad ar- 

am apportare. §. 188. 
Qui vero portaverant, nume- 

ro variaverant pro magnitu- 

dine viclimx'. §. i89- 190. 
Carne in ara depofita intraba- 

tur Conclave Galith ad le- 

gcndum. §.191. 
Ce.) Sale communiter Sodomi- 

tico falire. §. 192. 193. 
(>) Comburere. §. 194- 196. Et 

quidem lignis felectis. §. [97. 

(3^. ) Ligna difponere. §. 198. 
CJua occafione quaedam mo- 

nentur de rogis & igne per- 

peruo. 199. 200, 
( P.) Deciiierare aram. §. 201- 20.-}.. 
Sorte jada. §. 204. 
Sub aurora. §. 20^. 
Cinis tandem^extra caftra efFe- 

rebatur. §. 206. 
Aliter comparatum cum cinere 

vaccce rufe, §. 207. 



Fundio hsecvariat. §. 232. 
Qaoad Holocauftum. §. 233. 
Sacrificiuiii /A«F'Jioi'. §. 234. 

Specia- 




424 ^^ SacrificHs ^ 

Speciatim interius. §. 23^. (c. ) Cultum in fe gratum 

Sacra avium. §. 236. praecipere. §. 241. 

(jr. ) Animum circa facra probe At genuinse. 

intentum habere. §. 237. i{> Ifraelem ducere ad co- 

Rationes , qu^ Deum mo- fit^^Z"^ '"^'"''' ^'' 

verant. ^' ^^*-^ " ^^^' 

Falfae funt ut 2* Excitare ad vidimas fpi- 

(a. ) Alios imitari. §. .38. ^39- ,. ^^, ^^ibrare fa- 

(b. ) Veliis fe opponere. crificium Jelu Chrifti. §. 

§. 240. 247. 348. 

S. I. 

Obile, quod aggredior ^e facriJicmThQm^i , ufu eorum ob pec- 
cata fumato, collapfum ferme & incognitum penes JudaEO- 
rum Magiftros, Mamonide conquerente, hujus ipfius celeber- 
rimi Dodoris vero fingulari , qua pollebat, induftria ac ingenii acie 
excultum & in iucem protradum , merito Chriitianorum ftudia & 
labores exercet. Lucem quippe aff^undit non minimse coeleftium 
pidurarum V. Teftamenti parti, ac praecipua Theologise capita, ho- 
minis veluti mifcriam, B^rJemtoris gratiam ac redemtorum officia prgecla- 
re docet. 

§. 1 1. (Juum vero u^ ro o^d-u>? //^«'<r«g/y a nominibus exordium 
faciundum fit , proferam p-imo , facrificiorum iiomina facra , tum He- 
hraica , tum Graca. 

§. III. Ex hebraicis primnm efi p"1p» ohlatio. Latioris fignifiea- 
tus, ceu quod non foluni praedicatur de oblationibus animatis, ho- 
locauftis, pacalibus , piacuiaribus Lev. I. 2. 111. r. IV. 23, fed & 
jnanimatis, fertis veluti Lev. II. i.lignis Neh. X. 35. donis Prin- 
eipum Num. VII. 13. Dicitur autem ]TV^' quia WJwf/z/r ad eum, 
cui oiFertur. Abarbanel fpecialius : Korban aUari 3npJ conjwigitur , 
eonfungitque illos , a quibus fiebat, ardte cum Deo. vid. Praf in 
Lev. c. J. Alterum T\T{y(^ munus h doimndo , qpod tamen {o\mr\ ante 
legem de facrificiis quoque dicitur. Gen. IV. 4. ( und€ apud LXX. 
&Hebr. XI. 4. per ^xxri» yertitur) fed fub lege dsfertis. Lev. II. i. 

Pial. 



Ferifs & Libaminibus, 42f 

Pfarm. XL. 7. ut alibi dicemus. Tertium n^r» quod' proprie airimal' 
madatum ad cibum , tum communem Prov. XVll. i. tum, ut bie- 
accipimus, facrum, notat, Gen. XXXl. 54. Notione tum gene- 
rali Dan, IX. 27. tum fpeciali, qua indicatur facrificiuni pacale». 
Lev. in. T. VIL 29. diftinctumab bolocaufto, facrificio pro pecca- 
to, & ferto. V. Pfal. XL. 7.- Jer. VL 21. 22, Quavmn niC^N five ob^ 
Utin igne ahfunmida fine difcriffiine. Lev. IIL9. ViL f. L 9. 

§. IV. Ex grtRcts 'uero prinnim Aw^ov , donum aras Dei facruniv 
Matth. V. 23. 24. XXllI. 18. 19. Speciatim etiam cruentum. Hebr^ 
Xf. 4. ut praeeunt LXX. Interpretes. Secmdim Tr^otrcpo^oi , allatio' 
fcil. ad Deura ejusque aram i\d. XXI. 25. Tertium Svc-ia vi&ima m 
honorem Dei madata. Luc. 11. 24. Hebr. VIL 27. Alia fpecialiora 
fuo loco producemus, 

§. V. Mifiis nunc facrificiorum nomfnibu& inquirendm efi eorum 
ortus. Ex facris certum eft , non Mofis demum aevo animalia Deo^ 
facra fadafuilfe, fed multo ante. Si quosdam fequimur, facrificia 
pm ortum habuere in Paradifo. Gen. 111. 21. Q.Uce tamen opinio 
incertior eft. Certiflima illa , quod Abel vidimas Deo obtulerit. 
Gen. IV. 4. Cum Grotio enim verba de lana & lade interpretari ^. 
non eft interpretari , fed hypothefi, quam habet, fervire. 

§. Vl. Magis difficile videtur, claris proba-re argumentis, w?wr 

PatriarchcS ante ^ pojl diluvium a Deo jnjji ac de fcopo facrificiorum evan-- 
gelico edo&i ', An vero injujji , motu proprio^ ^ pia animorum indu&io- 
m, quodita cultnm Deo gratum pntjlent ffacrijicaverint. Audoritatibus 
hcec quaeftio decidi. nequit, tanco minus , quod audloritas audori- 
tati , judaei Judicis , Chriftiani Chriftianis & Patres Fatribus con- 
trarientur. Argumentis ergo militabimus.. 

§. Vll. Et primo quidem , facrificia patriarchaiia tum ant&diluvrai' 
na , ium pojidiluviana jubente DeOy injlituta fuijfe , fequentes probant 
rationes. i.) Abraham enim, Jacobus &amici Jobi, Deo mandaii- 
te, facrificarunt. Gen. XV. 9, XXI!. 2. 13.. X^XV. r. Job. XLIL- 
7. 8. Et quidem- Abrahamus foedus cum Deo corroboraturus. Gm. 
XV. ig. Typum JefuChrifti oblaturus, amici Jobi vero peccata ex- 
piaturi. Talis autem fcopus ritu humano obtineri haud poteft. Qliae 
vero ratio Ahrahami , Jacobi ,. amicorum- Jbbi , juiTu Numinis ia- 
erificantium, eademratio reliquorum , licet difertum mandati dhn- 

L i .1 i^i 



426 De Sacrificiis,' 

ni teftimonium non exprlmatur. Vel an illijuffi, hi injuffi ex folo 
4i<Samine rationis obtulerunt ? 

§. V 1 1 1. 2. ) Abel , cujus facrificium recenfetur Gen. IV. 4. 
Apoftolo explicante, 'Tri^if ,jids obtulity confecutusque iji divimim cotn- 
placentidn tejiimonium. Hebr. XI. 4. ^onf. Num. XVI. i ^. Fides au- 
tem praefupponit verbum Dei Rom.X. 17. Joh. lll 33. Maxime, ut 
in nexu defcribitur. Hebr. XI. i. 3. 4. Et qualis erat Enochi, Noa- 
chi, Abrahami, aliorumque , qui ibi recenfentur. Etiam tertimo- 
nium divinum, quod probabiliter e/x7ru§i<r/xog erat , ( uti plures Judaei 
& Chriftiani fatentur ) nou rationis didtamen fed obfequiuni man- 
dati divini involvit. v. Lev. IX. 24. 

§. IX. 3.) Melchifedecus vocatur |vSj? SfciS jrr3. Gen.XIV. ig. 
'U^ivg rS 0e» v-^ig-H, Hebr. Vll. I. Sacerdos Dei altijjimi , five a Deo 
conftitutus, ut facdficuret. Id quod firmiter confirmatur , eo quod 
Sacerdotium Jefu Chrifti aeterna PatrJs iv^oaicf. conititutum accom- 
paretur ordini Melchifedeci. Pfal. CX. 4, Hebr. V. 6. Si vero Mel- 
chifedecus injuffus facrificaifet, quomodo Salvator juffus fecundum 
ordiflem ejus dici poffet ? 

§. X. 4. ) Jobus de liberis folicitus piacularia pro illis facra fe- 
cit. Job. I. ^. Exfpedavit ergo veniam peccatorum facrificiorum 
oblatione. An vero vir fapiens fibi promitterepoteft, Deum fpiri- 
tum peccata condonaturum ob madationem beftiae ? Non puto. 
Ergo innitebatur gratiof^ revelationi Numinis. 

§. XI. ^) Qui ab una parte natur.mi Dei, Spiritus fapientis, 
ab altera rationem vidimae irrationalis , ejus carnem,offa, iangui- 
nem , violentam mortem &c. attentius penfitat , ille inde eviden- 
tiffime cognofcet, gratiam & reconciliatlonem Numinis morte bru- 
ti non acquiri. Quare & Scriptores facri Pfal. L. 13. Jes. I. 12. 
& profani Itultos eos habuere, qui opinantur, Deum donis carneis, 
offeis , fanguineis dele(3:ari. 

§. X 1 1 Qui aliter judicant, objiciunt i.) Ipfum Deum Jer. VIL 
22. Jes. L 12. negnre, fe quicquam Hebrdorum majoribus de facrijiciis offe- 
rendis,in mandahs tradidiffe. Refp. Negationem fimpliciter intelligi 
non debere , conrtat ex legibus Mofaicis facrificia praefcribentibus. 
Ergo fecundum quid inteliigenda funt. Deusa populo fuo facrifi- 

cia 



Fertis ^ LMminibus, 427 

cla non primario , abfolute , & juxta corruptam irraelltarum men- 
tem poftulavit, ut nexus capitum aperte docet. 2.) Sub fimplidom 
mmdi tenipora homims aliam ciiltus moralis normam prater dictamen ra-' 
tionis non hahuijje. Credibile itaque ejfe , eadem dire&os fuijfe in cultufit- 
crijiciorum prajiando. Refp. Rationem hommibus primo aevo agenda 
& fugienda didaflTe , certum quidem eft , fed aliam iis normam non 
fuiflfe, hoc falfum. Deus Patriarchis frequenter apparuit, praefcrip- 
litque res fidei, morum , cultus, fpei, metus, ut ex hilloria Adami, 
Enochi, Noachi , Abrahami &c. clariffime conltat. Hi vero man' 
data divina liberis fuis inculcarunt. 3.) Hijioria docet , Gentiles, qui 
Mofen ^ Propbetas non habuerunt^ facrijicajfe. E. I{atio facrificia di&at. 
Refp. Non valet confequentia ; Gentiles plura a majoribus accep&- 
runt. Defcendunt & ilH ab Adamo, Noacho, & ex parte ab Abra- 
hamo, quemadmodum Hebraei. Cuitus patrum communiter ad ft- 
lios tranfit. Claritas nominis & vicinia cultum quoque commen- 
darunt. Hifce lummam habes eorum , quse de origine facrificiorum 
Patriarchalium dicenda. Plura reperies in Dijfert. meis hoc de the- 
mate jam An. MDCCVl. publicatis, & TJguri jn Mufeo Helve- 
tico particula fecunda Anno 1746. recufis. 

§. XI il. Exdidis ergo fequitur, Deum cultum facrificiorum 
Patriarchis praecepiire. Jam fecundo inquirendum, qua ratione Deus 
motus facrijicia mandaverit. An in fe Deo accepta funt i* Minime. vid. 
§. XI. An ad Idololatriam extinguendam ? Hic iinis, faltem ab initio 
obtinere non poterat. Sacrificia Idololatria antiquiora funt, uti bene 
obfervat & deducit E^mban, Abarh. in Pr^f Lev. C. IV. in qua etiam 
alia huc pertinentia reperies. Primarius erat : Myfierium gratiiz divina 
in morte Mejjla ad redimendum peccatores , prtcjignifcare , obfignare , hinc 
Jidem ^ fpem excitare, ut plenius infra de fcopo facrificiorum pri- 
mario & fecundariis dicetur. Hic iu anteceflum fequentia pau* 
ca moneo. 

§. XIV. Mors Jefu Chrifli erat pracipuus fcopus facrificiorum Mo- 
faicorum , ut Tabulae N. T. maxime Epiftoia ad Hebraeos clariilt' 
niedocet, ergo etiam Patriarchalium. Vel an alius fcopus facrificio- 
rum Mofaicorum & alius Patriarchalium ? Nemo, ut puto, affirma*- 
mabit. Dein alius mandati divini AbraharaO' de filio fuo unico in^ 
terra Moriah ( ubi poftea locus facrificii publicus erat, ubi quoque' 
Jefus Chriftus pro nobis madatus eft) ofterendo fcopus oftendi n^^ 

L. 1 1 z ^uic 



428 De Sacrificlisl 

.quit Vel quare plus Abrahamus iter triuni dierum inftituere ju- 
betur, ut filium in terra MorLib inimolaret ? Gen. XXII. 2- 5.? 
Providentice Numinis prorfus fingularis documentum eilet, fi omai 
ex parte vera eflet Jud. fequens traditio : Olpani:^ Sdh no mioa 

rinnn \q i^n^ nu n n:asy Qiparr fciim pn^> i»Si; ipj;i naian 
.^n^iTDi MTiajtt^j pu^Kin nnpn m Sani pp vSj; 3>ipne; nsTon fc«im 

INIDJ irnSD aipDD anfcJ a^oan na^ fi<")33 Pervnl^ata Traditlo 

ejl i Locum , in quo David .^ Salomo in area Araun<& altare exjinixerunt, 
eumlem ejfe,ln quo Abrahamus Ifaacum ligaturus fuum (pJificavit, ( Haec 
.antecedens Traditionis pars fatis certa eft ) hno eundem , uhi Noa arca. 
egrejfus fuum quoque exjlruxit s Uhi Cain ^ Abel facrijicarunt. Ibidem 
£tiam Adam ^ pofiqnam creatus erat , obtulit ^ iude creatum fuijfe fe- 
.quens Japientum di&um vult : Adamo idem locus expiationis , qui creatiO" 
ms. Maim^ in Jad Chaf. Tr. de domo fele&a. C. II. §. 12. 

§. X V. Sacrijiciis Patriarchalibus fuccejferant Mofaica , vel potius 
illa his continuahantur , cum notahili tamen difcrimine ,• Patriarchalia 
quippe liberiora nec praeceptis , iisque feveris circumfcripta eranr. 

§. XVI. Ante Sacerdotium Aaronicum inftitutum Sacerdotes 
«rant finguH Patres , filii tum primogeniti , tum natu minores. v. 
Annot. nojiras ad Goodmn. L. I: C. L Quando tanlen facra pubHca 
fiebant , fundiones penes fummos erant ; Unde Melchifedecus no- 
tanteraudit !p>Sj; Sm^ ]n5 Sacerdos Dei altijfmi Gen. XIV. 18. Ma- 
teria quoque pro lubitu feligebatur , quam pofl:ea lex determina- 
^erat. Tot diverfae facrorum fpecies nondum conftitutae erant , 
quemadmodum fub Mofe. Locus, tempus nondum definiebatur. 
J^undiones facerdotales circa vidimam nec tot nec ita determi- 
nata^ erant. 

§. X V I L Conveniunt tamen Patriarchalia ac Mofaica quoad Au-» 
doreni , fcopum priniarium , & animaHa , qua? Deo olferenda. 

§. X V 1 1 1. Materia , ex qua Sacrificia conjlabant , anitnalia mun" 
,Ja erant , tum ante Legem. Gen. VllL 2Q, tum fub L^g^, ut con- 
i\dx ex Lev. L liL IV. Vo 

§. X I X. 



Fertis §!f Lidminibus, 429 

§. XIX. Non tamen omnia animnUa nmnda furijtciis aptn erant fub' 
Lege, fed nonnifi pecora domeflica generis bovin/, ovini & hircini, 
nec non turtures & pulli columbini. v. 1. cit. Non vero ferae 
mundae numero feptem. Deut. XIV. f. & aliae aves mundse. Cum 
Mofe conveniunt Magiftri Abarbanel veluti in Fr^f. Lev. Cap. L ac 
Maim. in Vrcf>f. pramiffa ra TjJlp nnD ab initio. Piices vero prorfus 
nulli arae ^dmoti erant. 

§. XX, Videtur tamen obftare Locus Lev. XIV. 4. ubi ducC 
Onajf pro leprofo mundando fumendas praecipiuntur ; At ansr 
juxta Vulgatumy aliosque ^r(//em notat. Verum nomen anS33f ge- 
nerale eft, ac notat quasvis aves , ut conftat ex ejus ufu. PaflTerem 
\. cit. notare nequit, nani paffer vel eft avis immunda vel nuinda; 
Si immunda, profcribitur voce addita nnnt3. Si munda, tum haec 
vox fuperflua. Quare LXX. Oncelos, Jonathan, Milbhnici fim- 
pliciter pro avihus habent. Vide, quae dixi in Dijfert. de duabus avi^ 
bus leproji mundandi. §. i. Dein dubitatur , an aviculae pro Jeprofo 
nomen facrificii mereantur. A Mofe ita non vocantur. Altariad- 
motas non erant. Ah*ae quoque erant fundiones Sacerdotis circa 
has aves, quam ahas quae facrificii nomen habent. 

§. XXI. Num vero facrificia ante Mofcn ex his quinque fpeciebus 
tantum conjliterint i non fatis liquet. Probabile quidem videtur ob 
Gen. XV. 9. fed obftat Locus Gen. Vlll. 20. qui generah'ter agit 
de omnibus animalibus & avibus puris Deo a Noacho oblatis. At 
dantur plura animalia & aves purae, prseter quinque has fpecies. 
C/. Ainswonhus diftinguit inter animalia pura quoad ufum conimu- 
nem & quoad facrum. Modo pofteriori quinque tantum fpccies 
puras dari. vid. in Gen. VU. 2. VIIJ. 20. Quomodo quoque lo- 
cus pofterior in Firl^ i^. Elieferis accipitur. 

§. XXII. Sacrifcia, qUiZ ex quadrupedihus con/Jabant , potiorn iis 
ex avibus. Majori conftabant pretio. Aves in folatium pauperum 
prsfcriptce erant. v. Lev. V. 7. XII. 8. Hinc expJica Luc. II. 24. 
Unde Abarhanele notante "^.U^m mJDIi? Sacrificia coctus e turturibus 
& pullis columbinis nunquam erant fumenda. Frcnf in Lev. C. L 

§. XXIII. Lcx Mofiica Sacrificiorum quoque atatem determinavit. 
Infra diem oiflavum nulla beftia Deo ofterri poterat. Lev. XXII. 
27. '^XQ^. XXXL 50. Agnus veluti pafchalis nJ"^ \2^ amiicuhs po- 

L 1 1 3 lcitur. 



450 DeSacrjficiiSy 

fcitur. Exod. XII. i<?. qui annum exceflTerat , reprobus erat. v. 
Goodw. Lib. III. Cap. IV. §. lo. n. 8. 

§. XXIV. Magijiri circa Sacrifcioruni aiatem perqiiam, imo mmium, 
accuratifunt. Maimoni dns tr. jnU3"ip nE^yo C. 1. 13. czi^{:;-ipS pia nW 

rant. Si imicam horam adjecerint , vel diminuerint , vitiofa fiunt. Ut li 
quod facrificium ex praBfcripto Legis oporteret elTe annuum, id vi- 
tiofum effet , fiquidem ad annuum aetatis fpatium hora una acce- 
deret : Imo fi viclima tum efletannua, cum jugularetur , U cuni 
fanguis ejus altari afpergeretur, ad annum hora accederet una, vi- 
d:ima illa quoque vitiofa erat ; namque opus ut vidima usque ad 
confperfionem fanguinis annua elTet. Eadem erat omnium facro- 
'rum ratio. 

§. XXV. lidem vi&imam habent quidem h die oBavo idoneam, at- 
tamen de induftria non offeruntur , nijt pojl triginta dies. Excipiunt 
agnum pafchalem , animalia primogenita & decimas , quas etiam 
de indurtria polt octavum ab ortu diem immolant. Idem 1. cit. §. 
12. vid. tr. n^Q C. 1. §. 4. 

§. XXVI. Tenent feqnentem regulam , atates viBiinarum digno- 
fcendi. Agni, agnaeque , five ovium five hircorum, qui nomine IJ^SJ 
veniunt , intraprimum aetatis annum ; Arietes czi»S'fc4 mares ovium 
juxta ac caprarum , fupra primum , intra alterum; CD^Sjy Vituli 
intra primum , fed tZDHQ intra tertium ; D'TV ntytt? Hirci caprarum 
fupra primum, intra lecundum ad facra probi funt. v. Aharbanelin 
Frdif. in Lev. Cap. II. in : & Maim. in Praf pramiffri Tra&. CD^nDT* Hic 
tamen a feipfo nonnihii recedir ; In Jad Chaf tr. niJDnpn 7WVU' 
Cap. i. §. 14. ubi ait : ns explicandum effe de juvenco CD^nr p 
bimo. Caufa diflenfus latet in tr. n"iQ Cap. L §. 2. R. Jofe Galilaeus 
innitens Num, Vlll. 8. ( qui tamen nihil probat) putat juvencum 
biennem; At fapientes etiam triennem legitimum efle. Sequun- 
tur tamen Judaei vulgo fapientes, notantibus Obad. de Bartenora Sc 
ipfo Maim. ad h. l. 

§. XXVII. Aetatem turturum ^ cohimharum quod attinetj Ahar- 
haml Frcef. cit. Cap. II. obfervat, turtures fumi CD'Sn.1 majores, fed 
columbas DODP mimres, quod cum LegeMofaica, quffi folet turtu- 

vum 



Fer^is ^ JJbammbus, 4 j i 

rnm 8c liherorum columba inentionem facere. v. Lev. I. 14. bene, 
convenit. 

§. XXVIII. Qtia occaftone quariiur, num jam temporibus leges Mo-^ 
faicas antecedentibus , ditatis facrificiorum ratio habitafuerit. Ita quidem 
videtur ob Gen. XV. 9. Si Vulgatum fequimur. Swne mihi vaccam. 
triennem , ^ caprum trimum , ^ arietem annorum trium, turturem quQ' 
que ^ columbam. Quoraodo quoque LXX. Jonathan Ben Ufiel , 
Samaritanus, Arabs, Syrus , ex recentioribus Lutherus, Tigurini, 
Schmidius transferunt. Quae vero a^tas cum fupra propofita non 
conveniret. At Oncelos vertit : Vitulos, capros , arietes tres , quera 
probant Rafchius, Kimchius, Grotius ac GouiTetius, nec fine ratio- 
nibus. I.) Vox \£h^iOi alibi tria numero notat, Eccl. IV. 12. 2.) 
nSri; non vaccam fed vitulam fignificat. Vitula autem , faltem 
proprie , trium annorum nondum eft. 

§. XXIX. Etiam lex Mofaica. Jexum facrifciorum exprimit, Vi- 
dimae pafchales nonnifi mafculae permittebantur. Exod. XII. f. Ho- 
locaufta , quae ex quadrupedibus , mafcula pofcuntur. Lev. I. 3. 
Alia facrificia fosminea praecipiuntnr, ut Lev. IV. 28. 32. & vacca 
rufa. Num. XIX. 2. Alia ex utroque fexu defumi poterant, ut pa- 
calia. Lev. 111. i. 6. Sed Androgyna ,fi quae erant, inidonea illa ad 
aram, v. Maim. tr, nDTD mOK Cap. III. 3. Sexus avium facrarum 
vero non attendendus erat, ut coUigere licet Lev. I. 14. coll. cum 
3. vide quoque de fexu Sacrijiciorum Maimonidem tr. tS^^l^^^T^ TW^U' 
Cap. I. 8 - J2. 

§. XXX. Lege Mofaica prdtterea cautum ejl de Sacrificiorum inte- 
gritate , veluti Lev. XXII. 19. tit fiat ad beneplacitum vejiriim , fit 
CD'an integrum & V. 20. tdlum , in quo CD1Q > M«/xo? , mn ojferetis. 
V. 21. & Ueut. XV. 21, Pofcitur ergo vidima omnibus partibus 
integra, ac fine ulla labe & culpa. Qugedam notabiliora vitia mox 
recenfentur I. c. Sed intelligenda alia quaevis. Genus enim omne» 
comprehendit fpecies. 

§. XXXI. Multojludio Hebraorum Magijiri in vitia Sacrificiorum 

fpecialia inquifiverunt. Maimonides reccnfet LXXIU. vitia , quorum 

unicum fi animali ineft , ad facriHcium inidoneum habetur ; fcil. 

eorum quin^iiaginta honiinibus & picori comnuinia, reliqua vcro 

viginti 



45 s De Sacrificiis , 

viginti trfa Iiuic propria , in facie , dentibus , cornibus , partibus 
genitaiibus & caudis confpicua tr. riDTa niDK Cap. 11. Quibus 
adhuc XX. alia adduntur, ut in univerfuni XCIII. vitia animalium 
notent , de quibus plenius fcripQ in Dijferi. de vicHmaYiim integritaCe. 
a §. 33. ad ^o. huic appendici fubjunda. 

§» XXXII. Qjii his coutraria egerafit,ac amm/ilia vitiatafacrijtcave- 
rant , hahebantiir facronim contemtores , ^ verberibiis multabantnr. Be- 
jftia vitiofa altari iacrata lacra quoque erat , quae vero podea pro 
ceflimatione facerdotis redemta , rurfum conimunis evadebat , ac 
pretiunl ejus in facrum impendebatur. vid. Muim. in n2TD mD«» 
Cap. I. 

§. XXX III. Bcfiia, qua ante jugulationem ara digna hahehatur , 
poterat poji jugulationem indigna hnheri. Ut fi Sacerdos eam invenit 
lethaliter affedam, vel indigam parte quadani interiore , veluti re- 
iie, aut exundanteni , talis beftia erat cremanda. tr. cit. C. 11. §. Hv 

§. XXXIV. Conjlitutiones fapientum non foliim animalia vitio 
ajfe&a ab ara arcent , fed ^ jubent , iit nonniji feleSiiJJima offerantur, 

Hinc Maim. tr. cit. Cap. XVII. i. "»n31Qn fQ \2^[)h i^^yVT S3. Omne,- 
quod in ficrificium offertur , ex feleBiJfimo conjlet , quod mox illuftrat : 
Itajiebat templojlante. drietes e Moab , Agnos qnorum dorfa lata ex He-^ 
hron , Vitulos e Saron , pullos eolumbinos e monte regio , vinum i Char-^ 
chavina , Jimilam e Michmas ^ Jochana ac denique oieum e Thekoa ad- 
ducebant. 

§. XXXV. Sacrifciorum locus juxta Legem Mofts liher non erat. 
Adflricla quippe erant olim ad Tabernaculum Lev. XVJI. 3- 7.. 
Deut. Xll. 5. 6. XIV. 22. poltea ad Templum. Deut. XII. 11. 12. 
unde hoc n^? no Domus facrijicii. 2. Chron, V\L 12. audit. Extra- 
ordinariuni prorfus erat Elise facriliciuni in monte oblatum, 

§. XXX Vi, Cum Mofe confentit Maim. Prdiceptum ajfrma^ 
tivum cjU ut Deo Templum exjlruatitr , in quo immolentur vi&imcz, ^ ter 
in anno dies fejli cslebrentur. Scriptum ejl enim ; Facient mihi fan&uari-. 
mn. Exod. XXV. 8. De ad/ficio Templi. Cap. 1. §. I. & §. 3. Qjianda 
Templum fuit Hierofolymis adifcatumi interdi&um erat , ne ullo in toco alio- 
domus Domino aut facrijjcium fieret, Adde eundem in Brixf. pramijfa tr^ 
On3? iii iinev 

• §. XXXVIL 



Fertis &J Libaminibus. 455 

§. X X X V i I. Aiite tempora Mofaka ownis locus in ^ exira ier- 
rant Canaan facrijiciis aptns erat, nif peculiari niriu^Into aetermi^iatusfuerit, 
Ut Gen, XXII. 2. Notanda finCj quae m Mifchna tr. Q^nS'. Cap. 
XIV. §. 4-9. ieguntur : AntequMn ere&um ejfet Tabernacidum ^ eX' 
ceifa licita erant. At pojiquum ereSlum eji Tabeniaculum , prohibita fuC' 
runt excelfa. Ubi venerunt in Gilgal , tunc licita fuerunt excelfa. Cum 
venerunt in Scbilo prohibita habebantur excelfa. Poftquavt venerant in Noh 
£<v Cibeon ,. permittebantur excelfa. Cum pnjiea Bierofolymam venerant , 
excelfa prohibita erant, neque amplitis licita. Kationes , quas Magiftrt 
perhibent , vide in glollis. 

§* X X X V 1 1 1. Sacrijjcium tempore nonnifi ditirno facrificandum 
fuijfe juxta kgem Mofaicam certtim videtiir. Diferta lex non quideni 
proftat. Probabiliter ideo » quod tempus hoc per fe claruni fit. 

§. XXXiX. Magiftri itaque contra intentionem Legislatori» 
non agunt, diem pro jugulandis facrificiis poltulantes ; Maim. in tr, 

Ts-^^^TVTS n*^Va Cap. XVJII. §. 17. NuUa prorfus vi&ima in fan&uario 
no&u jugulata ad rem divinam apta fuerat. Vide quoque hunc Ma- 
gidrnm Cap. IV. i. Adolitiones & comeftiones tamen nodtu fieri 
poterant , ob Lev. VI. 2. Exod. XII. 8- TraB. nSiC Cap. IL 6. 
Tota nox legitima eji ad adolendtim adipes ^ membra. Hccc regula genera-- 
lis : 11 quod praceptum , ut de die fiat, legitimum fer totum diem, id verQ 
quod praceptum y ut no&tifiat , legitimum per totam no&em. 

§. XL. jQjiando vero non eadem fi.crificiorum ratio , memorandi^ 
fimi varii<> eorum fpecies. DifFerunt modo , quo Deo ofteruntur , of- 
ferentibus , gradu fanditatis , caufis. 

§. XLI. Primo dicemus de vario offerendi modo, Mofes fatis liqui- 
do diftinguit in r))^AV Holocaufia Lev. Cap. 1. CD^DbtJ^ pacalia C. IIL 
niKDn five pro peccato Cap. IV. & mD5?K five /ro reatu Cap. V. 

§. XLII. Mofen fequuntur Magiftri. Hinc Abarbmtel Pr^f. in 
Zev. Cap. IL init : Vi&imartmi pro formts primariis interfe differentibus, 

genera quatuor ftmt , fcil. ;'Ki o^nSai^ni otc^wni nxtonm nSivrr 

5 CD'J'D Hotocaufium , facrificium pro peccato , pro reatu , ^ pacificum } 
pYiZter htcc quatuor pullum aliud facrificii genus in Lege vofira reperitur , 

M m m wqud 



434 ^^ SacrificUs y 

rjeqiie pttblicum , ricque privatum, Eadem habet Maim. in ^Vizf, tr, MU 
fchnipi cn^n:!?. Alibi tamen, ut \n tr. nU3"pn nsc^ya Cap. !. §. 3. 
fubjicit tria pdyata a prioribus dittindta> fcil AgMum ;pafcbalem, am- 
maiia primogenita ^ decimas. 

§. XLlI I. Ex his generihus principatum tetient Holocaujia. Unde 
I, ) penes Mofen primum habent locum. Lev. Cap. 1. 2.) De 
iliis comedendi copiam non habuerunt vel liraehtae vel etiam Sa- 
cerdotes. 

§. X L 1 V. Commumter hebraice dicuntur r^lSiy , ceu qu<£ igne ah- 
fumta in dtwn afcendunt, Aharbanel in Praf. in Lev. iSd ft^^tS^J ^^'^^^ 
innTDn OJl Sv Sacrijicinm, quod totum in ara cojnburjtur , G. coriuni 
exceperis.' Unde LXX. plurimum vertunt oAoridvrco^a , quos Apo- 
Itolus fequitur Hebr. X. 6, Etiam vertunt k«^7/&|Moj, zx^TTijocii , o>,q~ 
jcoi^Tru/jia,, Qhoad^Tta^ii, An vero VSd Ho/ocrt«/?orKm fpecialc iiomeni 
fitj non ita Hquet, maxime ob Plal. LL 21. 

§. XLV. Holocaujla conjhre poterant ex genere bovino , ovino, hir- 
ciuo , turturihus ^ colwnbis , V. Lev. ). Idem tradunt traditionarii 
Mahn. nU^^^pn Htt^yD Cap. 1. 8. & Aharhanel Frdf. in Lev. Cap. il. 

§. XLVI. Ex qiiadrupedibus mares tantum admittebantur. Lev. 
I. 3. Ex avibusfexus ratio non habebatur , faltem Mofes filet. Hebraei 
vero diferte teftantur, ut Maim. 1. cit, c. cit. Ex turturibus ^ colum- 
barum pullis marcs ^ fmninte, promifcue adhibebantur. 

§. XLVI 1. Hnkcaujlo, quod quadrupes, certo in loco , de quo 
infra, jugulato, dijfe&or fngularem partes rite fecandi curam habuerat , 
quam quidem Mofes generatim mandat Lev. I. 6. 12. ^ dividei 
illud in frufta fua , Maimonides Koitu yApos deducit tK cit. Cap. VI. 
§. V 7. 8. 9* 

§. X L V 1 1 1. Qiiando fecundo ad intejlina venerat , lavauda illa da^ 
bantur, Mofe pra:cipiente Lev. 1. 9. 13. Lavabantur autem aqua com- 
mutii. £t abdomen tantum , quantum fufficiebat ; Inteltina vero 
niinimum ter. Huic iotioni infervierunt Men!k marmoreae inter 
columnas fitse, teftantibus traditionibus. Maim. tr. & c. cit. §. 6. 

§. XLIX. Abfoiuta dijfeciione frujia ferebautiir ad co/iem arit. l.cl' 
I0i'um nuinerus pro magnicudi.ae variabat, ut in[ra dicetur. 

§. L 



Fertis ^ Libdminibm, 45 f 

§, L. CoUis av&, fi. traditiones requimiir,. ordwarius locus erat ^. 
memhra hojiiarum fale coiifpergendi ^ ut alibi plura' dicemus. 

§. LJ. £x quo vero vidimarum partes fale confperfce erant , 
ejferebautur adjimimam altaris partem , ubi nervus luxatus in cineres y 
qui in media ara , projiciebatur ob Gen. XXXIL- 32. 

§. Lll. Tum memhra fuper ignem projiciebaut , ac pojlea , Mofe 
jtibente , fuper ligna ordinuhanty ut elilent fuw^/ci Dei v. Maim. tr. cit^ 
e. cit. §.. 4. 

§. LIIJ. Cun&a, qua Bejlia inlurehant' , ut lana, liircorum barba^ 
offa, nervi, cornua, ungulae, adolehantur. Si vero talia ab ara de- 
filierant, non reftituebantur ; Reftituebantur, quge aliquid folidi ha- 
bebant, ac cremabantur tr. cit. c. cit. §. 3. 

§. LIV. Corium holocaujli cejferat Sacerdoti illa qffererjti , nt hjlbet" 
Ahiirhanei in Praf, in Lev. Cap. l\. 

§. LV. A Sacerdote holocaujia ojferente ,. gu£ fequuntur y prohe co^ 
gitandi erant j fcil. ISromen facrificii ; Nomen dein facrificantis : Et 
quod hoftia illa tota Dei ivAoynrS fit : Quod- fit igne confumenda :• 
Et quidem nonnifi ad elicieadum odorem : Denique quod odor 
ille fit CDtS^rr' 'J3^» Odor Deo acceptus. Maim. tr. cit. Cap, IV. ii. Ad- 
d^ Trad. Ci:'n3r Cap. IV. 6. cum gloflatoribus , qui haec de- 
ducunt. 

§. LVf. HocSacriJiciorum' genus recipiehatur etiam ah Ethnicn, uorv 
item alia , ut Celeberrimus Magifter , quem feepius allego , tradic; 
Quare notat niJZnpn hD qtmvis facrificiorum ^i?//mi ab ifraeiitis ma- 
ribus , foeminis etiam fervis accipiunt , fed ai3 Ethnicis *'S3pa' \'>^ 
"^2^2 mSlV feiSs^ \r\i2 nomiifi holocauJU accipiunt. Non pacalia , notV 
ferta, non facriftcia pro peccato , pro reatu : Imo nequidem om- 
nia holoeaufta , ut puerperae & fimilia , fed tantuni' nj CDlli'r5 
n2lJ Olt^DI Ex voto aut volmtaria fponfionejacra. tr. cit. Cap. 111.2,. 
Carebant tamen gentium holocaiilta xii^-^d^iTiA. e. cit. §. f. vide 
plura in differt. de vi&imarnm integritats. §. 70 84.- 

^. L V 1 1. Non t.wieyj recipiehantur hnlocaufla ah apoflatis aut puhli-' 
mfahhathi profanaterihus y ut tVcidont TToipx^oo-iig. e, cit.' § 4. 

M m m. ^' §. LVHI, 



456 De SiWificns ^ 

§. LVI.II. Holocaujhnmi ex avihns alia ^ehehat ejjh ratio , ut 
conftat ex Lev. I. 14 - f. fcil. olFerens portabat aves iii arrium ac 
tradebat Sacerdoti » qui illas ad aram tulerat. v. is' £t quidem 
Maimonide notaiite Sacerdos collem coafcenderat & converfus ad 
ambitum procedebat ad cornu inter meridiem & oricntem niedi- 
um. V. quoque tr. a'n3T Cap. VI. 5. 

§, L I X. HiC vero conjlitutus capiit 57)3 ut Mofes loquitur. Signi- 
ficatus vocis fpecialior ex facris njon conibt. Petendus probabili- 
ter exfapientibus, qui notionem imguefecare ei tribuunt. Sacer- 
dos unguefedione caput a cervicibus penitus feparare debebat , ut 
Maimonides habet tr. cit. Cap. VI. §. 20. praseunte Mifchna tr. 
CD»n3T Cap. VL 5. Lege non contradicente. 

§. LX. Tum fartguinem capitis ut & corpori^ ad parietem al- 
taris exprimebat. Lev. 1. 14. Et quidem juxta fapientes jQ nSya^ 
n3TQn UXaN^t:^ I3inn fuprafilum , quod in media ara. §. cit. Quoi 
tameu pofterius magis necelfarium habent ac prius. 

§, LXI. Poftea caput fale afperfum projiciebat in ignem, cor- 
pus vero avis fumebat evulfurus ingluviem cum pelle adhaerente , 
pluma & inteftinis , quae projiciebat in locum cineris juxta altare 
orientem verfus. Lev. I. 16. Maim. U cit, quem rurfus praeit Mifch. 
loc. cit. 

§ LXIL Denique findebat C rurfum manu , ut Hebraei di- 
cunt) alas, aut potius corpus volucris cum alis, ita tamen, ut nul- 
la partium ieparatio fada fuerit. Ultimo fedione peradla projicie- 
bat fuper ignem. Lev. 1. 17. Vide Maim. ^ Mifchnam /. cit. Vide 
quoque Differt. nojiram de Jacrificiis avium. 

§. LXIII. Holocaujiorum ufus antiquijfmtis erat. Noachi Gen. 
VIII. 20. Abrahami Gen. XXll 13. Jobi Cap. I. ^. Amicorum 
ejus, Cap. XLIL 8- facra Holocaujla dicuntur. Nim Abelis & 
Caini talia fuerint, dubitatur. Sciendum tamen eft , quod Hoio- 
cauftum ante LegemMolis generalioris notionis fuerit , ceu quod 
incluferat facrificia pro peccato v. Job. L 5. )sLII. 8. Qpae vero 
poftea diftindta erantj ut nunc dicemus. 

§. LXI V. Mofes quippe ceu aliam facrificiorum fpeciem no- 
tat, quam mw & n^m vocat. Lev. XVI. 3. ^» & Cap. IV. 3. s. 

Exod. 



Feriis fef Libamimbiis, 457 

Exod. XXIX. 14. Alias wox peccatnm fignificat". Quoniani vero vi- 
dima piacularis peccantis vices fuiciplt & posnani peccati typice 
fert, hinc commode eodem venit nomine ; Unde & LXX. ver- 
tunt jam V*r*'^- ^'^od. XXIX. 14. Lev. IV. 21. jam w-g^t «^a^- 
T/:xf. Lev. IV. 3. XVI. 3. 5. Quomodo quoqucScriptores N. T. 
Hebr. X. 6, conf. Pfal XL. 7. Id quod probe tenendum, quum lu- 
cem aftundat locis maximi momenti. Rom. VllL 3. 2. Cor. V. 2r, 

§. L X V. Suhje&mn, pro quo piaculare ofFerendum , non erat, 
delinquens nai 1^3 manu elatu , fciens, volens, audax, impudens , 
per contemtum, palam. Num. XV. 30. Quod convenit cum 'Exa- 

cr/a)f auflt^T^t;'?/»' , jUeTa to Aa/Se/c TjJir 'ETtlyvucriv t^? ^ hXvid^iioi^, Hebr. X!» 

2^. Sed ."ir.? agens H.iJlK^n Lev. IV. 2. Num. XV. 24 - 30. absque 
pragmeditatione & malitia, ex inanimadvertentia, infirmitate : Unde 
quod hic niV^.3 faduni dicitur, alibi T\^"y >S2 absque noiifia y odio, 
non infidiando v. Num. XXXV. IK Deut. XIX. 4. Jos. XX. 3. 
Cujus contrarium Deut. XIX. 11. LXX. commode transferunfi 
Ayvoico. Lev. IV. 13. "Ayvoiu. Lev. XXK. 14. 'Ay.narluf. Lev. IV. 2. 
Quos fequitur Apoftolus Hebr. V. 2. IX. 7. Non tamen prorfus 
negari potert , facra quoque pro ilHs oblata fuilTe, qui aliquando 
confcii deh*querunt. Vide Outramiim de facriJicHs, I, I. Cap, XUl. §.7, 

§. L X VI. Conjiahant facrijicia pro peccato ex omnibus qiiinque ani- 
mantiwu fpeciebus. v. Lev. IV - XII. XIV. Hinc Maimonides tr. 
mJ3npn T]^£^'V^ Cap I. §. 9. Ad hoJHam pro peccato quinqiie animantiuni 
gencra adbihebantur , aque mares ac fmnini& , majores ac minores. 

§. L X V I J. H^c facrifcia alia erant puhlica , alia priva^a. Illa 

dicuntur nui: m^Dn- Ac hsec n»n> mwtJn' Vid. Mifchn. tr, □'nai^ 
Cap. V. 3. 

§. LXVIIL Sacrlficia pro peccato puhiici, quiz pro toto tcetu of- 
ferehdtitnr fmit i Veluti hirci fabbathorum, noviluniorum, feftorum 
ac Diei Expiationis. Num. XXVIII. XXIX. Lev. XXIll. Hirci 
quoque ob idololatriani vid. Maimon, tr, cit. §. f. Et juvenci ob 
errorem. Lev. IV. 1 3. 

§. LXIX. I-Lec exmafculis tantum confiahanti ut patet ex locis 
allegatis. Atpriviitaf<xmel!is, exceptis hirco Principis. Lev. IV. Ju- 

M m ra 3 venco 



9 



43 S De Sacrificits- 

venco ob errorem Pontificis undi Lev» IV. z. Et ejusdem juvenco 
ofFerendo Die Expiationis. ^ev. XVL 

§. LXX. H£C ipfa. fdcriftcia dividiwlur qttoque in ea y qu<£ tot/z 
comhuruntur y ^ ea, qudi ex parte comeduyjtur. Fundamentum eit in 
Mofe Lev. IV. ii* 12. 21. Cap. VL 19. vel 26. 

§. LXXI. Comedebanttir mitem facrifcia pro peccato puhlicn om" 
ma printer hircos folennitatis expiatiomim. Lev. XVI. HireosidolohitriaJ 
& juvcncuni ob errorem Lev. IV. 13.. Privata vero, prseter juven- 
Gum ob quodvis prceceptum violatum. Lev. IV. 2. ac juvencum ob 
errorem P. M. Lev.. IV.. £t ejusdem luvencum Die Expiationis. 
Lev. XVL 

§. L'X X f I. B^irfum Imjtis g6mri's facrificia dijlingtii folent in fixa-t 

J^hbiuis yiap r ^ variantia DMIV) jll'?!];» crefcentia ^^ decrefcentia pr0= 

vario offerentium Itatu , divite aut paupere , ut leproforum , pu- 
erperarum. 

§ LXXIIL De his facrificiis cm propritm quid notant, quodfele' 
Btis vidimarum non fieterit penes offerentes : Determinatas illae erant a 
Lege.' V. Lev. IV. XVI. Quaenam v.. g. a Pontifice , Principe, pri- 
vatis facr^ticandEe. Dein quod carere debuerint fertis, libaminibus, 
oleo, rhure. v. \. cit. Et quia propter peccata offerentium immo- 
landa , ideo nuliam habebant *£t/«(^jo5f aut mnJ nn. 

§. LXXIV.. Nofai-i qtinqtie meretur, quodfacrificium hoc fingtda" 
rem contraxerit impuritatem , aliisque commttnicaverit. v. Lev, VI. 27. 28- 
Et quidem Mainwmde notante, niagis quam reliqua facrificia fan(flis- 
fimatr. m:3ipn nx^ya.-Cap.. VIU. r.. 

§, LXX V. Id , quod ex fequentibus fpeeiebus clarius conftcf- 
bit. I.} Vellis, quas fanguine hujus hoftiae ante afperlionem con- 
Iperfa, protinus in atrio aqualavanda' erat.. Qiiod vero durum, ut 
peUis indiirata , ejus fanguis tantum abradebatur. 2. ) Vas refla- 
ceum, in quo caro hujus viclimac; eoquebatur, in atrio frangi opor- 
tebat. 3. ) At vas metallicum defricari ac aqua mergi. I-fEec & plu- 
m alia rtperies deduda apud ilto/'/. tr. cit. c. cit. 

§. LXXVT. Si cafu aliquo fadum , ut aiia facrificia fuerint 
Gommixta cuni facrificiis pro peccato mri/Qn jmrti devotis ( qualia 

fuerint. 



Ferth ^ Libammibus, 4 3 9 

fuerint , vid. Bart ad tr. D'n3?' Cap. VI II. r. ) omnia reliqua, fi 
vel niille fuillcnt, non poterant facrificari aut redimi, fed dimitte- 
bantur, donec nulla vi externa adhibita mortua fuerint. 

§. L XXV 11. Hoc fncrificil getms folet comtmmifer alia-, p una. 
.offerenda ejfent , pracedere i Cujus rei ratio facile patet v. Lev. XVL 
24. V. 7. i?. 10. Excipitur Num. XV. 24. Vide I^nfchimn adk l. 

%. LXXVlll. Conftabant facrificiapro peccatoaliquando ex 
avibus. Lev. 7- 10. Quaruni imniolandi rationem textus Mifclini- 
cus tr. umzi- Cap. VI. 4. quaerendo & refpondendo ita tradit : Sa^ 
crificium pro peccaio ex ave qiiomodo fit ^ ( Sacerdos } Capiit ejus i ?'<?- 
gione cervicis ungue fecat i mn tamen Jeparat id (a corpore} tmn fpar- 
git de fanguine ejiis ad pmietem ane. B^liquias vero exprimit ad funda- 
tnentum aitarls. Si Sacerdos vel caput a corpore divifiUet , aut fan- 
guinis deftillationem omifilfet, facrificium vitiafl^et Sacrificium quo- 
que habebatur illegitimum , fi fuo nomine non ungue feclum , auC 
expreffus fanguis fuifl^et vid. tr. cit §. 7. £t Maim. tr. nB?PO 
nujipn Cap. Vll. 7. 

§. LXXIX. Caro hujus avis Sacerdotikts ccjferat ^ non ara. Mofe« 
faltem non meminit. Mifchna dilerte ait ; mi HthH hmS |>k 
CJHD^ nSl31 Sanguis tantwn pro ara , B^liqua Sacerdotikis. C. VI. 4, 

§. LXXX. Seqiutur tertium facrificiorum geniis , quod n2W di^ 
dtur, difl:indum a n&ii:?^» quemadmodum Ibire licet ex Mofe Lev, 
iV. & V, & Vll. 7. XIV. 13. Ut & Sapientibus Judaeorum. LXX. 
communiter transferunt'7rA«,u/xsAe/rt5 aliquando etiam ' Afxooprioi Lqv. 
V. 7. Latine^ro reatUi ^ut pro deliBo. 

§. LXXXI. In quo vero vera ratio difcriminis horum duorum ge" 
nerum pro expiatione fita ftt y non liquet. Certant & Judc^i & Chri- 
fliani inter ie. Q_uare dabimus prirao convenientiam ., pollea dis- 
convenientiam. 

§. LXXXll. Convenientia hac efi. i. ) Utrumque genus pfo 
caufi habet Legis cujusdam transgreffionem. 2. ) Idem utriusquc 
locus madlationis Lev. V 11. 2. VI. 18. 3.) Exta facrificiorum pro 
reatu & pro peccato in ara exteriori adolcnda eraiit ; Reliquum 
ceiferat faceidotibus, Vid. Lev» iV. 8. 5?. Vil. 3.4.7. Excipe ta- 

men 



440 De Sacrjficiify 

men facrificia jpro peccato , quae tota camburebantur , de qui- 
bus fupra. 

§. LXXXlll. Disc^oiivmientia in feqiieiitibus co^tfifiit. l.)Sa- 
crificia prjp reatu nonniii fumebantur ex agnis maribus, tuni majO" 
ribus 5 tum minoribus. v. Lev. V. XIV. i^. XiX. 21. Num. VL 
13. Maim. tr. nU3lDn TWV^ Cap. 1. 10. 2.) Sacrificia coetus pia- 
cularia nunquam erant JYjair^ vid. /. cit. 5. ) Sanguis facrificio- 
rum pro m//« fpargebatur tancum fuper altare, Lev> V 11. 11. Vel 

ut texcHs Mifchnicus habet V^'^^ vnK'' nijjia 'ipia p;?D pi fangim 
eoYum pofcit dwts afpevfiones , qua pmt quatuor, Infra filum rubruni 
altaris. Cap. V. 5. 

§. LXXXIV". JJdic certa funt j Non item qua feqmmtur. Ex Ju- 
daeis Abarbanel fequens difcrimen facit : Sacrifaium pro peccato 'fie- 

bat nJi;'ii^3 U^lOnC^ yiT fr^JOn hv ob peccatmn certo notum , qtiod ex 
imprudeutia cotmnijjum fuerat. At iacrificium pro reatu pSDrr ^'^ oh 
dubiumfniim peccatum commiilbmj nec ne. Sed Aben Efra pec- 
eatum n^Dn Legis ignorantia 5 Veram CDK^U ohlivione commilTuni 
habet. Maim. in More. Nev. p. 11 h Cap, XLVl. Peccata propter 
tHlC^^H minora > Propter nt^an majora babet. Grotius culpam in 
omittendo ns^Dn' in committendo ai^-^N didam putat. Saubertus 
explicat n^E3n de errore per imprudentiarn commiifo ; Sed CDK?« 
de malitia ex eledione & violenter patrata. Ad quem prdpeBow- 

/r<?ri//j accedit , opinans r^inm gravia ; Sed nt^Dn leviora notare. 
Jacobus Capellus n^DH explicat per peccatum fcienter ; Sed per 
CDt&t< ab infcio patratum. Alii illud ristDn didum putant , quod 
ita in Deum commiilbm erat , ut bomines tamen inde nihil detri- 
2nenti caperent ; At c:'^&{ damnum quoque bominibus illatum. 
Vide Oiitramum Lib. 1. Cap. XI 11. & Lundium \\\ tCU 3«t)ifcl)en |)e(^ 

licjtljttmevn* Lib. I. Cap. XL. §. i. 

§. LXXXV. Redius forfan de bis variis opinfonibus judicari 
poteft, 11 perpenduntur facrificia tDW- Sunt autem , -Ut Textus 
Mifchnicus fupputat, numero fex. Sacrificium J.) pro reatu oh 
^ipinam Lev. V. 21. 2. ) Fravaricationein vel res facras infcienter 
in ufiinr humanum converfas. Lev. V. 15. 3.) Ancillam cum probro' 
dimijfam. Lev. XIX. 20. Unde ob aflSnitatem delidli Sacerdotes 
eonjugii contra Legem rei facra pro reatu obtulerunt £fr, X. 10. 19. 

4. ) Ob 



Fertts ^Libammibus. 441 

4.) Oh Nazirtcum pollutum ex repentma niorte ad latus Nazirsef. 
Num. VI. 9. 13, 5.) Obleprofum mundandum. Lev. XIV. 13. & 
6.) '>hn fufpenfum-', five pro peccato dubio. Lev. V. ig, tr. cnilT 
Cap. V. 5. Quare priora quinque audiunt iacrificia ?^-ii pro dc 

UBo certo. 

§. L XXX VI. Ex didis conftat Satiherti & Bonfrerii cogitata 
omnium minime probari polTe, ob Lev. XIV. 13. Num. VI. 9-13. 
Quod porro inde confirmatur, quoniam facrificia ceetus, quae pri- 
vatis graviora funt , nunquam ex genere C3K^N fuerunt. Dein pri- 
vatus obligatus ad mm tenebatur ad capram Lev. IV. 28. Sed 
adftridus ad D&TN ofFerebat arietem vel agnum. Obfervat autem 
Maimonides More Nev, Lib. III. Cap. XLVI. Quo peccatum gra- 
vius, eo pofcitur facrificium vilioris fpeciei. Unde Holocaufta , 
quae inter facra principatum tenebant , nUnquam ex fexu foemineo 
deiumebantur. Quod porro LXX. fignificare voluerunt , DLyfrt 
per uxnfAfjti}.nu ( qux minus dicit ac 'A.uof^r/a ) communiter verten* 
do. Praeterea fciendum eft, nwDn aliquando in cafu idololatrice 
ofFerenda fuiffe. At idololatria gravius crimen non datur. Tantae 
gravitatis non funt, quse caufae mai:^&? dicuntur. Verum quidem, 
quod haud levia fint praEvaricatio. Lev. V. 15, & rapina, eaque ju- 
ramento abnegata v. 21. 22. Sed fciendum eft, quod ratione prio* 
ris peccati non folum commiflTum illud fuerit nwi ex errore, ina'- 
nimadvertentia , fed credibiliter agnitum fine teftibus. Unde nort 
additur ?iotum fa&nm illi , quemadmodum de facrificiis pro pecca'- 
to. Cap. IV. .14. 23. 28- Ratione pofterioris Judaei quam maximef 
probabiliter intelligunt de tali peccatore , qui quidem prius rem 
proximi juramento abnegaverat, poftea vero ob confcientige vim 
absque teftibus reftituerat, conf. Num. V. 7. 8. Alias procul dubio 
condemnatus fuiflet ad majorem fummam, quam ut reftituens quin- 
tam tantum partem rei ablatae adderet , Lev. V. 24. Id quod col^ 
ligere licet ex aliis legibus. Exod. XXI. 37. XXIL 3 - 6, Cui ex- 
plicationi favent Jnfephus 8c Pbih Sacerdotes , uti obfervat Relandus 
Antiq, Lib, 111. Cap. IV. §. 4. Jam vero criraen. valde minuitur, fi 
quis crimen, quod commifit, fponte fatetur. 

§. L XX XVII. Ultimum facrificiorim genus ytomme D^dSu^ tii-r 
mt Lev. III. I. Varia vocis ratio dari folet. Placet Abarbanelis in 
fvj&f in Levitr n3TaS uh^ DUJTIJ pacem Aram ( five Deum ) intey 

N n a fe Sa- 



4 42 De Sacrlficiisy 

^ Sacerdotes ac Dominos dahant y Vel ut ^dhag clarius : DiBa funi 
W^n^W » ut qu.a. jteri tum folerent , DlpD^ Dl&«n ?0 uhv nVH nnW 
Cum qiiis in gratia apud Deum evat. Qiiare hjferentes , Sacerdotes ac Deus 
'E'jAo>«Tfl? d^ eadem menfa participahant , vid. Lev. UL LXX. vertunt 
communiter Swtm^/oi/. Lev. iii. i. 3. 6. aliquando 'E<^HWJtoV 2. Sam. 
VI. 17. 18. 

§. L XX XVI 11. Conjfah.mt pacalia ex utroquefexu, getieris bo' 
vini, ovini ^ hircim , nnn iicm ex avibus. Lev. ill, i. (^. 12. idcni 

tradunt Magillri Hebraeorum, \ eluti Mainwnidestr. rimipn rii^i/a 
Cap. 1. II. 

§. LXXXIX. Duum generum pacalia fimt ,• fcil. tum itHiegri 
ca*tus , tuni privatorum. 

§. XC Unum tantum e pacalibus coetus erat Lev. XXllI. 
19. 20. Unde Abarhanel in 2raf. in Lev. D'0^tr m3yn nU3"1pn pi< 

^3^3 J1*13fy '•^^33 Ott^ 8< /X Duo tantum agni fejlo pentecojies offerendi 
e numero pacalium funt , qud:. ab univerlo coetu adducuntur. Conf. 
Maimon tr. ni^^^ipn nK7};D Cap. I. §. 4. 

§. X C I. Offerebantur autem , Maimonide referente , fequentem in 
modum : Agitabantur duo illi agni vivi. Tum jugulabantur , ac 
Qorio exuebantur. Exinde Sacerdos utrique pedus & femur exi- 
mebat, quibu-^^^ad duos panes appofitis fupponebat manus fuas, ac 
cunda fimul agitabat ad portam orientis , ut moverentur huc & 
illuc, furfum & deorfum. Poftea duorum agnorum adolebantur 
exta , & reliqua caro a Sacerdotibus comedebatur , & quidem in 
atrio , more carnis ex facrificio pro peccato & pro reatu. De pla- 
centis duabus fumebat fummusSacerdos unam, &altera dividebatur 
inter omnes vigilias tr. p>Dn Cap. Vlll. §. 11. 

§. XCII. B^liqua pacalia eraut privatorum , qu<& Maimonides in 
tres dividit fpecies , quarum prima Deo facra fit DnS «^3 absque pa^ 
ne, veluti nna'^1 ,nj'Jn ^nhu pacalia chagiga '^ ktitia. Altera offer- 
tur Dn*?n Oy» cum pane , ex voto & fponfione , diciturque nDn 
Eucharijia. At tertia elt Nafircci, qualem cum pane ofFert comple- 
tis Nafiraeatus fui diebus, ac dicitur aries Nafrtei. tr. nU31pn nt2'ya 

Cap. IX. 5. 

§. XCJll. 



Fertis &f LibaminWus» 44 j 

§. XClll. QuaB ad fecundam pacaliuin fpeciem jam jam rc- 
lata, fcil. Eucharijiiay votum^fpoyifio , paulo illuftranda funt. ///<?, 
quae Mofi dicitur min Lev. Vll. 11. 12. quam LXX. communi- 
ter transferunt ''A/ve(r/e ( unde Hebr. XI 11. 15. ©v(r»ofc 'Aivgrswe) re- 
fpicit beneticia abs Deo accepta , quae publice tali facrificio hono- 
rabantur , v. Pfal. CVll. 8- ij. GXVl. 17. Hujus fpeciei caro in 
craftinum non poterat differri ac tum comedi; v. LeV. Vll. i^. 
/y?«i vocatur "nj Lev. VU. 16. LXX. communiter 'Eu;:^>), quo Is- 
raelita pro impetrando beneficio fe ad facrificium adftrinxerat. v. 
Pfal. CXVl. 14. 18. Hoc vero dicitur n3iJ Lev. Vll 16. LXX. 
'Ekwiov. Maimonides haec duo diftindurus ita ait : Qiiid intelligeridim 
per "113 five votum ? Et quid inteUigendum per n^lJ fponfto ? Si qnis 
dixerit : Ego holocaujium , ego pacale , ego fertum , vel ego hujus pecudis 
pretium pro holocaujio aut pacali Deo facrum faciam njn IPlT hoc votum 
eji, Verum fi dixerit : Pecus hoc , aut holocaujlum hoc , aut hoc pacale , 
vel hac decima fertum fit i 7131 J nT nn ecce hoc efi 'Ex«<r/ov. HeCC diP- 
ferentia caufa erat , ut votivum perditum vel ibrreptum a voven- 
te ita reftituendum fuerit , quomodo voverat. Non item fe habet 
cum fponfione. Tr. mJ3"^pn n*^yD Cap. XIV. 4. «^. Caro ex facri- 
ficio voti & fponfionis poterat altera quoque die, non tamen ter- 
tia,comedi. Lev. Vll. i6. 17. 

§. X C I V. Pacalia privata a reliquis facrifciorum generihus in eo 
differunt , quod fuerint divifa Deum inter , ficerdotes ^ ojferentes, v. 
Lev. 111. 3-6. Vll. 31 - 3^. Abarbanel in Pncf in Levit. Qitodpa- 
calia attinet D^JHDn lS:3K» DnD Jlipl DmDtin UrW- D^SllfiO DnD VSf^ 
D^^pn 1*7D«' 1*73 imJm Ex parte adokhantur fcil. DniQfc^ exta , ( de 
quibus '^\^^ Lev. 111. 3. 4.) Pars vero comedebatur a facerdotihus. At 
tmne , ciuod reliquum , a Dominis. 

§. XCV. Pars^ qu£ Sicerdotihus cejferat , venit nomine riTn & 
PW pe&oris ac brachii Lev. Vll. 34, I/Iud Afaimonides expUcat : Qitid 
inteiiigendum per nTn ? jQuicquid refpicit terram e parte fuperiori usque 
adcoliiim^ ^ e parte irferiori usque adventrem. Fr.rfecabantur dju co- 
Jfa hinc ^ illinc. Hoc vero : Quid intelligendum per V1"JT ? c/ jun&ura 
genu usque ad acetabuium pedis. HcCC enim niembra interfe jungun- 
tur. Jani armus, qui hic dicitur, dexter eft ; in tr. mj:npn nmu 
Cap. IX. 10. Conf. Exod. XXIX. 27. 

N n n z §. XCVL 



444 ^^ Sacrificiisl, 

§. X C V I. Caro hac ita Racerdotihits cejferat, ut ea quoqne vejci po* 
tueriyit f(xmin(Z fervique extra atrium in cedibus privatis , niodo non ex- 
portaretur extra Hierorolymam. vid. Nuni. XVlll. ii. 19. Lev. 
XX U. conf. Maimon. tr. c. Cap. X. 4. 

§. X C V 1 1. Qtiando vero animaliwn primogenitorum , decimatorum 
ac agnorum pafchalium paulo alia yatio , qiiam facrijiciorum privatorum 
ha^enus traBatorum 5 Ideo de iliis feorjjm qu<&dum dicenda jmit. 

§. X C V 1 1 1. Et quidem primo de animalibus primogenitis, quae "ID3 
ExocJ. XI 11. 2. 'A LXX. n^otoTOKOi dicuntur. 

§. XCIX. Animalia prmwgenita munda ( de immundis hic noil 
agimus, ceu quae facrifida efle nequibant, vid. Goodwinum. Lib. 
VI. Cap. 11. Not. 10. II. ) Sacrificiis ( attamen D'Sp /evibus tr. 
D'n3T Cap. V. S. ) re&e accenferi inde conjiat , quod fanguis illorum 
in ara fpargendus , adeps vero adolendus fuerit. Num. XV 111. 17. 
Textus Mifchnicus allegatus tradit , madari potuiffe ubique in 
atrio, ac fanguinem una afperfione verfus fundamentum fpargen- 
dum fuifle. 

§. C. Vrater adipem , de quo jam didum , reliqua caro folius Sa- 
cerdotii erat , coniedebaturque ea ratione , qua §. 96. de carne Sa- 
crificiorum pacalium didum efi, Num. XV 111. ig. 19. 

§. C 1. Sacerdotes inque ac Ifraelitd^ adJlriBi erant ad animal primo- 
genitum ojftrendum. Mifchn. tr. /imDD Cap. 11. i. Sacerdotes^ Levitct 
tenentur , rion vero liberi funt a primogenitis animalibus puris, Non li~ 
berifimt , iiiji a redemtione Jilii ac ajini primogeniti. 

§. C 1 1. Hocce primogenitura jus valei in terra Canaan , ut fe rcs 
quoque ^abet cum aliis facris. 

§. Clll. Hodie primogenita tam diu pafcwitur donec vitium ali^ 
quod nnfpicwim contraxerunt. Itaque tum licitum elt niaiftare & 
comedere. 

§. C 1 V. Templo Jiante animal primogenitum mundum , at vitio afe^ 
^um , non quidem ad aram adduci poterat. Erat tamen Sacerdotiim , qui 
illud in fuos ufus convertendi ac comedendi licentiam habuerant. 
Y. DeutXV. i>>- fin, Dev/Vw vid. tn nno? Cap. VJ, 

§. CV, 



Ferifs &f Libdminibus, 44f 

§. CV. Seqmntur animalia i qu<& jure decimatioms Deo facra y ]UKr 

taLev. XXV II, 32. 33- 

§. C V 1. Huic juri fubjeda nofi funt , nifi animalia vmnda , eaqu& 
tantum ex genere bovino , ovino ^ bircino Lev. XXV II. 32. Non ve- 
ro alia , aves veluti aiit afini &c. Id quod Magirtn Hebrceorum con- 
firmant. J/^w/07^, tr. nm33 Cap/ VL i, 

§. CV 1 1. Excipiuntur nnimalia facra. Lex quippe Ifraelitis da- 
ta. In Mifchn. tr. nm33 Cap. IX. I. Libera quoqne funt a decimatiO' 
fie emta, dono data , quseque in communi a fociis pafcuntur , ut fa- 
ginentur. Sic Mifchnam fequimur. Tr. c. §. 3. Nec enim alia ad 
jus decimae tenebantur, quam quae homini in domo-fua nata erant, 
ut Maim. habet. Tr. cit. Cap. V 1. 10. 

§. CVUI. Decimanda czque erant animalia vitiis affeBa ac integra» 
Lev. XXVll. 33. Excipiunt tamen Judaei mifcella, difcerpta, quas 
e latere prodierunt , indiga temporis & orphana. v. Tr. cit. §, 4. 
Vide quoque GloflTatores Obadiam de Bartenora ^ Maimonidem non 
fine acumine Legem divinam explicantes. 

§. CI X. Animalia tamen vitHs affe&a altari inidonea erant , quum 
alias integror.um exta fale confperfa , in ara incenfa ac fanguis una effufio' 
tie in fimdamentum altaris effufus fuerit. v. Maimon. tr. niJSIpn niyya 
Cap. iX. 2^. 

§• CX. Caro animalium decimatorum Jjve integrorum fve vitiatorum 
ab Ifraelitis comedebatur. lUorum Hierofolymis ; Florum ubique lo- 
corum. Idem tr. rw^w^i^ Cap. VI. §. 4. Quod vero , notante trans- 
latore , de decima fecunda eft intelligendum. 

§. C X I. L^enes proprietarium non erat , dare^ quam voluerat Bejiiam 
decimam i ne quidem optimam , fed quam virga defignnhut Lev. XX VII. 
32. Sive illa nias , iive foemina , live integra , five vitiata. v. 
Mifchn. tr. nm33 Cap. IX. 7. & Maimonid. tr. ejnsdem Thematis.. 
Cap. Vll. I. 

I §. CXII. Nullum erat jus , Bejliam decimam comnmtandi , redi- 
mendi , vel ctiam vendendi. Et fi quis vendidiiTet , ille verberibqs 
coercebatur , nec tamen venditio rata habebatur Lev. XXVil. 33. 
'\idQ quoque Maim. tr. nn33 Cap. VI. 5. 

N n n 3. §, CXiiL 



44^ ^^ SacrificHs y 

§. C X 1 1 1. Jtis pectts decimandi non folum ndfiriEitmt erat ad tety 
vam Ijraelis, ^ illud, qiio Templum jkterat, tempus } ut Textus Mifch- 

nicus habet tr. nnjn Cap. IX. i. n:^in:ii ptia jnu nana nrpv^ 

Tl^Dn ^JD3 ^h^) non ^JS3 y^h Dedma pecoris ohtinet in terra Ifrae- 
lis ^«f extra eam^ftante Templo ^ nonjlante. Attamen poftea fapiences 
aliter fanxerunt|, prohibueruntque his temporibus & Templo de- 
ftruifto confecrationeni animalium decimorum, ne quis Legcm vio- 
lans in poenam mD incideret. v. Ghjfatores ad h. 1. 

§. C X 1 V. JJt vero pecoriim decimatio re&itis fieret , patres ftatue- 
runt certtmj pro pecore anni initium , certa qiioque deciinationis tempora, 
De illo Mifchn. /r. nnD3 Cap. IX. 5. R. Meir dicit : Primo Eliil efi 
principium anni 7M2T\2 'Wych pro decima pecoris. Quod hinc na- 
tum inter initium Elul praefentis & Ekil fubfequentis anni, ad eun- 
dem annum pertinere habetur. FiHus Afai tamen arbitratur , quod 
CD^SiSn nata in menfe Elul feorfim decimentur. De his 1. c. Tria 
decimandi pesoris tempora fcil. die decimo quinto ante Pafcba , die qiio- 
qtte decimn qidnto ante Pentecofien. Et die decimo quinto ante Fejium Ta- 
hernaculortim. Haec vero tempora commoda vifa, ut haberent in Fe- 
ftis facia, qux comederent. 

§. CXV. Q^no dK^lfiiict Magifirorum circa dectmatinnem infuper 
confiet, adduco j qux habent de pecore magno ac parvo , hujtts ^ prd:.te- 
riti anni. Scil, Obtinet decimatio ^«f boum ^ pecoris minuti ( quod con- 
flat ex genere ovino & hircino ) at unum pecus pro altero non deci- 
tnattir ( non pecus minutum pro majore & vice verfi) decimari ta~ 
men potefi Bejlia ovini generis pro hircini. Obtinet quoqiie decimatio in 
animalibus veteribus ^ novis. Non tamen licet h^c loco illorum decima- 
re. Vide plurimos ejusmodi cafus in Traftatibus allegatis, & illu- 
(tra hinc juftam reprehenfionem Matth. XXlll. 23. 

§. C X V I. Gravis qiujlio efi, an, qua. ha&enus de pecoris decima- 
tione di&a funt , iritelligenda de decima primn , nt vocant ,* An vero fecun- 
da. Pofterius faltem ex parte affirnvcit Lud. de Compiegne de Veil, 
circa Mdimonidis fcripta transferenda longe meritiflimus. Vide illum 
inNotisad tr. Maim. nr\22 Cap. Vl. 4. Vide fupra Sed:. CX. '' 

§. C X V 1 1. Ultimo dicendtmt de agno pafchali, Quae vel Good- 
mnus Lib. IIL Cap. 111. vel ipfe in annot. fcripfi de agni pafchahs 

requi- 



Pertis ' ^ Libammibus, 447 

requifitfs, veluti fexu , actate, integritate, temporc feparationis a 
Grege., & madationis , convivis <&c. nuuc non repetam. iUia 
notabo. 

§. C X V i 1 1. Ifrnelitas mares ad a£uum pafchalem ntaEiandum ac 
coniedendum obligatos fuijfe , dubitare non finunt Leges ]ud<£orum divin,e 
^ ecc/efajlica» Num vero etiam foemindi obligata fuerint , qu<.mtm% 
Maimonides quidem affirmat tr. nD3 pnp Cap. I. i. At Talnh 
Hieros. tr. Kidd. f. LXI. redius Paicha in foeminarum nw^ Hbero 
arbitrio pofitum fuifle tradit. Convenit cum Lege Exod. XXI IF. 
17. Jn tr. m^m Cap. l. i. etiam foeminae liberas habentur a com- 
paritione coram Domino. Dein idem vult , quem Bartenorienfis 
habet , Canon : Midieres ab omm pnecepto jubentCy quod a tempore de- 
pendeti libera funt. ad tr. JTnD:i Cap. iJL §. 3. 

§. C X I X. Mos erat, ut cura agmm pafcha-lem ma^andi aliis com- 
mitteretur t veluti a Domino fervo, cujus erat, Domini voluntatem 
implere. Maim. Tra&. nDS pnp Cap. Jil. i. 2. Hinc explica 
Matth. XXVI 17- 19. 

§. C X X. Locus maBatioms agni pafchaiis erat olim Tabernacnlum 
Deut XVI. 2. Pojiea^Templnm. 2. Cliron. XXXV. 8. 9- Rede ita- 
que Maimonides : Vi&ima pafchalis non alibi ma&atur quem mTV3 in 
atrio , ficut rcliqua facra } Imo ftrictiori Lege tenetur. Ut narrat tr, 
HDS p-ip Cap. J. 3. 

§. CXXI. Ifraelitis fubfequeyite tempore admodum au&is probabili- 
terfuBum esi , ut divift atrium intvarent. Omnes enim Ipatium ca- 
pere non poterat. Et quidem diviii dicuntur in tres catervas. Ca- 
terva prmia veniebat in atrium, Tum, d illud plenum, fores chui- 
debantur, agni madabantur , ac interea a Levitis recitabatur HaL 
lel five Flal CXlIi - CXlX. Cantu hoc abioluto repetebatur ille, 
vel etiam tertio iterabatur, fi, quae ibi cum agno paichali agenda 
erant, nondum perfeda. Ad unamquamque recitationem tubis 
clangores edebantur fimplices, fradi ac ruribm fimplices. Omni- 
bus his peradis caterva hsec exibat, & intrabat ftcunda, pofiea ter- 
tia. Cum vero caterva tertia exierat, atrium abluebatur, v. Mifchn. tr, 

CD'nDS Cap. V. 5. Et Maim. tr. nD3 P"lp Cap. J. 11. 12. 15. 

§. CXXIL 



448 I^^ Sacrificns, 

§. C X X f i. Uii Ifraeliiarum erat , vi&ivias pafchaks imBare , pc 
Sacerdotimi fangimiem excipere , effimdereque. Tr. Mifchnicus CDTlDfl 
Cap. V. V. 6. MaBat IJraelitd ^ fimguinem excipit Sacerdos , qui illum 
dat focio p Hic rnrfum focio fuo. Accipit pateram plenam ^ vacuam^ red~, 
dit. lile ve7-o Sdcerdos , qui altari proximus ajiiterat, fanguinem una fpar- 
fione p regione Fundamenti effuderat. Ut fciamus , quanta pompa hasc 
ada luerint, narrat Maimonides , Sacerdotes in ordines multos difpo- 
fitGS fuiffe, qui manibus pateras cufpidatas tenebant , quarum aliae 
cxargento, ahas ex auro erant. Qui pateras tenuerant argenteas, 
non confundebantur cum iHis , qui aureas. Tr.cit. Cap. I. 13, 

§. C X X 1 1 1. Sacerdotum quoque erat vi&imam fecando aperire , 
exta , quct hoc in facrijtcio candam comprehenderant , extrahere , abluere , 
fale confpergere , ac in altare effhrre, ut ibi adoleantur. Tr. OTIDB Cap. 

V, 10. & nos ^z^y^ Cap. I. 14. 

§. C X X I V". I{ationem excoriationis tradit f^pius memoratus textus 
Mifcbnicus. Cap. V. 9. in fequentem modum. Scil. erant uncini fer- 
rei columnis & parietibus atrii infixi , a quibus agnos pafchales fu- 
fpenderant, eorumque pelles detraxerant. Si vero locus fufpen- 
dendi nullus reliquus fuerat , inveniebantur illic bacilli minuti ac 
Isevigati, qui ponebantur in duorum hominum humeris, ut ita agni 
hinc lufpenfi excoriari polfent, 

§. CXX V. ALixima agni pafchalis pars , qU(R folis Ifraelitis , non 
vero Sacerdotibus ( quippe & horum erat, fuos agnos facros facere) 
cefferat , ftrehatur in iirbem Hierofolymitanam , tit ibi bene parata comede- 
retur.. Probe autem aflata comedenda erat. Exod. Xll. 8- 9- Ra- 
tio alTatiofiis ob ejus Myfterium digna efl: , nt rede confideretur, 
rfe qua Mifchi. t^\ D»nDC Cap. VII. r. .Qiwmodo affant Pafcha r' Ajfe- 
rmit lignwn Midogranati (ceu aptiOimum, eo quod calefaclum nui- 
lani protrudat aquam ) ^ infigunt illud per os usque ad pojleriora agni. 
Plenius Mdnn. tr. nOfl plp Cap. VIII. 20. Qiu£ erat ajfandi ratio ? 
Jdigebatur veru lignemn ( ferrenm enim conftitutionibus fapientum 
prohtbitum erat) per os ^ pojleriora agni, Sufpemtehatur intra furnum 
ac i^v.is fubjiciebatiir. Crura ^' vifcera extra vi&imam ftifpendehantur in 
fumo , non vero pombantur 'inira iilam. 

§. C X X V I. Digna quoque funt , qui^ Jujlinus Martyr de modo- 
affationiSy m Crucifixio Jefu Chrijli clarius conjiet , reiiimt : Ta oV7wjU£- 

vov 



Fertis ^ Libamimbus^ 449 

tiov TT ^iOiCbxoy) y ^nii/.xri^o/i/,evov of^oiMf ru ^tifjLctri t» ^roiv^S oV7itT«/. uTff 
yup 6 ^-d-iQg ol2eAi(rKog ^ic^OTTi^ovS.roii ctno ruv KU.rcerciriov /jLipuy f^'sX\" '^"li 
K£<^o(Ajjf. Kat ilg- nciKiv y.arot ro ^ird^p^jivov , o) Trpos^tiprcovroii ^^tjt) ai X.^?'- 
^g? Tj? Tr^o^ocra, A^mis ajfits in figuram cruci fimilem conformatus ad ig" 
nem iorreiur. ^am verii nmim ab intimis partibus ad captit usqiie ada- 
&um perfigitrir i Et nlitid rurfns fecundum fcapulas , ad quod fufpendmttur 
nwms agiii. Tn DiaL cim Tryph. Judco. p. 259. 

§. C X X V 1 1. Agmis rite affitus pncciptms cmvivii pafchalis ci~ 
hus i Unde ultimo a convivis comeftus erat , ut habeantur carne 
vicliniae pafchalis faturati. v. Maim. tr. riDS p"ij? Cap. Vlll. 3.. 

"" §. C X X V I [ I. Id quod commode fieri poterat , nam pncter cnr- 
?iem agni pafchalis etiain alia caro facra nienPe cofnmumter apponebatm; ut 
habet Trad;. dlTlDD Cap. VI. 3. 4. jQjuvido adducitur cnm Pafchate 
nj'jn facrificiimChagiga ? Si iliud incidit in diem profejltini ^ cimi puritate 
^ paiicitate. Sin uutem incidit in diem fahbathi , curn multitiidine ^ 
cum impuritate y non addnctmt cmn eo facrificium Chagiga.. Hoc ( ceu di- 
ftindum a victima pafchali ) adducebatur ex pecore mintito ^ magno ,• 
Agnis ^ hircis ; Mafculis ^ fmuinis. Comedebatur qiwqtie per duos clies 
^ noBem. v. quoqiie Maim. tr, riDQ p""9 C. X. 12. 13. 

§. C X X 1 X. At caro agni pafchalis non poterat eomedi , nifit iUa 
ipfa no&e, non interdiu , vel etiam nofle fequente. Legem habes 
Exod. Xn. 8- quam corroborant Magiftri tr. cit. Cap. Vlll. §. ^. 

§. CXXX. Si qti<£ igitnr carnis reliquiafiierant, igne combnrendiC 
ilkerant. Exad. Xlf. 10. Textus Mifchn. tr. D^nDS Cap. ViJI. 10. 
Offi, 7tervi t reliqttice comburtmttir die decimo fexto , noil decimo quin- 
to, qui Sabbathi jura habuerat. 5"/ vero dies decimus fextns inciJerit 
in Sabbathtimy combtirunttir decimo feptimo: 

§. CXXXl. Conviva foliciti requirebantur de pnrte v/&inM , ne 
qiiit ar£ facra atit Lege excepta , ab ns conieckyettir. Hinc reiigiole iis- 
abftinendum erat a cauda agni. Unde aliquaudo' fadum ,.\it Eth- 
nicus facris JudcEorum fe imniifcens petendo caudani Fafchatis co- 
gnicus atque vita punitus fuerit, tr. D^nca C. III. 2. Nervus luxa- 
tus, ut dicitur, extrahendus. Cartilagines tenerae jofruim jura non 

O a habiie- 



4fo De Sacrificiis^ 

habuerant. Poterant itaque fccari, frang^i , comedi, v. a»no&. 
Cap. Vif. ir. 

§. CXXXIL At tmgna pofcebatuY ojfmm cura. Nullum impu- 
ne frangebatur. £xod. XII. 4<^.~ Num. IX. 12. Mifchn^ tr. cit. 

D^VJiK npS nr i^n "miDr^ nD£i3 ca^-yn nfcc iDiiiyn //7<?, qm os Pa- 

[cbatis puri fregnat , i&ikus XL-verberabatur. Cap. VII. ii. 

§. CX X X ll 1. Quando vero prMeptum de agno pafchali ad <?<?»•- 
tum diem adjb-i&um er.it , inde conjtat , qmd utHones tum Ifraelitarum timt 
Sacerdottim circa Hlwn Subbatho quvque pertnijfdi fuerint. 

§. CXXXiV. Judceorum traditiones hic aliquod difcrimen 
ftatuunt , ut conftat e tr. a^riDQ Cap. VI. i. Qimfeqmmtur quoad 
Pafcha , Sahbathum pellunt , fcil. ejus maBatio , fanguinis fparfio i Extorum 
purgatio ^ incenfio adipis. At agni affatio , interiarmn ablntio Sabhathum 
iion pellunt i Nec etiam impofitio in humerum, adduBio ejits extra termi' 
mm ^ verruca abfcijjio . ceu quae vel ante Sabbaihum, vel poll fieri 
poterant, vel non neceffaria erant. Benignius judicat Rabbi Elie- 
fer arbitrans , quod haec potteriora quoque Sabbatho permifla 
iinC. 1. c. 

§. C X X X V. Seqtiitur attera facyificiortm divifio > qua ratione 
offercntium dijpefcimtur in illa , qudi a toto CKtu^ ^ ea, qua a privatis ojfe- 
runtiir. Exempla plurima m Lege Mofaica proftant. 

§. CXXXVI. Sacrifaiapro toto axttt "^l^^l^in niJ3np di&a ftm$ 
vel Jimpliciter a Deo jujfa ^ fxa vel non» 

§. C X X X V 1 1. Illorum undecim fp^cies ab Abarbanele recen- 
fentttr, i. ) Jngiat quae conftabant e duobus agnis, tempore matu- 
tino & vefpertino in Holocauftum ofFerendis. Num. XXVllI. 3. 4. 
2.) Sahbathica , quae erant agni quatuor, duo juges , duo alii Sab- 
batho proprii. Num, XXVIII. 9. 10. 3. ) Novihmiorum commuuiwn, 
quae numero tredecim , fcil duo agni juges , duo juvenci , aries 
unus , feptem agni in holocaufta , & hirciis in facrificium pro pec- 
cato. Num, XXVIII. 11. 15. 4,) Fejii Azymorwn fpatio fepcem 
dierum agendi. Haec hi univerfum erant vidimae XCl. fcil. lin- 
gulis diebus duodecim holocaufta , ut duo agni juges , duo quo- 
que juvenci, aries unus , agni feptem , hircus in lacrificium pro 
peccato. Num. XXVlll. 19. 24. 5.) Diei XVI in fejlo Azymorir.n , 



Fertis ^ Libdminibus^^^ 4f i 

quo primitiaE Meflis Deo conrecrabantur, quando agnus iii holo- 

cauftum ofFerendus erat. Lev. XX 111. 12» 6.) FeJU feptimanariim , 

qucB numero , genere facrificiorum & auimalium conveniunt cum 

illis communium noviluniorum vide fupra N. 3. nifi quod fingu- 

laricer de hoc hirco dicatur "iSdS ad expiandum, quum de reliquis 

lex dicat Jl^JDnS v. Num. XXV 1 1 1. 27. 30. 7. ) Hujus quoque 

Vefii erant feptem agni, juvencus, duo arietes in holocaulia, hircus 

alius in facrificium pro peccato , & duo agni in facrificium '^te^vi- 

HaV, qui cum duobus agitationis panibus offerebaotur. Lev. XXllI. 

18. 19. %.) Novi anni quo pra2ter XI 11.' illa communibus novilu- 

niis Deo facra , infuper facra fada funt IX. holocaufta , conftantia 

ex uno juvenco , ariete uno , & fepteni agnis , & ununi piaculare 

ex hirco. Num, XXIX. 2. 4. 6. 9. ) Diei Expiationis, quae erant 

numero quindecim , fcil. duojugia, juvenctfs, aries, feptemagni, 

liircus in facrificium pro peccato. v. Num. XXIX. 8« n. Nec 

non arfes in holocauftum & duo hirci , de quibus Lev. XVI. 5-. 

10.) Fefii Tabernaculorim , quo per feptiduum oflPerebantur CCI II. 

Sacra , nempe agni juges quatuordecim , juvenci feptnaginta, arie- 

tes quatuordecim » agni nonaginta odo , quae cundta folida eraqt, 

& praeterea feptem hirci piaculares Num. XXIX. 13, 35. 11,) 

Fe/ii antiexi , qi{od p^^^xV dicitur Num. XXIX. 3<5. 38. quo facrifican- 

da erant holocau(ta XI. duo jugia , juvencus, aries, & feptem agni, 

piacularc unum , quod hircus erat. 

§. CXXXVlll. Ex hoc facrificiorum publicorum Catalogo 
frimo conftat, fingulis annis jubente Deo , mille , ducentas & no- 
naginta publicas vidimas Deo oblatas fuifle, fcil. juvencos 114. arie- 
tes 40. agnos 1103. hircos 33. Secundo ex his holocaulla 12^^. fa- 
crificia pm peccato 33. & pacalia duo exftitifTe. Tertio, omnia 
niafcula efle debuiffe. Quarto , facrificia pro reatu nullura inter fa- 
cra publica locum habuiffe. 

§. C X X X 1 X. Tenendum prAtcrea de puhlicis his facrificiis , quod 
Sahhathis itque ac communibus diehus ojferenda fuerint. jQtiod iis nibil ad- 
di , nihil adimi potuerit. Qiiod porro fequens eorum ordo ex Sapientum ar- 
bitrio habendus fuerit. Omnium primo offerebantur jugia; Tum, fi 
Sabbathum inciderat, Sabbathica ; Si ille ipfe dies novilunium com- 
mune, poftea offerenda erant hujus folennitatis facra ; Si vero no> 
vilunium tisri , ultimo addebantur propria hujus diei. Totus diei 

O o 2 cultus 



4f2 De Sacrificiis y 

cultus daudebatur jugi veipertino , \-\^t Maim. bipr^f. tr, On3T» 
Et Abarb. in Prd!f. in Lev. C;ip. 111, 

§. CXL. Dmtur ^ dlia facrijicin ptiblica , quae Magirtri vocant 
privatis fmiilia , qiialiafimt : Jiivenci toti combitrendi prore COetUS OC- 
Culta Lev. IV. 13-22. Vt '^ hirci piacidares tnti cQmbiirendi. . Haec 
vero racrificia rede publica habentur, nam coetus noniine Deo fa- 
crantur Lev. IV. !3. Nuni. XV. 24. 2f, 26. Quando vero Sabba- 
bathum non depellunt , prioribus pLibli<:is didimilia. Magillri ar- 
bitrautur, juvencum facrum fad:um fuiflTe ob violationem quorum- 
vis praeceptorum ex ignorantia ortam ; ii illud ob idololatriam ex- 
ceperis. At hircos piaculares ob confimilem transgreffionem ido-, 
lolatrige ( unde vulgo audit hircus idololatria ) queni dicunt totura 
quoque combuftum fuJlTe vi Legum collatarum Lev. IV. 21. & 
Num. XV. 24. Quae enim ratio juvenci piacuiaris publici combu- 
rendi, eadem hirci. v. Maim. ^ Abarbanckyn in Fraf. cit-. . , 

§. CXL). Ptiblicis bis fuccedmt privata Img-e plurima, quez alle^ati 
Magifiri in qtiinque dividmtt claffes. 

§ CXLLL Ex his prima eorum , qni facra debent vel oh fa&nm^ 
vsl ob diBum injuftum. Scil numerant Mifchnici XXXVl. Sceleras 
quee poena rr\2 vel excidH conitringunt ( V. Tr. mnn3 Cap. I. i. ) 
fi iiia ftudio patrata erant Sin ex ignorantia , tenentur ad facra 
piacularta & quidem ad facrificia pro peccato. Si vero dubii haife- 
r^nt , fecilTent contra nec ne , ad facrificia pro reattt. Quosdam 
tamen excipiunt cafus. Vide illos tr. cit. Cap. 1. 2. & apud rae- 
moratos Magilkos. 

§. C X L 11 1. AHera eorum , qui facra folvere tenenttir oh rem, qtix 
corpora eorum fpe&abat. Tales funt I.) Mares & foeminae fluxu labo- 
rantes Lev. XV. i - 16. 2. ) Leprofi, quiconvaluerant Lev. XIV. 
3.) Menftruatae Lev. XV. 19- 31. 4.) Puerperae Lev. XII. 5.) 
Nazirsei poUuti Num. Vi. 9. 10. 6, ) Profeiyti oiFerentis duos tur- 
tures aut duos pullos columbinos , & quidem ambos in holocau- 
ftum. [fujus (^uidem facrificium Lege Mofis diferta noii exftat , 
Sapientes verojure confequentiarum id urgent. 

§. CXLIV. Tertia comprehendit illos , qui facra folvunt oh bonn} 
Veluti animalium decimas ab oiferentibus, &primogenita b Sacer- 
dotibus couiedenda , ut fupra pleuius didum. 

§. CXLV. 



Ftriis &" Libammibus. 4fj 

§- CXLV. Qaarta couthtet [acrificia offerenies ob certiim Jkcnun 
tempm. Huc referuntur facra triimi folerinium feftorum ; Qualia 
funt holocnufia Deut. XVI. l6. Chagiga , Deut. XVI. I^, & Pacijica 
Utitia. Deut. XVL 14. De quibus piura vide in Tra&. MifchnicQ 

T^nn cap. h 

§. CXLVI. Qtiinta ngit de illis ^ qui feipfos vel voto vel promiji 
ad facrificandum adjirinxerant^ Votuiii vel Natirsei elt , ut Num. VI. 
vel ad facriftcium in genere. Promifllim vero ad facrificium in fpe- 
cie, ut jam didum. 

§. C X L V n. De his privntis facrijtciis tenendum , qno/1 neque im- 
rmnditiem , neqiie Sahbathum ;peUant , hinc diebus communibus ofFe- 
renda fuerint. 

§. CXLVill. Magijiri his privaiis ajmiimerant alia , qux. tamen 
%1t P"^pS nnn JimiUa facrifido publico bahnt i Uti funt vidimapa- 
fcbalis Exod. Xli. juvencus Pontificis in facrificium pro peccato , 
& aries in liolocauftum Die Expiationis Lev. XVI. Hssc enim a 
privatis quidem offeruntur fed publicorum inftar Sabbathum pro- 
peliunt ac immundiciem. 

§. CXLiX. Sacrificia tandem fan&itatis gradii difinmt. Unde 
Mofes quaedam vocat CD^JC^ip m^ fan&ijjlma^ Lqv. VL ig. VM. i. 
XIV. 13. Alla non item. Quare Magiliri illa vocant CD^iS^ip ^v^p 
fanciijjima j At haec C^^^^p C2^m\> fan&a -levia Mifchn. tr. a^nar. 
Cap. V. r. C. 7, 8. Illis ^ Ohad. deBartenora annumerat holocanjla , 
facripcia pro peccato ^proreaiu V. iilum adCap. cit. §. I. Maimonides 
m{\jipQr: pacalia ccstus ad Cap. C. §. (?. His vero annumerantur p^?cr- 
liaprivata, ut eucharifticum , aries Nafiraei, primogenita, decimae, 
agni pafchales. Cap. C. §. 6. 7. 8. 

§. C L. Ill-i ah his dijferunt loco maEhitionis , comcftionis , comeden- 
tibus l^ jure corii i v. c. cit. De quibu.s inferius plura. 

§. CLL Idem textus Mifchnicus Cap. X. 2 - 6. San&itatis gradus 
fpcciainis fequentem in modum recenfet : Quidquid fandius altero 
eft praecedit quoque. Hinc prascedit fanguis facrificii pro peccato 
fanguinem hoiocaufti ; llle enim expiat A-lembra liolocaufti prae- 
cedunt n^S^n maK ■ablegniin.i ficrificiorum pro pcccato i nam illa tota 

O 3 igne 



4 f 4 De Sacrlficifs , 

igne comburuntur. Sacrificia pro peccato antecedu^t facrificia pro 
leatu ; Qaippe fanguis illorum quatuor altf^ris carnibus imponitur, 
efFunditurque fuper fundamentum. Sacrificium pro reatu praece- 
dit facrificium eucharifticum & arietem Nafiraei ; E(t enim landis- 
' {imum. Sacrificium eucharitticum ac aries Nafiraei praecedit paca- 
lia ; nam uno comcduntur die , &'panem polcunt. Pacalia prae- 
cedunt primogenita ; Sunt enim obftrida ad quatuor fparfiones , 
impofitionem nianuum , libamina ac agitationem pedoris & armi. 
Primos^enita decimas prcccedunt ; Etenim fan<ftitas illorum ab ute- 
ro incipit, atque a Sacerdotibus comeduntur. Decimse antecedunt 
aves, quoniam funt facriticium madandum ; Ineft quoque iis fan- 
(^titas maxinia; Sanguis fcil. earum & exta. Aves pr^cedunt fer- 
ta ; Habent' enim fanguinem. Fertum peccantis prgecedit fertum 
voluntarium ; Nam offertur pro peccato. Et denique facrificium 
pro peccato ex ave praecedit holocauftum ex ave. 

§. CLII. Tandem facrijicia a fe invicem caufts differwit. Offereuda 
alia erant ex pr^cepto Dei i Ex arbitrio bominiim alia. Quae ex prae- 
cepto Dd oiferenda, illa vel abfolute , certo tempore, quod ordi- 
naverat, vel iecundumquid, peccato five a coetu five a privatis pa- 
trato. Q.uae ab arbitrio hominum dependebant, facra fiebant vel ob 
beneficia accepta , vel ob votum, vel ob fpontaneitatem animi ex- 
tra obligationem per votum. Exempla illuftrantia ex anteceden- 
tibus peti poiTunt. 

§. C L 1 1 1. Sacrificiorum fpeciehus recenfitis , recenfenAce funt homi-. 
num , tttm Laicorum , tum Sacerdotum circa illa a&iones ^ funBiones. 
Pofteriores iunt veluti fanguineni excipere, ferre, fpargere, ligna 
m alture efFerre, difponere, accendere. Alia quaevis laica funt, five 
a laicis quoque voy.iij.o;g aguntur. De his primo 

§. C L l V. Incipimus ab emtione vi&imarum, qiia animalia communia 
facra jimt. jEquum omnino eft, ut facrificia , cujus nomine Dm 
facra fiunt , ejus fumtibus emantur. Quare publica nonnifi publi- 
cis funitibus acquirenda erant. Privatus dives, licet pro coetu folve- 
re voluiflet, folvendi copiam non habuerat. Et quidem 1132: Jmj3^P 
facrijicia publica emebancur ex ficUs illis, qui fingulis annis ab Ifrae- 
jitis , pauperriniis licet , colledi , & Sn« tn^zy Sj7 in Minijierium 
tentorii impendendi erant. Exocl. XXX. 13-17. Vide plura apud 

Maim. 



Fertis B Libaminibus, 45- f 

Maim. tr. deftcits Cap. l II. ^ IK Cito nonnifi^ Mifchm tv. nyh'^]!^ 

Cap. IV. I. Ad ({liiil cedit nannn ohlam illa hemificlorum ? Emmt 
illis facrijicia jugia , addititia ^ iihamina ecrum , oy/ier , duos paries , pa.' 
ws quoque propoftipms lUXTI mJ31p 731 ^ omma facrifcia ccstus, ut 
^ cujlodes plafjtarum fponte proxienientium anno feptimo. At facra pri- 
vata sre privatorum emenda erant. Unde beneficium paupertatis 
circa faera , ut Magiftri vocant , afcendentin ^ defceudentia , qnalia 
fex in facris memorata tradunt. v. Lev. V. 7. n. ortum habet. Vide 
Maim, de noxiis imprudenter adml/JJs. Cap. X. 1. 

§. CL V, Qiiccritur hac occafone, an nunqiiant privatus pro privato 
facrijtciorum fumtus folvere potuerit ^ Certis in cafibus affirmanduni 
videtur. Si qui enim fub aliorum poteftate erant, ac obligati ad 
facrificia Lege definita olferenda , nec , quod propriis fumtibus 
ofFerrent, habuerant, tum fuperior^s credibiliter fumtus expende- 
rant. Maiyn. tr. mJJl^ Cap. X. 6 hinc habet : Omne facrum , adquod 
uxor adftri&a , pro ea marittis exfolvit. Is , cum ejfet pauper , foherat 
pauperis ,• Si vero dives, divitis facrijtcium. Forro quisque ajfert pro Jllio ^ 
Jilia fua, pro Jervo ^'^ anci/Iafua, atque etiam convivandi facultateni dat. 
Vide quoqne Not. 3. ad Goodiv. L L Viii. uiide iux atfanditur 
Acl AaI. 24. 26. 

§. C L V I. Forro alia formatur qiujlio .* An liceat pr&tsr agmwt 
pafchalem alias quoque viBimas nomitie focietatis Deo ficrijicare ^ Refp. 
Non licet quoad (acrificia pro peccato & pro reatu vei qua: vi Le- 
gis a fingulis ofFerenda. Licet tamen quoad hoiocaufta & pacaha. 
Unde Maimonides tr. nun-^u^n n-^r^ Cap. 1[[. I. &?On^ 1^17 tZlUli? 

!fn.^jnVi^3 &5'3' Si duo infocietaie pacalia aut holocaujla oJferrevolent,va- 
lent fwe ub votum Jive ob fpanfonem. hno licet in JhciUate aves quoque 
fimjicare. vid. quoque §. 9. 

§. C L V I 1. Q^ua vero emshantur facrijtcia , integra pofcehantur* 
V. Supra §. 30 - 34. Quare prius exploranda erant. De loco ex- 
plorationis lex Mofaica nihil ll:atuit. Subiequente tempore explo- 
ratio fada videtur, priusquam in atrium ad vendendum intromit- 
ia ; ficuti elucet ex hiftoria de Bava Ben Buta , quam Lightfootus 
profert illuftruturus locum Matth. XXI. U. Mifchna tr. 'vtin Cap. 

lii. §. 3. 



4^6 De Sacrifidh'y 

111. §. 3. meminit duplicis explorationis {ugium , tura autc diem 
mactationis^ tum die madationis niane adlucem candelarum. Po- 
tuiflet enim interea temporis vitium in vidinia oriri. Huic ufui 
infervierat eimclave agmnm oblatmiis in loco focario ad oecafuni me- 
ridionalem tr. ri^iD Cap. K 6. De exploratione vidimarum vide 
plura in DiJferL de viBimarum integritate. §.. 5.7. 58- 

§. CLVIH. Viclima integra ab oiferente ducebatur V'r ^jtjV 
in coiifpe&nm JehoVcZ Lev. ill. I. "lyiQ hnbi. Dt^B b^ ad ojiiiim te?itorii 
couventiis. Cap. 1. 3. ad.o^ium teutorii convenins in corifpechim Jebov£. 
Cap. IV. 4. ubi aitare exterius pofitum erat. Adeoque Ihnte Ta- 
bernaculo in atrium, Templo vero in atrium Sacerdotum. Contra- 
trium gravifTime prohibitum legitur Lev. XVll. 3 ~ 6. 

§. CLIX. Haec adio eonveniens ac necefTaria erat. [fraelita 
Deum fuum hanoraturus donum, quod ei QfFert, ipfefaciead eura 
Gonverfa, in confpedum adducit, atq^uc ita orat , ut accepturn lit. 
Mainmiides tr.. K^ljJDn. hj Cap. VI. I. Fieri iiequit, nt quis facrifcium 
fuum ojferat lOa- ^y nail? 1J^fi< 641 m qnin illi interfit. Qimtdo vero fw 
crijiciii publicn totiiis Ifraelis erant , nsc iamen fieri poterat , vt omnet 
Ifraelitdi iis tempore oblationls in atriotijjljleretit, ideo FrophetcH priorcs fia- 
tuerant , ut ex Ifraele feiigerentur viri legitimi y quiqus Demn timuerant , 
efientque legati totius Ifraelis , di&i "IDyQ ^"C^I^A viri Jratiommi. Conf. 
hijfirt. meam de viris /iationariisv Singularem lucem hinc accipit 
monitumPauIi ''■a^«s^'r<rfls; ■vxi.u/j.uTst &(.crixv ^wa:(>t.v. &e. Rom. XII. I. 

§. CLX. Mifclma- tr.. DITQ Cap. I. 4. 5.. notat , Templo IL 
ll:ante ad plagam atrii feptentrionakm extitilFe portam oblationis , 
qua facrificia iancliflima ad aram adducla, at ad plagam ra-eridiona- 
lem portam primogenitorum j. pro horum introdudione. 

§.. CLXL Adducentis quoque erat CDt^ nomen facrificii, nutn 
holocauitum,, facriiicium pro peccato, pro reatu &c. fu, Sacerdoti- 
bus (igniiicare.. Id quod Saeerdotes oranino fcire debebant. PrO' 
varictace enira faerificii variabant facerdotales fundliones. 

§. CLXIL Unde fecundum Mijchnam tr. Q^naT Cap, L r.. 
g^ Interpretes facrificium proprio luo nomine non maftatum offe- 
rentium debitum noci exfolvit , vel etiam prorfus illegitimum ha- 
betur. Exemoladanc eirca agnos pafchales & facrificia pro peccato. 

§. CLXIII. 



Fertis ^ Ubdmmibus. 45-7 

§. C L X I i I. ViBima in conjpe&um Jehovie aclduEia aliqtiando viva 
agitahaiur^ q\jidz diflinguenda ab agitatione meml^rorum & tertoriini. 
Jllius ufus in facrificio ccetus publico , duobus fcil. agnis penteco- 
ftalibus Lev. XXllL 20. Nec non facrificio pro reatu in purifica- 
tione leprofi. Lev. XIV. 12. 

§. CLXIV. Modus agitationis in Mofe non defcribitur.. 

Vox it]'Jn > nsun dicitur de ferra , quse huc illuc duci folet. De 
pluvia quoque, quce ex coelo in terram defcendit. Rabbini expli- 
cant de agitatione verfus quatuor mundi plagas , ut & verfus coe- 
lum & terram, v. Not. 3. cidGoodwin. Lib. III. C. V. Hoc agitatio- 
iiis ritu credibiiiter fignificatum , facrificium illi , qui omnia , coei- 
lum & terram, implet , donari. Praeterea Magiftri notant, vidti- 
inam, quae manibus Domini ,^leprofi veluti , impofita erat, Sacer- 
dotis manibus , quas iilis fuppofuerat , modo dido agitatam fuiife. 

§., C L X V. Communiter tamen mdla ohtinehat vivoriim animaUum 
agitatio. Mox poft addudionem in confpedum Domini ,. nianus 
viflimis imponebantur. Lev. L 3. 4. unde ritus an» ri^^aD imp^ 
fitio mamium audit. 

§. CLXVL B^tus hic juxta literam Mofis ohfervandus erat circa 
fingulorum holocaufta. Lev. L 4. Pacalia Lev. 111. ^. Sacrificia pro 
peccato. Lev. IV. 4- quae privata erant. Obfervabatur dein circa 
hircum emiflTarium.. Lev. XVL 21. ac juvencum pro ignorantia 
Goetus immolatum. Lev. IV. 13. if. Praeterea 2. Chron. XXIX. 23. 
legimus , nianus hircis piacularibus pubhcis impofitas fuiflfe ,, non 
tamen aliis pubheis, quae hoc ipib tempore immolata erant 

^. CLXVIL His , qua Mojes hahet , addo , qUie a Patrihus accepta 

tradit R. Mofes Ben Maimon. tr. niJ3"^pn r\^\m Cap. II f. 6 - 14. 
Et quidem refert Primo, privatos cundis facrificiis five debitis fivc 
voluntariis impoiuiflTe manus. Exclpit nonnifi animalia primoge- 
nita, decimata, agnos pafchales & volucres. Secundo , manus im- 
pofuilfe omnes, fi exceperis furdos, mente captos, natu minores , 
iervos, mulieres, coecos & afienigenas. Tertio , ritum hunc per pra- 
euratorem fieri haud potuiflTe. Sacrificiorum Dominos proprias 
imrbfuiOe manus. Si vero vidimae Socii erant, tum unus poil alium 
imfofuerat. Llaeredi tamen Jicentia datur imponendi ^ li quis e vica 

Fpp difcet 



4^8 ^^ Sacrificiis, 

difceffifTet' &racrifidum reliquiflTet. Qnarto^ ficrificla piiblica ci yjt^ 
^oB-iirla, exenita eflfe, exceptis liirco emiflario & juvenco, de quibus 
§. anteced. ^w;7/o,Jocum ejus ordinarium fuifle atrium. SextOy 
miponentis manus benc lotas ex It-ge requiri. Septimo, manuni 
utramque pro viribus foli capiti imponendam fuiflTe, atque ita , ut 
manum imponentis & caput vidimae nihil intercc-derc debuerit. 
1////W0, fequentem in modunj. x^'^"'^^'^'*'' obtinuiflTe fcil : Si hoftia 
fuiflTet fanctior, filtebatur ad feptentrionem, ita ut ad Otcidentem 
fpediaret,& qui manus imponebat, conflrtebat in Oriente, fic , ut 
Occidentem refpiceret, pofjtisque inter hoitiae cornua manibus pec- 
cata confitebatur, nempe fuper hoiiia pro ptxcato pfccata, & fuper 
hoflia pro deh(fto delicta; fuper holocaufto contitcbatijr violata 
pr^ecepta jubentia,item & violata praxepta vetantia, quae in juben- 
tia diublvuntur. 

§- CLX V 1 1 1. tla^n^oTfif, quiis hk M;rg}per recenfet^ faiis [commn^e 
fi hahent. Lex Mofaica , quanium icio , contrarium non alferit. 
Fluunt vel ex vi Legis , aut paritate , vel rei decentia. Maxima 
difficultas quoad Obf 4. Q.uando enim Lev. IV. i^ Seniores 
facrihcio piacularipublico coetus nomine manus imponere debebant, 
par videtur xixiioxn^o^-^^crUg inconfimilibus facrificiis, Quae ratio tan- 
tofirmior eft, eo quod 2. Chron. XXIX. 23. ita fa'ctum legimus, 
Fatendum tamen , quod Mofes difertam manus imponendi legeni 
circa aUa facrificia piacularia publica, quae paflfmi ab eo recenfenturp 
non tuierit. 

§. CLXIX. Qtmm ;^opo^2«r/i«, in fe conftderata , ritus niere corpo- 
rens acleoque neqiie fapiente dignns , neqiie Deo fpiritui gratus fii, patetf 
auoA inji.tuta iUa Jit ad aluid quid fignijicandum. Qjiare rette addita cre- 
ditur confejjio, fcopum nfferentis enarrans. Verum quidem, quod Mofts, 
quando manuum impnnendarum meminit , rariflime confeflionis 
dicendLe mentionem faciat. Semei tantum Lev. XVI. 21. ejus me- 
minit. Pofcit tamen rei natura ; gratiam divinam imploraturus, 
laudaturus , ornnino eam verbis quoque exprimet. Dqw Lev. V. 
^. Fiet , quando reus fatfus fuerit unius ex illis fmnni tum confitebitur 
id , qtiod peccavit , ^ adducet ffcrifcium pro reatu Deo , propter pecca-' 
tum , quod patravit, Porro ^^x Deut. XXV}. fcimus, confefiiones 
cditas fuiOe, quando primici^ Deo facras fiebant ; Quare non eti- 
am a faccificantibus ? 

§. CLXX. 



Fertis ^ Libmninibus, 4f9 

§. CLXX. Has pro confejjione ratmies Magifirl prohani ^ mmO" 
ranteSi eam penes ojferentes ac manus iniponentes in ufti fiiijfe. Celebrio- 
res funt tres dici folitae folenni expiadonum die. Harum priraa 
exfta!; tr. KDT Cap. 111. 8. Pontifex juvenco niamis imponens fjc con- 
feffus erat , dixeratque : Ohfecro , Domine , deliqui , rehellis fni ^ff peccavi 
coram te , ego ^ domus mea. Objecro , Domine , remitte nunc £^ deli&a 
^ rehelliones ^ peccata , qtu deliqui , ^ in q:uihus rebsllis fid , ^ quod 
peccavi coram te , ego ^ domus mea , juxta quod fcriptum ejl in Lege Mo- 
fis fervi tui :■ Q!ioniam die hac expiabit &c. Tum populus ac Sacerdo- 
tes 7'efpondebant : Benedi&tim Jit nomen gloriofim regni ejtis in Jecula fecu- 
lorum. Altera tr. cit. Cap. IV. 2. quam vide in Not. S- ^d Goodw, 
tih. III. Cap. VIII. Tertia tr. cit. Cap. VI. 2. quam Goodwinus reli- 
quit Lib.. ilJ. Cap. VliJ. §, 6. Quse triplex confe{lio aliquo modo 
conferri poteil cum tribus precationis pontiticiaiis partibus Joh. 
XVll. Aliam habet & communiorem Formulam Maimonides tr. 
niJ^npn nK^ya cap. iir. f. irsw^ »JT'iy "^mm idtj^ mm •^ra 
p/nS3 nn,"|>jaV nDia^n:i imm) pi p mim) Quomodo confejjio 

fa&a f Dixerat confitens : Ego peccavi ,, perverfe egi , defeci , fic ^ ftc fe- 
ci. ( ubi confeflbr peccata ipeciatim recenfet ) At nunc pmiitentiani 
ago. Sit (victima hsec ) Expiatio mea. Hsec formula tum reCledice- 
batur , quando eaufa facriftcii peccatum ; Non item , fl grates di- 
cendas pro impetrato beneficio , liberatione ex malo. Tum , ut 
idem Magifl:er cum judicio judicat , dicebantur nn^ n^T 'A/veffu^. 
/. cit. Nollem tamen dicerci formulas ita praslcriptas fuiife, ut illae 
verbotenus recitandae fuerint. Deus fine dubio libertatem confi- 
tentibus reliquit. Formu]^ inexercitatis ferviverant. Aiia vide, qua- 
Outramus fcripfjt de facrijiciis. Lib. 1. Cap. XV. §.-9- 13. 

§. CLXXJ.. Confeffio Imc tanto magis mtanda e/l, eo quod pluri' 
htis liicem ajfundat ; j. ) Confitens fe ob peccata fua mortis reum 
declarabat, expetebatque, ut vidima vicaria haberetur, Fideiis au- 
tem refpexerat ad veraiii n^^Si:^^ Jefum Chriftum i>^^^i^ov pro pec- 
catis noftrivS. r. Joh. 11. 2, 2. ) Confeflionem , ceu animam oife- 
rentium , defideraverat i3eus Pfal.. L. 14. 23. obtulerat fideiis PfaJ, 
LXVl. 17, Hebr. Xli. i^. 3. ) Huc refpiciunt alii confitentes , 
veluti Dan IX. s- 4- ) iJIuflrari quoque hinc poflunt loca Jof 
V. II 19. Deut. XIX. 10. 2,.Sam. l 16. Matth. XXVli.. 2f. llev, 
XX. 5. u, Ait XVili. 6. 

P p p a §.. CLXXIL. 



4^0 De Sacrifichs\ 

^. Ch^KK.!], CoJifefJJonem proxime excipit T^t^^H'^ ma&ath. Nam, 
Ut Jalkuth habet rwnic^' njviio'? ff|Dn. More folito primo de kic 
fuH8iot!e, qu<& facra Scriptiiru relnjnii , memorabinins. De holoCtUjltis 
legimus ^ quod mad.inda iuermi coram facie Jehovni- Lev. I. ^. Ad 
lattts ara aqmlon.ire in coujpeciu Jehov£. v. II. ibidem facrificium pro 
pectato Lev. iV. 24. 29. 33. ibideni quoque facrificium pro reatu. 
Cap. Vll. 2. mactandum. At de pacahbns haec non legimus. Lev. 

III. 2. 8- 13. nec de palchalibus Deut. XVI. 2. Quod vero attiuet 
ilios , qui vidmias madarunt , jam pontificis Lev. XVi. 11. i^. 

IV. 4. ) Mi Sacerdotum 2, Chron. XXIX. 24. jam Levjtarum 2. 
Chron XXX 17. jam quoque Ifraelitarum Lev. l. 3. 4. ^. 10. ir. 
lil I 2. madjntium facroe literae meminerunL Hiuc liquet, quod 
vi legis madatio fundio facerdotalis non fuerit. 

§. C L X X 1 1 1. Secundo proferenda funt, qu£ Traditiones Judaorum 
de hac funBione contiyient. Et quidem quod locum madationis artinet, 
commode tradunt , vidimas fandiores ad larus ar* aquilonare ju- 
gulatas fuiCTe, v. tr. onJT Cap. V. i. Praeter fpecies, quas lupra ex 
L^^Q fic ma(^andas probavi , Maimonides etiam receniet pacaHa pu- 
blica tr. de ratione [acrijiciorum faciundorum Cap. V. 3. Sed quod 
concernit facraleviora, ut pacalia in genere , facrificia euchariftica 
& arietem Nafiraei in fpecie, ut t& primogenita , decimas & agnos 
pafchales, illorum madatio legitima habebatur mrp dpa ^D3 in 
omm atrii (Sacerdotum) loco, v. tr. O^n^T Cap. V. 6. 7. 8. Neque 
enim lex divina contrarium jubet. ' 

§. C L X X I V. !Qiwd vero jus ma&andi attinet , illud re&e com" 
mmie habent Magijiri. Sacerdotes quidem madare poterant & ordi- 
Jiano jugia madabant, tr. &«av Cap. II. 3. at non exclufis Ifraeli- 
tis madandi peritis. Imo madationem minori habent loco, quam 
;:(;€( ^o&ecTJixv. Unde tr. D^nST Cap. III. I. MaBcitiore&a habettir per pe- 
regrinos , mulieres , Jervos atqtie impuros , etiam quoad fan&iora i Modo 
immundi carnem non tetigerint. Quoad impuros, qui atrium intrandi 
copiam non habuerant, Obad.de Birtenora ad 1 c. oblervat, illos 
de induftria madandi licentiam non habere. Si vero (bntes extra 
atrium manu prfEtenla & cultro longiori vidimam in atrio immo- 
iaflent, habebantur haec nihilominus reciia. Excipiunt nonnifi/wr- 
dos , ftultos & miyiorcnnes tr. |'7in Cep, i. I. ceu qui iticapaces in- 
fornitttionis ad rede niadandum. 

§. CLXXV. 



Feriis &J* Libaminibusi ^^i 

§. CLXXV. Ma&atio autem feqiientem ad modtim agehatur. Stu- 
dio culter facer ( communis tamea jugulationem inidoneam non 
contlituebat ) fumendus erat. Madaturus manu prehenderat pe- 
cudis figna , five afperam arteriam & Oefophagum, quae figna fimul 
cum venis verfus pateram fuppofitam protrahebantur. Tum figna 
illa refecabantur , vel prorfus , aut amborum pars major , ut exci- 
peretur vafe fuppofito fanguis omnis. Culter autem jugulationis 
furfum extollebatur , ne fanguis ex illo deftillaret, ied ex gutture 
ipib deliueret. Qui in cultro fanguis inerat, abfl:ergebatur in ora 
paterac. Vide Maim, tr. mjjnpn TWm Cap. iV. 8. Lanio facer 
iibi cavere debebat a mora , preilione , occultatione , aberratione, 
eradicatione v. Maim. in Mifch. tr. pSin Cap. 1. i. quae expofuit i^- 
iandus Antiq. Lib. Jll. Cap. 1. §. 19. 

§. C L X X V I. Vt vero maSfatio commodior ejfet , fuh Templo /e- 
cmdo ad feptentrionem altaris fex erant annulorum ordines, quorum fingu- 
li quatuor continebant. Fadti hi a Jochanane Pontifice dicuntur ad for- 
mam arcus. Una eorum extremitas pavimento infixa, altera vero 
mobilis erat , ut pecorum colla fubmitti ac firmiter teneri poC 
fent. V. tr. Mifchn. DnQ Cap. llL 5. cum Glojfa Bartenoriana. 

§. C L X X V I L Loco ma&ationis , quiZ cnltro facia , circa aves 
thtinehat T^^^^^u unguefe&io , ut Hebraei con(tanter tradunt Lev. 1. if. 
Non quidem omnes interpretes circa notionem vocis conveniunt 
Qiiare vero hic in re oblcura Judaei deferendi fint, non video. Un- 
guis expreflfa quidem non fit mentio, fed nec cultri, In eo quo- 
que difi^ert unguefedio a madatione , quod illa Sacerdotibus pro- 
pria fuerit. 

§. CLXXVIIL Modus vero aves unguefecandi fun&io hahetur 
perdifficilis. Dabo ilium ex Maimonide , qui tr. mj3^pn ntsrya Cap. 
VI. f de ave holoLautti agens ita fcribit : (^uomudo fecahant ungne ? 
Sdndehut ( Sacerdos avem. ) ^ defcendebat e regione cervicis. Qjiod 
fi evcllerentur frgna ( Oefophagus fcil. & alpera arteria ) non cumhjt. 
Secabut fpinam dorfi ^ cervicem hnud cum multa carne , viani fi multain 
carnem refcinderet ecce erat quafi mortua avis^ antequam ad figna illa per^^ 
'veniret. Neiejfe vero erat, ut refecaret duo illa fi,gna in holocaujin, quan-' 
do ille defcendehit. Qtii fecabat cidtro aut a lateribus { Colli j wow dice- 
hatur Ts^^h^Qfid quafi Jirangulajfet , aitt fi per nares dijfecuijfet. Tota cer-' 

P p p 3 vix 



46% De Saciificiis^ 

vix a/ifecandtm idoiiea erat. Idem in Mifchmm tr. C!3^n!!T Cap, VI, 
4. ubi de latrificio pro peccato ex ave loquitur, lic fcribit : Ita tm-. 

gue fecahatur avis facrijicii pro peccato ^ ut Sacerdos teneret- pedes duobm 
digitis mayim fmiJirdSj ^ alas ejus i)iter diws digitos aiteriuSy ^ avis jaceret 
fvper mdmmi ( exterius ) non quaf intra vnlam. Trahehat collfim ejm 
furcr pollicem ad meyifuram latitudinis duovum digitorum , ^ ungue fs- 
cahai e regiotie cervicis. Vide fupra §. ^8 - «^B» Ut & 78- 79. Vide 
quoque Dijfert. Dajfovii de ave miguefe&a. 

§. C L X X l X. Proxima poji quadrupedis maBationem fmiBio laim 
ca r]ix:tr\ Jive excoriatio eji. Lev. L 6. Sacerdotes quideni.etiani vi- 
diniarum pelles detrahebant 2. Ciiron. XXiX. 34. non tamen fo- 
li, Maimonides red.Q excoriationem ad CDHT» qui Sacerdoies non funt y 
extendit, tr. wyi^m m':3 Cap. IX. 6. 

§. C L X X X. Ut pelles facilius detrahi poffent^ fuh Tempio fecundo 
hi atrio Sacerdotnm , ejusqiie parte , qud. ma&antibus inferviverat , ad pia- 
gam altaris aquilonarem , o&o humiles coiumna , qnihus ligna cedrina qua^ 
drata impojita , ftjn erant. His vero unci ferrei ita inHxi, utlligna tres 
eoruni ordines ad varise magnitiidinis pecora excorianda habuerint 
I ■tO'i;i'f)D1 |'Sir\ DD^ d quibus facrificia fufpendehatit , ac peiie rmdabant. 
Tr. jnnD Cap. IJI. f. Sufpendebant autem a pedibus potteriofibus 
faunc in finem perforatis. v. tr "i'Dn Cap. IV. 2. 

§. C L XXX L. Fun&io hac uti fanguinis fparftonem fequehatur , fia 
diffeBionem antecedebat. Lev. J. f. 6, cum quo Maimonidis convenit 
tr. m^si^n Tvmn Cap. V.. 18.. 

§. C L X X X I f . Jus in peiihs vi&imarum non erat idem, Pelles 
holocaujiorum Sacerdotibus cedebant, ut clare legimus Lev. VJ]. 8- 
JuxtaSapientes Qtmm fao-ijiciorum pro peccato ^ pro reatu, Maim.. tr, 
nuinpin T\WyiQ Cap. V. 19., Pelles viclimarum fm&iorum feu puhHca- 
rum feu privatarum Sacerdotum erant. Juris rationem hanc dant IVlifch« 
nici : Si Sacerdotes in hoiocaujh, in cujus carne nihii juris hahenf ^ cutem 
tamen fihi acquirunt , fcil. ob Lev. VII. 8. diquum omnino eji , ut ( re- 
liquorum fandiorum, pro peccato & pro reatu) cutes nancifcantur ^. 
ceu de quorum carne participant. Quando vero de pellibus facrificio- 
rum minus fandorum lex divina in gratiam Sacerdotum nih 1 de- 

Mit ,. iidem dicunt :; t^hv^ Q^Sp amp smrj pUes facrijicio^ 

rim 



Fertls & nhminibtis, ^s^ 

rimt teviortim ojfsreTithmt fimt ^ tr. D'n3? Cap. XII. 3. Aliquando pel« 
les igne comburendce mandantur, v. Lev. Vlll. 17. Xvl.27. 

§. CLXXXlllo Hdc ex Magijlris illujlraturi prditerea addimm s 
pelles divifas fuijfe Sacerdotes inter , quorum erat, ifla feptimana , qua vi^ 
Hima nndati& erant , in Templo fervire. Tum pelles holocaujhrurn , quie 
Templo rejicienda-confecrahantur , ut ^ ex honis , qu^e, Deo dedicata, ara* 
rio cejfjfe. lufiiper illarum vi&imarum , qux ante excoriationem ceu pro-^ 
fana agnitafuere. v. Maim. tr. ^ c. cit. §. I^. 20. 2U 

§. CLXXXIV. Sequitur diJfeBio , quam quoque, praeeunte 
Mofe, cum Magiftris fundionem communeni agnofcimus, Lev. 1, 
6. Maim. tr. tnpan nKO Cap. IX. 6. 

§. CLX'XXV. Quae fuerit fecandi ratfo, conftat exemplo 
agni jugis, ut illud memoratur tr. TDn Cap. iV. 2. Qui excori- 
ando pervenerat usque ad pedus, caput amputaverat. Tum prae- 
ciderat crura , aut potius, ut Arnoldus rede oblervat, partes pe* 
dum anteriorum extimas. Porro tota peile detrada lateraverat 
cor, eduxeratque fanguinem. Poftea pedes anteriores : Tum pe- 
d-em poiteriorem dextrum una cum teiticulis abilulerat. Infuper 
laceratione , qua 'iSjl iSiJ cunBa erant nuda coram fedore perada , 
adipem fumferat , texeratque eam capitis partem , qua facrificium 
jugulatum erat : Praeterea exemerat inteltina : Poitea cultro pui- 
nionem ab hepate atque etiam reciculum hujus feparaverat , rjon 
tamen hepar e loco fuo removerat. Etiam amputaverat pe^lus. Ex 
hinc afcenderat ad latus dextrum, quod amputaverat, defcenderat^ 
que ita ad fpinam dorfi , ut eam non tetigerit, donec ad duas co- 
itas molles pervenerat. Ex quo iecuerat cum hepate dependenta. 
Inde guttur una cum duabus coftis ab utroque latere relictis, afpera 
arteria , corde & pulmone inde pendenribus abiciderat : Fetierat 
poltea !atus finiitrum , cui conjundss retinquebantur cofta? niolles 
ducc lupra & infra. Totidem relinquebantur ex oppofito latere, 
qucC cum fpina dorfi & liene dependence amputabantur. Denique 
pracciderat excremam fpinam dorfi , cum qua conjuricta erat caa- 
da, & reticuium hepatis nec non duo renes. Ultimo pedeu] vi.^ 
diniae pofteriorem finiltrum abltwlerat Qua ratione agnui. iu mem- 
bra fua ordine dilFecabatur. 

§. CLXXXVL 



4^4 De SacYificUs y 

§. CLXXX VT. Ex hac feeandi ratione patet, viditnarum in- 
lima fedoribus ita fuilfe aperta , ut , fi quod vitium intus erat , eos 
latere non potuerit. Hinc illuftratur Pontificis Jefu Chrifti exadiC- 
Cma, qua intimos cordium nodrorum receifus perfpedos habet , 
notitia, fub hac fedionis iigura & ufu reprsfentata Hebr. IV. 1.2.. 
13. 14. Jlluftratur infuper phrafiii o§^Q-[o^i7v. 2. Tim. il. 1%^ 

%. CLXXXVII. Dijfe&iomm excipit loiio iUavum partimi 9 
qudi ea iudigebant. Hsec itidem Sacerdotibus & ifraelicis. communis 
funCtio erat. Lev. 1. 9. vide fupra §. 48. 

§. C L X XX V 1 1 1. Uti facrijidu variahant, fic jus in carmm^ fi'- 
cnti ex fupra didis jam liquet. .iMiod holocaulionm aitimt ^ ferenda 
illa tota erat in altare , ut tgne confumeretur ( hic quoque combure- 
bantur, qu^ Dqo ex ahis facrificiorum generibus cefterant, de qui- 
bus fupra ). ^mndo vero altare folis SacerdotibuS' aditum concejferat, de- 
latio fun&iu fnerdotalis re&.e habetur. Haec vero (lclatio ad aram con- 
cinnc fieri debebat ; Q_uandoquidem autem vidimse magnitudine 
diverfEc effe fblcbant, hinc ferentium numerus diverfua polcebatur,. 

§. CLXXXIX. Haec, ut aha, fubfequente tempore legibus 
circumfuripta erant. Unde Maimomdes tr. mJ.a*npn nc^VD Cap. 
Vl. §. To- 19. notat, holocauftum minoris pecudis ope fex Sacer- 
dotuni ( quibus duo alii addebantur, quorum. ille. fimilam ^ hie vi- 
num ferebat ) latum fuiile. Si vero holocauftum aries erat, fere- 
batur per undecim. Sin bos , per viginti quatuor.. Scil. Primus- 
ferebat caput : Secundus & tertius dextrum e pedibus pofteriori- 
bus :. Quartus & quintus partem fpin^. dorfi inferiorem :: Sextus 
& feptimus finiftrum e pedibus pofterioribus :. Octavus pedus :. 
Nonus decimus & undccimus guttur : Duodecimus & decimus 
tertius duos pedes anteriores : Decimus quartus 8z quintus duo 
latera :; At inteftina.s fimila. & vinum , unumquodque per tre& 
fetebantur. 

§. CXC. Nonnihil dijfert modm ferendi agnum jugent.. Mane tU- 
lerant novem. In ie^o tabernaculorum decem. Unus quippe fj- 
tulam aquae mau t(nuerato. Sub vefpera tulerant undecim. Duo- 
prceterea erant duo lignorum fegmenta ferentes. Die Sabbathi 
quoque erant undecimi Duo alii aderant manibus tenentes duas 
aeerras thuris a|)ponendas panibus propolitionis,. Si Sabbathum in; 

feftum 



Tertis Sf" Libammibus, 4^f 

feftutii tabernaculorum inciderat , attulerant duodecint. Duode- 
cimus pofcebatur ob fitulam aqux, de quafupra.v. tr. KDI' Cap. 11, 
5. & n^on Cap. IV.. 3.. 

§. CXCl. Traditiombus ^. hoc aymnmerandunf^ quod', qui memO' 
ratas partes attulerant , nonjiatim illas igni impofiierint. Quantum ex 
l^an 1. c. & plenius ex tr. CD^Spty Cap.. Vlll. 8. Partes facrificii 
jugis infra dimidium clivi occafum verfus, ied addititii verfus or- 
tum ; at noviluniorum fupra ambitum altaris in parte ejus inferio- 
re, depofuerant. Tum Sacerdotes Conclave Gafith ingrefli erant ,. 
lei^uri ledionem , quoe incipiL SNIti:'»' V^^ Deut. VI. 4. 

§. CXCIl. Hac occafione etiam verhum de falitione dicendum eji.- 
Tum enim holocaufta faliebantur, quando in ciivum portata erant. 
Ut homines cibo nonnifi fale condito vefci folent, ita cibus Dea> 
fale condienduij erat. Lex clare exftat Lev. II. 13. 

§. CXCilL Si Magiftros audimus, plurimum fal adhibeba- 
tur fodomiticus, a falfedine commendatus , pubhcis fumtibus em- 
tus. Sali aflervando peculiare erat conclave deftinatum , didum 
nSnn DD^S in atrii parte feptentrionah".. v. tr. nnn Cap. V. 2. At 
locus , quo membra holocauftorum faliebantur , crat altaris cHvus. 
Tr. TDn Cap. IV. 3. Modus vero defcribitur in Jall^it £ CXXI. 2. 
Qiiomodo' falit ? Affert membrum ac infpergit illi Salem. Tum vertitillud^: 
^ denuo infpergit , atque ftc offert. Locus fatis clare docetj nonnHi' 
penes Sacerdotes fuifle , facra falc condire, 

§. CXCI V. Tandem finita illa ledione , holocauftorum ca- 
ro fale confperfa in arani efFerebatur, ut ibi igne confumeretur. 

§. CXCV. Quts fuerit' ignis ac Ugnorum aitarisjuxta Legem Mo-m- 
fisratio i fequentid' docent. Lev. VI. f. 6. JSt quod attinet ignem illum 
fuper ara , ardebit in illay 7Jon extinguetur,- Et accendat fuper ilh Sacer- 
dos Ugna fingulis mane ^ difponet fuper iUa Ugna^. ^ adolebit fuper illa- 
adipes facaUum.- Ignis perpetuus ardebit fuper illa. , nec unquam extin- 
guetur. Et fupra V. 2,. Hac ef lex holocaujii : Afcendet fuper foco in al- 
iari tota no&e usque ad mane , ^ igytis altaris. ardehit in iUo. Nec noo' 
Cap. L 7. Dabunt FiUi Aharon Sacerdotis ignem fuper nra, ^ difpo^ 
nent ligna fuper igne. Adde quod legimus Cap, IX. 24. Frodiit ignis 
i facis Jehova i qui Qomedit holocaujlum ^ adipem.. 

(iqqj s, exGVL 



466 DeSacrificiiSy 

§. CXCVI. Hscc illuftraturi notamus : Primo ; Cunjm igiiis 
facerdotalem ; Dein primum quod offerebatur in Tabernaculo fii- 
crificium , igne coelefti accenlbm fuifle. Attamen fubiequente 
tempore ignem tDinn» ut Magiftri vocant, five commimem ex lig- 
tiis combuftis alendum fuifle. Porro Sacerdotes folicite attendere 
debuiffe, ne unquam ignis in ara extingueretur, quin jugiter ar- 
deret. Praeterea hunc in finem ligna in aram portanda ac rite 
difponeiida fuiflTe , ut caro ei facra confumeretur. 

,§. CXCVII. Specialiora funt , quae Traditiones continent. 
Scil. Ligna, quorum in ara ulus , leiectiflima pofci. Q.uem in fi- 
nem in mulierum atrio fitum erat Hgtwnim condwe, ubi Sacerdotes 
ad altare ob vitia corporis inidonei ligna perquirebant, cariola ac 
■etiam demolitionis feponebant , nova tantum , eaque oleola , ut 
ramos nucum , ficuum recentiorurn , ita deftinabant, ut tamen illa, 
quae cultui terras Ifraeliticas damnum intuliffeat , non adhibuerint 

V.. Maim, tr. Pinran niDK Cap. VL 2. VII. 3, & tr. HTflDn SV2 
Cap. Vlll. 8- 

S. CXCVIif. ^3C inemorato 'Conclnvi ligna ad Aram transferenda 
^erant. Haec vero translatio fieri quoque poterat per homines a Sa- 
'cerdotio alienos, non quod hi ipfam aram confcendendi licentiam 
Iiabuerint fed ligna usque ad aram nonnifi attulerant. Maimonide 
recenfente mane difponebantur ligna , atque in aitari fummo ex- 
ilruebatur rogus ingens. Cum facrificio jugi matutino apportaban- 
tur duo ligni fegmenta. Totidem cum jugi vefpertino. Horum 
lignorum m ara difpofitio a Sacerdote tantum agebatur. v. tr. |n'an 
Cap. il. 2. 3. & tr. t^^ipDn m'2 Cap. iX. 5. 6. 

§. CXCIX. Eodem Magiftro memorante, tres ftngidis diebus 
rogi in ara exftruchimtur. Unus ingens ^d adolendum lacrificia ju- 
gia, aliaque. Alter in ufum fuffimenti. Tertius ad nullum erat 
ufum. Ita nonnifi obfervandum eratillud praeceptum de igne per-^ 
petuoalendo. U. |nOT Cap. II. 5. 

§. CC. Solicite abjlinendum erat fub pma verberationis ahignis ara^ 
carbonis quoque defumti , cxtin&ione. Quo credibiliter alludit Paulus 
I. Thes. V. 19. A qua feveritate eximunt Magiftri alias ignis extin- 
diones vel in. ara fad^s v, tr. c. & c. cit, §. (S, 

§. CCL 



Feriis ^ Ubaminibus. 467 

§. CCI. Qmm tantiis ignis in ara ufus ftient ^ imle naturaliter fe- 
qiiitur , cinerem magna cnpia ibi repertum fuijfe. Quare de jurihiis- cineris 
tum juxta Legem' divinam , ttim conjiitutiones ecclefiajiicas , aliquid dicen- 
dum. Lex divina de cinere facro haec habet. Lev. VI. 3. Tum in- 
duet Sacerdos ami&tim fuim lini ^ femoralia lini indiiet fuper carnem fu-* 
am , tolletque cinerem , quem combujfit ignis bolocauftum fuper altari ac po- 
net ettm jtmta altare. Pojlea exuet vejies fiias , induetque vejles alias ac 
educet cinerem foras extra cajira in loctim mtmdtim. Cap. I. 1 6. projiciet 
juxta altare verfus ortum ad iocum cineris. De juvenco pro Pontifice 
Cap. IV. 12. Ediicet tottm jtivenctm foras extra cajlra ad locum nmn- 
dum , ad effrtjionem cineris ,• comburepqiie illum fuper lignis- igne f fuper 
effujione cineris comburetur, 

§. CCII. Licet cinere nihil vilitis videatur , ejus tamen curam gejfe- 
rat legislator. Unde Pfal. XX. 4. fpecimen favoris divini in cinere 
altaris oftenditur. Contrarium vide i. Reg. Xlil. 3. f. 

§.. CCI 11. Ctira decinerationis committebattir Sacerdotibus, quoruni 
tanien erat, veftes Minifterii ordinarias deponere , alias viliores ex 
lini fpecie 12 induere. v. Lcv. VI. 3. conf. XVJ. 4. nam , ut I^- 
fchitis ad Lev. VI. 3. habet indecens effet , iisdem veflibtis ^ cibos co~ 
quere , ac pocultm Domino infundere. Nec tanien veltes hae eommu- 
nes efTe poterant, uti habet Maimon. tr. ^ c cit. §. 10. 

§. CC I V. Ftm&io hdC juhfequente tempore tanti vifa, tit rion alii ^ 
quamforte ele&o, commijfa ftierit. Cujus erat ante cineris remotionem 
le aquas immergere ac veftibus indutis manus pedesque denuo la- 
vare. Compellabatur quoque a fociis : Cave, ne vas fan&um (ejus- 
modi vafa pecuh'ariter ordinata erant Exod. XXVll. 3. ) attingas , 
antequam mantis ^ pedes tuos laveris. Lotus fumto thuribulo argenteo 
euhnen altaris afcenderat , fumferatque carbones quam maxime 
exuftos , ac deportaverat pofueratque in pavimentum, ubi confimi- 
lia reponi folebant. Hoc Sacerdotis opus cxponunt Magiftri, iU 
iud efte, quod in fingulos dies praeceptum erat. Poftea alii adhuc 
Sacerdotes Joti tum fcopis &fufcinis altare confcenderunt, acremo- 
tis, quce nondum combuftae erant, facrificiorum p.artibus, cinerem 
ex omnibus altaris partibus in cumulum, quem po;ww« vocant, coa- 
cervarant , ac nonnifi partem ejus deorfum tulerant. Excipiunt 
diesfeftos, q;uibus nihii cineris deferebatur. Tum cumulus in ara 

Q. q q 2^- relin. 



4<58 ^^ Sacrifidis^ 

relinquebatur quamaUiflimiss, ceuitifigne altaris ornamentum. 7V. 
^ c. ■cii: §. [2. 13. 

§. C C V. HiSC dechieratio aB<i fmgulis diehm fuh -aurora. Fellis 
autem , ineunte fecunda parte nodis tripartitae : At folennitate ex- 
ipiationum mdQ niedia. 1. c. §. 2. 

§. C-CVI. Cinis, qui primum ab arse fummitate ad ejus pla- 
gam orientalem delatus erat , poftea extra urbem a Sacerdotibus , 
iisque integris & absque Ibrtilegio fponte efFerebatur , reponeba- 
turque in locum tutiorem a ventorum vi & porcorum volutationc 
1 c. §. 14. 1$. Horum ultimum nonniii valet de illo tempore, quo 
gens judaica fui juris non erat. 

§. C CVi I. Alia prarfus ratio cineris vacc^, rufd , de qua Num. 
XIX. 9. Et ad quam ApGftolns clare refpicit*^Hebr. IX* 13. De hac 
2i/V ee« aUbi, quando de purificationibus agendum erit. 

§. C C V I II. Diximus de comhuflione facrorum in ara, MemoraH" 
Ja ^ alia comhuf-io , qute olim 'CXtra cajlra , ftante Teniplo extra urhem 
JiehaL Talia erant facriticia piacularia pro costu Lev. IV. 2r. XVJ. 
27. ( Aliquatenus convenit jus vaccae rufe Num. XIX. 3. 5.) Deiii 
piacularia pontificis. Lcv. IV. 12. XVI. 27. Etiam quando confe- 
crabatur. £xod. XXiX. 14. Lcv. JX. n. AddeLev. VJ. 30. Huc 
reifiicitur Hebr. XIII. 11. 

§. CCIX. Ivfaimonides combuftionis locum cineris reccptacukm 
vocat tr. nu:sipn nttTQ Cap. IV. 4. Exemplum vide in tr. j^av 
■Cap. VI. 7- Pontifex ihat ad juvenctim ^ hircum , qui erant comhurendi. 
Findehat eos ac vifcera eorum extrahehat, Tum ponebat in fcutella , ac 
■offerehat ca in ara. Pojiea incidehat eos incijionihus magnis ita tamen^ ut 
partes incif<e cohenferint ac ad hcumcomhujlionis portari curavit. Modum 
.portandi fpecialius B^fchius notat : Qiiatuor homines duos veEies fere^ 
bant i duo ante ^ duo pojf. Portahant ve&es juxta fe , ^ juvencus ^ 
hircus iis imponehantur , alterum fup^^r alterum vehehant , ^ alterum fuh 
■^ltero incurvahant -3 velitt opus impkxum. v. Sheringhamium ad l. c. 

§. CCX. Maimonides duo alia combuftionis loca notavit. Ununi 
in atrlo, infervientem facris vitiatis : Altctum m monte j^dis, quem 
cajrum dixerunt. Hic comburebantiir hoHise pro peccato cre- 

man- 



Fertis S Lwaminibus, 4^59 

mandss . {iquidem in illis poftquatn ex strio exccfireraitt » vitium 
exortum fuiiret, tr. mJ3npn 'n^ya Cap. Vll 3. 4. 

§. CCXI. Ordo nunc pordt, ut etiani agamus de carne fa- 
cra, quae comedebatur, ejus convivis , loco & modo, 

§. CCXII. Sxtis, de quibus fupra , exceptrs coniedehaftir caro 
facrlficiorwn pro peccato , .pro reatu , pacaliiim , primogemtoriim , decim.X'- 
rum ^ agni pafcbalis , noii tamen ab iisdem, nec eodem loco, neg 
etiam eodem tempore, nec quoque eodem modo. 

§. CCXIII. Caro facrificiorum pro peccato & pro reatu non 
comedebatur» ab Jfraelitis, fed tantum a Sacerdotibus, iisque mafcii- 
lis. Num. XVIII. 10, Lev. VJ. 2a. etiam vitiatis Lev. XXJ, 22-. 
Sed nonimpuris, donec illi purgatiLev. XXJI. 4-7. Si veroSa- 
cerdotes combunerant , contra voluntatem Dei egerant. Lev. X 

16' 19. ConYemt Maiymyiides tr. /llJ^^pn HK^PD Cap. X. i. Comede' 
hant ( fcil. carnem di(3:am ) Sacerdotes, ^ expiahantur Domim. Idem 
Cap. Xi. notat, verberibus fubjeftun? fuifle Sacerdotem vel aliuni 
quemvis , fi comedidit de catne iioIocau(l:i, aut de extis adolendis^ 
aut de carne facrificiorum cremandorum , imo li comediHet, ante- 
quam fanguis afperfus. 

§. CCXIV. Lgcus comeftioni memoratae carnis deftinattis 
zntfan&iis in atrio tentorii Conventns. Lev. VI. 19, VII. 6. 17. Imo 
etiam fanBijJimus dicitur. Num. XVJl. 10. Locum hunc fub Tem^ 
plo lido habebant atrium , unde Maim. tr. fn^Gn Cap. XL Si quis 
extra atrium de carne facrifciorwn fanSiorum comediffet id^ quod oie<e ma- 
gnitudine fe exaquaret , verberihus multaretur. Imo fi caro hsEC extra 
murum atrii portata, poftea vero rurfus iilata fuifiet, tamen abfti- 
nendum crat a comeffione , ut Magitlri tradunt , quemadmodum 
1. c. iegimus. 

§. CCXV. Alia ratio carnis facrificiorum pacaliura. Haec, u"£ 
jam didum , Sacerdotes inter & Dominos dividebatur. ' Pa^s, qusc 
Sacerdotibus ceflerat, comedebatur non folum amafculis, jfed & 
fireminis , virginibus & viduis , quoe in domo parentis , etiam aere 
emtis , & in cedibus Sacerdotum natis. Lev. X. 14. XXII. 11 - 14, 
Kum. XVlil» liJ. ip. legaliter tamen puris. Reliqua comedebatur 

Qqq 3 ab 



470 De Sacrificiis, 

ab Ifraelitis ofFerentibus , itidem muiidis. Lev. Vll. 20.^ 21. Ideai 
tradic Mmmonides tr. mz^spr^ ns^yD Cap. X. 4. 5. 9. 

§. CCXVl. Locus huic carni eomedendce deftinatus dicitur 
ninSD mwidits. Lev. X. 14. bionfan&us sd fan&ijjhms. Unde M'agi- 
ftri coUigunt , comedi illam potfe per totam urbem Hierofolymi- 
tanam , quae caftrorum ( haec autem pura) loco erat. v. Maim. !. c. 
Convenit cum Hebr. XUl. u. 12. QLiare comedens talia facrifi- 
cia extra Hierofolymam , verberibus caftigabatur. tr. pTSn Cap. 
XI. s. 

§. CCX'V11. Q.uod attinet carnem animalium primogenito- 
rum , illa eadem jura habet cum parte pacalium , quae Sacerdoti- 
bus ceflferat, niii quod tota Sacerdotii fuerit. Num. XVllL 17. 18. 

^. CCXVIJL Ex adverfo fehabet cnm carne animalium de- 
eimatorum ; haec tantum Jfraelitarum erat, & coniedebatur Hiero- 
lymis. Ffec quoque agni paichalis ratio eft. Vide , quae fupra» 
Conf. 1. ciC. in Maim, 

§. CCXIX. Varietatetemporis, quam alibi notavi, praeter- 
miflTa , dicendum de vario cibum facrum parandi modo. Qiiod 
attinet carnem agni pafcbalis , pofcebatur illa igne alTata , non vs- 
ro permittebatur aqua coe^a Exod. XII. 9. 10.. Q_uare Magiftri fo- 
liciti funt, ne vel iemiaflf^i , aut aliquo liquore confperfa ad' cibum 
pararetur. v. Maim. tr. de facrificio /vj/Hj^/i Cap. VIU. 6 - ^. Modus 
vero aliam facriiiciorum carneni parandi Jiberior videtur v. Exod. 
XXIX. 31. Deut. XVi. 7. Lev. VI. 21. 

§. CCXX. Mifchnici modum parationis , quem circa cibos 
Sacerdotes obfervare debebant, Jiberum faciunt. Unde tr. iiDmX 
Cap. X. 7- ^^^ omnibiis ijiis licitiim eji Sacerdotibiis ,. ratione comeJHoniSy 

mriare pSin h^n pinS j^fiSi pSj^^nai ppiSit;' x^^ii^l |b:3&«S nt 

comedant vel ajfata, vel elixata vel co&a , ^tqiie indant iis condimen- 
ta profana, Fundamentum Gloflatores quaerunt in Lege Num. 
XVili. 8. quaecopiaoi, regum more, cibos facros condiendi con- 
cedat Quod ipluni afifirmat Mnimonides tr. nij::npn n^7a Cap. 
X. 10. Qui infuper addit, Sacerdotes, quibus copia cibi facri ad 
faturitatem non erat, potuiiTe communem aut etiam cibura oblatio- 
nis priniae tantum addere, quantum ad faturitatem fufficiebat. Dein 

quod 



ft 

Fertis ^ Libammbus. 471 

quod varia ciborum facrorum genera uiia pararl non debuerint, 
Concoqui tamen poterat & caro iiicrificii pro peccato & pro reatu. 
Vide hd'C & alia tr. ^ c. cit. §. n. I2. 

§. CCXXl, Sed annon fupra memoratse libertati Sacerdo» 
tum circa cibum facrum obltat fadum filiorum £li graviter repre- 
henforum. i. Sam. ii. 13-18? Rt^fp. Non. ReiHchendebantur hi 
1.) quod portione Obi deltinata non contenti fuerint. 2.) Quod 
illegitinio tempore , antequam portio Domini incenfa, carnem la- 
cram vi extoricrint;, 3.) Quod adeoque impudentes fuerint. 

§. CCXXII. Notanda hic quasdam funt, quasvidimam, m 
fe integram licet , temeraverant , de quibus MaimonicUs tr. ^ylDB 
CD'l-^"lipian Cap. XIII. I. Tria cogitatiomwi erant gemra s qnihus tcme'- 
rabantur vi&iim i fcil. mK^nm ID^^^m JlSt^nSl Oti^n '1Jy2^ TS^mn 
\0\T\ Cogitatio de mutando nomine : Et cogitatio de nmtando ioco , & co- 
gitatio de mntando tempore. Qu9E pofterioris generis m facris no- 
mine ^1.1?) veniunt. v. Lev. VII. 18. XIX. 7. Adde quod ideni 
Magifter babet , viBimam temerari potuijfe , inter bas qnatuor operatiO'^ 
■fies, inter jugulationem , inter excipiendum fanguinem, inter [anguiuis tyanS" 
iationem, ^ inter fanguinsm aitari afpergendum. §.4. Adde Mifcbnam 

tr, anyi Cap. I. 4. 

§. CCXXIII. Quas temerata erant per cogitationem de mu- 
tando loco & tempore , comedi non debebant. Mifclma tr. niian 
Cap. V!I 6. Oynniafan&a , qUiS extra debitum tempus ^ iocum ma&ataf 
comhurenda funt : £t quidem in atrio. Vide fupra §. 209. 

§. CCXXiV, Uti haec & alia , de quibus tr. cit. §. 5. com- 
burenda, fic lepelienda fanfla , quae abortum fecerant, fecundincej 
bos lapidandus , vitula decollanda , aves ieprofi , capilli Naiiraei 
.immundi, primogenitus afinus, caro cum lacte, & prolana in atrio' 
maclata. Tr. & c. cit. ^. 4. Soficitifunt, ut comburenda non fe- 
peliantur , nec fepelienda comburantur. Vide quoque plenius 
uMaifjj. tr. cit. Cap. XIX. lO " 14. 

%. CCXXV. Dicendum tandem de fun6lionibus circa ha^c 
facra facerdotalibus , quae adhuc reilant ( quarundam enim fupra 
occafione data quctdam mentio facta e(t ). Ex his primo nomina 
fan^uinis e^cceptiousm- , quam Mifclmioi ESI h?13P vocant u, -:::;:^n::i^ 

Cap. 



47^ ^^ Sacrificiis , 

Cap. V. 5. Funclib haec, Scriptura non invita Lev. I. ^. folis Sacer- 
dotibus, iisqiie legaliter (e habentibus a Judaeis attribui folet. Un- 
de tr. cit. Cap. il. l. Qimrumaouim facrijicwrum fimgnis exceptus a "\T 
dieriO a Saeerdotio vei etiam Sacerdote , fsd lugmte { excipiunt fo- 
\m\\ Pontiliceni ) totoillo die fkfiittito veJHkis ( Sacerdotalibus ) ^' 
qui nuvnis pedesqiie fuos non lavit , incirciimcifo ( eo quod fratres ejus 
ob doloi em circumcifionis mortui fuerint ) imnnmdo , fedente vel 
jhmte ftiper vafis aut fuper bejlia y aut fuper pedihus: proximi fnl , ille re^ 
probns esi. 

§. CCXXVI. Communiter unus tantum Sacerdos fangui- 
nem excipit. Excipiunt Judaei facriticiuni pro reatu leprofi , de 
quo tr. CD^y.lJ Cap. XIV. %. Duo Sacerdotes fanguinem excipiunt , unus 
In vafculOi alter vero manu. lile, qiii vafcido excipit , fpargit ad parietem 
altaris } fed qui manu accedit is ad leprofum , ut ilium- fanguiue tin- 
gut, juxta Lev. XIV. z^. 

§. CCXXVIIo. Quandoquidem fanguis viflimarum fummi 
pretii habebatur-. atque deiiinatus iiie ut Deo in ara per ipariiones 
& efFuliones ofFerreturs Iblicite cavendum erat Sacerdotibus , ut 
tS^V "h^^ vafis miniflerialibus, quantum tieri poterat, omnis. exci- 
perelur. De modo exceptionis Maimonides tr. Dl-innpn rwgn- Cap,. 
IV. 8. jQna ratione fanguis excipi folet ? Vrehendebantur duo fgna (. pe- 
cudis 5. lcii. afpera arteria & oelbphagus) manu^.acpr^itrahehantur una 

Ciim venis plTDn "^inS in medium paterdi. Tum Jigna illa ambo , aut 
maxima eorum pars refecabantur , quo omnis fanguis vafe accipi poffet.. 
Vaforum, qua^ commode niplTD dicuntur, in facris frequens men- 
tio, veluti Exod. XXVih 3. i. Reg. V\\. 40. Jer. LIl. 3 8- Hinc 
illuitra Zach. IX. 15. XiV. 20. Horum vaibrum conftans ufus in 
fanguine excipiendo , fi tantum eximis fanguinem vaccas rufse, qui 
nianu accipiebatur , non vafe , v, tr. mfi Cap. lli. 9^ & Maim.ad 
k I. Convenit cuniLege Num. XIX^. 4.. 

§. CCXXVIil. De exceptione infuper tenendum ,. quod 
manu dextra illa fieri debuerit U.nde in tr. CD^n3? Cap, IL i. Si 
quis fanguinem bH^Q^^ manu fmift.ra excipit , profanat. Nec non, quod; 
locus ejus tantum fuerit ad latus arae aquilonare , fi vidimse erant 
fandiffimas ; Si vero minus fandas, excipi poterat per totum atri- 

^ §.CCXX1X. 



Fertis ^ Libammibus^ 475 

§. CCXXIX. Exceptionem fequitur "]lS"! afportatio fatiguims 
nA aram, Hccc tantas neceliitatis non e(t , ac maclatio , excepcio & 
eftulio. Neque enim absquc his facrificium. legitime fien poterat» 

ht poterat absque afportatione. pim n3TDn 12fa mw Qni ad latns 
ane ?na&ai,fpargit y & ita afportatione non indiget. tr. CTn3T Cap. 
]. 4. Si vcro exceptio remotior ab ara , tum fanguis per Sacer- 
doteni ad eam afportandus erat , & quidem fub fpeciali nomine 
fuo (v. ]. c. ) ut, quemadmodum ftatim dicendum erit , Legi con- 
venienter fpargeretur, effundereturque. Sanguis veroagnorumpa- 
fchalium peculiari & fpli^ndida ratione ad aram perveniebat , do- 
Cente Mairmnide de facrijicio pafchali C. I. 

§. CCXXX. Afportationem porro fequitur^rtr/o. Quo ve- 
ro haec rede fieret , fanguis pelvibus cufpidatis ( ne pavimento im- 
ponipo(fent) exceptus interea a Sacerdote agitandus erat, ne fpif- 
iefceret, fed ad^fpargendum aptus elfet. 

§. CCXXXl. Sacrae literse hanc fundionem non una expri- 
munt ratione, veluti fub vocibus j?nT Lev. 1. ^. HTn IV. 6. |nj IV, 

2^. 30. "j£5C; IV. 7. A Judceis fummo habetur loco , & merito. 
Hinc in Jalh^ith p. 11 6. c. 3. Q^ID uSn niBD y^V U»ja nuUa eji sx- 
fiatio absquefangnine. llluftra hinc Hebr. IX. 32. 

§. CCXXXIL Fundio haec variabat & modis & Jocis. Et 
quidem quod attinet fiicrificia primogenita, decimata ac agnos pa- 
fchales , de illis Mifchna tr. CD'n3T Cap. V. S' reqiiirunt unicam tan^ 
twn effnfonem niD^n IJJD e regione fundamenti altaris. Nam fangttines 
eWundebantur fuper fundamentum occidentale , ^ fuper fundawentum au- 
jirale ^ defcendebant ( cum fanguinibus ad cornu inter occidentem 
& auftrum fparfis ) ac commifcebatur uterque fanguis in canali , ^ efflue- 
hat in torrentem Kidron tr. JnilD Cap. IH. 2. Quando vero magna 
fanguinum copia ibi confluxerat , prafeBi eam hortulanis vendiderant 
ad agros Jfercorandum. v. VEmpereur ad 1. c. Lex Mofaica haec non 
quidem definit, attamen nec contrarium inculcat. Aliquod tameo 
tenue moris bujus indicium Magifiri colhgunt ex collatione Num. 
XV i \l ig. Cum Lev. I. 5. v. Maimonidem ad tr. CD^nST C. V. 8. 

§. CCXXXHl. Quod vero fpeflat fanguinem holocaufto- 
rum, pacahum Sc pra reatu , Lege divina fpargendus erat Sl? 



474 ^^ SacrifimSy 

D':3D n^TlSn fiip^r ariWJ circumquaque , adeo ut luilluni ejiis larns 
absque langaine relinqiiendum fuerit. Hanc Legem ita ohiervan- 
dian (tatuerunt iapientes, Sacerdos in pavimento Ihns ex langui- 
ne prlvi miniiteriali contento duas Ipariiones erga duos altaris an- 
gulos fibi deculTatim oppolitos fparlit a dimidio altaris & infra fi- 
lum lubrum ad anguluni intei orientem & leptentrionem, nec non 
ad oppofitum inter meridieai & occafum intermedium. Qua ra- 
tione quaaior altaris latera duabus ianguinis afperfionibus confper- 
fa eiant. Hinc orta efl phrafis hoc in Themate frcquens ^nti? 
y2nK \TyV Mr\U dua ejusmodi fparfwnes funt quatuor. v. tr. CZi^n2T 
Cap. VIll. 4. s. 7. Eundem modum obfervatum circa facrificia eu- 
cbariftica & arietem Nafuaei tradit, §. 5. 

§. CCXXXIV. Progredimur ad fparfionem fanguinis facri- 
ficiorum pro peccato , quas relate exteriora dicuntur. De hac Mo- 
fes praecipit : Sumet Sacerdos defanguine ejus digito , ^ dabit fuper cor~ 
mia alturis holocaujH , ^ omnem finguinem ejus effiindet ad fundamentum 
altaris illius , ut kgimus. Lev. IV. 30. Mifchnici tfim fequentem iii 
modum referunt : Sanguis fiicrificiorum pro peccato tuni publico- 
rum , tum puivatorum ( ialva tamen exceptione ) pofcit quatuor 
fparfiones fuperquatuor cornua. Quomodo ? (Sacerdos) afcendic 
clivum & convertit fe ad ambitum altaris. Accedit ( primo ) ad cor- 
nn medium inter meridiem ^ ortum ( quod pofI:quam indicem dex- 
trae fuae pelvi infixerat, fanguine afperferat, & reliquum fanguinem 
digito adhaerentem ad oram pelvis abfterferat ) hinc vero ad coruii 
Oj ientaie feptentrionale , pojlea ad feptentrionale - occidentale , tandem ad 
Qccidentale - mcridionale ( tenetque confimilem afperfionem, ac iupra 
didum ) reliquias vero jhiguims efflmdit fuper fiuidamentum meridionale, 
V. tr. a^n^T Cap. VI 11. 3. 

§. CCXXXV. Ab hac afperfione rurfum difFert ea , quae 
circa piacularia interiora valebat. Imo & hcecvariat. Nam quorun- 
dam fanguis «/? to ayiov tantum in prinium fanduurium inferebatur j 
cujus jura habes Lev. IV. 6. 7. 17. ig. de quibus in tr. CD^nii? Cap. 
V. 2. Sa?}guis juvencoriim , qui comburendi, nec non hircorum, qui 
itidem comburendi , pojiulat afperfwnem verfus velum fanthim inter £5* 
fmchjjhnum ^ fuper altare aureum, B^iiquicc vero Jhiguinis e^uude/jrin^ 
tur fuper fundanientuvi mcidentaie ■altarii exterioris-. Aliorum verolan- 



Fertis ^ Libamimbus^ 47 ^ 

guis, veluti juvenci & birci in Die Expiationis, ferebator «.'f r» ^yut 
h; fmiBuni ^ JiinBjJJimini/ ad rpargendum , ut reperis Lev. XV].. 14. 
1 s. Quoruni (parlioneni Mijchua tr. 0'nDT Cap. V^ i. Ita traclit : 
Menioratorum facrificiorum iknguis ■pofcit Jparjionem inter vechs ar- 
cae, femel furfuni, fepties deorfum ^ verjits wAfw pariter odies. 
Tum fanguine juvenci & hirci commixto quatuor arcE interioris 
cornua tinxerat, ac poftea ipfam aram fepties fparferat , reliquias 
vero fuper fundamentum occidentale atcE holoeuutti effuderat. Conf. 
infuper tr.. kdv Cap. V. 5. <j.. 

§. CCXXXVJ. HaBC de fparfione fanguinisanimalium. San- 
guis avium ob minorem quantitatem ita fpargi non poterat , fed 
Lege prtecipiente exprimehatur ad parietent altaris bolocau/ii. Lev. L i ^. 
Mijfcbmci explicant , ut fequitur. in tr. n:i^^p Cap. I. i, Sangitisfa- 
crijicii pro peccato ex ave conjicitnr infra filum altaris , kd facrijicii holo- 
caujiici fit Jupra. Plenius rn tr. CDTIIIT Cap. VI. 4. Spargebat de fan- 
guine facrificii pro peccato ex cLvibufi ad parietem altaris, hinc inftru- 
mento vel digito, folo corpore avis , fed i-eliquias exprimebnt fuper 
fundamentum. At §. ^. Sanguinem holocaulti ex ave exprimebat ad 
farietem altaris ,. quando perveniebat ad cornu meridionale - ori- 
entalci 

§.. CCXXXVll. Claudam Sacerddtum eirca faera fundtio- 
iies, fi prius aliquid dixero de eorum intentione. Nam quanquam 
pecuJiaris lex in Mofe non exftet , rei , maxime facr^e , natura po- 
ftulat, utSacerdos non fine eonfideratione eorum , quaeipfi agen- 
da, munus aggrediatur, ducafcque. Dein adiones, ut ex didis pa- 
tet , facerdotales pro varia fpccie variabant. Animus igitur Sacer- 
dotum ad cunda attendere debebat Re(3:e igirur Rabbini certam 

T\2mu intentionem poftuiant , veluti Maimonides tr. ni^:i*1pn nB?yD 
Cap. IV. 10. In cim&is hojiiis requirebatur ^ ut is, qui operabatur , cum 
ad boJli£, tum ad offerentis nomen animum attenderet maBando , fangui" 
nem excipiendo afportando ^ altari afpergendo. Vide fex illa, quae cir- 
ea holocauftum cogitanda erant , de quibus fupra §. 5^. Mifchnici 
difcrimcn quoddam faeiunt , veluti fi Sacerdotes facra obtulerant 
JDtfi^S l«^> non fuis dthitis titulis , ut holoGauftorum , nihilominus per- 
fieiebantur illa- & legitima habebantur , fed tamen debita ofFeren- 
tium ita non exfolvebantur. Excipiunt agnos pafchales & facrificia 
pro peccatOs qiiaes fi alio titulo madataj aut fi alio titulo fanguis 

R r r %■ eorum 



476 De SacrificiiS) 

eorum exceptus, afportatus Sc afperfus fuerlt, reproba fa\!la erant, 
quemadmodum hf£c plenius legi podunt tr. CD'n3r» unde Sacerdo- 
tes facrificaturi monebantur de his non omittendis. 

§. CC XXX VI 11. Ultimo paucis adliuc agendum de ratio- 
nibus , quibus Deus Ifraelis commotus olim ejusmodi Leges carna- 
les de facrificiis populo fuo tulerat. Dicendum efl:, Deum illas 
tuliflfe, vel ut imitaretur aliorum Oicra, vel ut iis fe opponeret, vel 
quod cultus hic per fe ipfi acceptus eflet, vel ob alias latentes my- 
fticas fpeciatim rationes. 

§. CCXXXIX. Primum dici nequit. Etenim, ut fupra proba- 
tum dedimus §.7-13. Sacrificia Patriarchah"a tum ante , tum pofl: 
diluvium, Deo praecipiehte , inftituta erant. Locus imitationis 
adeoque nullus erat. Accedit , quod minus decenter dicamus , 
Deum cultum populo fuo praefcribere ad imitationem aliorum po- 
pulorum , eorumque idololatricorum. 

§. CCXL. Non etiam fecundum. Quando enim facrificia cultu 
Gentilium antiquiora, proprie dici nequit, Deum ea inftituifle, ut 
feGentilibus opponeret. Quanquam verum, divinam illam Deum 
per facrificia colendi rationem ita fe habere, ut cultui idololatrico, 
^.gyptiorum maxime , oppofita fit. Prudentiflime itaque Deus 
antiquiflimum cultuni ex hac quoque ratione ad pofteritatem pro- 
pagatum, & novis fpecialibus Legibus audum voluit, utlfraelab 
idoloiatria fortius arceretur. 

§. CCXLl. Nec tertium. Quod enim Deo per fe placet, con- 
venit cum natura divina, gloriam divinam illuftrat, hominem Deo 
dignum reddit, femper placet, & verum nexum ad finem, ad quem 
diredlum eft , tenet. At talia de facrificiis , eorum fpeciebus, aflio- 
nibus dici nequeunt. Deus eft fpiritus, isque fapieris, fandus, glo- 
riofus. Jam an Deus perfediflimus fpiritus carne boum , five tota 
igne confumta , five ex parte deledatur ? An deleclatur vidima- 
rum addu(flione , xit^o^io-ia., maclatione, excoriatione, difl^edione, 
afportatione, fanguinis exceptione , afperfione aliisque carnalibus 
adionibus, fplendide licet & fumtuofe peradis ? An Ifraelita vel 
Sacerdos his intentus ideo Deo placet ? Ita placeret fubinde idolo- 
latra, adulter , perjurus , vel faltem hypocrita. Impius placeret 
aeque ac pius ; Imo ille magis ; Si hecatombas offerret, hic vero tur- 

tures. 



Fertts fef Libarninibus, 477 

tures. Sed quare facra haec maximis fumtibus Deo facrata detefl-a- 
tioni erant, ac publice rejeCta ? v. Pfal. L. 13. £f' i. ir. i^'. Jerein. 
Vil. 21. Mich. Vi. 6. 7. Prov. XV. 8. i.Sam. XV. 22. Prasclare 
Seiieca de[Be}ief. Lib. L c. S' ^^c in viBimis , licet opim<z Jint , aiiroque 
prc^fiilgeant , Deorum ejl konos 5 Sed pia ^ re&a vohmtate venerantium. 
Itaque honi etiam farre ac fi&ili religiofi funt. Mali rurfus non ejfugiunt 
impietatem , qtiamvis aram fanguinc multo cruenturint, QuEe praeterea 
Deo per fe placent , femper placent , ut cognitio, timor , amor , 
obedientia, & aiia moraiia. At iocus facrificiorum in ftatu inte- 

fritatis nuilus erat. Sacrificia fub N. Teftamento fubiata funt Jes. 
XVL 3. fublata erunt in aitera vita, Tandem quis nexus pecudis 
madatae, fanguinis excepti , afportati, afperfi, efFufi ad veniam pec- 
catorum confequendum , confcientias purgandum ? Impojjibiie , ut 
fanguis taurorum ^ hircorum peccata auferat. Hebr. X. 4. Et fi quEC- 
dam vis facrificiis ad memoratos fines inefl^et, tum facrificia piacu- 
laria conftare debuiflent ex vidimis pretiofifl!imis, optimis ; At vul- 
go conttabant ex vifilfimis, hircis veluti fatentihus. Pro peccatis to- 
tius liraei Die Expiationis ofFerebantur duo tantum hirci ! Bene 
itaque notavit Maimonides More Nevochim Lib. lii. Cap, XLVl. p. 
48^. Porro fcito, quanto f^ccatum aiiquod fuit gravius, tanto vilioris [pe- 
ciei ejfe ejiis obiationem. 

§. CCXLil. Valet ergo quartum. Quando enim homines fapi- 
entes fapientibus ex rationibus adiones & Leges fuas intlituunt, 
de fapientiflimo quis aliter cogitabit ? Uti fol non potefl: non lu- 
cere, ita Deus, qui ipfa fapientia, non potefl; non Leges fapientibu.? 
ex rationibus ferre. 

§. CCXLlll. Solent autem fapientes uni rei piures prsefige- 
re fpeciaies fines, atque iiios fibi invicem apte fubordinare, ut non 
folum fibi non contrarientur, fed bene conveniant , cooperentur- 
que ad communem aiiquem effedum , quam multivariam fapienti- 
am iegislatori Ifraeiis, qui ipfa fapientia eft:, merito tribuimus ; It^ 
quidem , ut qnidam fines magis nS:!3 iv <pfljv£^« fint , & hinc vulgo 
noti , aiii vero CDlfiDn ^v y.^vvr^ia ac ideo tantum difcipuiis arcanae 
fapientiae ( v. Pfai. LL 8. CXIX. 18.) cogniti extiterint. 

§. CCXLIV. Gens Judaica , recentioris xyi maxime , iicct 
circa hsec admodum ccecutiat, non tameu oniui caret lumine. Ag- 

JEl r r 3 nofcit 



478 ^^ Sacrificiis^ 

mfcit tum in genere, praeennte i^. Simoyie Bar Ahraham m ir.- J113"13 

€. f. Dejm derlijje CnV3f jignras Tnbernaculi , jayi&uarii , ^ onmium va- 
forum ejus y candehhri y vienfc & aUnrium piDnnSl CD^^^IDK? CrjnVjS 
' mJTSl?n riinD5s*n Qnb iyitypos rerum intelle&ualiumy ^ ad intelligen- 
das cx iis veritates ccelejies, Vid. Buxtorff. in Hifi, arcccjlederis p. 83« 
Tum in fpede, facrificia nun^ certis ex intentionibus ondinata elfe, 
Mt fcire licet ex Abarbanelis Cap. IV. jPr-f/. in Lev. quod totum agit 

mJl^npn n^^DD^ de Jine facrifaiorum , ubi inter alia :. Arbitror ytmum 
aliquem finem omnium Jpecierum , ex quibus facrificia conjlabant , fiatuen- 
dnm haud ejfe , nam qtiales form<e , tales fines. jQuando vero forma. faai- 
jiciorum varit:^ , fnes quoqiie requiruntur varii |n' 'Dl quod iitinam fci- 
mn, quid effet &c. Et licet multum paleae in eo cernas, frumentum 
tamen poft perquifitionem etiam reperies. Becbai , qui aliis Alagi- 
ftris in feniu fubtiliori indagando exceliit, non fine acumine pec- 
Gantem in facrificiis repraefentari notavit , quemadmodum conitat 
ex Teitimonio Comment. in Leg. f I22. c. 3. 4. quod j.im oHm ex- 
fcripfi in Dijfert. de fun&iombus Sacerdotum circa. vitlimam.. 

§. C C X L V. Leges de facrijiciis generatim populum moverant ad 

cognitiovmn ^ cultum Dei. Docuerant ilU , cun&a^ Ded accepta ferenda 

effe y jmde folverant facra ex primogenitis ^ decimis j Omiiia, qjuc boniinis, 

Deo fpnnte confecranda ejfe , quo peitineiTt DUIJ > Votn in necejjitati- 

~ htis mmcjipata , folicitam pofcere eorum impletionem , id quod CDni.1 

facrificia votiva indicant ; Beneficia. divina fanBe recolenda ejfe , quem 

in finem faciunt facra pafchalia , aliaque fefl:iva ; Peccata effefugien- 

da vel ex infirmitaie patrata , hiimiliter agnofcenda , confitenda- ,. remiJJIo- 

fiem ^ fan&ijicationem d Deo expetenda7?i ejfe. Veram effe pacem in commu- 

mone Dei , mimjlrortmi ^ populi (quippe de CD^Dl'^ participabant & 

Deus & Sacerdotes & Ifraelitas ) ac illud gemiinum effe gauditm , quod 

coram Deo tejlattmi facimtts.. 

§. GGXLVL Ipf(t S. Litera dbcent , Detim non tam vi&imas 
carneas qttam fpirituaks i non dAoyds , fed >^o^iKclg , non Boves, Oves , fed 
Ifraelitas facrificiis fimiles his de facrificiis Legibus intendiffe ac pojhdaffe. 
Quo jam ex V. Teftamento ducunt fequentia loea : Nam non de- 
k&aris facrificiis j Alias dnrem. Nec in holocaujlo acqttiefcis :. D^T]^iA ^n^? 
Sacrificia Dei, qux Dcusvult, probat, aedimat, amat, {unt fpiritus 
fra&us, corjra&um ^ contriMm, TdlQ facrificium Deus non Jpernes, 

Pfal. 



Fertis &" Libmmnibus^ 479 

Pfal Ll. 18. 19. & Pral. L. 14. iT. rejedis racrificiis irrationalibns 
ait : , Sacrifica Deo coafsjjhnem ^ foive altijfimo vota tiia. Invoca me in 
die ijjjiiiiioms t Itberabo te ^ tti vern me bonorabis , Sc V. 2^. (^iii facri^ 
jlcat conjcjfonemy iik honorat. Pfal. LXIX. 31. 32. Laiidalw mmen Dei 
canticn , £cf magyiifcabo iiiud confejfione. Idque lyonum erit prs !Bove ju^ 
vtnco , cormia ferente ^ hifiduni ungnlam habente. Hos. XIV. 3. SQlve" 
7ims juvencos fcil. Labia nojlra. Ex N. Teftainento vero i. P^t. II. f. 
Ipft quoque andijicemini y veiuti vivi iapides , domus Jpirituaiis , facerdotium 
Jan&um oivivi^^aat TTVivy.arDtaf ( non TocpiC:KA( ) Qvtrlxc ad offerendum fpi- 
rituaies vi&imas. Rom. XlL I. Hnrtor igitur ^ fratres , pcr miferationes 
Dei ^ct§ots-ma>i utfjjiatis ( uti olim facra m confpedum Dei fifteban- 
tur ) corpora vejira QucrUv Hojliam vivam^ fanBam acceptam Deo, ry,v Ko~ 
yiK^v AciT^itav vfxwv rationaiem cuitum vefirum.W^hv. XIIL l^. 16. Per 
ipfim ojferimus @vcrio!.i 'A.iviTioi)g Hofiam iaudis femper Deo , txteV* «*f- 
TTov yjtXiu^v Qixo\oyivrm , hoc eft , fruBum labiorum confitentium nomen 
ejus. C&terum beneficentia ^ communicatioms ne obiivifcamini , Ta/^tu- 
roiif yu^ Qua-ioi/f Et/st^js-f/rfjii ©?oV taiibfis enim hofiiis deiechitur Deus. 

§. CCXLVII. Arcanum vero omnium maximum, quod fa- 
crificia , prffprimis piacularia intenderant , attendenres docuerant s 
ed jESUS CIlRiSTUS agnus Dei peccata mundi fuicipiensj 
ferens & auferens, ut gratia Dei, obfcurius quidem ex V. Te(h- 
niento, clariflime exnovo, fcimus. Ex illo Pfal. XL. 7. 8- 9» Sa- 
crifcio ^ ferto non deie&atus es. Aures mihi perfodijii. Holocaujlum ^ 
facrifciurn pro peccato non pojiuiafi. Tum ego dixi : Ecce venio ( in vciit' 
miue Libri de me Jcriptum eji ) ad facienduut "^jlif"! benepiacittun timm^ 
ceu quod tibi non erat in hofiiis carneis, Ef Llll. 10. de Meffia 
patiente canit Efajas : Si pofuerit animain ^V^ facrificium pro reatu , 
videhit Semen. Unde poft Mefliae manifeftationem ad obfignandum pec^ 
cnta ^^ expiaudnm perverfitatem prsedicitur finis facrificiorum ^ ferto-=' 
rnm. Dctn. IX. 24. 27. Ex hoc vero tota ad Hebrsos Epiftola cla* 
mat, ut vel tyronesChriftianismi fciunt. Vide Cap. L 3. V. 7. VII. 
27. iX. II. 12. 13. 14. 23. f X. I - 24. Xlll. 10- 14. Adde Te- 
ftimonia Johannis pnccurforis Joh, I, 29. "i^i 'Ai^voi t5 esa, mL 
^i,:v tkv 'Ay.x^rUv t» KOTi^-ci. conf. V. 36. PauH Eph. V. 2, Rom. 
Vlil. 3. I. Cor. V. 7. 2. Cor. V. 21. Tit. II. 14. Petri 1. Epift. L 
i8> i9> IL 24. Johannis Apoftoli J. Epift. IL 2. Apoc V. 12. 

.§. CCXLVIli. 



480 De Sacrificiis j 

§. CCXLVlll. Unde tot phrafes facrificae de Chrifto ^«^Jj 

c/f , Kot,B-x^ic-ixos y ayictTiAOi y ^«vT/s-jWoV & confimiles, quae docent Sw 
in hoitiis V. Teftamenti , 'AhKd-itav in morte Chrilti , utpote clare 
refpondent facerdotalibus , ut funt mOj 1Q2> ISK^» iJiDj mm 
^ip & nrn mno nn jijfi Sed plenior dedudio & comparatio 
typi cuni antitypo hujus loci non eft. 



C J P UT 11. 

De 

Fertis , eorum(]|ue nominibus, materia, fpeciebus , 

fuiidionibus tum laicis , tum facerdotallbus 

circa illa , & finibus. 



^v V o^ i g. 



Capite hoc fecundo , nexu cum 
primo obfervato. §. i. 

Et praeftantia fertorum oftenfa. 
§. 2. traduntur 

I. Eorum nomina tum Hebrai- 

cum. §, 3. 4. tum Grgeca. 

II. - - Materia, quae vel fertis 

omnibus communis ut fru- 
nientum & fal, vel aliquan- 
do abefle poteft , uti oleum 
& thus. §. 6. 

QucTdam enim ferta pofcunt 
& oleum & thus. §. 7. 

Alia oleum tantum. §, 8. 



Ah"a nonnifi thus. §. 9. 

Alia neque oleum neque thus^ 

§. 10. 

Materia omnibus fertis com- 
munis, utdidum eft. 

«. Frumentum comuniter tri- 
ticumrariushordeum. §. ii. 

A. Triticum, quo abundabat 
terra Canaan, §. 12. 
Pofcitur feledliflimuni. §. 
13. H' 

Et quidem fios tritici, fi- 
ve fimila. §. i^. 
Bene purgata. §. j6. 

Q.ueni 



Fertis ^ Libammbm^ 



481 



Queni infinem, Sapientibus III. Species. Ferta qusedam of* 



notantibus , triticum erat 
fricanduni Isc calcandum. 

Tum commGlendum. §. 18. 
Infuper cribrandum. §► 19. 

20. 

Tandem explorandum. S, 
21. 

B. Hordeum. §. 22, 
£x quo tamen duo tantum 
ferta conftabant. §. 23^ 
a« Sal §. 24.. 
isque e mari fodomitico de- 
fumtus. §. 2^.. 

Sequitur materia , qu« ali- 
quando a fertis abeiTe po-- 
terat : Et eft i. > Oleum. 
§. 2^. 

Cujus variae reeenfentur fpe- 
eies; Quaedam ad ufura fa- 
crum illegitimae, aliselegl- 
timae. §. 27. 

Ixcellit oleutti Thekoae. 

§. 28. 

2. ) Tlms. §. 29. 
Subfequitur materia ,, quag 

Lege divina. a fectis. abefTe 

debebat. 



feruntur una cum vidtimis ; 
Alia feorfim. §. 34. 
De ///// nota. 

(a. ) In quibusfacrificiis loGum 
habeant. §. 3f. 

( b. ) Diverfitatem menfurae" eo'- 
rum. §. 3f. ■ 

(c. ) Et confumtionem omni- 
modam in aia. %. 37. 

De his vero , quod {vthdiWi'. 

denda fint in j^uhUca & j^ri-^ 
'V{(ta. §. 38-. 

Hla funt tria. §. 391 

Haec quinque fpeeierum ut 
( I. ) Peecantis. §. 40. 
(2. ) Zelotypice. §. 41. 
(3. 3 Improprie didum'. §. 42;. 
(4.) Initiationis. §. 43; 
( f . ) Votivum & voluntarium.. 

Hae memoratae fpeeies pro- 

be notandae erant. §. 44. 
Perta quoque diftinguuntur, 

K- In libera & prcecepta. % 45. 

3. (iusedam tota , quaedam ex 
parte altari ; quaedam tota^ 
Sacerdotibus celTerant. §. 4^1 



J. (iuorundam quantitas deter- 
minata ; q^uocundam liberai 
erat. §. 47- 



*. Fermentum. §. 30. 
dualecnnque & quantulum- 

cunque. §.31. 

Excipiuntur tamen duo' fer- IV. Fundiones circa ferta* alias: 
ta; §.32^ laicae , aliae facerdotales.. 

^. Mel , vel quodcunque dul- §. 48. 

ce.. §. 33.. Laiea eraf. 

% %%■ (a. )'. Bp-" 



482^ 



( a. ) Fertum fitis fumtibiis conu 

farare. Olim ferta in natura 

adferebantur. Poflea pretio 

in Templo emebantur. §.49. 

Qua occafione nota modum 

adducendi 6c parandi. 

cc. Fertum Zelotypiae. §. ^ o. 

iS. - - - Similae. §. yi. 

T'. Sartaginis &Aheni. 

3^. - - - Furni. §. ^3. 

«. - - - Sartaginum Pontifi- 
cis M. §. H- 

f. Initiationis Sacerdo- 

tum gregariorum. §. ^f. 

if, - - - Manipuli pafchalis; 
Duorum panum penteco- 
ftalium ; Et XII. panum 
propofitionis. §. ^6. 

Laica quoque erat. 

(b. ) Ferttim adSacerdotem adfer^ 

re. §. f7. 
Quod e vafe communi in fa- 

crum repofitum erat. §. 58^ 
Fundio niixta, vero erat/tfr- 

tornm agitatio. §. ^9. 
At Sacerdotalis. 

(ct. ) Ferti ad aram addu^io. 
§. 60. 

Subjungitur diverfitas agita- 
tionum & addudionum fer- 
torum. §. 61. 

NumerusSacerdotum ferta ad 
aram ferentium pro varieta- 
te variabat §. 62. 



De SacrificiiSf 

Dein. 



( /3. ) Fertoram comhuflio. Quae- 
dam tota comburebantur ; 
Lundio fruftra contradicen- 
te. §.63. 

Alia prorfus non. §. ^4. 

Alia ex parte. §. (Jf. 

Speciatim comburebatur. 
(a. ) Totum thus. 
(b.) Pugillus ferti. %.66, 
Porro. 
( >. ) Vugillo fertum capiendi ra- 
tio , quae difficilis habetur. 
§. 67. 
Denique. 

(<r. ) Comeflio reliquiarum. §. 6%. 
Quae vero cefierant fofis Sa- 

ccrdotibus idoneis & mini- 

ftrantibus , qui eas inter fe 

partiti erant. §. 69. 
A qua partitione tamen ex- 

emtus eratPontifex M. §. 70. 
Com eftio vero adftrida erat 

adifanduarium. §.71. 

V. Rationes : Morales. §. 

72 - 78. 
Myfticae. Probantur in gene* 

re. §.78.79- 

In fpecie. 

A. Prsadumbravit Jcfuni 
Chriftum. §. So* 

B Fideles, §. 81. 
Clauditur notabili Teftimo- 
nio Mifchnico. 



§. f. (^uem- 



' '■=• Fertis fej' Libdminibus. 481 

§.l. 

QUemadmodum Sacerdotum erat ©v^lot.? vi&imas mimafas Dea 
offerre, fic quoque eorum AcSga facra imnimata L^v. \. II. 
Hebr. V. i. VUI. 3. IX. 9. qualia eonftabant eFarina, Sa- 
le, Tliure Sc Oleo , quse cum aliis /er^^ appellamus. 

§. II. Preiio quidem facrahac animatis cedmt, Lev. V. II. attameft 
addignitatem ^ efficaciam horum proxime accedunt. Unde legislator me- 
dium inter varias facrificiorum fpeeies loeura dedit. Lev. II. Abar^ 
banele judicante in Lev. II. !► proximum exijiimationis gradum pqji /)o- 
hcaufla, majorem pacalibus tenent. Praeftantia fertorum vel inde quo- 
que conftat, quod jam antiquitus tempus facrificii jugis non folum 
vefpertinum i. Reg. XV 111. 29. ut Ligtfootus putatOp».. T. I. pag. 
715. fed <& matutinum, ut clare z. Reg. III. 19. hinc didum, & 
Rabbini Mincham magnam & parvam ab hoe nomine dixere. Vide 
Buxtorfium in Lex. Hebr. fub Radice nJO 

§, 1 1 1. Nomen JJebraicum ab t&vo Mojis his facris proprium hafit 
nnJD- Ante Mofen , ut alibi obfervavi , jfacra animata hoc quoque 
nomine veniunt. Sed Mofes illud fertis appropriavit , ut maxime 
conftat ex Lev. 11. Unde ceu fpecies pip oblationis venit. v.. 
.Lev. II. I. conf. Lev. l. 2. & diftinguitur ao aliis fpcciebus , ve- 
lutiholocauftis , facrificiis pro peccato ,. pacalibus , libaminibus. 
Lev. XX III. 37. Ezech.XLV. 17. Num. XK}Jni t Pfal. XL- 
7. Joel. I 9. Jes. LVII. 6. Quamquoque fpecialem notionem He- 
braeorum Sapientes retinuerunt. Unde Tradatum Mifchnicum de 
fertis agentem mnJD appellant. 

§. I V. Nominis rationem Gommode illi dant , qnii ab Arabum^ 
nja donavit, derivant. IJti enim olim fubditi fubjeclionem tefta^ 
turi regibus mnjo 2. Chron. XXVI, 8. Z. Sam. VIIL2.. italfrae' 
litag Deo , ceu Regi fuo , /^r/a dederant. 

§. V. Graca nomina magis commimia funt , veluti Aw^o^ Hebr. 
V, I. IX. 9. n^oo-<fro^a Hebr. X. 5". ®v(ria,y quo referre potes Marc. 
IX. 49. Scriptores facri harum vocum ufu LXX. prceeunres ha* 
bent. V. Gen. IV. 4. Lev. II. & Pfal. XL. 7. 

§. VI. A nominibus ad rem. Materia-, ex quaferta conjfare fole^- 
hmty variat.. Omnia ex frumento & fale conftant ; At qu^dam ad- 

S s s 2- ditameii- 



4S4 ^^ Sacrificiis , 

ditamentis ornantur» fed varie, iit nervofe & bene tradit Mifchna tr, 
.jrmJD Cap. V. 3. dantur fertay qiidi requirmit oleum ^ thus. Aliif 
aleum ^ non thus. Alia thus & non oleum. Alia denique neque 
oleum neque thus. 

§. VII. Hac illuflraturi ohfervantus, fequentia ferta oleum ^ thus 
pofcere. i.) FertumJimiU, de quo Lev. 11. i. 2.) Fertum n3nan 
fartaginis plana , quae ora carebat , in qua coquebatur mola dura 
Lev. II. f. v.Maim. tr. nU31pn WV^ Cap. Xlll 7. 3.) Fertum 
IWXnQ7\ aheni^ Lev, II. 7- vel valis profundi ora inllrufti, in quo 
iinc coquebatur mola moUis , eodem Maimonide notante. 4. ) 
Fertum mSnn placentarum oleo mixtarum Lev. II. f. 5.) Fertum 
l^p^pm hganorMm oIgo unilorum , tenuium, ut conjedant Lev. II. 
4. 6.) Fertumna^^n^ Sacerdotum^ quale munus aggrefluri facrum 
iaciunt Lev. Vi. 13. C '^ide Maim. in Prsf. ad tr. D^n^T) 7.) Fei'tum 
XV>W \7\2 Sacerdotis un&i , quod eciam fartagines Pontifcis M. vocant, 
cujus dimidium mane, alterum fub vefpera offertur. Lev. VL13* 
V. quoque Maim, 1. c. 8« ) Fertum Cy\2y Gentilium, ceu quibus tri- 
buitur jusferta vovendi. '9.) Fertum CD>^J mulierum, quibus ideni 
jus tribuitur. 10.) Fertum naiyn mampuli pafchalis , de quo Lev. 
XXlll 10. Vide quoque nimQ Cap. V. 3. cum Glojfa Bartenorienfu 

§. VIII. Fertum vero , ut dicitur CDODJ Libaminum requirit 




merit / licet arbitretur. 

§. I X. Ex adverfo panes facierum pofcunt thus , non vero olenm. 
Ratio quaeritur in Lege Lev. XXIV. 7. 

§. X. Tria alia ferta utroque carent , oleo ^ thure^ funt. A. 
Duo panes pentecoflalesf de quibus vide Lev. XX 111. 17. B. Fer- 
tum Hm peccantis ]uxt2i expreffam Legem Lev. VI. 11. C. Fertum 
niNJp K,elotypi<e, de quo vide Nuni. V. 15. Quod duas poiterio- 
res fpecies concernft, haud male Maimonides ratiocinatur, dicens: 
Propter turpitudinem adtionum oblatio imperfeclior eft reliquis v. 
MoreMevoch. L. 111. Cap. XVI. deftituta adeoque oleo^ thure. 

§. XI. His praemiffis de unaquaque materia notandum eft. Ft 
quidem primo de mnteria omnibus commmn , frumento fcil. quod veltri- 

ticum , 



FerMs & Libmmbus. 4^f 

t/cmn , vel rarius tamen , hordeum. Exod. XXIX. 2. Lev.It 
XXI 11. 10. Num. V, if. Maimonides in Tra&. de ratione facrijiciormn. 
Cap. XII. 2. Omnia ferta erant ex fimila tritici prater illud ob mulierem 
de adulterio fufpeSiamy ^ manipulum agitntionis, qu<e i hordeo conjiahant. 

§. X 1 1. Frequentiffimus tritici ufus infertis erat. Quanquam enim 
rarius exprimatur/ veluti £xod. XXIX. 2. i. Chron. XXI. 23. re- 
<fle tamen Sapientes aliis in locis per nSo fimilam triticeam intellir 
gunt. Triticum autem frumenti fpecies in Canaan, quae hinc p6« 
nun terra tritici Deut. Vlll. 8. audit, reperiunda erat, eaque prae- 
'ftans. Unde Bhiloni de feptenario ^ fejiis JtaT I^oxkv Tr^urov n^ a^/. 
s-ov TivvYifAot t5 5:/t« kx^ttos dicitur pag. 1192. Explica hinc Pfalm. 
LXXXI. 17. CXLVII. 14. 

§. XIII. Quando vero gens Judaica Deum veneratura com- 
niuniter & rede ftatuit, cun&a , quae Deo confecrantur, nn^ian ]a 
feie&iffima danda effe , regulam hanc ad materiam fertorum quoquc 
applicat. Unde in tr. mma Cap. VIII. 2. D^Snrn n>30 ifh D'X':id pfc« 
}S'Xn mD J«^1 D>nS6?n D^DD kSi ferta non offeruntur ex agro fier^ 
corato ( alii malunt : Fjx agro, qui Jiercoratiune indiget ) neque ex agro 
fiticulofo , neque etiam arboribus coyjftto. Scil. Studio & ex intentione, 
quippe ejusmodi triticum minus praeftans, de puritate fuf^edum 
vel macrum (commendatur vero in facris pinguePfal. LXXXI. 17.) 
habetur. Vide praeter Gloflas Maim. in tr. de rebus aitari interdi&is 
Cap. VI. 12. Hic quoque addit triticum fatum in terra non arata, 
nec culta. Reprobum vero iilud habet , quod maximam partem 
verniinofum erat. *. Maim. c. cit. §. 11. 

§. X 1 V. Ex confimiii ratione omnium primo commendant Mifchnici 
triticum nJT^nOT ^DDD Michmafch ( locus hujus nominis ex hifto* 
ria Saulis notus exiftit. v. i. Sam. XIII. 2. 5. 23. XIV. 5. in con- 
finiis Benjamin. ) ^ Mefonicha ( Maimonides fubftituit Joehana ) tum 
quoque CD"ian Chapar^im in vaiie... Univerfa tamen Ifraelis terra 
apta erat ad proferendum triticum Deo confecrandum. Nec terra 
Ifraelis tantum , fed & extranea , ii duo tantum ferta excipis. Un- 
de iidem probabiliter tradunt : Omnei obiationes tam pubiica quam pri- 
vat£ fmmmtur ex terra ( fcil. Ifraelis ) ^ extraneat de novo ^ vetere 
proventu , exceptis manipuio ^ duobus panibus ( pentecoftalibus ) qui 
nonnifi depromendi ex mvofrummto , eoque intra terram nato. v. tr„ Jlinja 

S s s-s , Cap» 



4B(5 ^^ SaerificiiSy 

Cap. Vlll. I. Exceptionis fundamenta funt loca Lev. XX 111. 
i6. 17. XXXI V. 22. 

§. XV. Ipfum tritieum , uti illud ex terra pronafcitur , fa- 
crum noiidum erat, kd Jlos farina ex eo elaboratust qui hinc dicitur 
0»£3n nbO ftmila triticea ex tritico Exod. XXIX. 2. Coccejiis ^ccu- 
ratus alias Philologus nbo vertit per farimm crajfmem^ plerique alii 
fubtilem. LXX. eft ^ifxl^ctXis, Vulg. Simila. Jofepho : "amv^ov Kud-A^oi^ 
rulcv. Antiq. Jlld. L. 111. C. lO. Philo fimiJam ro Kcc3-a,^urotlov T»f dv" 

^•^ioiclvm T^o$«e vocat de vi&imis p. 847* Hos & ego fequor. Ccr- 
tum eft ex facris nSo difFerre a nap Gen. XVlll^ 6. i. Reg. V 2. 
Nontamen quoad fubftantiam. Gen.XVlll. 6. Ergo nonniliquoad 
gradum five fubtilitatem. Circuraftantise textuum. vero perpenfe 
docent nap farinam communem, craffiorem, veluti Jef XLVII. 2. 
I. Reg. XIV. 14. 16. Sed nSo fubtilcm i. Reg. V. 2. fignificare. 
Accedit , quod ferta Deo facra ex nSo conftare dicantur Lev. U. 
1.4. Cibus vero Deo facer feledifiinius, purgatiflimus fit. Placet, 
quod de difccimine duarum harum vocum Bartenova ad tr. HLJID 
Gap. II. §. I.. habet : Per Z"^l inteUigitur. id , quod fecernitur ^ cri^ 
hratur per Xlll. Cribra , quemadmodum nSo Jimila tritici. At r\J2i\> nO" 
tat farinam ,, qu<& oynnia commixta tenet , quemadmodum commolebatur.. 

§. X V I. ¥erta igitur e Jlove favina pofcebantur , non communi /?- 
ritia. Voluntati legislatoris is jam fatisfecit, qui fariuam probe pur- 
gatam adduxerat. Vetum Sapientes cultum Numinis magis hono- 
raturi ac obicem contemtui pofituri fpecialem fimilam pr^parandi mo- 
dum flatuerant psr tritici jricationes , calcationes, commolitionem ^ crr- 
^jv^^/om, ut ex fequentibus patebrt. ' 

§, XVI I. De fricationibus ^ calcationibus .hab^s Textum Mifchm^ 
mm tr. DWQ Cap. VI. f. Ownia ferta requirunt trecentas 7\^W ^ 
quingmtas nD';;3 Scil. explicante GloflTa Bartenoriana femel triticum 
fricatur,. bis calcatur ; Tum bis fricatur & ter calcatur. Atque hoc 
©rdine continuatur,. donec abfolutce fuerint quingentse illae calca- 
tiones, cum trecentis fricationibus. Circa modum fricandi & eal- 
candi Magiftri Kafclms., Alaimonides & Bartenorienfs non conveniunt.- 
Memoro nonniri Maimonidis ,. qui de n^Wfrkatione ait, quod nia- 
nuum vi fiat , nt pulvis amoveatur , fed de nr3'V3 calcatione , me- 
diantibus pedibus fieris ut frangatur,. Vide ilkm ad L Mifchm cit.. 

§. XVHL 



Feriis ^ Libaminibus, 487 

§. X V 1 1 L SeqtiUur commolitio , quam memoratus Magifter ab 
antecedentibus adibus clare didinguit. v. TraEi. de facrijiciis jugibus. 
Cap, VI 11, 3. Molarum autem uibs erat antiquiflimus , jam sevo 
Mofis notus, uti conftat ex Exod. XI. S- Deut. XXIV. 6. Tra- 
dente Textu Mifchnico in tr. ninjQ Cap. X. 4. Fertum ,duorum 
panum pentecoftalium commolebatur niDn> *7tt^ tDim2 mola fa-^ 
baria, qua fabas leviter tantum frangebantur. 

§. XIX. Tandem fequehatur tritici commoliti curatior mhrafio. 
Hac de re placet J^ SimeotJ, quanquam diTpliceat contribulibus fuis , 
uti legimus tr. cit Cap. VI. 7. qui allerit : Vices cribrationis defimta 
nonfunt nD"12r Sa nSIJQ nSo &57>{ tantum fimila crihranda eflj quan- 
ium necejfe, Judeei vero pro 7rcc^otSo<rfi quam Mofes in monte Sinai 
acceperit, iiabent : Manipulus , qui in fefto pafchatis offerebatur. „ 
crihrandtis XIII. duo panes ( pentecojiales ) XU. fed panis facertm XI. cri" 
hris V. 1. cit. 

§. XX. Vfus tot crihrorum is tantum erat , ut fuhtilijfimus ac pu» 
yijfimus farina flos praflo ejfet inferviretque fertis. Secernebantur 
enim hac ratione non folum furfures, fed & farina craffior ceu cui 
cribra fufatiiiffmiu tranfitum negaverant. Vid^ ordinarios GloffatO' 
res ad L cit. 

§. XXI. Tanta floris farin<& cura nondum fujfecerat. QiidJlGris in^ 
fuper erat illum examinare. Unde tr. ninJS} Cap. Vlll. 2. J^uomodo 
inquirunt in fimilam ? Qudflor manttm fuam immitit in medium. Si afcen- 
dit pidvis , reprohaeH, donec denuo crihraverit. Et fi vermes prodiixerit^ 
etiam reproba eH. Ne vero Judaei videantur citra rationcm in tan- 
tilla , ut videtur , re foliciti , allegant Legem Num. XXV 111. 31, 
qua quoque ferta pofcuntur CD^DOT integra absque labe & defedu. 

§. XXII. Altera frumenti fpecies in fertis ufitata mvt^ five 
hordenm erat. Haec non alfurgit ad pretium tritici , ut experientia 
docet. Unde ceu cibus equorum i. Reg. IV. 28. notatur. Prce« 
clare B^ihban Gamaliel in tr, ntJlD Cap. IJ. I. jQuemadmodum fa&a (uxo- 

ris de adulterio fufpeflae ) heliuiua fuere, ita fertum ejus nan^ SjWD 
ejca belluarwn. Hinc quoque Jofepbus L. Antiq. V. c. 8- exiftimat , 
ifraelitas inter omnes gentes Afiaticas viliffimam fub pane hordea- 
ceo fifti V. Jud. VII. 13, 

§, XXII L 



48S De Sacrfficiis y 

§. XXIII. Ex hordeo conjlabant dm ianttim ferta > /?//. uxoris de 
sdulterio fufpeBa , ^ mampulus pafchalis. De illo clara lex Num. ¥► 
r^. De hoc maxima probabilitate colligitur ex circumftantia tem^ 
poris Lev. XX 111. 9 - il^. Confentientibus Judaeis & Cbriltianis.. 
Quandoquidem de hoc manipulo plene fcripli in Notis ad Goodnt, 
L. 111. Cf. V. n. 3. alia non addo, quam hoc unicum. Licetfertum 
majiipuli ex hordeo quoque fuerit , offerebatur tamen \£}*yy pollen vel farim 
fubtilis. Sedfertum uxoris de aduUerio fufpeBa erat HDp.farinaa. cui ni- 
hil ademtum v. tr. ni3lD Cap. 11. i. 

§. X X i V. Altera materia omnibm fertis communis fal erat , pa- 
Itulante legislatore Lev. II. 3. Omnem ohlationem ferti tui nSan nSa 
falefalieSi tiec cejfare facies nSo faiem fwderis Dei tui de omnifertO: tuo^ 
(imo) cum omnibus oblationibus ( non folum fertis, fed & facrifi.- 
eiis) offeres falem. Lev. 11. 13* Quo refpicit Salvator Marc. IX. 48. 

§. XXV. Legemhancex Monumentitj Judaeorum iriuttraturf 
obfervantus i omnem quidem falem- licitumt commumter tamen e marifodo- 
miticoy ceu qui parabilis atque aeer ^rat , fumtum fitijje. Dein Legefa^ 
iitionis excipi prorfus nihil •> quod ara admovehatur , prdter vinum , fangui^ 
nem ^ lignum ( de pofteriori tamen lis adhuc eft ). unde qu.i inful- 
fa obtulerat , verberibus multabatur » & fertum erat reprobum». . 
Iniu^^QT falem 3 qui adliibebatur, are pnblico emtum fuiffe , licet priva- 
vatus fertum obtulerat. De his confimilibusque vide Dijfert. me' 
am de ufu falis in cultnfacrQ & Mainu de rebus altari inter.ditlis. Cap. 
V.§. II - f. 

§ XXV 1. Subfequiiur fertorum materia ,. qu<& aliquando abejfepo^ 
terat , oleum ^ thus. Oleum quod attinet , etiam in Judaea pro- 
ereverat Deut. VUl. 8. Ejus frequens & varius ufusnon folum. 
.homines inter, fed & in cultu. facro erat Quod. hincpraeflans ha- 
betur a Deo & hominibus Jud. IX. 9. Et quidem. Deus olei ufum. 
deftinaverat pro Lychnucho Exod. XXVll. 2a Inauguratione Sa- 
eerdotum Exod. XL. Purificatione leproforunx Lev. XIV. & pa- 
randis fertis.. Lev. 11. r. 4, 

§. XXVI 1.. Lex divina difcrimen f^cit oleum inter pro fer- 
ti& & pro Lychnucho ,.nam- hoc foluni poftulatur purum-, contufum- 
Exod..XXVil. 2Q, uti re<ae notat tr. mn:a. Cap. VIIJ.. f. Sapi- 

entes, 



FertiS' ^ IJtimmibus. 429 

entes olei fpecies folicite diftinguunt. Quasdam arse inidoneas lia» 
bent, ut oleiira |ijp'£)J&? (quod probabiiiter graccorum 'o^4)«K/oy 
fyu&its immaiunts efi ):■ QX olivis nondum tertiam partem maturis ex^ 
prelTum, nec non quod e granis aqua maceratis , aUt conditis vel 
elixatis, ut & amurcarum, &.quod odorisfoetidi eft, v. tr. ^' c. dt, 
nec non Maimomdm d&rehus altari interdiBis Cap. VI. 14, Alias non 
quidem fimpliciter reprobant, non tamen cum induftria adferendas- 
exiftimant, Non • adducehant ' oleum ex- agro fiercorato , nequs' fiticulofo , 
mque' etiam exoleis, inter quas feminatum esi. Siquis vero tale- oleum ad- 
duxijfitg.re&e tamenfecifieti Mifchm ir. fHnJD Cap. VllL 3. Tandem 
novem alias olei fpecies memorant 3 quas omnes fertis parandis 
prorfus legitimas cenfent tr. ^ c. cit. §. 4. f . Eleafare. enim Jpdi- 
ce, lex- pepercit opihus Ifraelitarum Talm. Babyi f^ g6. c. 2. Qu£e atte- 
nuatae fuiirent Lege de oleo nonnifi felediffimo adhibendo. " Nar^ 
rant tamen pretio-diverfasfpecies , ut Ifraelitse adferrent pretiofiffi- 
mam-, cultui Numinis convenientiflimam ,, ut hasc dtdacit Maimo^ 
fiideftr. ck. §, 8-fi 

§. X^XVril: De oleo fertorum tandem temndiim' adhuc<eji\. quod 
fizpius cit. tr. Mifchnicus Q?ii^..V\\\i 3. 7'efert :■ Oleum Tbekpa p'^fian^ 
tijjimum esi. Ahha Saul ait ;• Huic proximum illud , quod provenit in 
B^agabh trans Jordanem; Omnes q^idem regiones legitim^, habentur ,>fed 
iJlinc- adducere fpliti erant. Per Thekpa rede inteiligitur urbs tribus 
Judae 2. Chron. XI. f. 6. non vero tribus Afcher, uti nonnulli Ju- 
d2Bi infirme colligunt ex Gen: XOX. 20. & Deut. XXX 111, 24. 

§.XX-IX. Omniumultimo de Tliwf Hebr. nJ^S agendum. Hu- 
jus in fertis ufus clara Lege praBceptus eft. Lev. 11. i. Non tamen 
qvUantitas ejus definita exftat. Magiftri-, ex quibus BArtenorieup , 
putant, duo Thuris Grana fufficere, menfuram tamen usque ad duos 
pugillos augeri pofle. At fertum reprobuni reddi tum unico Gf?i-' 
no tum quantitate duos pugillos excedente v-: illum ad tr,- mnJD 
Gap; L 3; Gommuniter tamen pugillusThuris incendebatur. Unde 
Maimonides tr. i11J31pn nK?];D Cap. XVI. 13. Si quis ita diceret : En 
sgo voveo Thus ynon minus pieno pugillo dahit. Thus vero totum, nulla 
parte Sacerdoti cedente , igni dandum erat , ut idem habet tr. & 
c. cit. §. 11; Frequentior Thuris incenfio odorem , quem caro fa- 
erificiorum caufata cratj depulerat, aeremqpe reddiderat fuaviorem. 

T t£i §. XXX. 



490 Be Sacrificils ^ 

§. XXX. Quemadmodum ferta ex materia dicla cortftabant 
aut faltem COnftare poteraiit, ^K abejfe debebat fermcntum ac mel. Nn/- 
lum fertum, qmd Adonai ojferetis^ eonfidtnr i^'Ur{ fermentatum. Nam nul- 
iivtii fermentiim ( farinaceum ) ^ nulUmi mel ( vel dulce , quod ex 
fermentatione acorem facile contrahit) adolebitis, ceu oblationem ignc 
abfumeiidam Adonai. 

§. XXX L Izex dc fermento ah ara arcet omne fermeniwn non fo- 
lum fari?iaceum , fed ^ aiiud quodvis , in minima qmque quantitate. Si 
vel accederet ad dimidiam nonnili olivcC quantitatem , reprobum 
eflTet , ut Judaei rede ex vocuia S3 Lev. 11. ii. colligunt : iideni 
Legem extendunt ad /nn^an 'Ttt' B^Hqulas fertorum , quae Sacerdo- 
tibus Geflerant. v. ^uoque L^y. VL lo. Is , qui contra egerat , ver- 
beribus multabatur. 

§. XXXIL Legi non Gontrariantur Mifcbnici, quando ajurJ : 

tDnST ^nn nmnn^ ^ona ^in n^a mN3 niman S^ Omniafer^ 

ta ojferuntur infermentata^ excipiuntur fermentum in facrifcio eucharifico , 
i^ duo pa-nes ( pentecoitales ) in tr. mnJD Cap. V. i. Prsit enim 
Scriptura Lev. Vll. 13. XXIIl. 17. Dein licet hsec ferta fuerint,, 
non tamen ad aram admovebantur Lev. IL 11. 12. Alia Judaeorum 
exceptio minus fundata , fUtem haud neceffaria eft , quando di- 
cunt,: Si quis fermentum nnt mel feparatirn in ufum ligni ad aitare ad- 
moviffet , impune ferret. v. Mafm. tr, ^ c. dt. §. 3. 

§. X X X 11 L Alierum , quod icK ara interdicit VJyi dicitur , 
communiter Mel vertitur , quam quoque notionem vox jn facris 
certo tenet. i. Sam. XIV. 26, 27.28. Red:e tamenjudaci alia dul-- 
cia comprehendunt, ut mel Dadylorum , fuccum, qui ex iructibus 
dulcibus profluit. v. F{, Levi Barzeionit^mi L. CXXVL ^. I{afcbium nd 
Lev. \l. iz. Quomodo Targum Bferofolymitanum 'hm S3 omne, 
quod duice, Qux enim ratio Mellis , eadem aliarum rerum dulci- 
^u'm. Et flcut antea omnes res fermentatas prolcripfit , ita hic res 
'^quasvis dulces. (Juo quoque referre potes ^21 ^D* Accedit, quod 
Arabes hoc nomine indicent, Mel t> Da&ylis fluens. 

% XXXI V. Firta i quorum materiam hacT-enus penfitavi- 
mus, /7 Juddis varie dividuntur. Et primo quidem in CDODJ mnJO 
ferta iibnminum ^ nDXS 1JD3 feparata, Ilia lunt, qU9E una cum vi- 

diaia 



Fertis ^ LWamimbm» 491 

dima ofFeruntur , & fine quibus nulla vidima immolari poteft. H^fc 
vero fine facrificiis ofFeruntur. v. /Ibark in Frajl ad Lew Cap. 11 & 
Mawu.m Fraf. m tr. J^inilS ab inido. 

§. XXXV. Fertorum, quc&Uhammumdkmjturj.ufuseHinfacYifi'' 
ciisexvoio mtfpntanea oblatione Num. XV. 3. 4. Nullus vero Ufus 
in facrificiis pro peccato , pro reatu , decimis , primogenitis , agno 
pafchali. Excipitur tamen facrificiura pro reatu leprofi , & facrifi- 
cium eju& pro peccato. v. Lev. XIV. & tr. mnJD Cap. IX. 6. Ho- 
locaulh quadrupedum , pacalia five publica five privata talia po- 
fcunt.ferta, non tamen facrificia avium , ut in lil^ro Siphri exftat. 
Aves vero , quae quadrupcdibus fubftitutge 3 Libamen requirunt. 
Lev. XIV. 31. 

§. X X X V L Ferta hac m gensre conjlahant e^ pmila ^ oleo ( de 
vinoj.quod proprie iibamen conftituit, alibi feorfim dicam Num. 
XV. 4. ) At menfura variat feeundumdiverftatetn genms ^ ^tatis am- 
malium , ut habes Num. XV. 4- 13. Excipe i.) agnuni die pafcha- 
tis fecundo Deo confecrandum , cujus fimila duplicanda erat v. 
Lev. XX 111. 12-. 13. 2.) Sacrificium pro peccato & pro reatn le- 
proforum Lev. XIV. 10. Conf. Abark in Frdf. ad Lev. Cap. 11. 

§; XXXV iL Dehis.fertis porro tenendum ^ qxiod Mifihna 
ir. mriJD Cap. VI. 2. h^bet iFerttmi lihaminum altari cediL Sacerdo'' 
tes ex ee nihil acctpiunt. 

§. XXXV 1 1 \. Ferta a facrijicth-feparata ratione offerentiwn fubdivi- 
dtmtur in ferta "1132f ccstus fist publica & 1>n'n frivata. 

§. XXX IX. Ferta puhiica j quct nomine totiits C(&tus Qfferehantnr.^ 
tria funt: ]AQmmprimuni erat , ManipuUis novarum frugum , al- 
tera die palcbatis offerendus Lev. XX 111. 9 - 15. Exhoc plenus 
pugiilus in ara adolebatur » reliquum ceflerat Sacerdotio. Conle- 
crandum hoc erat, licet inciderit inSabbathuni. v.. Abarh. l. cit. De 
quo alibi plura. Alternm CGnftabat;& duobus panibus penteGofiali- 
bus, de quo Lev. XX 111. 17. 18- 20. Vide Kot. IV. ad Goodw.Lih. 
111. Cap. V. T«'^m^;? dilodecim panes propofitionia, a Sacerdotibus 
ConKdendl Fide Ziijfert. ds TabernacuhSic. §.31. 

§. XL. Fertaprivaia a Maimonide & Abarbanele locis fupra cl- 
UPis fubdmdnntur in quiyique fpecies. Frimcs fpeeisi funt &IS3in peccan- 

T t- 1 2^ tls 5 



49S Oe SacrificliSi 

tts, qiii utium ex peccatis Lev. V. r - 5. recenfitis eommiferat , ac 
rdeo ad facrificium piaculare ex pecore vel avibiis adrtridtis erat , 
qui tamen , fi pras paupertatc iale ofrerre haud poterat , teneba- 
tur, ad.decimaaiEphaj ex iiniila partem , .fed ;fine thure & oleo. 
Lev. V. u. 

•§. XLI, Secm'd<& fpeciei eft fertum ^\R3|3 zektypice ofFerendum 
ab uxore de adulterio fufpeda ad purgandum fe a lijfpicione adui- 
terii. Conftabat illud .e Jarina iiotdeaeea =fme thure & oleo. 
isfum. V. ,250 

'§. JCiLI-I. Tertia fpeciei eik^crtum r\12yr\ ^T\ Hv improprie di- 
£lura a Sapientibus , de quo Num. V. if. quod tamen propriaai 
ferti naturam non habuerat , agnofcentibas ^Rabbinis ^ Maimonide 
& Abarbanele , lo.cif f<^pii{s citatis, 

§. XLill. ^uarti& fpeciei t^ fertum Sacerhtunt ^ & quidemtum 
"?"i2'n imtiationis , fi munus facerdotale.anno vigefimo nonLegequi- 
dem divina., fed ConfacerdGtam vokmtate aggrediebantur , cujus 
fundamentum ;Rabbini qua^runt in Lev. VJ, 1-3. tiun Fontifcis M, 
quod ab iilo fingulis diebusxonfecrandum erat , quod alias nomi- 
ne fartaginum Pontifuis venit. Conftabat illud e decima fimilce ac to- 
tumdn ara incendendum erat Lev. VJ. 13. i-^. 

§. XLI V. !Quint£ & Ultlmxfpeciei fertum eft vi voti aut vtthm^ 
tarU obiationis (acrum, quod fub fe continec fettum fiinilte , co&um in 
furno e placentis , laganis ,, fartaginis , aheni ( v. fupra §. 7. ) Hcec, qu£ 
de variis fertorum fpeciebus hadenus dida funt,/a facrificaturis 
probe obfervanda erant, unum quodque enim fertum fuoproprio 
nomine , ;Ut /^r//?^fHiV, aheni, ,in Templo offerendum. Afias iacri- 
ficatucus officio non iatisfecerat. Imo fi munera peccatoris & ze- 
lotypiae alieno nomine pugillo .CQlleda, in vas repofita vel incenla 
fuerint , reproba .habebantur. 3V. rinjD Cap. 1. i. 

§. XLV. Ejt dldis .conftat, ferta quoque rede dividi in pr^e^ 
ce^ta W^ libera. Exempla in fupra didis j)liira proftmit. Publica 
cunda imperata erant 

§. XLVI. B^tione confumtsQnis ferta alia tota in ara combureban- 
tur, Alia ex parte tantum , ex parte a Sacerdotihus comedebantur. Alia 
^aserdo-tibus tota cejferant, llia funt, veluti ferta iriitiationis Sacerdo- 

tuna 



Tertis & Ubdmmbm, 49 1 

tum, fartaginiinvPontificis Lev. VI. 16. Sacerdotum peccantium & 
libaniinum. Ifla vero ferta peccatoris Lev. V. 12. Zelotypiae Num. 
V. 26. Similae., firtagfnis, abens, placentarum, laganorum, genti- 
lium, mulierum, manipuli pafchalis, Hm vero dao paiies pente- 
coftales, & duodecia^ panes propofitionis. Vide tr, mrUD Gap. VL 
I. 2. ciim Glojfdtoriljus. Si vero thusierto addendum* femper illud 
integrum igni dandum erat v. fupra §. 29. 

§.. XLVII. Ki^tiorje qtuv.ititatis ferta quaJam dejimtam menftiram 
hahehmt , alm /iber,wi. Illa iunt ferta» veluti publica, duo pane« pen- 
tecoilales.. XiL panes propofitionis^ inanipulus pafchalis^lerta pec- 
catoris, iielotypiag, initiatioms Sacerdotum , fartaginnm Pontiiicis , 
& qu« libaminum dicuntur. Et cjuidem panes pentecoftales con- 
ftare debebant cx duabus fimilae decimis Lev. XXLIL 17. XI). Pa^ 
ncs propofitionis vcro ex XXiV. decimis Lev. XX!V. 'f. Sequen- 
tium quinque unumquodque cx decima v. Maim. de facrifidis Cap^ 
XIL 5. Fertorum , quje libaminum dicuntur , menfora hsfc eft. 
Quando holocaul^lum vel pacificum ex agnis aut hosdis offereba- 
tufjfertum erat decima finul^ jpars cum qnartario hin olei fubada 
& quartario vim. Si vero oblatuni illud ex arietibus , tum coati- 
nebat fertum duas decimas cum tricnte -olei mixtas , & triente vi- 
xii. Sed fi ex pecore bovino alterutrum facrificium defumtum 5 
fertum tenebat tres decimas cum dimidio hin old fubaflas & di- 
midio hin vini. v. Num. XV, 4-12. & ^knrh. in Pr^f. ad Lev. C. 
IL Adde exceptiones de quibus fopra §. ^6. Alenfura haec definita 
curate ab offerentibus obfervanda erat, ita ut ejus abundantia asque 
ac defedus fertum conflituiffet vitiofum. v. tr. mnJO Cap. IlL %. 
,& Maim. de facrificiis Cap. LL ^. Hm vero funt ferta privata ex vo- 
to vel fpontanea oblatione facra. Neque enim legisktor menfu- 
ram determinaverat. Sapientes tamen quodammodo determinant. 
Nulium ex his fertis infra decimam fimilge , rFullum qiioque fupra 
LX. decimas continere dtbet v. tr. mnJa Cap XIL 4. XllL r. 
Conftitutionis hujusfatio credibiliter haec eft. Fertum vel vililli- 
mum, cujus menfuramlex exprimit , decima conffabat. Num, V. 
i^. & Lev. V. II. Sed ferta ditifl^ima, quae vel ab integro cosfu of- 
ferebantur , conftabant ex un^ & LX. decimis ; Quemadmoduni 
fadum dk prima fefti Ta^bernaculorum , fi illa inciderat in Sabba- 
thum. .Sufficiunt auteui, inquiunt Mifchnici l c. fi privatus hiferior 

T t t 3 Eccle- 



9 



49S Oe Sacrificlis 

tis., qiii unum ex peccatis Lev. V. r - s- reeenfitis eommiierat , ac 
rdeo ad facrificium piacalare ex pecore vel avibus adftridus erat , 
qui tamen , Q pras paupertatc iale ofFerre baud poterat , teneba- 
tur, addecimaai.Ephae ex {iniila partem , .fed ;fine thure •&oleo. 
Lev. V. u. 

•§. XLIj 'Secm'd<& Jfeciei eft fertum I^TfeOp zehiypice OfFereiidum 
ab uxore de adulterio fuipe^^a adpurgandum fe a fufpicione adul- 
terii. Conftabat .illud ^ Jarina iiordeaeea fme thure Sc oieo. 
SJum. 'Vr.25o 

'§. MA.l\. Tertia fpeeieieik' krtam^n^^^yn ^m H*J itnproprie di- 
dura a Sapientibus , de quo Num. V. 15. quod tamen propriani 
ferti naturam non habuerat , agnofcentibus ^Rab.binis j Maimonide 
& Abarbunele , lQ.cij f^ius citatis. 

§. XLill. QjtartiZ fpeciei t^fertumSacerdotum, 8c quidem-tum 
llJj^n initiationis i fi munu^ facerdotale.anno vigefimo nonLegequi- 
dcm divina., fed vConfacerdotum voiuntate aggrediebantur , cujus 
fuiidamentum rRabbini qu^erunt in Lev. Vi. 1-3. tiim Pontifcis M. 
quod ab illo fmgulis diebusxonfecrandum erat » quod alias nomi- 
ne fartaginum Pontifuis venit. Conftabat illud e decima fimilae ac to- 
tum*in ara incendendum erat Lev. Vi. 13. i-^. 

§, XLI V. ]Quint£ & viltimde fpeciei fertum eft vi voti mt volmi^ 
tariiff oblationis facruhi, quod fub fe continec fertum j7w//^ , coBum in 
ftirno e placentis , .laganis ,, fartaginis , aheni ( v. fupra §. 7.) Haec, quas 
de variis fertorum fpeciebus hadenus dida funt,-k facrificaturis 
probe obfervanda erant, unum qupdque enim fertum fuoproprio 
nomine , uty^r/^^/K/V, ^/?ew, in Templo offerendum. Alias lacri- 
ficatucus offieio non latisfecerat. Imo fi munera peccatofis & ze- 
lotypiae alieno nomine pugillo .CQlleda,in vas repofita vei jncenia 
fuerint , re^jroba iiabebantur. Tr. riniQ Cap. I. .1. 

§. XLV. Ex didis .conftat, fetta quoque redle dividi in pr^e^ 
cepta W^ Ukera. Exempla m fujjra didis j)lura proibmt. Pubiica 
cundla imperata erant. 

§. XLVI. l^tione confumtionis ferta alia tofa in ara comburehan- 
iur. Alia ex parte tmtum , ex parte h Sacerdotibus comedebantur. Aiia 
Sassrdo-tibm tota cejferant, lUa funt, veluti ferta iriitiationis Sacerdo- 

tum 



Tertis & Libdmmbus, 495 

tum, fartagfuumPontifick Lev. VI. 16. Sacerdotum peccantium & 
libaminum. Ifla 'Vero ferta peccatoris Lev. V. 12. Zelotypiae Num. 
V. 26, Similae., fartagfnis , abeni, placentarum, faganorum, genti- 
lium, mulierum, manipuli palchalis, Hdic vero duo panes pente- 
coftales, <& duodecim panes propofitionis. Vide tr. mma Cap. VL 
I. a: cum GloffatoYihm. Si vero thusferto addendum^ femper illud 
integrum igni dandum ercit, v, ftipra §. 29. 

§.. XLVII. K'pioue quiV.ititatis ferta quailam defimtam menftiram 
habehmt , alia Hheram. lila iunt ferta, veluti publica, duo panespen- 
tecoflaJes, XiL panes propofitionis^ manipulus pafchalis, ferta pec- 
catoris, xelotypisB, initiatioms Sacetdotum , fartaginum Pontificis, 
& qu« libaminum dicuntur. Et -quidem panes pentecoftales con- 
ftare debebant ex duabus fmiilaE.decimis Lev. XXill. 17. XI). Pa^. 
nes propofitionis vero ex XXiV. decimis Lev. XXIV. ^. Sequen- 
tium quinque unumquodque ex decima x'. Maim. de facrificiis Csin^ 
XII. 5. Fertorum , quae libaminum dicunt^ur , menliira hapc eft. 
Quando holocaultum vel pacificum ex agnis aut hosdis offereba- 
tur, fertum erat decima finulae pRts cum quartario hin olei fubada 
& quartario vim. Si vero oblatum illud ex arietibus , tum coati- 
nebat fertum duas decimas cuni trknte X)lei mixtas , & triente vi- 
tii. Sed fi ex peccre bovino alterutrum facrificiura defumtum , 
fertum tenebat tres decimas cum dimidio hin olei fubadas & di" 
midio hin yini. v. Num. XV. 4-12. & Aharh. in Praf. ad Lev. C, 
II. Adde exceptiones de quibus ftipra §. ^6. Alenfura haec definita 
-curate ab ofFerentibus obfervanda erat, ita ut ejus abundantia aeque 
ac defcftus fertum conftituiflTet vitioiu.m, u. tr. mnJO Cap. IU. 5:, 
& Maim. de facrificiis Cap. II. ^. Hjic vero funt ferta privata ex vo- 
to vel fpontanea oblatione facra. Neque -enim legislator menfu- 
ram determinaverat. Sapientes tamen quodammodo determinant. 
Nullum ex his fertis infra decimam fimilae , ttullum quoque fupra 
LX. decimas continere dtbet v. tr. ^m^a Cap. Xll. 4. XI 11. r. 
Conftitutionis hujusf atio credibiliter haec efl:. Fertum vel vilifii- 
mum, cujus menfuramlex exprimit , deoima confl:abat. Num, V. 
15. & Lev. V. II. Sedferta ditifllma, quae vel ab integro coetu of- 
ferebantur , conftabant ex una & LX. decimis ^ Quemadmodumi 
fadum die prima fefti Tat>ernaculorum , li illa inciderat in Sabba- 
thuQL Sufhciunt autem, inquiunt Mifcbnici I. c. fi privatus iiiferior 

T t t 3 Eccle- 



,I94' ^^ Sacrtficiis », 

Ecclefia una decima. Maimonides hujus conftitudonis non videtur 
iiiemor, quando lcripferat : Qtioad quinque illaferta, qu(& vi voti , aut 
J^outariea oblationis facra funt , offsrre quis poteB na Sj quantum lubet 
D^W^ ^^65 tS'QK f/Mf« mille decimas, 

§. XLVIJI. Circa ferSa alit£ aBiones Ifraelitamm offerentium funti 
alia Sacerdotum.. 

%. XLIX. Ifraelitarum erat, ferta , quse vel ex debito vel ex 11- 
bertate facra debuerant , exfuis adducere, Et quideni publica eme- 

banturaere publico tr.. czi'SpK? Gap. W. i. Privatus aliquis non ha- 
buerat copiam fumtus pro coetu folvendi. Privata vero ex bonis 
privatis adducebantur. Juxta Legem ifraelitis liberum erat ferta 
in natura adferre. Subfequente tempore fimiiam , thus, oleum, vi- 
jium (non tamen falem v. fupra §. 25. ) in ipfo Templo aere eme- 
rant. Haec lucem accipiunt ex Traftatu Mifchm citato Cap. V. 3. 4. 
Quatuor fpecies ftgillorum erant in fan&uario , quibus infcripta erant SjJ? 
Vitulus : 131 aries (obfcure vertunt i Mafculus) n:i hoidus K25in pec- 
eans, At Ben Afai inquit : Qiiinque fuerunt , ^ Jyriace infcriptum erat l 
yituliis, aries , hcedus St fc{l3Tn peccator pauper ^ l^U;^- fc^EDin peccator 
diveh Qui ftbi CDi^DDJ libamina ( potius iQii-A^comparare vult , is adit 
Johanan p)'afeEimn. figillorum , cui pecuniam folverat , acceperatqiie cih illo 
figilhim, qtiod pojiea fert adAcbiam prafecifm fertorum , a quo locofigilli 
fertum. accipit. Sub vefperam- conveniunt hi duo pr^fc&i. Achias promit 
figilla ^ accipit pecuniam. Confer dida cum fertis libaminmn, de qui- 
bus fupra §. 4^. & 35- Et caufas figillorum varie notatorum co- 
gnofces. Ben Afai autem ideo diftinSa iigilhpeccatorispauperis ^ 
divitis (latuit , quoniam leprofus dives ad alia fertaj. & pauper ad 
alia obftridus erat. v. Lev. XIV. 10. 21.. 

§. L. Unmftquodque fertura pro diverfa natura- parandim erat. Pr^- 
paratio omnium minima circafertmn zelotypi^. Decima fariucS hor- 
deaceae apportabatur eorbe faligneo, quam maritus de adulterio fu- 
fpedaj inde depromferatapofueratque in vas fandmu, & poftea de- 
derat usori fuas tr. riDiD Cap. 111. i. 

§. LI. FertumfimiU quod attinet, Maimonide recenfente ita fe 
liabee. Oleum primo vafi inditur. Tum additur fimila. Pofl:ea fu- 
peradditur aliquid olei 5 quod. cuni finiila commifcetur» Tum to- 

tum 



'Ftrtis fef Libamimbus* 49 f 

tum hoc ponebatur m!} ^S33 /w vas Mmijlerii , in quod denuo ole- 
um infundebatur. Tandem adjiciebatur Thus. Tr. fiU-3npn nc^i/D 
Cap. Xlll. f. Conf; Mifchnam /r. mma Cap. VI. 3- 

§-. Lll. Ihrtiim fartaginis ^, flW/i vero parabatur in fequeiitem 
modura. Oleum primo vafi indebatur. Deinde addebatur fimi- 
la. Rurfus addebatur aliquid olei, quod cuni fimila commifceba- 
tur. Tum pinfebatur mola tn£?ip3 aqua ^f/j/ii^ , atque ju xta diver- 
fitcitem voti coquebatur vel in furtagine, vafe plano , aut in ahe- 
no, vafe profundo. Foft difcindebatrar in frufta , atque in vafe fa- 
cro ponebatur , 6c perfundebatur reliquo olei , addito tandem 
Thure. V. l. cit. 

§. L 1 1 1. Fertum in furno eoquendum vel ex placentis vel ex laganis 
ionfabat. Placentarum crafliorum , quae r\t)n dicuntur , paranda- 
rum hsec ratio dicitur. Simila cum oleo mifcebatur. Tum dep- 
febatur aqua tepida. Poftea coquebatur. Hinc in frufla frangeba- 
tur, ponebaturque in vas Minifterii, & randem thus addebatur nul« 
lo tamen oleo alfufo. At laganorum tenuium , quae pp^ip^i vocan- 
tur, fequens : Simila depfebatur aqua tepida. Tum lagnna oleo 
ungcbantur. Nam , quod Sapientes affirmant tr. nmn Cap. VI. 
3. PlacentdC, pofcunt Tn^hZ commixtioncm cum oleo fed lagana .fmti^D ««- 
genda funt , @ quidem '3 pDI3 informam Grcmmim X. 

§. LIV. Fertum fartagimim Pontijtcis a Maimonide defcribitur": 
Adferebatur decima integra dividebaturque in duas dimidias deci- 
mas, qu;s in lancluario erant. Simul adferebantur tres logi olei. 
Tum oieum cum fimila commifcebatur, aqua fervida perfundeba- 
tur, pinfebaturque. Ex qualibet dimidia decima efficiebantur pla- 
cent^E fex, & per confequens in univerfum duodecim. Unaquce- 
que harum XII. placentarum feorfim fiebat Mediante quartario, 
qui in fanfluario aflTervabatur , dividebantur tres illi lagi \w XIL 
parres , ut ita quartarius ad unamquamque placentam adhibitus 
luerit. Ab initio placenta paululum ccquebatur, tum frigebatur in 
fartagine cum oleo , quod reliquum e quartario. Poftea unaquse- 
que placenta per conjeduram in duas dividebatur partes , quaruni 
unamane, fub vefpera altera offerebatur. Porro autem unaquse- 
que pars duplicabatur , atque in frufta difcindebatur, fic ut unum- 
quodque frutluni cooiplicatum eilet ac geminatum. vt\c dimi- 

diuni 



496 De SacrificiiSy 

diunr eorum rrmne facrificabatur eum dimidio pugillo thurisl& d(i- 
midium refiduum vefperi cum diinidio pugillo thuris. 

§. l^V.. Modiis parandi fertim imtiatioms Sacerdotum cum fartagi- 
nibus Pontificis conx^enit. Non tamen dividebaturyfcd ofFerebatur 
totum cum pugillo thuris v. l. cit^ 

§. LVI. De parandis fertis puhlicis y uf tnanipulo pafchalif duohus 
fanihus pentecofialihus , ^ Xll. panihus propofitionis alihi a&um, ubi ad 
dudum Goodyvini hasc jura exponenda erant.. 

§. LVll* Ferta>rit£ paratn a proprietariis- ad Sacerdotes in Templum 
portahantur. Maim. tr. de Sacrificiis Cap. XI 11. 12. Exportahat quis- 
que e domo fimilam quafillis ( i^ Levi Barfelonita generatim habet D''?^^ 
Vafts ad Leg, €X VI. ) aureis , argenteis, vel etiam ex alio metallo. Fo- 
fcehatur vas\ quod vafi facro conveniret, Excipitur tamen vas in ufum 
ferti zelotypice. 

§. LVlll. Qtt(Z vero vafis communihus ailata erant , pofiea pone- 
hantur n^iti? ^^D2 inr vafa minifierialia atque in his confecrahantur, mt- 
rante Maimomde], cit 

§. LI X. Ferta ^qmdizmf qua in Templum addu&a- , agifanda erant. 
Ritus hic in fcjcris nomine r^t^^s^r^ venit. Generaliori notione no- 
tat agitntionem feiti verfus quatuor mundi plagas, nec non eoelum 
& terram verfus , quae pofterior fpecialiori acceptione alias dicitur 
riQnn- Agitatio hasc dici poteft funiftio mixta. Agitat enim , aut 
faltem ahquando agitandi jus habet laicus cum Sacerdote. Unde 
tr. niDiD Cap* 111. I. Sacerdos manum fuam fupponit manui uxoris de 
adukerio ilifpedde fertuni' geftantis nSOQl ^ agitat id. Agitationes 
vero femper antecedant jni&^^^nS oddu&iones ad aram j nt tradit Mifch- 
m Cap^ V. 6. 

§. LX. Agitatione pera&a ferta ( non tamen omnia } adducehantm- 
(id aramy 8t quidem ad acumen cornu mer^dionalis occidientalis , ut ha- 
bet Bartenorienfis ad tr.. /iinJlD Cap. V. 5. Hasc vero fun(^io facer- 
dotalis tantum. 

§. L X I. Notandum hic quoque difcrimen fertorum cirea agitatio- 
7iem ^ addu&ionem. Quaedam enim abutroque ritu libera, quem- 
admodum panes propofitionis & ferta iibanaiumu* H«ec tamen non 

abfolu- 



Fertis &* Ubamimbus, 497 

abfolute libera habenda videntur. Quaedam nonnifl adftrida ad 
agitationem, ut panes pentecoftales & Logus olei leprofi, ejus- 
demcjue reatus-: Alia ad folam addudionem, ut munus fimilae, lar^ 
taginis, aheni, e placentis, e laganis , facerdotum, facerdptis undi , 
gentiljs, niulierum & peccatofum. Alia denique & ad agitatio- 
nem & ad addudlionem, ut manipulus pafchalis & fertum zelo- 
typiae. v. tr. nmt^ Cap. V. ^. ^. 

§. L X 1 1. Fertum , qnod agm jugi appon^hatur , iit ^ Pontificis 
quoticlianum ab uno i Qiiod ex ariete conjiahat , a duohus j Qiiod vero i 
pecore bovino , a trihus in altare gefiabatur V. tr. &?av Cap. IL f . 6. 7. 

§. L X 1 1 L Quadam ex fertis in aram apportata tota comhmhan" 
tur. De fertis facefdotum lex clara proftat Lev. VL iC^ Quo l^ 
Levi Barzelemta fpeciatim etiam veieit fertum Sacerdotis peccantis aut 
offerentis fertum voluntarium. Ad Leg. CXXXIIL Mifchnici huic claffi 
accenfent ferta C]»3DJ libaminum , quse cum animalibus ofFerenda 
erant v. tr. mma Cap. Vi. 2. quos Magiftri paflim fequuntur. At 
dubitat Cl. Lunditts m teit 3:'uMfc()ett S^^\\\^t\)nmttn Lib. lU. Cap. 

XXXL n. 71. tum ob Lev. IX. 17. X. 12. tum ob i^. Levi Barze- 
lonitam excipientem fola facerdotum ferta. Mifchnicis prseter Tra^d^ 
hos-tv conltantem favet -locus claiTieus Num. XV. 4-13. qui com- 
buftionis horum fertorum ex parte nullam prorfus mentionem fa- 
cit. Ferta vero Lev. 11. aUus naturae funt. Teftimonium i^ Levi 
Barzeionita non contrariatur, Nam non loquftur de fertis libami- 
num ex parte incendendis. Favet quoque Jofephus Sacerdos Lib. 
111. Cap. IV. Lundio non prorfus negante. 

§. LXIV* Duoferta tota cefferunt Sacerdotihus. Panes fcil. pen- 
tecoftales & Xll. propofitionis tr. mnjo Cap. VI. 2. 

§. LXV. Rehquaferta, ut quae ex voto aut fpontanea pro- 
miflTione confecrabantur , ferta gentilium , mulierum, manipulus 
pafchaJis, fertUm peccatoris & zelotypiEe partini altari, partimSa- 
cerdotibus ceflerant tr. nin:Q Cap. VI. i. 

S. LX VL Et quidem ceflerat altari totum thus & infuper pu- 
gillus ferti. Cujus ratio ex explicatione B^ Levi Barj^e!onitc& haec 
erat : Ritus n3f'Dp efl; , cum Sacerdos de farina a(;cipit pugillo fuo five ex- 
trmitatihus digitorum fuorum tantum , quantum pugillo capit quilibet^ qui 

U u « i%tmfa 



496 De SamficiiSy 

diunr eorum mane facrificabatur eum dimidio pugillo thurisl& Qi- 
midium refiduum vefperi cum dimidio pugillo thuris. 

§. LV.- Modus parandf feritm initiatioms Sacerdotum cum farbgi- 
Ribus Pontificis con^enit. Non tamen dividebatury fed ofFerebatur 
totum cum pugillo thuris. v. L ciK 

§. LVl. De parandis fertis publicis i uf mampulo pafchaii, duohus 
fanibus petjtecojialibus , ^ XII. pnnibus propofttionis alibi a^umj ubi ad 
dudum GooctwimhxQ jura exponenda erant.. 

§. LVIL Ferta^rits paratn a proprietariis- ad Sacerdotes in Templum 
portabantur.. Maim. tr. de Sacrificiis Cap. XI 11. 12. Exportabat quis- 
que e domo fimilam quafillis ( i^. Levi Barfelonita generatim habet D'*753 
Vafis ad I-eg, CXVI. ) aureis, argertteiSj vet etiam ex aliometallo. Po- 
fcebatur vas; quod vafi facro convejiiret, Excipitur tamen vas in ufum 
ferti zelotypige. 

§. LVIIi. QU(&- vero vafis communibus aUataerant, pojlea pone- 
hantur n"\t^ '^^3^ itr vafa minijierialia atqtie in his confecrahanturymt" 
rante Maimonidel, cit- 

§. LIX. Ferta ^qmdam, qua in Templum addti&a-^ agitanda erant, 
Ritus hic m facris nommQ nSUD venit. Generallofi notione no- 
tat agitntionem ferti verfus quatuor mundi plagas, nec non eoelum 
& terrani verfus , qucC pofterior {pecialiori acceptione a-lias dicitur 
nanin- Agitatio haec dicr poteft funiftio mixta. Agitat enim , aut 
faltem ahquando agitandi jus habet laicus cum Sacerdote. Unde 
tr. ni3lD Capi IIL I. Sacerdos mamtm fuam fupponit manui uxoris de 
adukerio fufpec^ae fertum geftantis nDOav ^ agitat id. Agitationes 
vero femper antecedant JXW^i^Th ndduBiones ad aram , ut tradit Mifch- 
m Cap^ V. 6. 

§. LX. Agitntionepera&a ferta ( non tamen omnia ) adducebantur 
ad aram, St quidem ad acumen cornn mer^dionalis occid^ntalis , ut ha- 
bet Bartenerienjis ad tr.. r»inJD Cap. ¥. 5. Hasc vero fund^io facer- 
dotalis tantum. 

§. L X h Notandum hic quoque difcrimen fertorum cirea agitatio- 
?iem © addu&ionem. Quaedam enim abutroque ritu libera, quem- 
admodum panes propofitionis & ferta libaminum» Hsec tamen non 

abfolu- 



Fertis &* Libaminibus. 497 

abfolute libera habenda videntur. Quaedam nonnill adftrida ad 
agitationem, ut panes pentecoftales & Logus olei leprofi, ejus- 
demque reatu». Alia ad folam addudionem, ut niunus fimilae, far^ 
taginis, alieni, e placentis, e laganis , facerdotum, facerdotis undi , 
gentilis, mulierum & peccatocum. Alia denique & ad agitatio- 
nem & ad addudionem, ut manipulus pafchalis & fertum zelOr 
typiae. v. tr, nmn Cap. V. 5. 5. 

§. L XI I. Fertiim , quod agno jngi apponihatiir , tit ^ Pontijicts 
quotidianum ab uno i Qiiod ex ariete conjiabat , a duobm } Qitod vero i 
pecore bovino , a trihus in altare gejiabatur v. tr. ijav Cap. 11. f . 6. 7. 

§. L X 1 1 1. Qiudam ex fertis in aram apportata tota comhnrehan" 
tur. De fertis facefdotum lex clara proftat Lev. VI. iC^ Q.uo i^ 
Levi Barzelenita fpeciatirh etiam rektt fertum Sacerdotis peccantis aut 
ojferentis fertnm voluntarium. Ad Leg. CXXXIIL Mifchnici huic clafli 
accenfent ferta C3O0J libaminum , quae cum animalibus ofFerenda 
erant v. tr. nima Cap. VI. 2. quos Magiftri paflim fequuritur. At 
dubitat CI. Lundius m Uw ^uMfC&en S^tWx^tMmtn Lib. lll. Cap. 
XXXI. n. 71-. tum ob Lev. IX. 17. X. 12. tum ob B^ Levi Barze- 
lonitam excipientem fola facerdotum ferta. Mifchnicis prseter 7ra^«x- 
^Qs-tv conftantem favet -locus claflieus Num. XV. 4-13. qui com- 
buftionis horum fertorum ex parte nullam prorfus mentionem fa- 
cit. Ferta vero Lev. II. alius naturae funt. Teftiraonium Jf^ Levi 
Barzelonita noD cpntrariatur, Nam non loquitur de fertis libami- 
num ex parte incendendis. Favet quoque Jofephus Sacerdos Lib. 
III. Cap. IV. Lundio non prorfus negante. 

§. LXIV* Duoferta tota cefferunt Sacerdotibus. Panes fcil. pen- 
tecoftales «&: XII. propofitionis tr. mnjD Cap. VI. 2. 

§. LXV. Reliqua ferta , ut quae ex voto aut fpontanea pro- 
miflione confecrabantur , ferta gentilium , mulierum, manipulus 
pafchalis, fertum peccatoris & zelotypige partim altari, partiraSa- 
cerdotibus ceflerant tr. ninjQ Cap. VI. i. 

§. LX VI. Et quidem ceflerat altari totum thus & infuper pu- 
gillus ferti. Cujus ratio ex explicatione i^. Levi Barz^elonitdi hasc 
erat : Ritus T^T^i^ efl:, cum Sacerdos de farina aceipit pugiHo fuo five ex- 
trmitatihus digitorim fuorum tantum , quantnm pugillo capit quilihet, qui 

U u w mfsnfa 



498 "O^ Sacrjficiis, 

■extenfa vola eoctremUatihus digitorum poteji , ita ut digiti voU adhdireant ,• 
mqtie tnultum farina prehendant. Ad Leg. CXXXlU. Fertnm repro- 
bum habebaturtum grandiori pugillo, tum quantitate minori, ve- 
luti fi non exaEqualTet magnitudinem duarum olivarum , ut habet 
Maim.tr. niJ31|in TWV^ Cap. Xlll. c. f. Pugillus rite exemtus in 
vas facrum ponebatur , confecrabaturque : Confecrabatur & fume- 
batur quoque omne thus , ponebaturque fuper exemto ferti pu- 
gillo illo , qui vafi inerat , ac luper altare portabatur , ubi poft fa- 
litioneni e vafe facro igni confumendus tradebatur. 

§. LXVII. Hsec pugno, & quidem dextro , capiendi ratio 
& difficilis , & folorum Sacerdotum , nec aliorum , quam voixiiAcec. fe 
habentium, habetur. v. tr. ninJD Cap. I. 2. Quae , & nonnulla an- 
tecedentia lucem accipiunt ex fequentibus, apud Maimomdeni tr. 
iniJ-3"lpn niC^i/D Cap. XII. £ Fertorum fruges molebantur ac cibraban- 
tur extrafan&ua7'ium : At pinfebantur ^ coquebantur intra fan&uarium, 
Atque omnia ipforum opera ab alieno ( qui non Sacerdos ) rebe feri potC' 
rant , donec offerebantur ad locum , quo eximebatur pugillus. Erant in 
atrio fartago , ahenum. Atnbo hd>c vafa ex minijierialibus erant , ac con- 
fecrabant contenta. Erat quoque in [an&uario furnus e metallo. 

§. LX V 111. Exemto pugillo quod refiduum erat, in facris voca- 
tur nnjan p mmn Lev. JI. 3. 10. apudRabbinos vero jnima »^6? 
B^liqiiitz fertorum atque hoc omne folis Sacerdotibus cefferat /. cit. 8c 
quidem fexus mafcuHni. Quanquam enim aha facra foeminis fami^ 
lige facerdotalis dari quoque poterant Num. XVI 11. 19. reliquiae 
hx a folis mafculis coniedebantur. Naturam quippe habent 1PIP 
tDWIp rerum fan&ijjimarwn , in quas foeminis nullum jus Lev. VI. 
22. Vide Maim, tr. de Jacrifciis Cap. X. 3. 

§. LXIX. Jus hoc quod lexSacerdotibusgeneratim attribuit, 
Magitiri fpecialius deducunt » obfervantque , non alios de reliquiis 
participare, quamidoneos. Qui inidonei ad cultum , inidonei ad 
comeftionem habentur v. Maim. de facrificiis Cap. X. 14. Partici- 
pare dein illos , qui ea die miniftrarunt , five fundio eorum circa 
aram occupata fuerit , five non /. c. duodecim vero propofitionis 
panes divifos fuiflfe inter claflTem Minifterio abeuntem & acceden- 
tem , ut unaqu36que fex panes ad dividendum acceperit. Idem in 
tr. de facrificiis jugibpis Cap. IV. iz. Si autem Sabbathum incidi(fet, 

in 



Fertis &> LibminibttSo 499 

in unam ex tribus folennitafcibus , tum cundae clafFes , quae adefle 
folebant , panes asqualiter inter fe partitae erant. /. cit, 

§. LXX. Haec concernunt Sacerdotes gregarios, non itein 
Pontificem M. Hicqufppe adpartitionem non aditringebatur. Sum- 

ferat enim niT^ na b2 omne qtiod voluerat. Mahn. tr, d& facrijidis, 
Cap. X. 18. Copia ei erat, vel fex panes propoiitionis in llium 
ufum accipiendi Lev. XXIV. 9. nec non unum ex duobns panibus 
pentecofialibus. Honoris , cui confuluerat , gratia fruitum nun- 
quam fumferat v. Maim. defacrifaio jugiCap.iV . f. & Cap. VI 11, i r, 

§. LXXI. Eo quod ferta jura fandiflimorum habuerant, lo- 
eus Gomeftionis determinatus pofcebatur. Mofes de loco ftatue- 
rat Lev. VI, 9. In locofan&o , in atrio tentorii Conventus comedanlur. 

Conf. Lev. XXIV. 9. Num. XV 111. 9. 10. quem Judaei varic ex- 
pnmunt San&afart&orum edebantur D^V^^pn JD CD^2Sh intra vela (cum 
refpeduad Tabernaculum) fan&a levia vero SkhK^' njno *733 in om- 
mbus Ifraelis caflris tr. CD^n^T Cap. XIV. 3. Maimonides tr. onD3^ 
Cap. I. 4. tyipD3 in fan&uario , non in urbe Hierofolymitana , ubt 
agnus pafchalis comedebatun 

§. LXXIL Quae hadenus ex facris plenius de fertis & variis 
ebrum fpeciebus diximus , Deum audorem habent ac pertincnt ad 
CD^jpn ^oyfAoiToi , quibus olim Deus populura fuum &, oneravit 8c 
ornavit. Quum vero Deus fapientiffimus fit, liquet j, illum gravi- 
bus rationibus motum Leges quoque has dedilfe. 

§. LXXIII. CertiJJmum efi, ferta, etiam 'maxime eximia, ut con^ 
fidhant ex fimila purijjima , fale condita , oleo mixta, thure au&a absque ul- 
lo fermento ^ meJIe in fe Nurnini grata haud exjiitijfe, Neq.ue enim 
( onveniunt cum natura Dei fpirituali. Ut non deleclatur carne 
boum, nec fanguintm hircorum fitit , fic non comedit panem vei 
fimilngineum, praeftanti licet oleo bene oblitum Plal L. 13. Alias 
TiUnquam haberet fertum ceu niunus ii,W vanum Ef L 13. Imo vi- 
dimam caninam Ef. LXVl. 3. Avide acceptaret flumina olei Mich. 
VI. 7. & Cainum, qui omnium primo fertum obtulifle iegitur, be-- 
i3ev.ole afpexiflet Gen, IV. 3- 

Uuu^:. S.LXXIV,. 



5-00 De Sacrificiis, 

§. LXXI V. SeqiiHur crgo , aliud ejje , quod Deum Ifraelis move^ 
rat ad Leges ejusmodi farinarias ferendunu Moverat autem tum ^iong 
ejus externa , qudique in omniwn oculos incurreraP , tum etiam interna , 
Ifraeli fpirituali nota. 

§. LXX V. Si ad %icriv priorem attendimus , clarum ejl , Deumfe 
Ifraelis regem, Canaanis Dominum gejjijfe , atque ideo pr^ccepiffi y ut a po~ 
pulofuo omni illa ftthje&ione ^ reverentia honoraretur ^ qua alius populus 
regcmfuum honorare folet. Hic vero ninJO munera fubjedionem te- 
ftaturus miferat , quemadmodum exempla in facris proftant plura 
V. 3. Sam. Vlll. 2. 6. I. Reg. IV. 21. Q^.K^g. XVll. 4. Infervie- 
rant dein ejusmodi munera miniftrorum fuftentationi. 

§. LXXVI. Hunc vero fcopum Le^ibus memoratis aftecu- 
tus erat Deus. Jfrael ferta, eaque felediflima mn»*7 Adonai m fan- 
duarium adferens Deum tanquam regem fuum veneratus fuefat, 
teftatusque erat , terram, & quae fruges in ea proveniunt, Dei efle. 
Id quod fingulariter oftendebatur tum Manipulo hordeaceo in meflis 
exordio, tum duobus panibus pentecojialibus in fiiie mefl^s , tum etiam 
Xll. panihus fropofttionis nomine publico offerendis. Declaraverat 
populus ritibus his folennibus, meflem Dei effe, fe ex folo Numinis 
indultu fi"Uges demetere , benedidionem divinam expetere'^ ac 
pro concefla mefl^e publicas dare grates ; Duodecim Ifraelis tribus 
muniiicentia Dqi vivere. 

§. L XXVII. Quando vero Rexlfraelis Spiritus , qui farina 
non alitur, eft, parum de ferto igne incendebatur , reliquias alendis 
Miniftris inferviverant. Convenienter tamen cxcipiebantur ferta 
facerdotalia tota igne abfumenda. Neque enim decuiflet, ut ipfi 
Sacerdotes fua abfumerent dona. 

§. L XX VIII. Haecvel carnales Ifraelitae cernere poterantSc 
debebant. Nec tamen omnem fenfum Legis tanto Legislatore dig- 
gnum exhauriunt. Alia, quae magis latent , & 7rvei;/^«T<x?? MwVswf 
lunt, intendi maxima veritatis fpecie aflferitur. Si enim lex cere- 
moniaiis in genere reruni fpiritualium & evangelicarum umbra eft 
Hebr. X. i. Colofl'. 11. 16. 17. quare non etiam lex de fertis in- 
tegro capite , fcU. Lev. li. lata , ac toties repetita dedudaque, ut 
ex fuperioribus conftat ? Si folus ille fcopus , qucm poUticum vel 
cum aliis moralem vocare poflTes, k Deo intentus eflct, tot Leges , 

quae 



Fertis ^ Libdmmibus. foi 

quae partes, fpecies, modos fertorum defirtiunt, baud necefrari^ fuif- 

fent. Nec ferta \dto D'a^"ip Vp fancHJJima. aut mn>^ mn»j nn n5:?« 
igiiitum , odor boticn fra^rariticc Jehovit dicerentur Lev. 11. 3. 4. 9. Et 
quare tanta folicitudine falis ufus mandaretur, at fermenti & mel- 
lis prohiberetur ? Vide Lev. II. 11. 13. IfraSlita quippe melle sque 
Regcm iuum honora{fet ac farina Accedit, quod lex haec farina- 
ria annumeretur aliis ritibus typici?;, holocaultis, pacahbus, pia- 
cularibus v. Lev. 1. II. 111. Pfal. XL. 7. Quae vero horum ratio , 
cadem fertorum. Ultimo maxime notandum , quod tum ferta in 
genere, tum quaEdam in fpecie, tum partes ea conftituentes ceu ty- 
pica in facris allegentur. £x V. Tettamento huc refer Jef LXX''!, 
20. Malach. I. ir. *Ex novo vero Hebr. V. i, V 111. 3. IX. 9. X. 5. 
Eph. V. 2. 1. Cor. XV. 20. Jac. L 18. Marc. IX. 49. i. Cor, IX, 
6- 9. Luc XII. I. 

§. L X X I X. Generalia haec fatis certa , liquidaque , faltem 
illisj qui fapientiam & fpiritualem naturam legum ceremonialium 
juxta fundamenta & dudumEvangeliifcrutantur, agnofcunt, selti- 
mant, diligunt, admirantur. Longe vero difficillimum fpeciales 
intentiones varioram fertorum, partium, ex quibus conftant, actio- 
num tum laicarum, tum facerdotalium, ufuum & circumllantiaruni 
ita detegere , ut fenfus myfticus apte cohaereat, ubi necelTe, difFe- 
rat ( funt enim varise fertorum fpecies) argumentisque ad confci- 
entiam demonftretur. Credibiliter , ut alia typica, fpecialia maxi- 
me ex, pf^«? tantum in hac valle umbrarum infpici queunt. To ti. 
Uiov perfeBus fenfts ab iis demum cum admiratione & gaudio per- 
fpicietur, quos Deus dignabitur, ut ipfi dies no6tesque ferviant ev 
T« NxS> uvrS Apoc. Vll. 15. 

§. LXXX. Q.uare non promitto fpecialiorem , curatiorem- 
que Myfterii fertorum expofitionem. Ex conftituto pauca, qu3s fe- 
quuntur, noto. Et primo quidem nma /er^nw maxime vicarium 
facrificii piacularis Lev. V. 11. refertJefumChriftum ^^o<r^o^c^v Epii, 
V. 2. Hebr. X. conf. Plai. XL. 7. Dan. IX. Z6. Donum vere coe- 
lefte Hebr. VI. 4. fand:ifttmum Luc. I. ZS- ^uod nobilis tritici in- 
ftar e terra progerminaverat , creveratque Ef IV. 4. In fine vitae 
vero denieflum Joh. XU. 24. commoUtum, codumque , ut placa- 
ret Deum , exifteretque zh oa-u.y.v ivui^ixf Eph. V. 2. conf. i. Sam. 

U u u 3 XXVI. 



f02 DeSacrificHs^ 

XXVI. 19. elTetque panis ad vitam Joh. VI. f i. i. Cor. XI. z^.. 
Efl; fertum m-dxime falfum , quod hinc ab exitio praefervat , eftque 
vitce aeternae caufa Joh. XI. 25. 26. Oleofum quoque ceu plenum Spii- 
riiu S. Joh. \\\. 34. ac denique thureum, utpote femper vivit iUto 
hivyxo.n^v vtts^ Yi^ooy Hebr. Vll. 2f. £x adverfo absque fermento & 
melle eft, five caret omni corruptione, dolo , blanditiis Ef. LIII. 9. 
Hebr. lil. 26. Matth. XXII. 16. 

§. LXXXI. Secundo ferta referunt fideks , eorumque cultum. 
Hinc fideles N. T. fub nn^i:i ferto veniunt £f LXVl. 20. Conf. 
Rom. XV. 1(5. Eorum cultus mrw 7\n3D fertum purum Malach. f. 
II. dicitur. Crefcunt & illi ex terra , fiuntqueDeo accepti poft 
plures alflidiones , mortificationes , ignesque , quos fuilinent Ad. 
XIV. 22. Gal. V. 24. Colofr. 111. V. i.Pet. IV. 12. Sunt & iWifalfi 
Matth. y. 13. Marc. IX* 49. Oleo liti i. Joh. II. 27. ac thtirei, ut 
pote quorum eft dhaMtTrlm precari. Pofcuntur e contrario in- 
corrupti, fme dolo & blanditiis. Uti erant variae fertorum fpe- 
cies, ac quantitate admodum differebant , fic fideles a fe invicem 
differunt, nec eandem menfuram fpiritus , falis , olei & thuris 
habent. 

§. L XX XII. Dolendum , "quod haec clavis cognitionis My- 
iteriorum in geute Judaica ablata fuerit. Unde Magirtri vel corti- 
cem tantuin rodunt , vel incongruas rituuni rationes fingunt. Om- 
nium optima conHderatio, quam circa ferta penes Judasos reperi , 
exftat in fine tr. n^nJD Fhrafis ignitum s/V oV/xjjv iUM^Ug dicitur ^ de 
ho/ocauflo pecoris , ^ de holocaujio avis , ^ etiam de ferto , tit hinc di- 
fcas , fertnde ejp , five quis multum , ftve pariim ojferat pD'S^ luSj 
CDt^S inyn m. CIK inodo homo intendat co^mtionem Dei, Cpn- 
venit cum fapienti Judicio Scribc€ , quod Jefus probaverat Marc. 
XU. 28- 3V. 



CAFUT 



Fertis ^ Libanmtbus, ^oj 

C J P UT II L 

De 
L i b a m i 11 i b u s. 

Capite hoc traduntur nomina li- Unde conredarium formatur. 
baminum. §. i. §. 8. 

plo fervatum diftributumque Nec mn tempus , quod nonnifi 

erat. §. ^. dies erat. §. 12. 

Infuper libatio, quando illa in ufu. Denique difFerentia a facrificii? & 

^. 6. fertis. §.13. 

porro menfura vini , qucC varia- Vltimo ratio tum moralis , tum 

bat. §. 7. myftica. §. 14. 

§. I. 

Uemadmodum in cultu facro /ihamina vulgo comitari folent 
facriticia & ferta , fic & nos proximum locum libaminibus 
dabimus. Hebraice hasc audiunt OODJ L X X. ^•^ovJ^u] , 
Germ. Svcmt^ CpffCV* Rabbini vocem CDODJ latius extendunt, 
comprehenduntque praeter vinum etiam fertum cum facrificio v. 
Maim. de facrifciis Cap. 11. I. At facrae literae diftinguunt. Num. 

XV. 4- 13. 

§. 1 1. Libamina ex vino tantum juxta Legem conftabant. Un- 
de faepius exprimitur , veluti in Lege prcccipua Num. XV. 7. 

|"1 




f 04 ^^ Sacrificiis , 

~D^S p'i K ^mrrw /jro iibamine conf. V. 7. 10. Conveniunt Magiftri 
in traditionibus. Jonathan p'^ Num. XV. 5. transfert KS:'^ "\an -1;?- 
vum uvaruni. Non obftat Num. XVIIJ. 7. Et lihaynm ejus quarta- 
riiis Hin pro qiwlibet apio, in fan&o libato, aut libando libabitur , 12^* 
Jehova. Licet 13^^ alibi latius quemvis potum inebriantem , veluti 
vinum dadylorum fignificet, hic tamen vinmt ex uvis notat. Con- 
ftat ex Legibus paralielis, quae folius vini mentionem faciunt. vide 
infra v. 14. Num. XV. 4-13. & alibi. Si nullus locus fermenti , 
mellis in ara ob Lev, IL 11. tum quoque nullus locus in libamine 
ex potu participante de fermento , melle , ut vioum daciylorum. 
Quando vero legislator 1 cit. "^DV exprimit, intendit docere, non 
quodlibet vinunr, fed generofum in cultu facro adhibendum elTe. 
Unde Oncelos : In fan&mrio libahitur libamerf. pTiy *1Qm vini veteris , 
cum quo quoque facit Jon/ithan $ Syrus , Arabs. Targtim Hierofolymi- 
taniim libamen Tn^ IDrr feleBi vini. Kimchio eft vinum ^npoirov. Cu- 
fus vero coloris vinum fucrum eflTe debuerit , lex non determinat. 
Bartenorienfis rubrtim adhibitum fuifte fubindicat v. illum ad tr. 
nimD Cap. Vlll. 6. 

§. IIL Aqua quidem etiam libabatur in ara holocaufti, ut di- 
ximus in notis ad Goodmnum L. 111. C. VI. n. 15. Sed hocce hba- 
men Lege divina definitum non eft. 

§. IV. £t quandoquidem libamina quoque integra pofcuntur 
Num. XXV 111. 31. Sapientes varie foliciti funt de hacLege im- 
plenda, Conftat e tr. mnJia Cap. Vlll. 6. Undevinum (in ufum \i- 
baniiniim ) adihicebaut ? Optimum fumehant e locis Kerotim ^ Tolim. 
Tum i: lk!h-l\iwa ^-f Befh- Lubhan in monte'^ pngo Signa in vaUe, Omnes 
qnidem ^eri j^ legitivuv. erimt , ex qn^ibi-.i vinum fumi poterat. Attamen ex 
iwmiuatis uddncere foliti ermit. Nvn ( animo deliberatO ) adduxerant 
ex agro Jlercoratn , neque e fiticulofo , neque ex locis , iyjter qua. feminatum 
est. Si vero exinde allatum fuiffet , legiiimum tamen habebatur. Non ad- 
tducunt |13DV^6^ HXios-ov fole adujium. Si tamen addu&um fuijfet , bene 
fe habet. Non eiiam addncunt e vetere juxta verba ^ibbi , fed Sapientes 
hoc kgitimum hahent. Non vero addticunt ^w/f^' (fcil. arte tale) nec fu- 
matwn nec co&tm. Si quis tale vimim addtixijfet , profanum habebatur. 
Neque adducunt e vitibtis altiSi feddepreffls, quaque excultee erant. Alias 
infuper cautelas adhibent juxta §. feq. ex qua noto : Mon fumunt 



Feriis & Libmmbus. fof 

ex fummitate dolii oh fiores ( >COt^i\\ \)VC S.OX)\\t\X ) neqtie ex fundo ob /^- 
ces, fed exparte dolH tertia ^ media. Quoeitoris binc erat mediante 
calamo in vinum inj^uirere, num legitimum iWud {iv 

§. V. In hunc ipfum finem vinum in Templo affervatum Sc 
curae certi praefedi commiflum illud erat, ficuti jam obfervatum 
Cap. defertis ad §, 46. Adde , quse habet Mnimomdes tr. de uppara- 
tii Templi Cap. Vil. 13. Tricefimo qiioque die paBio de virii 'i^ fiyml,v, pre'- 
tiujiehat cum eo -, qui libaminibus praejjet, Ac ft paBionem ejfet coj/fecnta 
libamimim caritas , nihilominus ea pro conjlituto pretio Jitppeditaret. Siyt 
autem confectita vilitas ejfet, pretio daret ea viliori. Qimd igitur ctrario 
lucrijiebat i variis ijiis pretiis-, id reliquiae libaminum /?/'/7£'//rt/^^/Mr. hn- 
pendebatur atitem in ea holocaujia , quibus altare donabatur ab tmiverjk 
Ecclejta ajiivo tmpore. 

,§. VI. Libamina neque feorfim Sc absque facrificiis ac fertis 
ofFerri poterant, neque etiam omnibus facrificiis addebantur. Id 
quod coUigitur ex Num. XV. 3-13. ubi libamina adrtringuntur ad 
holocaufta , a>n3T facrifcia pacalia , quae vel vi voti aut proniif- 
fionis aut in folennitatibtis feftivis Deo confecrantur. NuIIa vero li- 
baminum mentio fit , quando de facrificiis pro peccato aut pro 
reatu fermo eft. Judaei excipiunt quoque agnos pafehales, anima- 
lia primogenita, decimata, ceuquae a voto & promiflione non de- 
pendent v. Maim. tr. de facrijiciis Cap. II. 3. Excipienda quoque vi- 
detur hoftia leprofi pro peccato & pro reatu Lev. XlVr Nulla 
quippe vini fit mentio , licet ferti Sc olef. 

§. VII. Variat tamen vini efFundendi pro varietate & magni- 
tudine hoftiarum menibra. Quod de libaminibus noviluniorum 
breviter dicitur , applicatur quoque ad alia. Libamina eorum haec 
fint : Dimidia pars hin pro juveyico. , Tertia vero pars hin pro ariete.. 
Quarta vero pro agno ex vino. Qijae capacitas menfurae hin fit, difce 
ex Goodmno Lib. VI. Cap. Vlll. 

§. VIII. Unde conftat magnam vini copiam , maxime in fe- 
ftis & extraordinariis folennitatibus, m honorem Dei Ifraelis efFu- 
fam fuifTe. Singula ex memoratis laeris propria poftulabant liba- 
mina. Hinc explicatur lamenti facerdotalis ratio Joel I. 9. 13. II. 14- 

X s X §. IX. 



f 04 ' ^^ Sacrificiis , 

ip^h pi ^ vimim pro libamim conf. V. 7. 10. Conveniunt Magiftri 
in traditionibus. Jowd//j//w p^ Num. XV. 5. transfert K3:'t7 lan 1;/- 

tum uvarum. Non obftat Num. XV 11]. 7. Et Uhaynim ejus quarta- 
ruisHinpro qiwlibet ijgiio, in fan&o libato, aut libando libabitur , "13»' 
Jehova. Licet HDK^ alibi latius quemvis potum inebriantem , veluti 
vinuni dadylorum fignificet, hic tamen vinum ex uvis notat. Con- 
ftat ex Legibus parallelis, quae folius vini mentionem faciunt. vide 
infra v. 14. Num. XV. 4- 13. & alibi. Si nullus locus fermenti, 
mellis in ara ob Lev, IL 11. tum quoque nullus locus in libamine 
ex potu participante de fermento , melle , ut vinum dactylorum. 
Quando vero legislator 1 cit. 13V exprimit, intendit docere, non 
quodlibet vinum, fed generofum in cultu facro adhibendum elle. 
Onde Oncelos : In fan&uario libabitur libamerf. pTIJ? 'lam vini veteris, 
cum quo quoque facrt Jonathan j Syrus , Arabs. Targum Hierofolymi- 
tanum \\hm\Qn Tn3 "Vl^irv fele&i vini. Kimcbio eft vinum «V.^ostov. Cu- 
fus vero coloris vinum facrum efte debuedt , lex non determinat. 
Bartenorienfis rabrum adhibitum fuilTe fubindicat v. illum ad tr. 
Dima Cap. Vlll. 6. 

§. IIL Aqua quideni etiam libabatur in ara holocaufti, ut di- 
ximus in notis ad Goodmnum L. 111. C. VL n. i^. Sed hocce liba- 
men LtgQ divina definitum non eft. 

§. IV. Et quandoquidem libamina quoque integra pofcuntur 
Num. XXV 111, 31. Sapientes varie foliciti funt de hacLege im- 
pknda. Conftat e tr. mnJO Cap, VI 11. 6. Unde vinum ( in ufum li- 

baminum ) iulducebant ? Optimum fumebnnt e locis Kerotim ^ Tolim. 

Tiimv Beth-l\ima ^f Beth- Labban in monte'^ pago Signa in vaUe, Omnes 

quidem u-ridi k^itivnv. ertmt , ex qti>ibus vitmm fumi poterat, Attamen ex 

ncmiuatis adduccre Jb/iii eraiJt. JVo?; ( animo defiberato ) adduxerant 

ex agro Jlercorato , neque e fiticulofo , neque ex locis , inter qua. ferninatum 

est. Si vero exinJe allntum fuiffet , legitimum tamen habebatur. Non ad- 

ducunt |t3DVb6< 'HX$ag-ov fole adtijium. Si tamen addu&um fuijfet j bene 

Je habet. Non etiam adducunt e vetere juxta verba BJbbi , fed Sapientes 

hoc legitimum habent, Non vero adducunt dulce ({cil. arte tale) nec fu- 

matum nec co&um. Si quis tale vinum adduxijfet , profanum hahebatur. 

Neque adducunt e vitibus altis^ feddeprejjls, quccque excult<e erant. Alias 

infuper cautelas adhibent juxta §. feq. ex qua noto : Non fumunt 

ex 



Fertis & Libamimbus, fof 

tx fummitate doHi oh fiores ( ttj^geit l)et? ^C(^t\ti\) ^sque ex fmdo ob fa- 
ces, fed exparte dolii tertia ^ media, QuaBltoris hinc erat mediante 
calanio in vinuni inguirere, num legitiniuni illud ^iV 

§. V. In hunc ipfum finem vinum in Templo aflTervatum & 
curae certi praefedi commiflum illud erat, ficuti jam obfervatum 
Cap. defertis ad §. 4^. Adde , quae habet Maimonides tr. de appara- 
tu Templi Cap. Vil. 13. Tricefimo quoque die pa&io de vini '^ fmiU pre^ 
tiufehat cum eo, qui libaminibus prdLeJJet. Ac fi paBionem ejfei confecnia 
libaminum caritas , nihilominus ea pro conjlituto pretio fuppeditaret. Siit 
autem eonfecuta vilitas effet, pretio daret ea viliori. Qiiod igitur ctraria 
lucrifiebat e variis ifiis pretiis-j id reliquiae \ihm\\\mm appeUabatur. Inu 
pendebatur autem in ea holocaujia , quibus altare donabatur ab univerfa^ 
Ecckfia djlivo tempore. 

§. VI. Libamina neque feorfim 81 absque facrificiis ac fertis 
offerri poterant , neque etiam omnibus facrificiis addebantur. Jd 
quod colhgitur ex Num. XV. 3-13. ubi hbamina adilringuntur ad 
holocaufl:a , a^nJT facrificia pacalia , quae vel vr voti aut promif- 
fionis aut in folennitatibus feftivis Deo confecrantur. NuIIa vero li- 
baminum mentio fit , quando de facrificiis pro peccnto aut pra 
reatu fermo efl:. Judaei excipiunt quoqueagnos pafchales, anima- 
lia primogenita , decimata, ceuquae a voto & promiflione non de- 
pendent v. Maim. tr. defacrificiis Cap. II. 3. Excipienda quoque vi- 
detur hofl:ia leprofi pro peccato & pro reatu Lev. XIV» NuHa 
quippe vini fit mentio , licet ferti & olei. 

§. VII. Variat tamen vini efFundendi pro varietate & magni- 
tudine hoftiarum menfura. .Quod de hbaminibus noviluniorum 
breviter dicitur , applicatur quoque ad alia. Lihamina eorum haec 
fint : Dimidia pars hin pro juvenco, . Tertia vero pars hin pro ariete.. 
Quarta vero pro agno ex vino. Qiiae capacitas menfurae hin fit, difcc 
ex Goodmno Lib. VI. Cap. VIII. 

§. V 1 1 L Unde conftat magnam vini copiam , maxime in fe- 
ftis & extraordinariis folennitatibus, in honorem Dei Ifraelis efFu- 
fam fuifle. Singula ex memoratis faeris propria poftulabant liba- 
mina. Hinc explicatur lamenti facerdotalis ratio jGel I. % 1 3. II. 14.^ 

X S 3S % IX,. 



fo6 DeSacrificnSy 

§. IX. Ifraellta libamen quidem in Templum ferre poterat. 
At apportatio in aram & efFufio ejus fundio facerdotalis habetur. 
Et quidem , notante Mifclma tr. ^UV Cap. II. 3. 6. 7. & gloffatori- 
bus, unusSacerdos, isque numero nonus, ferebat libamen agni ju- 
gis , duo portabant libamen arietis , tres vero juvenci publico no- 
mine oblati. 

§. X. Sacerdos gregarius libaturus ponte altaris confcenfo, fta- 
tim finiftram petebat ( id quod communiter haud fadum ) confe- 
rebatque fe ad cornu meridionale - occidentale libationi facrum , 
ne fcil. totum altare circumire ac ita vinum Deo confecratum fu- 
mo arae perdere deberet. Erant vero ibi duo altaris foramina, quo- 
rum unum aquae, alterum vino deftinatum erat. EfFundebatur igi- 
tur libamen in alterum vini foramen , defcendebatque illud in tor- 
rentem Kidron v. tr. C3^n3? Cap. VI. 2. 3 

§. XI. Alia & notabilior Pontificis libatio erat. Confcenderat 
is in comitatu Saganis aram & circuibat a cornu meridionali- orien- 
tali , hinc ad orientale - feptentrionale , porro ad feptentrionalc- 
occidentale , tandem ad occidentale-meridionale , ubi ipfi vinum 
ab alio Sacerdote C ne illud , ut jam monitum , fumo nonnihil cor- 
rumperetur) porredum erat. Tum Sagan ftabat ad cornu, tenebat- 
que manu fua linteum. Stabant etiam duo Sacerdotes ad menfam 
adipum cum duabus tubis argenteis in manibus. Clangebant illi 
primum fono aequali , tum frado , poftea rurfum sequali. Venie- 
bant & ftabantapud filium Arfae, quorum unus dextrum, alter fi- 
niftrum cinxerat. Quando Pontifex fe incurvaverat ad libandum, 
Sagan linteum agitaverat, filius Arfae cymbalum pulfaverat, & Levi- 
tae dixerant canticum. Si abfolverant verfum , fonum dederant 
sequalem , & populus fe incurvaverat. Ad unamquamque fedio* 
nem editus erat clangor aequalis , & unicuique clangori addebatur 
incurvatio. v. tr. TQn Cap- Vil. 3. ubi additur : Hic erm facrijicii 
jugis ordo quoad Minijlerium Domm Dei nojiri. Sit iv^onloi Dei , ut cito 
(ndificetur in diebus nofiris ! Amen. 

§. XII. Uti alia facra interdiu fiebant, fic vinum quoque tem- 
pore diurno libandum erat. v. Maim. de facrifidis Cap. IV. v« Ex 
intentione legislatoris , utputo, ftatim addendum erat facrificio & 
ferto , cum quo illud conjundum erat. 

§. XIII. 



Feriis ^ Libaminibus, fo/ 

§. Xril. DifFert libamen a carne & fertis, Haec quij^pe fe- 
pius magnam partem Sacerdotio ceflerant , kA libamina integra 
efFundenda erant. Nullibi jus facerdotibus in vinum facrum con- 
ceditur. imo Lev. X. 9. jubentur tempore Minifterii abitemii eflfe, 

§. XIV. Libaminis quoque alia ratio raoralis , myftica alia. 

Illam quodattinet, fatis liquidura eft, Deum, qui ceu Rex Ifraelis 

& Dominus Canaan tot aliis donis terreftribus honorari volebat , 

prsecepifle quoque, ut frudus terras prasftantiffimus, qualis vinum, 

ipfi confecraretur , agnofcereturvjue , quod Ifraeli non folum ani- 

malia , frumentum , oleum , fea & muftum daret. Convivium 

perfedum ( fub hac vero .jc^^^e/ facra veniunt ) non folum carne » 

imiila, oleo, fed& vino conftat. Hanc vero docet Paidus, Mar- 

tyrium femel ac iterum fub Sttov^jj Ubamine fiftens. Phil. 11. 17. 2. 

Tim. IV. 6: Fideles itaque promittunt ac votis fe Deo obligant 

y^iX^i? cti/^aro? Hebr. XII. 4. oix§i @a.voi-vd Apoc. II. lo. non ea in- 

tentione , ut peccata expient ( unde in fucrificiis pro peccato liba- 

minum nullus erat uius ) fed ut in morte nomen Dei glorifi- 

cent Phil. I. 20. ac Ecclefiam gedificent ColoflC L 24. 

teftenturque flagrantem amorem pro Deo 

& fratribus. i. Joh. 111. i5. 



******* 

* * * * * * 

i^ * * * * 

* * * * 

* * * 



X X X 3^ 



AGNI 



foS D^ Vi^marum 

jlf.i/ii(:if.^if.ifiif.)f.3f:jf i(^ )(. if. 3f.if3fif.if.3^if.3^3f:3f: 
■kiiitiiticis^s-k-kic **** itieicificieicititie 

I. N. L C. 

AGNI IMMACULATI. 

DISSERTATIO THEO- 

LOGICA 

DE 

VICTIMARUM 

Integritate ac Myfterio, 

prajprimis 

Ad dudum Legum Mofaicarum 

Lev. XXII /7.- 27. Deut. XV. 21. ^ XVI L i. 

Thcma Differtationis agit de ( ^. ) Aharon & filii ejus. §. 10. 
integritate vidimarum ac JVlyfte- ( Z'. ) Ifrael originarius. §. n. 
rio. §. I. (tf.)ProfelytiJufl;itiae. §.12.13. 

Cujus fedes in Lege Mofaica (d.) Ethnici quoque. §. 14. i^. 
indicatur. §. 2. <r. Lex ipfa §. 16. quae 

Partes traL^ationis ejus. duae fc^. Vidimam integram pofcit. 
funt. Una fpedat fenfum Legis §. 17. 18. 

literalem : Altera myfticum. §, 3. 3« At maculatam & in qua ulla 
I. Circa illam notantur res mala , reprobat. §. 19 - 

a. Legislator. §. 4, ^. 6. 23. fpeciatim. 

(i. Mediator. §.7. 8-9. (i.) Coecam. §. 23. 

y. Subditi, qui ' (2.) Fradam. §. 24. 

(3J Se- 



IntegrUak ac AdylteHo. f o^ 

(3. ) Sedam. §. 2f . Ultimo omnia memorata vitia 



(4.) Verrucofam. §. 26» 
iS') Scabiofam. §. 27. 
(6.) Impetiginofam. §. 28. 
(7.3 RedundantiaD. §. 29- 
(80 Parvitatis enormis. §. 30. 
(90 Caftratam. §.31. 
(10.) Claudicantem. §. 32^ 
(ii.) Morbidam. §. 33. 

Vitiis legalibUs fubjiciuntur 
Traditionaria. 

A. Tum vitia : Et quidem primo 
quinquaginta hominibus & 
beftiis communia. §. 34. lcil. 

CJuinque in auribus. §. 3f. 

In palpebris tria. §. 3(>. 

In oculis odio. §, 37. 

Tria in nafo. §. 38. 

Sex in ore. §. 39. 

Duodecim ingenitalibus. §.40. 

In manibus & pedibus fex. 
§. 41. 



ad 14. clafles reducuntur. 

^. 50. 
De his vitiis porro notandum « 

quod vel unura aliquod be- 

ftiam ab ara arcuerit. §.51. 
Dein vitiofam ofFerens verbe- 

ratus fuerit. §. ^2. 
Tum fpeciah'a jura oftenduntuc 

beftias vitiofse. §. ^3. 
Praeterea quaeftiones moventuc 
(i.) AnMagiftrorum traditio- 

nes circa vitia Legi Mofaicas 

conformes fint? §. 54« 
C2. ) An vitiis traditionariisMy- 

fterium in{it?§. ff. 
Ex did;is conftat moleftum ac 

difficileSacerdotum munus, 

§. 56. 
'Ceu qui fmgulas vidimas quo- 

ad memorata vitia curate ex- 



plorare debebant. §. ^7. 
Etiam poft mortem. §. ^8. 

In toto corpore quatuor. §. 42. B. Tum qualitates animaHum fe- 

Quibus accedunt tria alia. iedtae. §• 59. 

§. 43. ik' Hac Lege tenentur. 

Dein 23. beftiis propria, ut ( f ) Sequentes facrificiorum 



funt. 

Quatuor in facie. §. 44. 
Totidem in dentibus. §. 4f. 
Incornibus, genitaHbus , & 

caudis decem. §. 45. 

In pedibus quinque. §. 47. 
Quibusadduntur quatuor tran- 

fitoria ac quatuor morborum 

genera. §. 48. 
Necnon duodecim alia. §. 49. 



X X X 3 



fpecies. §. 60. 61. 
a. Holocaufta. §. 62. 
Ubi difficultas movetur folvi- 
turque. §. <?3. 
h. Sacrificia piacularia. §, (^4. 
c. Pacalia. §. ^^. 

Eaquelaudativa, votiva& fpon» 

tanea. §. 66. 
Exph"catur phrafis difficilior 



Exci- 



De VMmarum 



fio 

Excipiuntur tamen dona beftia- 
rum voluntaria ad reparan- 
dumTemplum. §. 68. 

Additurque ratio , quare vota 
fortius (Iringant , quam vo- 
luntaria. §. 69. 

d. Specialius. 

( I. ) Agni pafchales. §. 70. 

(a ) Animalia primogenita. 
§. 71. 72. 

Circa quae aKf>l/2iiu obfervanda. 

§. 73. 
Jura primogenitorum vitiofo- 

rum. §. 74. 
(3.) Decimata. §, 7^, 

tt Animalia quadrupeda. §. y6. 
Non tamen aviaria. JT. 77. 
Aves tamen enormiter vitiofae 



Qui locus illuftratur , expo- 

nendo 
( a. ) Scelus, cujus Judaei accu- 

fantur. §.91. 
(b.) Tres rationes. §.93. cum 

obfervatione. §. 93. 
(c.) Speciatim teftimoniisGen- 

tilium monftratur, quod Ju- 

daei aevo Malachiag contra ip- 

fum confcientiae lumen pec- 

caverint §, 94. 
Utpote &: illi vidimas integras 

pofcebant. §. 9^. 
Rejiciebantvero vitiofastum in 

genere. §. ^^6. 
Tum in fpecie juxta Legem 

Mo fis. §. 97. 
Probabant quoque. §. 98. 

araenonadmovebantur.§.78. H- Circa hanc vel fecundam par- 

Aij. o , a- ^ *.• Di-u tem notatur Myfterium quod 
ttt Omnes oiierentes, etiam Eth- ^ ^ 



nici. §. 79. 
Horum viciimae pauis J)ei di- 

cuntur. §. 80. 
Vitio afFedae ab ara prohiben- 

tur. §. 81 
Ob corruptionem phyficam. 

§. 82- 
At integras acceptabantur. 

§. 83. 84' 
Rationes Legis. 
Jntegrarum IvSokU Sc vitiofa- 

rum deteftatio penes Deum. 

§. 8^ 
Specialius expHcantur. §. 

85 - 89. 
PrEecipue ex Malach. I. 8. 13. 

J4. §. 90. 



probatur. 
(3.) Rationibus. §. 99. 100. 
( b. ) Fundamentis typorum ge- 

neralibus. §. loi. 102. 
(c. } Specialibus. §. 103. 

Prsefignificatur primo fub \id:i- 
maruni inUgritcitefacriJicium Je- 
fu Chrifti. 
Inftituitur hinc comparatio ho- 

ftiam integram inter & fa- 

crificium Jefu Chrifti. 
I. Ratione integritatis tum in 

genere. 
IJ. Tum in fpecie. 
lil, Infuper ratione fpecierum , 

ex quibus facrificia confta- 

bant. 

IV. Pr«- 



Integritate ac Afyflerh, f 1 1 

IV. Prseterea ratione proba- Praeterea varias facrificiofum fpe- 



tionis animalium. 

V. Denique ratione offeren- 
tium. 

VI. Ultimo ratione effedus. 
§. 104. 

Dein facrifida fpiritualia , quae re- 
geniti funt , eoium adiones 
& bona. 
Id quod probatur. §. 107. 



cies. 

Infuper varia animalia. 
Porro probationem. 
Denique offerentes. 
Ultimo effedum. §. iio. 
Sacrificia fpiritualiter integra pro- 

prie quaerit Deus. §. iii. 

At declinante Chriftianismo rarius 
invenit. §. 112. 



Movetur difficultcis , quomodo Plures peccant vitiofa offerendo 
vidimarum perfedio imperfe- 
dorum & vitioforum homi- 



num typus effe potuerit , fol- 

viturque. §. io5 - 109. 
Subjicitur Analogia holtias Legis 

integras inter & regenitos, eo- 

rum aftiones & bona. 
Qiioad integritatem in genere. 

In fpecie. 



(a. ) Circa fpecies facrificiorum 

§. 113. 
(b. ) Figuras animalium. 
§. 114. 

( b. ) AOHIjAOiTlflt.V. §. 1 1^. 

(Juales iram Dei fibi accerfunt. 

§. 116. 
Clauditur voto. §. 117. 



§.i 




:a 



^^)Pecimen exercitii academici exhibiturus conftitui ex- 
'y ponere facrifidorum integritatem '^ niyjlerium , prae- 
'j primis ad diidum Legum Mofaicarum Lev. XXi). 
17- 27. Deut. XV. 21. & XVil. I. ceu Thema 
Philologii» facrse fimul ac Theologiae inferviens, 
'Sif? quibus excolendis iraprsefentariarum opera mea 
confecranda eft- 

§. II. Quando vero Thema hoc deduduro haud raroLeges me- 
moratsE allegandse erunt, illas mox in fronte differtationis apponam. 
Prima ita fe' habet : hifuper locutus efi Jehova ad Mofen dicens : Alloque- 
re Aharonem ^ jilios ejus ^ omnes jilios Ifrael atque dic illis : Qjiisquis 
(fuerit) e Jomo Ifrael ^ de Profelytis in Ifrael , obtulerit ohlationem fu- 
am de cun&is votis eorum , ^ de cun&is voluntariis eorum , qu£ ojfrent 
Jehvvcc in holocaufum , ad beneplacitum vejirum ( offerat ) mafculum inte- 

grwn 



fis De VMmarum 

grttm e hohus , ovihus ^ capris. Omne ( vero , ) cui macula inerit , non 
offeretis j Non enim erit vobis tk iv^oKictv (Dei). Sic quando quis ojfe- 
ret facrifciwn pacifcum Jehova ad feparaudum votiim aut voluntarium de 
bobus vel pecore minuto, fit integrum ad beneplacitum : Nulla macula ei in- 
fit. Quod coscum aut fraBum aut incifum aut verrucofum aut purulentum 
aut impetigine affeBum ( fuerit , ) Imc Jehov<& non offeretis , neque igni- 
tum dabitis de illis fuper altare Jehov<e. Bovem quidem ^ pecus minutum 
redundanti<& aiit parvitatis enormis voluntarium facere poteritis , at pro vo- 
tivo non benevole acceptabitur. Comprejfum vero ^ avulfim ^ prdcifum 
mn offeretis Jehova , nec in terra vejira facietis. Etiam' de manu alieni 
( Ethnici ) non offeretis panem Dei vejiri de omnibus ijiis i quoniam cor- 
ruptio eorum in iis : (& ) macula iniis, non acceptabuntur pro vobis. Se- 
cunda vero : Sifuerit in eo.macula, (ut fi) claudicans aut c(ecum(ve\') 
ulla macula mala , non facrificabitis illud Jehov<c Deo tuo. At tertia : 
Non facrificahis Jehov<t Deo tuo bovem vel pecus mirmtum^ in quo macula , 
tdla res vitiofa , quia tale abominatio efi Jehovx Deo tuo. 

§, III. Quo vero tracSatio noftra bene ordinata ac intelledlu 
facilior fit , duas ejus conftituemus partes , literalem & myfticam. 
Ilia , quantum pote , mentem Legi&latoris apertam , hac magis ab- 
fconditam dabinius. 

§. IV. Circa primam notamus Legislatorem, mediatorem, fub- 
ditos ac Legem iplam. 

§. V. Lator eft Ifraelis Deus, nomine n)n'> Jehova hic illuftris 
Lev. XXII. 17. (Juandoquidem fub V. Tei^amento regnum ccehrum 
live Dei nondum manifeftatum erat M.itth. III. 2. Marc. ). i v If- 
rael habuerat quoque ppnXi legislatorem definitorem ex hominibus 
Gen, XLIX. 10. qui Leges minoris momenti definiverat, inculca- 
verat aut divinas deduxerat , ampliaverac ac fubinde jugum grave 
Sc s^ua-^a^-oiKTov popuU humeris impofuerat, Matth. XXI II. 4. Leges 
tamen majoris momenti, fundamentales, capitales, dogmaticae, mo- 
rales, & quae rerum coeleftium futurarum figurde, folum Deum au- 
«O;orem habuerant. Exod. XX. XXV. 9, 40. Deut. XIII. i. Hebr. 
VIIL 5. Hujus generis praefens eft. Data hinc a/(?/jo'o^, quigenui- 
na legislatoris poftulata plene poflidet , utpotc ens perfediffinium ^ 
quod modo incomprehenfibili a fe ^ per fe ejl, erat ^ erit, Spiritus 
©mnifcius, fapientiflimus -,. fandifliiims, juftiflinius, infaUibilis, ve- 

rax* 



Inkgritak ac AP}fiem» f r j 

rax , Gmnipotens, Ifraelis non folum creator fed & jare fbederis ab- 
foliitus Dominus, jus prscipiendi tenens ac exercens. 

§. VI. Juvat magnificum hunc regislatorem probe noffe. Hinc 
enim dependet Legis audoritas, valor, ^nhum Tiviv^uoiriyJy gratia ac 
eJLis certitudo. 

Vli. Jehova, qui potuiffet Legem populo- immediate ferre , 
ufus erat Mediatore Mofe gloriam fuam manifeftaturus ae verum 
Mediatorem Jeium Chriftuai, per quem nobilcum in ultimis die-- 
bus loquitur, prasadumbraturus, Deui. XVill. 15. iiiebr. Li. Joh. 
1. 18. iiph. iV. 10. II. I. Tim. 11. 5. 

§. V 1 1 1. Cum Mofe immediate Jehova locutus erat Lev..XXiI. 
17. ut amicus cum amico , ore ad os Num. XIJ. 8. non item cum 
aho quovis. Privus hic honos ipfi quoque fratri Aharoni difpli- 
Guerat , un,de cum forore indignans dixerat. Num tantummodo per 
Mofen Deus loquitur ? Annon etiam per nos loquitur ? Num. XIl. 2. 
Verum Deus gloriam fidi fervi, quam ipfe libi non tribuerat, prse- 
clare vindicaverat confirmaveratque. 

§, IX. Mofes non. quidem hic exprefle locum colloquii me« 
morat. Conftat tamen aliunde , quod fuerit Tabernaculum. Ex; 
quo enim hoc eredum erat, Deus thronum fuum in fandiffimo oc- 
Gupaverat ac cum fervo fuo e medio duorum Cherubinorum, qui 
fuper arcam , cum Mofe locutus erat v. Exod. XXV. Z2. Lev. 
1. 1.. Num. Vii. S9. 

§. X. Subditi , quibus lex haec data , erant fequentes :: Primo 
Aharon ^ filii ejus Lev. XXll. Jg. qui referunt omnem pofterita- 
tem pontificialem ac facerdotalem , hac Lege quoque conftridam.. 
Horum primo lex raeminit. Erant enim perfonae ahis in Ifrael il- 
luftriores. Lex dein non folum ab iis obiervanda , ut Ifraelitis, fedi 
magis. Immolaturi facrificia popufi probe de viclimis vtf|U*/>t&5 in- 
tegris foliiciti- eiTe debebant. 

§. XI. Dein omnes flii IfraelLev. XXIL 18. originariij fine di- 
ferimine tribus, fexus, ftatus, dignitatis, divitiarum ac paupertatis.. 
Arde nimis Jonathan : Vir Jnvenis autfenex. At redtius LXX. late 
?r«V>j o-uviAywy^ 'i<r^a,^h , uti iufuper elucet ex fequentibus : e'»N \0% 
Wirg: Viry. hoc elt» quifibet, nemine excepto. Ne quidem pauper- 



fi4 De Vtdmarum 

culo licitum erat beftiam maculatam facram facere. Lex quidem 
pauperibus clementer profpexerat de avibus loco quadrnpedum aut 
etiam in fumma paupertate fimila loco cruenti facrificji offerenda. 
Non vero licentiam dederat vitiola facrificandi. Mavult Deus nul- 
lani beftiam, quam maculatam. 

§. Xll. Porro Profelyti iri Ifraele Hebr. '7Nnt^O IJin Ler. 
XXIL i8. Phrafis hsec dupHciter accipi potefi:, vel fimphciter de 
peregrino extra patriam inter Ifraelitas veriante, vel de peregrino^ 
qui non fokmi regione fed & Religione patria relida ad Judaeos 
tranfiit , quafis Tr^ccviXvto? dici folet , vel phrafi Veteris Tefi:amenti 
in^nn Judausfa&us Efl:h. Vill. 17. quique Judasis eft pix 1J Profe^ 
lytus Jujiitidi in gremium Ecclefiae Judaicae, faltem pofterioribus tem- 

poribus , receptus per pi!? n^anm nb^^B nS'D CircumciJJomm , 
bapismum £«? oblationem facrijicii. ,v. Maim. tr. n6<0 mD>N Cap. 111. 

§ XI II. Queeritur hinc, quales /jere^m^w^w hicintelligendi ? 
Pofteriores. Rationes funt. i. lili peregrini intelligendi funt, qui 
diftinguuntur ab alienigenis Lev. XXll. 2<^. at tales Profelyti JujHtict. 
n. lUi dein intelligendi funt, quiDeo Ifraelis vota faciunt folvunt- 
que v. ig. 3. ifti porro intelligendi , qui originariis Judaeis in cul- 
tu, obedientia Deo praeftanda ac juribus aequales : v. fimifia loca 
Exod. XIL45. Lev. XVI. 29. XVII. 10. XXIV. 22. Bene itaque 
.'Syrus : Ex iis, qui eonvertuntur ad me^ degeniibus in IJraele. 

§. XIV. Lex haec quoque fpedat Gentiks, alienos a populo If- 
■rael. Data quidem nonnifi Originariis & Profelytis , fed ifrael erat 
inftruendus, quomodo fe ex voluntate Dei erga Gentiles, ratione 
hujus Legis, gerere debeat. Patet ex Lev. XXIL 25. Etiam dema- 
nu alieni ( Ethnici ) non offeretis panem Dei vejiri de omhibus ijiis. Qui 
nSJ p alienigenam Germ. S^tembUttfJ vertunt , illi non fatis diftin- 

fuunt a "1:1 peregrino v 18. quum tamen fint quam maxime diftinftL 
IcnochiuSj Junius» Ainsworthus Ethnicum manentem in fua fupevjli- 
sione explicant , qualem quoqUe probabiliter intelligit OoJkelos 
K^DDy ''\2 filium populorum, nec non Jonathan. Subfequente tem- 
pore credibiliter hac quoque Lege comprehendebatur Samaritanus 
dM.oyivH Luc.XVil. i6. iS. quam vocem hic LXX. adhibent. Baal 
Hatturim & Rafchius quoque'>1.3 ^entilem exponunt , ut legitur in 
editione Bibliorum Buxtortiana. Alii Codices legunt >*DJ alienus 8c 



Megritate ac Mjfterio. f l f 

'DHM Aranuiis ut notat ^oh. Frid. Breithaupm , Rafchii dodtiffiiims^ 
translaCor : At fenfus eodeni redit. 

§. XV. GentiJem vero intelligendum fequences docent ra- 
tiones. i. Pofcit diftindio ab Ifraele & Profelytis m nexu. 2. Dein; 
ufus vocis 13J utiPfal LXXXI. lo. Deus TDJ <«//ew«j.Jerem. V, 19, 
"IDJ '^rh^ dii dlieni 2. Ciiron. XIV. 2. <?/?tfm l3Jn ^//V;?^ Exod. XIL 
43. ^//«j "5^3 aliemis , qui Ifraelitae & Profelyto Juftitiae opponitur.. 
Num veroGentiles copiam facrificandi habuerint , necne, inferius 
diceni^i commodior anfa erit. 

§. XVI. Nunc ipfa lex confideranda venit. Ubi rurfum ob- 
fervamus (< quid lex praecipiat. 3 Quid vetet. 3 Circa quae facra 
verfetur. i^ Qiiaenam rationes Legis citentur. 

S. XVII. « Lex, quam exponimus , pofcit vidlimam oan 
integrara Lev. XXil. 19. 21. Vox CZD^Dn merito emphaticis annu- 
meratur & rede intelleda lucem per res facras difFundit : Lucem 
ejus itaque nonnihil inquiremus, ut poftea nobis luceat. Opponi- 
tur in lacris CZiia vitio , macuU magis vel minus enormi five ob re- 
dundantiam five ob defedum connatse & acquifitae, uti in hacLe- 
ge Lev. XXII. 19 - 25. Opponitur quoque WpV perverfo Prov. 
Xi. 20. Adeoque vi oppofitionis C3'Dn fignificat integrum, per- 
fedum, redtum, quod habet id omne , quod habere debet, natura 
aut corredione, quae fubfequitur. Hunc fignificatum quoque pro- 
bat Radix CDan integrum e//e, confummari ,• §yris etiam, Chaldaeis & 
Arabibus pro illo ftantibus. Probant translatores , Onkelos, Jona- 
than vertens pcr nyh^Si^ LXX. hic «jww/uof , alibi vero ohoKXti^ag &c. 
transferunt. 

§. X V i II. Adhibetur modo in fenfu morali , modo in phyfi- 
co. In illo prsedicatur de ipfo Deo & rebus divinis , eminenter per- 
fedis , absc^ue uUa labe. Deut. XXXII. 4. Pfal. XVIII. 6. Prge- 
dicatur dein de hominibus corde Pfal CXIX. 80. via five adioni- 
bus externis integris Pfal. CI. 2. 6. ceu fine fraude, perverfitate, hy- 
pocrifi. Prov. XXVIII. 18. Legi perfede adhaerentibus Pfal. XIX. 
8. Deut. XV 111. 18. ac juxta cam fincere conftituentibus cogitare, 
judicare, velle, loqui, agere. Quales CIJ»a'On integri funt, licet 
quaedam internae aut externse adiones , ceu incognitae vel praecipi- 
tanter ate, poftea damnatae minus rede fehabeant. inhocfive 

Y y y » phyfi- 



f i^ De Pi&;imarum 

phyfico fenfu frequentiflime fumitur de vidimis labis expertibus, 
omnibus partibus , majonbus & minoribus, earunique facultatibus, 
ordine, fitu, aliisque qualitatibus fufficienter inftruftis. 

§. XIX. 3- Lexvidimam non tantum definit litt^co^ uti di- 
<3;um, kd & d^vyirtiiug five qualis non poffit qSq cultui facra. Ee 
prlmo quidem, quando praecipit Lev. XX II. 20. Omne, m quo CDID» 
mn offeretis Deo , v. 21. milla CDTD macula ei inerit. Conf quoque 
Deut. XV 11. I. Vocabulum Hebraicum Dia omnem notat macu- 
lam, communiter corporis , quae ejus pulchritudinem Dan. I. 4. 
2. Sam. XIV. 2f. perfedionem laedit, fivenatura, iive morbo, five 
xafu aut alio aliquo modo contradta fuerit. Notio adeo certa , ut 
in ea conveniant veteres & recentiores interpretes ; Syrus , Arabs , 
Samaritanus, Perfa, Chaldaei, ut Onkelos , Jonathan KDia LXX. 
jwwjuof , Vulg. macula, Luth. ^e^l/ Tigurini ED^dnjel* Imo haec ip- 
fa vox tranfiit ad alias Linguas, Clialdaicam, Syriacam MaiQj Grae- 
cam, unde ft<a/j.of, Latinam momm, Arabibus Joco generis fpecies 
fehris, pleuritis hoc nomine venit. Quando aucem Kircherus vo- 
x^em ex cognata \UA illuftrare vult , detorfum nimis eft. 

§. XX. Quando vero vidlima Deo facra CDia ifh2 /ine macttla 
requiritur, conftat quod debuerit efle absque ulla labe, non folum 
notabili fed & minus notabili, naturali , acquifita, faltem ftabili ac 
tempore confecrationis , & madationis ei inhserente , animalis re- 
dae naturae, partibus, fenfibus , membris , formae, pulchritudini, 
jquae ab hominibus obfervari poterat, adverfa, ut vere fit »/nMuog , 
dixi^TrJog , ola-Tnxog. Id quod iufcrius ex indudione macularum , 
tum juxta Mofen , tum juxta Sapientes ac fubjunda n^/Vsi plenius 
conftabit. 

§. XX L Conftat dein , quod lex Deut. XVII. i. praecipiat 
abefle debere J7"l "131 *?]3 omnem rem aut omne verhiim maltim. Re- 
quifitum intelle^n^u difficilius , quam prima fronte videtur. Qus- 
ritur, quid fibi velit? An idem cum antecedente ? Non facrijicahis 
Jehov<z Deo tm bovemaut pecus minutum, cui macula ines^, ulla res mala, 
An diftindum quid & quodnam illud? Primo aliorum cogitata fub- 
jiciam , tum judicium apponam. Jdem habent cum antecedentc 
membro , veluti Aben Eira , dicens : Eft in verbis tZDlo W^^^iZi ex- 
plicatio vocabuli macula, Quomodo quoque LXX. ?rav ^h/x» tsovyi^qv 

& 



Intcgritak ac Afjflerio, s' 17 

& Oncelos verba accipere videntur. Cum quibus Seb. Scbmidius: 
Inqmfiierit macula nilius rei maU. Diftinguunt alii , ( unde praetei* 
Codicem originaleni addunt aut ) fecl non explicant. Vulgatus ; 
In cfiio e§l maciila niit qiiidpiam vitii. Quomodo quoque Lutherus-i 

iOber ix^ixd) dm^ Bofce^ nit tl)m f)at ; Tigurini , oter fotijl ettt)a^ 

S^fc^ an iOltt 6at Ad hos accedit Abarbanel arbitrans, verba ideo 
addi , quod Legislator Lev. XXIL fpecies recenfuerit , '^y^^^ ?f)S 

: J«J "1D«J J^Sb^ yn 1:51 b3 |NJ naiS ^?fz/i vero poJpMle alias adhuc ma^ 

culas prater memoratas dari , necejfe erat hic dicere ,- omnis res niala , 

qtia etiani ihi narrata non erat. Alii diftinguunt & flmul explicant „ 
quanquam varie ; Syrus & Arabs -exponunt per dejorraitatem ; Jo- 
natban Ben Uziel : Aut quidquam mali , quod raptum aut ei ablatum 
fuerit : Ainswortus per morbum beftise, ut MalaclL L 8. aut fi emta 
niercede meretricis vel pretio canis Deut. XX 111. 15. Rafchius vero; 
JDehortatio hic hahetur quoad eum , qni immtmdum quid facit per malnm 
co^itattmem : Ut 11 facra fadurus cogitaverat comedere extra tempus 
fuum , aut extra locum fuum, 

§. XX IL Variae explicationes ita fe habent, ut una,.1icet va- 
rio modo, loco lucem adferant Siuipliciffima eft prima, ceu quag 
textui originali nihil addit, nullas fpecies nominatim exprimit, ut 
fub phrafi generali omnes comprehendat. Haberi potell ceu stts- 
%'?tj(r/s- , ^fj.y^nici in facris ufitata , qua membrum antecedens iilu- 
ftratur. Dixerat antea : Non facrijicabis hovem, in quo macula. Po- 
ftea Legislator generatim niaculam explicat per omnem rem malam, 
quae vidlimae aliquo niodo adhaeret camque vitiat. Non ergo ac- 
curate loquendo m maia diftinfla 'eft a macula ^ ut velle videntur, 
qui aut addunt. Macuia enim efi rss maln Deut. XV. 2\. Vaccce dh- 
cuntur n^"\an myi maiccnfpe&u, hoc elt diiformes. Opponuntur 
enim puichra afpeBu Gen. XLl. 4. 

■ §. XXlil. Hadenus in genere diximus de interdiiflo. Nunc 
in fpecie devitiis, quae Legislator nominat vetatque. Sunt autem 
numero undecim. Horum piimum animalis Ccecitas : mij; non offe- 
retis. Coecitatis notionem voci inefl^e nemo dubitat. Tnterpretes 
ad unum omnes confMitiunt. Radix & affinia idem pofcunt. So~ 
lutj Arabs monocuium vertit. Diiiicultas tamen quaedam eft ration-s 

Y y y 3 tor- 



f 1 8 De J/iUimarum 

formae. Semel tantum in facris occurrit. Aben Efra habet pro ad- 
jedivo & fubirtelligit \^V ociilus Quomodo quoque Lexicographi, 
Coccejus» Stokius legunt nnv; Sed Ralchius pro fubftantivo, quem 
qaoque fequimur , nam (a) Cextus Hebraeus legit rr>^V (b) Aiia 
quoque vitia fub forma fubilantivorum vetantur. (c) Hctc forma 
placuit, quo doceremur animal reprobum efle, in quo fJ"iW StC^ D10 
macjda ccecitatis , ut fupra citatus Rafchius putat. 

§. XXIV. Alterum fradlura. 'Wl^ Fra&um- mn offeretis. Jo- 
nathan commode addit , fraBum NDn; ojfe. LXX. fpecialiorem vo- 
cem adhibent avvm§tfj.[xivQv contritum^ quam- ahi interpretes recle 
omittunt. Sola fradura vidimam reprobam fecerat. Nec necefle 
efl:, ut cum Abarbanele exponamus de Sji niUB^ fra&ura pedum. 
Lex generaliter loquitur. Dantur adhuc al^ae fradurae. 

§. XXV. Tertium Se&ura TuijVis-. |*nn incifum non offeretis. 
Lev. XXII. 22. Hoc prioribus diiliciiius , ut fcire licet ex variis 
verfionibus. OnkQlov^ fuccifum, quem fequuntur Samaritanus, Arabs, 
Peria. LXX. y\co(r(riry.^rov lingua fe&ttm. Vulg. Cicatricetn habens. Pro- 
xime Lutherus gefd)lagen. Tig. ^vimK Coccejus & Seb. Schmi- 
dius miailum. Syrus impeti^ine laborans. Rafchius, cujus fupercilium 
oculi fiffum auS fcijjiim. - Item cujus lahium fcijfum autjijfum eft. Abar- 
baiiel , cujus labia aut aures fcijf<€. Ex Hebrasis funt, qui fra&uram 
pedum intelligunt. v. Aben Efram. Vitium fedionis generatim intel- 
ligimus, ^WQ pars corporis tantum incifa, fiflfa , five decifa fuerit. 
Convenit radix pn cum derivatis incijionis, decijionist notionem ha- 
bentibus : Qux quoque, Caftello notante , apud Chaldseos & Ara- 
bes reperitur. Commode ita difl:inguitur a reliquis vitiis. Favent, 
ut ex fuperioribus conflat , quidam interpretes. (^ui fpecialem 
membrorum fedionem indicant , fundamentuni in textu nullum 
habent. Multo minus Syrus, vel illi.Hebraei, quifra&uram pedum , 
qucE ad antecedens vitium pertinet, intelligunt. 

§. X X V L Quartum Verruca. rhy verrucam non ojferetis. Lev. 
XXli. 22. Incertior vocabuli figniiicatus. Efi: enim «Va^ KiyofMvavi 
ac defunt fpeciales circumllantice , quae pro certo fignificatu con- 
cludunt. Attamen pro hac fignificatione ftant Onkelos , Samari- 
tanus, Arabs, Tigurini, Seb. Schmidius. ExHebraBis Rafchius, 
Abarb«nely Confirmatur Lingua Chaldaica, quse hanc vocis notio- 

nem 



Integritde ac Ai<]fierio. fi9 

nem retinuit. Vitium beftiae a reliquis diftindum eft. Q.uando 
vero lex verruc^i meminit , non ita cxplicanda efl:, ac fi illud de- 
mum animal reprobum habendum edet , quod verruca five totum 
vcrrucofum. Unum aliquod corporis vitium reprobat. Lev, XXIJ. 
21. Deut. XVII. I. XV. 21. 

§. XXVil. Quintum fpecies yc^^^/W, eaque maligna. 31J (un- 
de Cartello I.at. porrigo per inethathefin ) fcubiem non ojfereiis. Lev. 
XXII. 22. Generalior notio fatis certa eft. Confpirant amice ve- 
teres & recentiores interpretes. Confirmant etiam Lingua Chaldai- 
ca & Arabica. At fpecies minus certa efl:. Jonathan explicat per 
fcabiem ficcam : Robertus Gell purulentam in Lev. XXI. i8 - 2i. Seb. 
Schmidius leprnni, pro quo Lingua Syriaca facit. Hujus tamen fen- 
tentia non placet. Neque enim occurrit Lev. XIII. XlV. ubi Leprae 
fedes elt. Efl: tamen fcabies maligna bb Deut. XXVllI. 27. 

§. XXV III. Sextum impetigo. /lQ*7t impetiginem non offeretis. 
Lev. XXII. 22. uti Onkelos, iSamaritanus, Arabs, LXX. Vulgatus 
vertunt Sed Jonathan fpecialius impetiginem j^gyptiacam ^ quam fa- 
nationem refpuere dicunt , tran^ferr. Bochartus accipit pro porri- 
gine. Specialia latent. Rafchius refert ad.na'? Jud. XVI. 29, & red- 
dit rationem, impetigo tenet ( liominem illa laborantem) usLiue ad diem 
mortis, neque enim ei remedium eH. 

§. XXIX. Septimum redundantia enormis. Indicata per Vnsy 
Lev. XXII. 23. LXX. quidem transferunt wVoT|W«tov. Syrus, cujm 
anris eii pffa. Vulg. aure amputatis. M OnkQlos, fuperjluum. Sama- 
ritanus , (nernhris excrefcentes. Rafchius quod membrum habet unum ai- 
tero majus. Jonathan, redundans tejliculo. Recentiores plerumque re- 
difndaniia , prdongitudinis notionem voci tribuunt. Quos quoque 
fequimur. Nam ( i. ) opponitur Dl^p contra&o^ ut fl;atim dicemus. 
(2. )Etiam I3fp curto Efaj XXVUI. 2o. (3.) Convenit cum He- 
brseorum mD redundare per mutationem literarum ejusdem organi. 
(4,) ReliquiaR quoque apud Arabes /ow^/W;w/V fignificatum tenent. 
( 5. ) Auris amputatae vel filFae nulla fpecialis ratio ex Lingua He- 
braica dari potefl:, nec ex circumftantiis. 

§. XXX. Od-avum parvitas enormis expre09 fub ai^p Lev, 
XXI L 23. Vult oppofitia Voluut reliquiae radicis obfoletae apud 

Rab- 



f 2a Dt Ficlimarum 

K^bbinos & Arabes.. IHis contvahere, his exiguis corporis fignificatio- 
' neni adfcribcntibus, Admittunt VeFfiones , Arabica transferens na- 
mm, Onkelofi dimimitns. Ne de recentioribus dicam. LXX. ver- 
tmvi^ KOA6Qo>i^itov. cmda amputatum & q.ui illos ieq.ui folent, vitii fpe- 
cieni probare nequeunt. 

§. XXXI. Nonum cajlratio aminalis. Cujus ( tefi;iculus ) com- 
p'ejftis ^ contufus ^ avulfus ^ exctjus esi , non ejferetis Jebova : Lev. 
XXll. 24. Ita Ellipfin fupplent tuni translatores , tum interpretes. 
lUi, velutiLXX. Vulgatus, Onkclos, Perfa,, ex parte quoque Jo- 
aathan. Hi , iiti Rafchius , Abarbanel. Senfum hunc probabilem 
reddunt ( i. ) locus Deut. XXI 11 2. ( 2.) -Eaj quae fequuntur ^ 
interra vejira non facietis , fcil. animaHum caltrationem. liene Jona- 

than poiDn «S non capabitis, nam, ut Abarbanel ait ^^^n mw^ pi5 
S:i2>i;2L3n CD^Sk opera Dei naturalia mutanda non fnnt. (3.)'Totmo- 
dis caflratur agnus , ut fiat vervex. Graecis quatuor vocabula fup- 
pecunt ,. quae ,. iudice Bocharto , Hebra^is totidem relpondent ad. 
amulTmL, Nam nva compreffus eft SA/^/oij r .nin3 contufus ^hoiSicts vei 
fiAi»j-/«f , "^inj avulfus (TTra.S^cov y fin3 excifus ro[AUg v. ejus HieroK^ f. i. 
L. IL C. XLVl. p. ^23. (4. ) J:ufi:um, ut inter vitia vitoiarum 
cafirationis quoque mentio fiat.. Q.uod vero lex elHptice loquatur , 
bonefl:atis gratia fadum. 

§. XXX IL Decimum Glaudicati-o , uti confl;at ex Lege Deut. 
XV. 21. Voce vitium pedum indicari 2. Sam. IX. 13. & quidem 
claudicationis clare fatis colligitur ex i. Reg, XVIIL 21. Unde 
eommuniter translatores CGnveniunt. Probant Linguae aflSneSjChal- 
d aica , Syriaca, etiam Arabica. 

§. XXXI 11. Undecimum agritudo, quemadmodum ex Mala- 
£hia icire licet „ Cap. L.8. J3« Nomen generale agritudims. ipi^cks 
comprehendit. 

§. XXXI V. Hcec funt vidimcjrum viria , quae ipfi Scriptura 
niemorat. In haec multo fi:udio inquifiverunt Hebra?orum Sapien- 
tes ac latius deduxerunt, ut e lequentibus fcire licet. Maimonides 
tr. wipun iniKO Cap. VII. quinquaginta recenfcc, quae Sacerdotes 
fmiul & befiiias temerab^nt 3 illos nD)?'?^ quo minus. fervire ,, has 
3,"lp>bfl. ?ie o£err} gueant.. 

&XXXV. 



Integritaie ac Afjfterio. f2i 

§. XXXV. Horum quinque in auribus notant Frinium: 
^piDH '^ip'n h2^ CTsa pifii'n imm n^ i3m oino cn.isj*^ »o 
rpiDJ }Q cr):!?)j |o Dp'j) 1^2 o^a n:^ ]m \i^t^ czmoh Si cartilago 

auris fk iricifa fiwnt ^ tit miguis per incifuram ( tieduclus ) morethr. Ai 
vitiuni nullum in cute , cixm aurem circumdat , five perfovata , five incifa ^ 
fi^e fijfafuerit. Nam , ut Bartenora ait, Tracl:. Mifeb. mnDD Capi 
VJ. I. eutis reconvalefci!-. Alterum Sd3 i:T&i oinD pnD:*^:'' 'D' 
5 nDr? ^S*^ '5 S;; t]K ^int:; 6*7 CartHago auris vel juinimum fffa fuerit, 
quamvis nihil ei defit. Tertium .3pJ pi" H.DK^^IDD YJl^ CDinD :ip.rv^ 'Q 

rcDra HT nn njit:''^^^ 4]iDya qk» in£s' 2PJ p Suv 5'? eariHago au- 

ris perforata ad quantifatem vicice , five fora^nen rgtundum , fiive ohlongutn 
fucrii y tnodo vicicc magnitudinem exicquet , vitimn- eB, Quartum 'D 

♦CDT ,8<i'Iir) 5cSl ripJJlt:^ ns "iJTi^ nU'D'Ji' Si anris ita arida, nt perfo- 
ratalicet nidlnm emittat fanguinem y vel ut tr. cit. t\T01 dicitur, non- 
emittat CDn nD'D guttam fanguims.. Quintum nSl5:3 IJTI!^ nn^nti:' 'D 

»jt2' iS Tn'^;^ "T3S3 m^^JiQDi jnzjiJ ^nvnS iot« "|n'it:' n;n iSrs^ D'nii'S 
j "i5!:;3 Ssjj!£/-ir]U3 &{ir7 nm nn&^ CDrnD «SiSj nS pt< cd^ Sdn» rDinp' 

^*/ /?z^m duplicata^ ac bipartita fiit , hoedi licet , ^«;z'/ ^«m foleyit ita exten» 
di , ut duplicata videautur : Hac tamen conditivns, itt cartilago gemhia fit,- 
Si vero cartilign una tanttim fuerit , ut umim corpus , quod dup)iicatwn JH" 
set 3 vi&ima legitima esi,. 

§. XXXVI. Jn palbebris tria. Primuni^DnQ Dn :^X>^V m 

IfcJinK; ^:d3 VJ'^ fi una palpebrarum quantulumcimque pcrforata fuerit. 

Alterum bVin^V ^DS V^^U ^Cna' On '^"XOW .'a / ima- palpebrarum vel 

parum fiffa fuerit, Tertium wnti' Sdj VJ^y 'Dnn Dn 0:^.^3 JK^ 'D 

^ ?/«'! palpehrarum vcl levitcr incifa fuerit, Breviflime MiTcbna Tr, 

nnD3 Cap. VI. 2. in fimili cafu n.if;jt^ pnDje^' npjti:^" py St^* Dn paU 

pebra nculi perforata , fifft, incifa, Haec vitia Maimonides fpeciatim re=- 
fert ad MoOs pnh Lev. XXII. 22. lupra Paragn XXV. 

§. XXXV 11, In OGulis ofto, Ex his,. recenfente Mairaoni- 
^e primuni : ]:vrm ?a VJ'3;Q IHvVO p3 llVn Qecum fivertno, fitve- 

duohus oculis. Alterum : pa nn^'3 iN iwv ^ni^-^D n&in '^mt? 'Q 
-iTiiin -ijJ3 D"j;*ap Q-D r?TO r.anD SS3>'ij'K;|n:3 n.s*">.^ x^^v ^s Sji; ^s^ 

.&«//^ vifus defiitutum five duobus oculis^ five dtero tannmiy ob aquas f- 

/^ z z %aS' 



xas defcendentes e regiom vifiis , quayiquam milli prorfus diferentia appa^ 
reat. Mifchna 1. cit. tantum vocat cyup D'a aquas fixas, Tertium: 

n:j n^nu^ nano mn^ nmi jna "^mi )^ v:^p2 nm ijw »a 

l3'j;Dp~D'niJ0 ^uod non cernit ckre amhobus oculis , aut uno oh ccecita- 

tem fixam. Quartum -: mr\ t^incy »0 hv fi]« 3J^j? 103 vj^yats^ ^a in 

cujus Qculis hacca efi , quanquojn videat ; Qiiod hinc Mifchnici tr. C. 
limpliciter :3J>V ^^cfr^i»/ vocant. Q.uintum : rj»;;3 in» ijy^ fc{j:»fiy 'D 
Cri'JI'V mntJ*n |D tJt/a n^r\][; ly ^w^//;£^o fuperflua caro /« 06-«/o/ 
tranfit , ?r/ nonnihil nigrum vel pupillam octdorum ohtegat. Sextum '. 

•^ynm KjfDJc? nv -iren i3,va udd djdjt pj; St:? pSn ^nKrDjtt-» »a 

♦ [3lS:3 JUmVD 7? rt/^/w^ in Qculo ita produBum , ut pauluhm nigrum in- 
tret atque fic nigrum cum alho commioctum fit. Quod vitium Sl73n 
fujfufionem vocant. Si vero nigrum in album tranfiret , pro vitio 
iion habent, ob regulam pS3 |>D10 pNE^ in alhum ( ceu quod non 
pro ocub, fqd ejus pinguedine habent) nuUa caderevitia. v. Mifch- 
Jiam tr. nnD3 Cap. VI. 2. cum commentatoribus. Septimum : 
'smm yT\2 ruaS mipj nnW •>n Si pm&nm album pupHIdS inef[et , 
quod Mifchnici nmn alhuginem vocant. Quae fixa , ilia jam %o. 
dies inhaeferat. tr. cit. §. 3. quaeque pupillam obtegit. Odavum : 

.mnt2;n ims mrW m-S^^ nn>n DK Si punBum nigrum dem^rfum effei 
in pupilla. 

§;. XXX VJlh In nafo tria. Horum prinium : iDBin 3PJ1^ m 

^IHK *13f D n^Sfi* Cm/«j" nafus perforatus fuerit , f /ww ah uno tantum la- 
t.ere. Alteruni : IDDin plOJi:^ »0 Cujus nafus fiffus fuerit. Tertium: 
1Dt3in DJfiJtC^ »D Cm;«j nafus incifus fuerit : Maimonidera praeeunt 
Mifchnici tr. n)')^ Cap. VI. 4, 

§. XXXIX. In ore fex. Primum: nn« lS»fiS« infitSf 3pJti? »D 
|nD 'Ca(/«/ /rti'/^ vel eorum unum tantum perfuratum ejfet. Secundum : 

WV OJSJr »D Cujus lahium incifum fuerit. Tertium : HpnDJ^ ^D 
inSt^ Cujus lahium fijfum fuerit , itatamen ut fiffura fit a limho ejus , do'> 

nec hipartitum fit. Quartum : jvSji^n SjT i^Tiv pnnnn rnS D:rj?K^ »d 

tJiniC' Sd Si os maxilU inferioris parum exit prdi fuperiori. Quintum : 

■t D1D ^m nm nana oSjj dm Saw inN^n^i isw nana dS^j vqv; m 

£i fuerit tumidum os idque habitudine ^ conjiitutione ; Nam fi tumuerit 
jsb Aura , vitium mn eM. Interprete Lud. de Compiegne de Vejl. 

Quae 



Integritate ac Mjfterho f^l 

Quae ejus interpretatio fatis commoda. Aliquod tamen dubiuiB 
incidit, eo quod 0*73 fub hac notione apud Hebraeos, Rabbinos» 
Chaldaeos in Lexicis non reperiatur. Gaftellus tamen obfervat 
Arabibus iignificare tumerjiia habens labia. At Seldenus vertit , os ex 
fui conJiruBione occlufum. De fucceflione inPontif- 1. 11. Cap. V. pag, 

237. Sextum : IJIS^S ^W ia*ian 3n SwJSy 'D Si Lhigu<& magna pars, 
cujus ad loquendum ( pro circumftantiis ad clanianduni ) ufus esi ^ 
ablata fuerit. 

§. XL. In genitalibus duodecim i. iliV "V^n lyoJt^ 'D 5i ner- 
vus ejiis fuerit comprejfus : Vel 2. JiflDJ contufus. 3. vel priJ avuifus. 

4. vel m3J excifus. f. lS» D>3fan DyOJty 'Q ^/ ^<?>J f/«/ compre/Jl 
fuerint vel etiam unus tantum. 6. vel fi IDnSJ contujt , aut unus fo- 
lummodo. 7. vel fi ipnJ <ix;«/^, imo horum unus. Id quod 8. 

quoque valet, fl in"13J excifi fuerint. 9. npK nP3 kS&< I^ t^NK^ 'D 
/S"/ c«/ MM«x tantum tefticulus y licet duo eflbnt facculi. 10. ^JW »3 
nnK D»33 Vrn Si cui duo ejfent tejiiculi in imo facculo. il. D1DQ1I3rj 
obthuratus , cujus hinc fexus iatet. 12. DW^lSnn quod Grsecis ef^ 
'Avtgoyvvog Herma;phroditus. 

§. XLL In manibus & pedibus fex. Primuni: noifin quod 

claudicat. Alterum : IDH» T\mV^V 'D Cw/W femur altero longius eH , 
Uti Seldenus vitium recenfet. , Vide qubque Buxtorfium inR. aat/. 
At de Veil. Si cujus eH luxatum femur. Tertium : vnjTQ nn&ilS? '>3 
' nn^iuno rmi33 Quod unum femur altero altius habet. Quartum : 
'^y^ rVT\W Nini 1T O^J? 13^J^ »a Cm;'wj o^ manus ita fra&um eft , 

tit cognofci queat. Quintum : 1D>J rvrvv:^ fc^im i^^An D]fy -ijt^^ji:; ra 
tma nr »ti iSh^k^^ ">3j dj< iDj;t^3 i3i ^mv^ 'S bp «i» Cwjwy tika 

ita fra&a ejh ut ohfervetur. Licet non ohferveiur injiante , modo in ince- 
dente, vitium tamen esi. Sextuni .: jD3fJ? nanD nruSuD tS;i^ >a 

aa TJ»^? nnn nana maSnn vn d« Sir jn"i3i Cujus pedes 

natura ^ conjitutione intumuerunt. Si vero intumuijfent oh auvam, tna- 
cula non efi, 

§. XXII. In toto corpore quatuor : Ex his primum ]t}i\^ »D 

U^XW Sd 6^3» 3*7J 13 Quod fcahie ficca vel parum laborat. Vide fupra 
§.27. Secundum: D^^j;' ia ^^^ rhy U Wm m Cui verruca , in qua 

Z Z Z 2 QS , 



f 2 4 ^^ Vtdhmnm 

■os, efi. Tertium : mr\i:> ^2 mim nnTnn ^'^ »a ^uod impetigws 

./Ef^yptiaca quantitlacmique nffe^hun ejt, V. fupra §. 28- Quartuni : 
D'iD ri? »"1^ 13 pnJK^ ^hw Di']; Ss ,D(/V// o; aperttim aliqm inci/Jone 
mcifuru, vitiofum habetur. Sed addit Maiiiionides, ollibus apertis co- 
itas non annuiiierari. 

§. XLlil His Magifter nominatus tria adhuc accenfet i. \\A 
fenetcutem, qua animal adeo afFedum , ut (lando vaciilet & tremat 
2. nSn morhnm , qui tremorem caufatur. 3. Qnna fhtorem coiif. 
quoqae tr. nn33 Cap. VI. 12. 

§. XLIV. Pra^ter quinquaginta ha<Senns illo ordine , quem 
Maimonides tr ^npnn rmi Cap. VII. tenet, enumerata vitia, funt 
alia adhuc memoranda , at 'animalihus propria , ut illa extant tr. 
mia mD&{ Cap.lL Horumprimum: D^{* ^v;2 hw VJ^y S:iS; m dk 

5i orbis oculi rotimdus fuerit , quemadmodmn hominis : V. quoque tr. 

nn33 Cap. VL 8. Alterum : T\2^\> n":K;m Sjp h\P2 Thn:^ T\m ij'); 

TIIK '^V2 Si oculorum imus ejus magnitudinis , cujus vituli ., alter vero 
iam parvus , quam eji anferis. Tertium : UW nS^' nH^y plS^ V^ D« 
■'^'^W n3 Si albo oculi verruca cum pilo ineffet. Quartum, quod Mifch- 
1126 verbis , ceu brevioribus , proferam : •^nn StC^S nan VQ &' oi- e;^^ 
on porcifmiile , tr. nn53 Cap. VL 8. Haec IV. in oculis & facic 
animalis notabantur. 

§. XLV. In dentibus alia quatuor : ut funt mJPnn J'Dn 
pKin rss^p m : ^m^w i6< |n:i:pa ^iwir^ji:? >s S;; i^ifc^ iDa;:!^; ^u dpjk; 
inon p^nj p mnvxi n>s nnmsit:^ np nnt:^ nrQ>Jsn Si dentes ani^ 

malis exteriorey perforati j ^7^/? /r^c^// , licet Jwn penittts , ant incifi , vel fi 
Interiores ita evulft fuerint ,j tit ore aperto ac edito clamore eoriim defe&m 
confpici potuerit. 

§. XLVL In cornibus, genitalibus, caudis decem : iSdj 06« 

CTinp nS w^tJ n^pj SnbJ cdiSd \t\u "^m^ ^^Si CDnD;; [n-^ian tzi'jip 
ht) ^^'^'^'r^ na^aj cds< nnnun im n&i nsintiy "iiyn msj C2^ Tr\m 
3:?n 15^^51 n^n tn^i p^^^T^ ^d i^S S^^ o^^yn fD djth czdjisj d&j n^p^ 
■^ti^n piTfe^ fc^Sa &s'SinS N'Sin pn n>n cds^ tZDVj^j; ijm aoe^S S^isd 
nS^ni 1^5 C3'n^ dis nni? &i>Sin n;a nDS nyi -i^p ^jjth n»n cds^ 



Integritde ac A/jfkrio^ f 2f' 

SnSnDi 1") 'n^nu' n:}n r-.n -lO u^^ik^ njn^n irjiD m^Sin w ini^ 
vmi;'7ra 0:^"); •^^se?:! S^t-^ 2j?n |d i^^;!; i3t^'j d^ "\»m S&:^S nan 

PlS.U IJ'^?^' ^:SD 'U/:) Si corrnui. imn cttm virilitate eorum Ua fuhlatit 
fiierint , 7// ;;/7;v7 qiiiLqtiam Jiiperejjet. At fcemiua CGryiuta legitima erat : 
Si ea ciitis pars , qiLH nerviiui . obtegit , incifa ejfet aiit fcsinel/a viulitas '. Sii 
fi catuli os perfurdtnm , mii vcro iiicijio iuter vertehras fathi ftiiffct : Si ex ■ 
trcmitas caKrLv, iii dnas divifi fitijjit partes , ut iri iinaqtiaqiie os repertnm 
ftiijfet : Si inter vertehvas caroad magnitudinejn digiti interpofita effet : Si 
catida efj}t ctirta \ Si catida hoedi tinam babiiiffet vertebram , ttii7i vitium ^, 
Ji duas y ntilkwh Caiida agiii qtidi loiigitudinetn ditarttm vertebrarum ha- . 
huerat, viiioja , J}d trium legitima erat. ( Sic illegitinia) cauda hoedi.t 
LjiiC adeo tenera ^ langitida , tit porci Jtmilis : Si os ejtis fra&ttm : Si ver& 
idiqttod cojhirum os frathrm fuijfet , legitima fiiijfet vitlima , eo qtiod vitium 
non erat apertum. 

§. XLVIL Tandem pedum vitia m viclima erant numer© 
quinque. Primum : CD^'^^1 VUn hv^ Si qimque pedum fuerit. AL 
teruni : n::3''S„n ^Sa^ W^^' rh V^ aw Si trium tantum. Tertium : 

N'n 'S W ^ "mrs h'^3 nSi;!;; nno^a inn vhnu nn^ nn^n cd^ 

nDnai npnO Si pedtm poferiorum vel anteriorum imus quoad ungulam 
rotundus ftierjt , ut afini , licet ungida fijfa aiit divifa. Quartum : 

"^ian ^^K^S nmSp l'?^ I^ n' nn^n ai^ Si pedis nnterioris vel pofterio^ 

ris imgida folida , ut afini ejfe folet. Quintum : |miDT1 rrsSlO iao;j CDfi* 

"W^h 2np mn fn-lDTa •^m^^S^ >£3 ^V ^^ \nUV Si unguia excifa fue- 
rit una cum virilitate, quanquam de hac parum quid circa carnem relihtim 
fuiffet. 

§. XL Vlll. Meminit Maimonides quoque vitiorum, quas di- 
ilindionis gratia Cl^n^iy tranfitoria vocant , qualia nnin nS 3n:i 

ppup ]ym v"^^^D i'yi3p \im \m innvi:? cd^d p^^^^m nx^t:' Sca^ 

hies humida , impetigo , non tamen JEgyptiaca , aqtiiC in octilos defuentes , 
7ion tamen juges i Sic coscitas ?jon fixa, Nec non quatuor morborum 
genera, ut ^^ VJIp 103.1: QM nvti' U Vm m3> VJ'j; piS^*^ 'D 

riva'J3n VD>n V3;q3 cds nK?^S iiaD E3j;a ^r^-s^zm -^^vt^ '9 St; 

JIT^a^iQn '_t5»n iaa:iJ )&^_ ^//^wJo T^^rrj/c^ in albo ocuH ahsque pilo effet : 
Si cormia ita ftierint fuccifi , nt de eorttm virilitate parum prope carnem 

^ 2 z 3 Teli" 



5*24 DeFitlimanm 

■Qs, eH. Tertium : l^inti' S^ irnra n^nnn W in Quod impettgwe 
JE^yptlaca quantulacmiqiie afe&um eji. y. fupra §. 28. Quartuni : 

DID HT ^^in 13 pnJK^ »n;iDl£^ DiT Sa Ci/iHi' o; apertum atiqua incifmne 
incifum, viiiofwn habetur. Sed addit Maimonides, ofiibus apertis co 
ftas non annumerari. 

§. XLUl. His Magifter nominatus tria adhuc accenfet i. |pT 
fene^utem, qua animal adeo afFedum , ut Ihndo vacillet & tremat. 
2. nSn morhufn , qui tremorem caufatur. 3. QniTD f<ztorem conf. 
quoqae tr. nn33 Cap. Vi. 13, 

§. XLLV. Praeter quinquaginta hadenus illo ordine , quem 
Maimonides tr t^npDn nfc^O Cap. Vll. tenet, enumerata vitia, funt 
alia adhuc memoranda , at 'animalibus propria , tit illa extant tr. 
mTD mDK Cap.II. Horumprimum: uii^ ^^2 hw VJ'^ S:iSa n^n SN 
5i or^/i" oc«/i rotundus fuerit , quemadmodum hominis : v. quoque tr. 
nn^pOp.VI. 8. Alterum: n:vp n'OK;m S^y St:'^ Thn:^ r\m 1^7 

7nK Ss?3 Si oculorum unus ejus magnitudinis , cujus vituli ., alter vero 
tamparvus, quam ejl anferis. Tertium : VW rhp HJ^ piS^ t^'» m 
■"^^W n3 Si rt/^o oculi verruca cum pilo ineffet. Quartum, quod Mifch- 
nse verbis , ceu brevioribus , proferam : nnn StC^S T{12r\ VQ Si os ejus 
.ori porcifimile , tr. nn53 QjH^. VL 8. Haec IV. in oculis & facic 
animalis notabantur. 

§. XLV. In dentibus alia quatuor : ut funt mJPnn |>t3n 
inon r«n3 |n mnv^i n>Q nnmsiiir np nnt:^ nvaofin &" //ew^^ j ani^ 

malis exteriores perforati , aut fra&i , //Ve^ wow penitiis , ^f/^ mci/z , vel jl 
interiores ita evulfi fuerint ., /// ore aperto ac edito clamore eorum defe&m 
confpici pot-uerit. 

§. XLVI. In cornibus, genitalibus, caudis decem : iSdj CD!^ 

airsi^ rh w r\2ps Sn^ otSj jna *^m2 inh) cinD;? ]mm o^ip 
hts? n^-^vr^ na:i£iJ afi< nnn^n im n^j nDinty im ojisj ok mi:^3 
SJTH iJ^Ki nn a&J pifln ta ^jS S^n HD^fyn |d djth d:isj cd« nnpj 
*it:^:i p^fc^ ^hn i^hirh whin V2 n>n ok Q'D^y »Jt^3 o»jk^S Sj^isq 
rhm 1^5 E3'n^ cns *infe« K^Sin n;3 na^ t;?t i^p :jJTn n^n Oi* 



Integritate ac Mjlferio^ f 2f 

SnSnDi 1") 'HTits^" n:iT\ roT •^K?^ v^^w nri'n cdid nvSin w "jnii^ 
vmibm 02^y ^:3&:;^ S:3^j 2:)?n ja |Q2^j; -13^3 as« 'vin S^S non 

5'lS.U IJ^^tS'' ^:DD 'iC^'D Si cormui . ima ciim virilitate eormn ita fublata. 
fiteriuty 'tit nihil qnicquam jiiperejjet, At fomina CGrnuta legitima erat : 
Si ea cutis pars , qu,i nervuni ^ ohtegit ^ incifa ejfet aut f(2mell<& nuditas \ Sie 
fi camld os perforatum , non vero incifo inter vertehras fa&a fuiffct : Si e»i • 
tremitas caudiZ in Auas divifa fuijfet partes , ut in unaquaqiie os repertum 
fuiffet : Si inter vertebras caroad magnitudinem digiti interpofita effet : Si 
cauda ejfet curta : Si cauda hoedi imam hahuiffet vertebram , tumvitium^ 
fi duas , nidlum, Cauda agni qua longitudinem duarum vertebrarum ha- . 
buerat, vitiofa , fed trium legitima erat. ( Sic iliegitinia ) cauda hoedi.^ 
ijiiiZ adeo tenera ^ languida , nt porci fimilis : Si GS ejus fra&um : Si ver& 
idiquod cojlarmn os fratJum fuijfet ^ legitima fuiffet vi&ima 5 eo quodvitium 
?ion erat apertum. 

§. XLVII. Tandem pedum vitia In vidima erant numer© 
quinque. Primum : a^*i:i'1 mn hv^ Si quinque pedum. fuerit. AU 
teruni : £Z)*'S.n ^h'^ t^^li^ nS V^ □« Si trium tantum. Tertium : 

wr\ »s Sv fj{« "iian ^^^ nSi.t;; nnois in^i vhn^Q nm njrn Qfci 

nDnav npno Si pedum poferiorum vel anteriorum unus quoad ungulam 
rotundus fuerit , ut afni ,- Hcet ungula fijfa aut divifa. Quartuni : 
-\iDn ^1^3 nt5lSp l*?;") 1K n' nn^n □&? Si pedis anterioris vel pojierio^ 
ris ungula folida , tit afini effefolet. Quintum : |mi3n rTSSlD 12Q:iJ Cn6< 

"WZ^ ^l^^^p ayD |n"113TD '^m^^i:^ »£J ^j; ^^ \T\UV Si unguU excifa fue- 
rit nna cum' virilitate, quangiiam de hac parum quid circa carnem reli&um 
fuiffet, 

§. XLVIU. Meminit Maimonides quoque vitiorum, qu^ di- 
itindionis gratia Cnn^W tranfitoria vpcant , qualia nnTn nS 31:; 

ppup \mw imjD i'j;Dp \m^ pyn jmvt:; cd^d nns-a nm'^ Sca-^ 

hies humida, impetigo , non tamen J^gyptiaca, aqud> in ocnlos defluentes , 
non tamen juges , Sic coecitas non fixa. Nec non quatuor morborum 
genera, ut ^^ VJip 1DD.1J CDN "^W U Vk^^ nS^' v:i'i; piSn^^ »d 
nvDOsr! VD^n mm □&5 -\mh i^dd toy^ in-iiDrs i^m^ 'S hv 

jlTiD^JSn •>j2m lapjJ ?&5 ^««wJo wn-w,:^ in aibo oculi absque pilo effet : 
Si cormia ita fuerint fuccifa , ut de eorum virilitate parum prope carnem 

■^ Z Z 3 Teli" 



fzS De FiBimarum] 

reliqmjfenf. Si dentes interiores fuerint fra&i aut^facctfi: Hsec .qtioque' 
ex quorundam A^agiftrorum j-udicio Cquoniam non erant *in3ian ]U 
fsle&a ) nec imraolanda , nec etiam redimenda , fed tamdiu pafcen- 
da , donec aliud in iplis vitium oriretur. ipfe tamen , quem hic 
fecutus fum , Magifter arbitratur talia immolata Deo ingrata non 
fuifTe. V. tr. n3ia niDN Cap. II. 

§, XLIX. Tandem finiam prolixum fatis vitiorum , quae iii 
miimalia cadunt, eaque ad ofFerendum illegitima reddunt, Catalo- 
guni, fi fequentium adhuc mentionem injecero ac fmiut memora- 
vero quatuordecim fpecies , ad quas Maimonides cunda ab altari 
prohibita redigit Illa funt: Animal ob morbum ad efum illicitum,. 
illicitum quoque ad aram. Dein fi quod homini mortem intulifiTet 
Porro fi venere humano turpificatum aut ad Idololatriam adhibi- 
tum. Infuper quod duplicis naturae, aut natum modo infolito per 
matris latus , vel quod tempore in Lege praefixo caruerat. Praete- 
rea, fi quod fpeciem mentitum erat , veluti agnus ovinus a capra 
editus. Denique emtum mercede proftibuli aut pretio canis. Ul- 
timo quod clam furreptum aut palam per vim ereptum erat. De 
his V. Maimonidem tr. nDTD imDbt Cap. II. §. 9. 10. IIL 4. ^.- 6. 7. 
¥. 7. 

jT. L. Ha vero OiSiin 131« "lDinai in31Dn |D ^iW CDID VV3 

pmn r\x:?}Dn CDim n^DnW) yaiji ynm [Sn i^m a^^Sji nsi^r 

\U1 'IDinD TriDn Animal vitiatum : Qjiod non fele&um : Qtiod caret 
membro interiori : Qupd tethnliter affe&um : jQtiod diverfa natura : Qiiod 
per latus editum ; Qiiod mutierem comprefferitt : ^uod a viro comprejfumt 
Qjiod necaverat hominum : Quod pro numine cultum : Qiiod dejiinatum ad 
cidtum vani miminis ; Qmd meretricis merces aut quod canis pretium : Vel 
quod temporis indi£um erat. Si quae ex memoratis fpeciebus com- 
mixta fuerit cum aliis animantibus , vel etiam mille , omnes ita 
contaminafTet , ut ad aram illegitimge redditae fuifFent. v, Maim. tr. 
eit. Cap. 111. II. 12. 

§. LI. Licet plurima fuerint vitia , quag animalia ab ara arcue-' 
rant , attamen unum aliquod jam fufFecerat illa illegitima reddens. 
Ctare hac de re lex iGquitur :' Ntdta macula (in animali) /?. In quo 
iacitas , aut quod fra&um vel mutitum aut in quo verruca vel fcabies vel 
impetigo 3 non offhretis itta Jehova. Lev. XXIL ai. 2i?. Conf. Deut 

XV. 21» 



Megriiate ac Mjjlerh, f 27 

XV. 21, XVII. I. Rede itaque Maimonides tr. n3T0 niD« n. 6, 
C3ia bD Unumqnodqiie vithim ex numeratis 73. p'ofanum reddebat ani- 
mal, quominus offerri pQtuerit. 

§. LII. Atque hujus interdidi tantus rigor in] gente Judaica 
habitus erat , ut contrarium agens verberatus fuerit. De hoc ri- 
gore plcnius modo (allegatus Maimonides. tr. cit. Cap. I. 4. ^nw 

n^K unpn jt^S CD^aia ^Spa ia«j ^-vw npiS p^ip dc^S qid *7p 
*5y pDiD hv2 OT p^nn pi tDmtyS Tv^nm m naS ni;iat:^n »3ai '»^ 
na^ nuiac^n 'Sa ''*? rh^ nnpn 4<S tn^I -idnj nnur npiS nara 
npiS n^Tan hv roia ^Sya nia^N TDpan pl p"vnS nnnT« fci'n^ 
om::^ na^ nxjfaj ouSnn iS« n:3Tan Sy jna unn n*? ni£;:^i na&tjisf 
■/ivp^a ya-iK ^npiS jmaK 'i^Dpm lon p^in ii3nu^i cno ^V2 vn^^n 

Si quis animal vitiatum nomine famjicii ma&at , ille verheratur, Vetitum 
enim de vitiatis Lev. XXII. 22. Non ofFeretis illa Jehovae ( At ver- 
beribus coercebatur ex Sapientum mente , qui Legem prohibitivam 
transgrelTus fuerit. ) Orali vero traditione acceptum esi , delmrtationcm 
ijiam pertinere ad maBantem. Conjimiliter , qui fanguinem vi&imarum vi- 
tio affeBarum fuper altare fpargit , verberabatur ob idem interdi&um. Non 
ofFeretis illa Jehovae. Ex orali vero traditione fcimus, dehortationem hanc 
etiam fpargentem fpe&are. Pariter fe habet cum illo , qui exta talium fa^ 
crifciorum in ara incendit ,* Etiam hic verberabatur ob praceptum nega" 
tiviim. Non adolebitis ex iis fuper altare Domini Lev. XXI l. 22. 
quo adeps intelligitur. Unde fequitur , Jj quis animal vitiofum facrum fe- 
ciffet , ^ ma&affet , ^ ejus fanguinem fparjijfet , ^ exta adoleviffet , /A 
lum quater pma verberationis cajiigatum fuijfe. Hunc rigorem exten- 
dendum putat Maimonides ad facra non folum perpetuis vitiis fed 
& temporariis laborantia, ad Gentilium aeque ac Judaeorum, vitia- 
ta ante confecrationem ac etiam poft eam culpa cujusdam, anima- 
iia aeque fubftituta ac confecrata, exceptis tamen beftiis primoge- 
nitis & decimis, ceu quarum alia ratio. §. ^ - 9. 

§. LIII. Qua occafione quasritur, quae jura ipfius beftiae in fa- 
crificium donatae quidem fed vitiofa? , vel integrae datae , poftea vi- 
tio affeflae. Non folum vitiofam offerens aut cauians verberaba- 
tur , ut jam didum , fed beftia nihilominus f^cra habebatur , noti 
quidfira ut adu inara ofFerri potuerit, fed ceu facra ex Sacerdotis 

aeftima* 



f 28' Be Fi&imarum- 

3B(timatione redimcnda. Quo in cafu pretinm redemtionis impen- 

dcbatur pnpS In aliml faerijicinm, beftia vitiofa vero ^W2 ini^ jnDID 
n:J>Sin3 veni-kbntur in nuicello , iit aiia profana vencH foient , exceptis 
rurlum primogenitis & deeimatis. tr..-(& c, cit §. 9» n* 

§. L l V. Porro quacritnr , an Judseorum Sapientes convenien- 
ter voluntati & Legi Numinis alia adhuc vidimarum vitia ftatutifr 
.Moraicis non expretla definiverint ac animalia his afFedta ab ara ar- 
cuerint ? Vel an haec annumeranda ilnt traditionibus Seniorum hu- 
manis , Legi contrariis ? Prius generatim afiirmacur. Eten-im. i.. 
Lex Mofaica omnem iniicuiam , onniem rem malam m viclimis prohibet 
Lev. XXI). 20. 21. Deut. XVII. i. Ergo maculse, mala, qu^ kW 
^■.)XQv in Legibus non extant , fimul prohibita funt. 2. Species ex- 
preflae Lev. XXH. 22- 24. ita late nominantur , ut generum natu- 
Fam aHumant ac alias fub fc fpecies comprehendant. 3. iEvo quo» 
que Malaehiie ilfegitimie declarantur viclinice, quse a Mole exprcilis- 
verbis reprobcT habita^ non erant , ut a?grotae , raptae Malach. 1. 8» 
13. 14. 4. Quis negabit Sapientes rede ab ara arcere animalia di- 
verik naturae, coitu humano turpificata, in cultu idololatrico ufur- 
pata &c. iicet exprede in Catalogo animalium vitiatorum non pro- 
ilent. PraxisSapientes docuit prohibere animalia, quse diferte lex 
non prohibet. Quare cfrca hssc reprehendendi non eilent,. modo 
Legum gr.iviorum, fidei, mifericordiae, juftiti^ majorem habuilfent 
rationem. Valet & hicillud Salvatoris ;. xdwoi Uu 7roiyio-cii, jt^xKf/m' 
fj^i^ ci(pievcit Matth. XX 111. 23. Num vero omnia prorfus aSapien- 
tibus notara vitia talia ex virtute Legis fint , id akioris ac nimium 
prolixiE indaginis.. 

§. LV. .Hinc oritur alia queeftio : Ah Myfteriuni etiani redie' 
queeratur in vitiis Patrum Trapa^oTn traditis ? Omnium primo quae- 
rendum ilJud eft in fpeciebus Lege nominatis. Tum etiani quseri 
poteft in iliis, quas vis Legis certo continet. Vaiet tamen caute- 
la: Ne quidnimis. Std hac de re inferius plura.. 

§. LVL Ex ditflis conftat, quod Sacerdotes Aaronici , iMtcx, vL 

y.ov «i'To/\»;r o-ct^ittK^g vocati , moleftum ae difficile vivendi genus du- 

' xerint, maxime circafefta, eeu quorum erat diftinguere inter (iin- 

dum & profanurn. Lev. X. 10. Quod fi enim unumquodque ani- 

mai tot expofitum. erativitiis,magna pofcebatur foliicitudo circa 

explo- 



Integrttate ac Afyffeiio,^ f 29 

cxplorationem eorum. Tempore feftorum vero' longe plurima 
tum publica , tiini etiam privata, oiFerebantur facrificia , qu^ cunda 
fub coniminatiGne verberationis a vitiis immunia poilulabantur. 

§. LVl J. Nullum ergo animal ante folicituni examen facrum 
fieri poterat. Quo facit hiiloria de Bava ben Buta , cujus Ligtfoo- 
tus meminif , illuftrans locum Matth. XXI. 12. Vmietu qnadam dia 
Bava ben Enta in atriwn,- vacitnm pecoribus ilind reperit , defolentur , in-* 
Cjuit ille , doiiius eormn , qni defolatam reddidsrunt Domum Dei nojlrl. 
Accerfroit ter milie oves ex ovibus Kednr , ^ puji exmnen, an absque labe 
effentt eas introduxit in montem Domus. Teftimonium quoque Philoi* 
nis in tr. de vidimis p. 83^. Edit. Francof. J691. udvrct ^" oaoV.ak- 

f;ioi Tfs^l /jitjj^sv fxi^og Kij^divera/ xci rS G-ci}fj,<x,toQ ^ oAx Sl oAoov a^riv?! y.oo/xuir 
ainiro^oi,. ToTfivm "y^v^g-i '^oovoia ov fjiovov. to/V «s-oi^ytri taj? OotricJSi aM.(J5 
}{^ ro7i iipo)f/.ivoig »5-6 o< ^OKi/xcoraroi rcHv lipiuiv- a.^ig-iv^Y,v Inl tto^oov ompccv 
e§.iuvu<nv h<rab Tg l/A(Pcty^. K^l qtcl Iv yu^^} ;(^ f^^^oig olvuniKPVTrloii , u>jVa 
^^oip(;^sToc Kco^n hotAsKn&e. ^quiruniiir integra hdic omnla , ilUfa partibus 
omnibus @ maculis etiam mvisque carentia. Tanta enim cautela titun- 
tnr in hoc negotio ^ qtii offerUnt vi&imas ^ ipfi facrifici , ut probatijj?- 
mi Sacerdotum peritifftmiqiie ab extremis pedihus exorfi per totitm corpiis 
inquirant s qudn funt confpicua, ne ventre fmninibtisque celetur vel minima 
kbecula, Maxime Iblieiti erant circa examcn agnorum jugium , 
qui more agni pafchalis olim in iE.gypto madati examinabantur 
1flD>nt5? C3T)p OW* 1 quatuor diebus ante ma&ationem v. BartenO- 
lam ad tr. Ton Cap. III. 4. Poit examen pecuh'ari includebantur 
Gonclavi, quod hinc dici folet ]2ip 'nSu agnorum obLitionis , quod- 
que fitum in loci focarii parte occidentali meridionali tr. miD Cap. 
}. 6. in quo jugiter fex agni explorati reperiundi erant v. tr. n:D>n"\i; 
Cap. 11. f. lideni rurfum explorabantur die mad:ationis >3 Sj; JS]fi? 
nipn«n 'm^ iniN fnp^a 3ij73a i^ud mw qfiamvis ( a^nus 

jugis ) pracedente vefpera exploratus fuerit , rurfum expiorandus ills 
( die madationis ) ad lucem candelarum , nani forfan ifia node vi- 
tium CvUtr xit, 

§, LV 1 1 1 rnquifitio beftiae vivge nondum fufFecerat; Inquire- 
batnr quoque madata ac ab ara prohibebatur fequentes ob caufas 

juxta Maimon. tr. nara niDK Cap. II. 11. ^-^n nhi-si^ n^xQJl rsmm 

A a a a i? 



f 28.' De FMimarum 

aBftimatione redimenda, Q.uo in Gafu pretium redemtionis impen- 

debatiir plpS /w fllhd facrijicumj, beftia vitiofa vero ^W2 inm ^^-^yiU 
cSin3 veruhbatur in macello , iit alicz profana vendi folent ^ exceptis^ 
suriuiii primdgenitis & deeimatis. tr...& c cit. §.9. 11. 

§. L l V. Porro qua^ritiir , an Judaeorum Sapientes convenien-- 

ter VGluntati & Legi Nuniinis alia adhuc vidiniarum vitia ftatutis^ 
Mofaicis non exprelFa definiverint ac animalia his affeda ab ara ar- 
cuerint ? Vel an haec annumeranda Ilnt traditionibus Seniorum hu- 
manis , Legi contrariis ? Piius generatim aflirmatur. Eter>im. i.. 
Lex Mofaiea omnem maculim ,. omnem rem malam in vidlimis prohibet 
ILev. XXll. 20. 21. Deut. XVII. r. Ergo maculae, mala, quae nocxa 
^mov in Legibus. non extant , fimul prohibita funt. 2. Species ex- 
preflae Lev. XXII. 22- 24. ita late nominantur , ut genernm natu- 
s?am aflumant ac alias fiib le fpecies comprehendant. 3. Mvo quo» 
que Malaehi^ iilegitim^ deciarantur vidimae, quse a Mote expreflis- 
verbis reproba^ habita^ non erant , ut segrotae , raptae Malach. L 8» 
13. 14. 4. Quis negabitSapientes refle ab ara arcere animalia di- 
verfe naturae, coitu humano turpificata, in cultu idololatrico ufiir- 
pata &c. licet exprefle in Cataiogo animalium vitiatorum non pro- 
iient. PraxisSapientes docuit prohibere animalia, qua? diferte lex- 
non prohibet. Quare circa hsec reprehendendi non eflrent,. modo 
Legum gf.iviorum, fidei, mifericordiae, juftiti^ majorem habiiilfent 
rationem. Valet & hicjllud Salvatoris ; Taur» e'<rf/ 7ro/^o-ct<, a-xinlva- 
ij.il a(p:iivai Matth. XX 111. 23. Num vero omnia prorfus aSapien- 
tibus notata vitia talia. ex virtute Legis fint, id altioris ac nimiunit 
prolixiE indaginis;. 

§. LV. Hinc oritur alia quaeftio : An Myfleriunr etiam rede' 
qu^ratur in vitiis Patrum Trapa^oTn traditis ? Oninium primo quse- 
rendum illnd e(l in fpeciebus Lege nominatis.. Tum etiani quxrh 
poteft in illis , quas vis Legis certo continet Valet tamen caute- 
la : Ne quid nimis. Sed hac de re inferius plura.. 

§. LVL Ex didis Gonriat, quod Sacerdotes Aaronicr, }ia.r<iivL 
fiov ei/ToA*;? (ra^iiiit'^g vocati^ moleitum uc difficilc vivendi genuS' du- 
xerint, maxime circa fefla', eeu quorum erat diftinguereinter fan- 
tlum & profanum. Lev. X. 10. Q.uod fi enim unumquodque ani- 
Eial tot expofitum. eratlvitiis, magna pofcebatur foUicitudo circa 

ex.plo<- 



Integntate ac MyfteYio^ f 25* 

cxploratiotJenT eorum. Tempore feftorum vcro- longe plurinra 
tuni publica , tiim etiam privata, offerebantur facrificia , quae cunda 
fub comminatione verberationis a vitiis immunia poftulabantur. 

§, LVIL Nullum ergo animal ante folicitura examen facrutn 
fieri poterat. Quo facit hitloria de Bava ben Buta , cujus Ligtfoo- 
tus meminit, illuftranslocum Matth. XXI. 12. Vmiens quadam dis 
Bava ben Buta in airium ,■ vacwtm pecoribus illtid reperie , defolentur , in-* 
quit ille , domus eorum , qui defoltitam reddidsrunt Domim Dei' nojlri. 
Accerjwit ter Tnille oves ex ovibits Kedar , ^ poji examen, nn nbsque labi 
ejfent, eas introduxit in montem Domus. Teftimonium quoque Philoi* 
nis in tr. de vidimi^ p. 83<^. Edit. Francof. 1^91. udvToc S^ oaoV.aki 

jttoi Tre^l [JLtiJ^h [Xipog KijfaffgTaj/ ra ry (r&)|U(5tT'o? , oA« ^t oAuv d(Ti]/?i y.cp/jLUv 
AiXiTQ^oc,. ToiTrtOT» "pW^^^l- 'JTQOvoio. ov fxovo-v. To7g- olv oiyM^T 11 oi(; ^octo a/WflS^ 
H^ To7i iip<i)fA,evoi( a^i oi ^oKifxoJToiTcii Tav HpiooV' d^i^tv^y,y £7r< tto^oov «KfXtiv 
^.iuvoSffv hffit Tg eju<Pciv>}. K^l oa-ct h yag-^j i{^ fi)^^Qig oivctH.iKpvTrlai , jUijVvf 

^^oi^iToi Aw^jj ^iothihfi^i, ^quiruntur integra h<&c omnla, illafa partibus 
omnibus ^ maculis etiam ndivisque carentia. Tanta enim cautela utun- 
fur in hoc negotio ^ qtii offerlmt vi&imas ^ ipji' facrijtci , ut probatijjt" 
mi Sacerdotum peritijjimiqiie dsb exfremis pedihus exorfi per fotiim corpus 
inquirant i qudi funt conjpicua, ne ventre fmninibtisque celetur vel minima 
khecula. Maxime Ibliciti erant circa examen agnorum jugium , 
qui more agni pafchalis olim in iE.gypto madati examinabantur 
1fSD>nilS^ CSTlp CD'a* l quatuor diehus ante ma&ationem v. Barteno- 
lam ad tr. TDn Cap. II!. 4. Poft examen peculiari includebantur 
Gonclavi, quod hinc dici folet ]2lp 'fc^Su agnortim oblationis , quod- 
que fituni in loci tbcarii' parce occidenfali mendionali tr. nna Cap. 
}. 6, in quo jugiter fex agni explorati reperiundi erant v, tr. CDO^^y 
Cap. 11. f . lidem rurfum explorabantur die madationis '£) Sj; fi]« 
mpu«n "^i«S miN ini^^^ Tsyio -ifpiia 'aW ^uamvis ( a^nus 

jugis ) pvdcedente /vefpera exploratus fuerit , rurfum explorandus iile 
( die madationis ) ad lucem candelamm ,. nani forfan ifia nofte vi- 
tium c^ntr xit. 

§. LV 1 1 1 Inquifitio beftiae vivag nondum fufFecerat; Inquire- 
batur quoque madiata ac ab ara prohibebatur fequentes ob caufas 

juxta Maimon. tr. nnta moK Cap. II. 11. ^"^n r^m^o m%m nmm 

A a a a n 



5-30 De Vi&marum 

p^ lon nvaJian n»in>fc«a nn« frtyDj tziti pi fiii>hi^n ii^nb fcii^ji n 

ooMtfi^ fnon p«tc^ CDiQ nSya K»n"^ ^jbd kS ft)ni:;m nnTab "iiDic 
Sai cddS vn» a^a^an 'jm^ SSa non panpa pfe^K^ ijua: fc<S&« inon 
snSlDfl a>Sinii3 '3 ik nrSn '3 gb^ tixaj tnfc^ ^D^aS -lonD -in^n 

»?i vi&ima poji ma&ationem reperitur lethaliter ajfe&a , illa comhurenda e0. 
Pariter Ji membrum interius invenitur dejiciens, licet lethaliter ujfe&anon fuB" 
ii'ity velut quando remm alter aut fplen deefi, arcetur ah ara ac cumhti- 
ritur. Non quidem ideo ac Ji haberetur vitiata , etenim defe&us interiorum 
vitium mn eB, fed quoniam prorfus non qffcrunt , qu<& defe&u lahorant. 
f.e. eH. Num. XXVUL 10. Integra vobis fint : Et quemadmodum fe 
hahet cum iis, qu<z defunt . ftc cum iis , qua redwidant , veluti Jt vi&ima 
haheret renes tres autfplenes duos, reproha illa effet. Hinc lux afFundi 
•folet loco Hebr. IV. 13. 

§. LIX. Sapientes arbitrabantur^ ne hac quidem ratione pie- 
tati fatisfieri, fi vidimce labis immunes fint ; ofFerendas infiiper efTe 

Gptimas , feledas \Di2 pK^y vn 131 nnniDn ja «O' pnpS i!.i2w Sd 

auni nDn^3:it:r czdoj^d cniKuai n&tiaa .cd^^n ]W2n .ti^ipan 

•^'7an -»na mSn:ii int^^n |a cd^Sjv cr^^nai |n2na Onmeid, quod 

■in facrijicium offertur , ex feleBo offhrendum illud e§i. Atque ita fiehat 

Jiante templo.^ JJnde arietes e Moah , agnos Jato dorfo e Chebron , vitulos 

e Saron ac pidlos columhinos i tnonte regio adduxerant. Maimon. tr. 

nara niDsc Cap. Vlll. 1.2. 

§. LX. 3< Progrediendum tandem & videndum , quaenam fa- 
crorum ipecies pofcantur integras ac oninis labis expertes & an 
.queedam ab his legibus immunes habeantur. Inquiremus auteni 
tripliciter, tum ratione ipfarum fpecierum, ex quibus facrificia con- 
{tarefolent, tpm ratione animantium, quorum in facris ufus,tum 
denique ratione ofFerentium. 

§. LXl. Quod primum attinet , conftat tum ex facris , tum 
quoque Judceorum Antiquitatibus quatuor proecipuas oblationuni 
fpecies recenftri : Holoeaufi:a fcificet , iacrificia pro peccato, pro 
reatu & pacafia. Ex his afia dicuntur eucharifl:ica , vota ah'a , & 
afia fpontanea. Et quoniam agnus palchafis, primogenita & deci- 

mae 



Integritate ac Mjfterm f g r 

mae peculiaria jura habent, hinc reliquis di(lin6le addi folent, v. 
Lev. I. 11. III. IV. V. VI. VII. Exod. XII.- Deut.. XV. In hunc 
fenfum Maimonides tr. m53ipn nyS^VD Cap. I. 2.. 3. \^2 DU:3-ipn Sa 

:-)i£;3?am -»DDm nDSn anr i^n* pip »j'a ncr'?!^' cnjy w om- 

mtim facrtficiorum ,. tam ptibUcorum, quam privatorum , quatuor funt fpe- 
cies : Holocnujium , facrifciumpro peccato , /^ro reatu ^ pacalia : Praite-' 
rea tres fpecies facrijiciQrum privatormn fimt :■ Bafcha fcil. animalia pri-- 
mogenitu ^ decima. 

§. LXIl. Singulas nunc fpecies perluftrabimus , obfervabi- 
musqne illas hac integritatis Lege teneri. Et primo quidem holo- 
caujia, qu£e, fi cutem excipis , tota comburebantur. Haec integra 
poftulantur Lev. 1. 3 f nSlJ^ holocauftwn facrificium fuerit ex bobiis ma- 
rem CD^ar) iutegrum ojferat. £t v. 10. fi vero expecore minuto, ex ag-- 
ms aut hoedis , facrificium e]us fuerit , ojferat marem D^DD integrum. 
Nec non Lev. XXIL 1%. qul obtukrit oblationem fuam de cun&is 
CDili^'^'^^ votis eorum ^ de cun&is DjnU^J vohmtariis eorum, qud offe- 
rent Jehovtii nSyS in holocaujium ad beneplacitum, i^eftrum ( ofFerat ) 
ED^Qn integrum marem,. 

§. L XI rr. Occafione pofterioris Legis difficultas oritur : Quo- 
modo Legislator holocaufti mentionem facit &'£imul notat illud no- 
niine voti & facrificH voluntarH ofFerri , quum tamen diftindtae facro- 
rum fpecies fint, docente Mofe ac confentientibus Magiftris ? Sunt 
quidem diftindae veluti (a. ) ratione fanditatis. Holocaufta funt 
0^l£;ip ^^^'ip facrifi'cia fan&iJJJma,. At VOtiva & fpontanea D'Sp DWlp^ 

fan&a levia. (b. ) Holocaufta, quae quadrupeda, ex folis mafculis 
defumebantur. Non item pacalia, votiva, ipontanea. (c. ) Holo- 
cauftorum caro tota comburebatur, nulla ejus particula comedeba- 
tur.. At votiva & fpontanea poterant ex parte comedi. Ut alias 
tranfeam differentias. Attamen offerens poterat vovere ac fponte 
declarare, vidimam fuam nSlj; holocaujlum efle debere. Quale fa- 
erificium jura holocauftorum habuerat, non votorum & volunta- 
rio.rum , de quibus Lev. VII. 16. Atque ita LegemLev. XXII 18. 
explicamus, quas hinc diftinguitur a rn^l^hv:? pacalibus v. 21. quiim 
alias facrificia ex voto & fpontanea oblatione fpecies pacalium fint. 
Vide Relandum Antiq. S, p. 3. C. V. Probat fequens Maimonidis 

Aaaa« diduni 



f3'2 DeVMimarum 

didum ^m r\^mi2 r^x^y^isf pa Sdi cn^^Dhv) rh)V '^'it^i Q"»^ ^im'^ 

n3nJ1 TI^S |'^3n mnJD QuiUhet fponle promittit ^ vovet holocaiifia, pa- 
calici ^ qiiamlihet ex quinque fertorum Jpeciehus , qwe ex voto ^ fponta- 
ma ohlatione offeruntur tx. n^^Tspn nK^J/Q Cap. XIV. I. Conf. §, 4, 
ac fparfim in Cap. XV. & XVi. 

§. LXIV. Integra quoque requiruntur facrificia pro peccato 
& pro reatu. Non guidem diferta eorum in fede hujus argumenti 
Lev. XXll. mentio fit. Attamen certifiimum eft. Conftat ex ge- 
neraH Lege : Non offeretis illa ( vitiata fcil. ) Jehova neque ignitum dam 
hitis de illis fuper altare Jehovdi v. 2%. fic Deut. XVII. l. Non facrifica- 
his Jehovt& Deo tuo hovem aut pecus minutum , in quo ^nacula, ulla res vi* 
fiofa. Gonftat quoque ex fpecialibus alibi apud Mofeu reperiun- 
dis, veluti de facrificiis pro peccato. Lev. iV. 3, 23. a8. 32. de fa- 
crificiis pro reatu Lev. V. i y. 1 8. 

§. L X V. Integra praeterea pofcebantur C3»dW pacalia , pacis 
interDeum, Sacerdotes & Ifraefitas ob cojmmunem cibum teftes» 
Expreflre Ley. XXil. 21. (^uando quis offeret facrificium pacificum Je- 
hovce ad feparandnm votum aut vohmtarinm de hobns vel pecore minuto , 
Jit integrmn nd henepWcitum , nnUa macnla ei inft. Credibiliter Lcgisla- 
tor hujus fpeciei plenius nieminit, eo quod prse afiis videri queat ad 
Legeni integritatis non ita examinanda , quandoquidem ad fan&a 
ievia nonnifi pertinet. Alibi quoque pacalia integra poftulat Le- 
gisiator Lev. iH. i. 6, 

§. LXVI. Quae vero ratio eft pacaliura generatim fumtorum, 
eadeni erit fpecierum , quarum tres Lev. Vll. numerari folent i, 
min amo-19 , qua Deus ob coilata beneficia laudatur , quae dicitur 
OT:h\ii jnnn n3T facrificitm laiidis pacalium Lev. Vil. 13. Conf v. 
35. cujus earo prima die comedi debebat, quum fequenthim alt€- 
ra quoque comedi poterat Lev. VII. 15^. 16. 17. 2. "nj votum, quo 
Ifraelita pro impetrando beneficio fe ad facrificium adftrinxerat Lev. 
Vil. 16. 3. n^"?J e>i«5-/(3v , fpontanea oblatio, quam quis nuUa Legc 
obligatus facram facit. Has duas pofteriores fpecies Hebraei ita di- 
ftinguunt, ut votum habeatur, fi quis generatim ait : hv nn Ecce 
fiiper me , veluti holocauftum : Sed qui fpeciatim ait '• n? >nn Ecce 
l?oc holocauftum eft, inwm dicunt vid. Abarbanel ad Lev. XXlI. 21. 
maxime Maimonid. tr. nJ3npn nt:^j;a Cnp. XiV.4. f. 

§. LXVil. 



Integritate ac Afyjtmo, ^ ^ ^- 

§. LXVII. Non prorfus iiic prsetereunda eft pauio difficiliot 
vox tjSiDb quam Mofes bac occafione adhibet Lev. XXIL 21. 
r]2i.h lv\* mJ «"^S^. Ex ufu conftat dici de facrificiis, non tamen 
omnibus , kd aws' pacalibus. Num. XV. 8. fponfaneis 1. p.Num. 
XV. I. 'uo^/V I. p. Num. XV. 3. 8. Dicitur etiam de aliis votis 
Num. VL 2. Lev. XXVII. 2. Qui folutioms notionem voci attri- 
buuat, uti qusdani translationes , illis ioca citata minus favent, ma- 
xime Num. Vi 2. Lev. XXVlI. 2. Favent potius notioni dipn- 
&ionis , feparatioms , qua quis certis rationibus motus id , quod ha- 
denus fuum , diftinguit ac feparat in ufum facrum , quo quoque 
aliquid tribuit conftructio "^nA Num, VL 2. r\2lh Lev. XXII. r. 
Accedit, quod radix nSs ^Hfin&iomf , feparationis notionem extra 
hunc ulum teneat v. Cocceji Lexicon. Ipfe Mofes per '^^fn feparare 
explicare videturNum VL 2. Oncelos perni:^"ia» Jonathan nK/"iQ^> 
R. David Kimchi per n^P^^QT] » Aben Efra per E^l^^j quse cund:a 
feparationem notant, exponunt. Rafchius & Abarbanel ulterius pro- 
grediuntur putantes intelligi feparationem nui3 fermone. Etenim 
cogitatio cordis votum non conftituit , fed verbum ore prolatum^ 
MtJoh.Fr. Breithaiiptus [\d Lev. XXIL 2x. notat. Quo probabiliter 
Pcrfa refpicit , ad declarandum votum, 

§. LXVIIL Alia adhuc difficultas hlc oritur. Legislator 
Lev. XXII. 21. vetat facrificium n^lJS volmtarium ^ quod ullam 
maculam habet : Poftulat CD^Qil integrum. At C. c. v. 23. ai£ 
bovem & pecus minutum redundantias enormis aut contradum, 
n:n3 conftitui pofte, five acceptum eflfe. Quomodo haec ^on' 
veniunt ? Difficulter nodum folvunt , qui nJHJ m utroque lo- 
co ^pro facrificio voluntario , ettt ftej)lt)ittt^C^ Dpffct^/ accipiunt. Fa- 
cile, qui 51313 habent pro dono fpontaneo in genere , cujus tan- 
tum fpecies n3i:j facrificium voluntaritim Lev. VIL 16. Significatum 
vero generalem non folum admittit radix fed & ufus vocis. Ad- 
hibetur enim de variis donis pro Tabernaculo conftruendo Exod. 
XXXV. 29. Omnis vir ^ mulier 03*? ^IJ llfi-^fc^ qitornm cor fponta- 
fjeum ad ojferendum pro cunEio opere , quod jujferat Dominns fieri per ma' 
mon Mofis , ojferebant filii Ifraelis n313 vohmtarium JehovtS. Vid. in- 
fuper Cap. XXXV I. 3. Quare n^lJ v. 21. ut & 18. fpecialiteL* 
facrificium voluntarium fed V. 23. generaliter omne donum Deo fponte 
facrum notat. Commode itaque Rafchius^ro voluntario dono facere 

A a a a 3 poteris 



f}Z DeVBimarum 

diduni ^i^fl fs^f^m n:^i>^ pD Sai q^dSk^i nSij; Tit^n 0*^6^ Mnta 

nmJI "11J3 |'&2Dn mnJD QuiHbet fponte promhtit ^ vovet holocauji.a, pa- 
calici ^ qudmlihet ex quinque fertorum fpeciehus , qutZ ex voto ^ fponta- 
nea.ohlatione offeruntur it. n^yrsX^T^ .nK^j^Q Cap. XiV. I. Conf. §» 4, 
ac fparllm in Cap. XV. & XVi. 

§. LXIV. Integra quoque requiruntur facrificia pro peccato 
& pro reatu. Non guidem diferta eorum in fede hujus argumenti 
Lev. XXII. meiitio iit. Attamen certiffimum eft. Conftat ex ge- 
nerali Lege : Non ojferetis illa ( vitiata fcil. ) ^ehovdi neque ignitum da" 
hitis de ijlis faper altare Jehovds V. 2^3. fic Deut. XVii. l. Non facrijica-' 
his Jehovdi Deo tuo hovem aut pecus minutum , in quo macula, ulla res vi* 
tiofa. Gonftat quoque ex fpecialibus aiibi apud Mofeu reperiuh- 
dis, veiuti de facrificiis pro peccato. Lev. iV. 3. 23. a8. 32^. de fa- 
crificiis pro reatu Lev. V. ly. 18. 

§. L X V. Integra prgeterea pofcebantur OxhvJ pacalia , pacis 
interDeum, Sacerdotes & Ifraelitas ob cojmmunem cibumteftes, 
Exprefle Lev. XXII. 2H. Quando quis ojferet facrijicium pacijicum Je» 
hovds ad feparandum v.otum aut voluntariwn de hobus vel pecore minuto , 
Jit integrum ad benepfacitum , nuUa macula ei inft. Credibiliter Lcgisl.a- 
tor hujus fpeciei plenius meminit, eo quod.prse aliis videri queat ad 
Legem integritatis non ita examinanda , quandoquidem ad fanBa 
levia nonnifi pertinet. Alibi quoque pacaiia integra poftulat Le- 
gislator Lev. ill. i. ^. 

§. LXVI. Quae vero ratio eft pacalium generatimfumtorum, 
eadem erit fpecierum , quarum tres Lev. Vil. numerari folent i. 
min amm^ qua Deus ob coilata beneficia laudatur , quas dicitur 
DD^ty' min nit facrijiciim laudis pacalium Lev. Vil. 13. Conf v. 
i^. cujus earo prima die comedi debebat, quum fequentlum alt€- 
ra quoque comedi poterat Lev. VII. if. 16. 17. %. nij votum, quo 
Ifraelita pro impetrando beneficio fe ad facrificium adftrinxeratLev. 
"Vll. 16. 3. nJlJ e>t«5-/<3v , fpontanea oblatio, quam quis nulla Lege 
obligatus facram facit. Has duas pofteriores fpecies Hebraei ita di- 
ftinguunt, ut votum habeatur, fi quis generatim ait : iiV nn Ecce 
fuper me , veluti holocauftum : Sed qui fpeciatim ait • n? '>'\r\ Ecce 
/?oc holocauftum eft , k«5-/ov dicunt vid. Abarbanel ad Lev. XXli. 21. 
maxime Maimonid. tr. nw^pn wyn Cap. XiV. 4. <;. 

§. LXVII. 



■> 



Irdegruate ac Afyjkrio. 5- ^ 

§, LXVII. Non prorfus hic praEtereunda eft paulo difficilioi: 
vox K7£3b quam Mofes bac occafione adhibet Lev. XXll. 21. 
ninA IJ^ "iiJ ^^Q^* Ex ufu conftat dici de facrificiis, non tamen 
omnibus , fed ^iDl'^ pacallhus. Num. XV. 8. fpontaneisl, p. Nura. 
XV. T. voth ]. p. Num. XV. 3. 8. Dicitur etiam de ahis votis 
Num. VL 2. Lev. XXVII. 2. Qui foiutionis notionem voci attri- 
buurit, uti qusdani translationes , iilis ioca citata minus favent, ma- 
xime Num. VI 2. Lev. XXVil. 2. Favent potius notioni i//?m- 
&ionis , feparationis ^ qua quis certis rationibus motus id , quod faa- 
denus fuum , diftinguit ac feparat in ufum facrum , quo quoque 
aliquid tribuit conftrudio -r\h Num. Vi. 2. nsijS Lev. XXII. i. 
Accedit , quod radix nSs difnn&ioms , feparationis notionem extra 
hunc ulum teneat v. Cocceji Lexicon. Ipfe Mofes per yin feparare 
exphcare videturNum VI. 2. Oncelos per ntc^is» Jonathan nK^iQfe«3 
R. David Kimchi per n'\p'\Bn » Aben Efra per li^lH^i quae cunda 
feparationem notant, exponunt. Rafchius & Abarbanel ulterius pro- 
grediuntur putantes intelligi feparationem ^^212 fermqne. Etenim 
cogitatio cordis votum non conftituit , fed verbum ore prolatum^ 
ut Joh. Fr. Breithiitiptus ad Lev. XXIL 21. notat. Quo probabihter 
Pcrfa refpicit , ad declarandum votum, 

§. LXVIII. Alia adhuc difficultas hic oritur. Legislator 
Lev. XXII. 21. vetat facrificium n^njS volmtarium , quoa ullam 
maculam habet : Poftulat 0'aj1 integrum. At' C. c. v. 23. ait 
bovem & pecus minutum redundantias enormis aut contradum, 
nm conditui poffe, five acceptum efle. Quomodo haec con- 
veniunt ? Difficulter nodum folvunt , qui n3iJ in utroque lo- 
co pro facrificio voluntario , eitt fteOtt^itttge^ D^ff^t/ accipiunt. Fa- 
cile, qui nna habent pro dono fpontaneo in genere , cujus tan- 
tum fpecies nZlH facrijicium voiuntarium Lev-,Vi\. 16. Significatum 
vero generalem non folum admittit radix fed & ufus vocis. Ad- 
hibetur enim de variis donis pro Tabernaculo conftruendo Exod. 
XXXV. 29. Omnis vir ^ mulier 02^ 31.1 ^W quoritm cor fponta- 
fjeum ad offerenduin pro cunEio opere , quod jujferat Domimis fieri per ma- 
num Mojis , offerehant fiiii Ifraeiis n31J voiuntarium Jehova. Vid. in- 
fuper Cap. XXXV! . 3. Quare naiJ v. 21. ut & 18. fpecialiter 
facrifaium voluntarium fed v. 23. generaliter omne donum Deo fponte 
facrum notat. Commode itaque Rafchius^ro voiuntario dono facere 

A a a a 3 poteris 



j^oteris ( animar viiiGrum ) r\>2n pl^S ad reparatmiem templi , noii 
vero ufum altaris. Maimonidesj uti illum Ainswortus ad h. 1. ei- 
tat , ait : EGclciiafticam exftare traditionem, quae docet verba v, 23.. 
inteliigenda efie de beftiis vitio affeSis Dco ad Templum reiarcien- 
dum iponte donatis.. 

§. L X IX. Quando vero Lex permittit beftias vitiofas in do- 
m\m voluntarium ,. non vero in votum, quaeritur , quae hujus rel 
ratio fit ? Voti major videtur ianditas, hinc rigor, quam iponta-- 
nei doni. Ulius ratio imminens periculum Jon. L \6. autpeculiar 
re beneficium Gen. XXVIll. 20. non item liuj^is. Itaque voto ob- 
Kgatus ad, perfecta. animalia tenetur.. 

§. L XX. Atqqe- itas evicimus; qpatuor communes facrificio- 
«um fpeeies hac integritatis Lege conftringi:. Quasdam addenda; 
funt ratione agnorum parchalium , animahum- primogeiiitorum ac: 
decimatorum.. lUos five agnos pafchales quodiattinet, Lex clarif- 
lima proftafc CD'DD TW: Bemsi minutum. integrum. fit. Exod^ Xli. S- 
cum qua omnes^ Mjagiftrii confentiunt ,. ac ideo. arbitrantur agnuni! 
jam decima. die aigrege feparandum fuiffe , quo longum fuppeteret 
tempus exafti. examinis V. Goodw. L. 111. C l.V. §. n. 12. n. 9. 

§. LXXL Major difficultas videtur circa animalia primoge- 
nita ac decimata , quippe nulla hic animalium eleftio valebat. Sa^. 
cra erantj quoe primo partu taha ,. aut jure decimationiSi 

§. LXXll.. De primogenitis notanda eft lex, Deut XV. 21.: 
fiin eo C primogenito ) /wmV macula,: ( velut fi fuerit) claudicans aut 
Cs£cum C vel) quamcunque habiierit malam macuiam.y non facrifcabis illud 
Jehova Deo tuoi Adeoque non fparges fanguinem ejus in ara nec 
adipem adolebis Num. XVl.U.. 17. aut. carxiem comedes , ut inte- 
grorum jura erant. 

§. LXXIII; Ne vero lex haec violaretur atque beftia primo* 
genita vitiofa diceretur, quse.tamen talis non erat, Sapientes gen- 

tis Judaicag ftatuerant, ^6;«^«/^^«^,, i«'^jn \T\W r\m)U inhv «Sk 
'iS\'0'% 7K1tC^ X^^i^^tff nifi exfententia virl expertiy quiquea fupremo ju-^- 
dice terr^ I/rae/ifica potefiatem acceperat , ne quidem in illis cafibuSj, 
li vitium erat >lS31 bn:i magnum ac manifeftum. Talis expertus cu- 
lusvis foetibus primogenitis perluftrandis aptuserat,ia3fj; nD^a rirr* 

mep"- 



IntegrUate ac Afyftmo* f 5 f 

exceptis tamen propriis. Quod fi vero ejusinodi vir expertus ad ma- 
nus effe non poterat, beltia primogenita nihilominus madtabatur^ 
cui vitium notiflimum erat , DDJDn »J3 n^huf »3 hv ex fententin 
iriiim viroritm Synagogdi v. Maim. tr. JnnU3 Cap. 111. i. 2. Si quis 
autem talem beftiam jugulaOet , non vero antea viro experto Ju- 
' ftrandam dedilTet , rD27 "1123D "I3pn mDfeJ interdiBa erat ac SepeU- 
encli ad infar primogenitts, mortua , licet pofk madlacionem vitium -s 
quule jam antea certo erat , oftendKFet. Sepelienda quoqu® erat« 
quae quidem ante jugulationem perluitrata, led ab eo qui non erat 
nncia expertus. Jmo hic condemnabatur ad certam fummam fol- 
vendum. 

§. LXXIV. Juxta Legcm fcetus primogenitus vitiofus pro- 
mifcue comedebatur. Ijitra partas comedas illum. Immundus ac mun- 
dus pariter ( comedere poterit, ) ut ca.pream ^cervum-, excepto ta- 
men fanguine, qui interram effundendus erat. Deut. XV. 22. 23, 

quam Maimonides ita deducit aiD Sv3 imi^ T^yirro nDn:3 "^22 
m^yvs 'aS t}^2m tk n^a i^ ap-a *?33 iSjik m"^ tz^^ |nj^ 

pSin ^^ypiV '»:sa n:i^ l^^a&i £f/?w primogenita munda , ^«^ T;/>io /ijfarj?« 
^T;e vitiofa -nata fuerit five pojiea faBa , ita Sacerdotis erat , tit illam itbi- 
cunque locorum comedere potuerit , aut vendere vel aliis , quibus voluerats 
comedendam dare, licet Ethnico , quippe profana erat tr. nns^ C. 111. I. 
De vitiis foetus primogeniti alia non monebimus praeter ea , quae 
Ibpra. Si quis tamen de his curatius inltrui vellet > legat Maim. ira 
Trad;. cit. Cap. IL 

§. L X X V. Quod vero ultimo beftias decimas attinet , de il- 
larum integritate ac ufu in ara nihii fpeciatim ac diferte Legisla- 
tor ftatuit. At Magiftri utiumque tradunt. Maimonides tradatu 
.fino3 Cap. VI. 4. im m |>P"\Tri rvym Dniyj nrp'^ r\Qr\2 "\mi2 \n 
a^SiraS Sd«j 'smn 'ym^ jmofc? TDpai 'no^ri n;jD m^ npn? 
iSi3 KSi< CDiSa u CDunsS |'^i CD^Sp a>mp "mj^ a'Si£?no 
n^nDnii? |0 aia u Sd2c^ pn cdid Syn r^^^r^ cn^i noSD C3'Si?nS 

CDlpa S33 Sd^JJ nr nn laiaa n^nna Bejha deci^me jns fequens erat , 

MaBahatnr illa in atrio ^ fangiiis ejus una fparfione verfus fmulamentpn 

altaris 



f ^6 De Ficlimarum 

altaris fpargehaltir » exta vero adolebantur , reUqua cnro a pojfejforihus 
Werofolymis comeckbatur , tit facrn levia comedi folent. At Sacerdotihus 
fiihil exinde cejferat , fed tota foffefforum erat , quemadmodum agnus pa^ 
fchalis. Si iiero bejiia decima vitio lahoraverat , fve vitium pojl Jeparatio- 
nem attraxijfet ftve jam ante vitiofmn exjiitijfet , ilia pajjim locorum come- 
di poterat. Loquitur autem de decima i^cunda , notante Ludovico 
de Compiegne de Veil ad h. L Q,uando vero decima mrr li^-j^ 
fanBa Jehova Lev. XXVII. 32. ac viti.)ta quegque ara refpuit,. nul- 
lam video rationem , quare circa integritatem animalium decumo- 
rum aram tangentium Magiftris non effet fides iiabenda. 

§. LXXVI. Ad fecundum progredior paucis inquifiturus , 
quaBnam animalia arae facra integra pofcantur. Hae de re lex Deut. 

XVII. J. Non facrifieabis Jebova Deo tuo HK^l "11^ bovem ^ pecus mi~ 
tiutum , in quo macula , ulla res vitiofa. Conf. Lev. XKI]. 23. Aliis 
verbis idem prsecipit Legislator memorans J^^i °M^2 v. 21. fcil. vo- 
ces "SW ac --jp:! notant genus bovinum, juvencos , vitulos , fed 
nt^ & l^jf genus ovinum ^ bircinmn, veiuti arietes, oves, agnos, hir- 
€os, eapras 5 hoedos , ut clare fcimus ex collatione cum v. 19» 
( ofFerat) mafculum integrum e hobus ^ ovibus, (aut genere ovino ) (^ 
capris. vid. quoque Lev. L 10. 

§. LXXVII. Hac tamen exad:a mtegrkatis Lege non con- 
flringuntur facrificia aviaria , conftantia h turturibus aut pulhs co- 
lumbinis. Rationes funt i. Lex quadrupedum nonnifi meminit. 
Lev. XXIL 17- 27. Deut. XVIi. 2. & alibi. 2. Ubi aves memo- 
rat 5 neq.ue pofcit integritatem neque vetat vitia Lev. I. 14. V. 7. 
XII. 8. XIV. 22. 23. 3. Confentiunt Magiftri. Rafchius ad Lev. 
XXII. ,19' Tr\m yT^ in^ «j^jrn rhri}2 in holocaujio avium integritas 
mnpofcitur. Maimonides in tr. ra?D mD^4 Cap. iii. i. paian p&c 

?^3? CD^-an *is^*j ^biiif fi]i3?3 r]2p:ir\ nni^i ^sth ihk pi t])V2 pSoia 

^373 nDn33 iCj^ Aves vitiis non temerantur : Perinde quoque fe ha" 
het Jive mares fve fcemina, Neque emm juhet Legislator : Mafculus iri- 
teger , nifi rations quadrupedum tantum.. 

§. LXXVlll. Quanquamlex volucres integras haud pofcat, 
non tamen putandum quasdam enormiter vitioias legitime oblatas 
fuiire, utpote ita ofFerentes, quam Deo debent, reverentiara mini- 



Integntak ac AJyfterio, f 3 7 

me teftatam fecinTent. Quare probanda Maimonidis, quse feqiruntur. 

pipS Sdsj ht nn nb^3&i3 imt^ inoi^r^ msntjn p Qiiomodo Imc 

( de vitiis aves non temerantibus } intelHgencla funt r" De vitiis mimi- 
tis.. Qitodfi vero corpiis avis exaruijjei , aut oculus ejus exccecaius aut pes 
abfi:ijfus ejjet ,. altari interdiBa illa erat. Neque enim ojferendum , quod 
parte caret. Fariterfi aliquo morhorum , qui leihaliter afficiunt, ^ avem 
reddunt eju iUicitam, lahoraret tr, n3?a >mD&? Cap. 111. I. vid, alia in 
Jeq. ^ etiam Cap. IV. 

§. LX XrX. Redat tertium, five quioam ofFerentes adLegeni' 
integritatis quoad racrificia fervandam teneantur. Tenentur Sacer- 
dotes, IfraelitBB, Profelyti ac etiam Gentiles v. fupra lo - i6. Heic 
tamen paulo plenius exponenda lex peculiaris Ethnlcos fpedlans > 
quae ita fonat : Etiam de manu Etlmici non ojferetis panem Dei vejlri de 
Qmnibus ijlis , quoniayn corruptio- eorum in iis, Nou acceptahuntur pro 
vohis Lev. XXI L 2f, 

§. LXXX. Commode fub phrafi Cl33'nS^« C2hb panis Dei 
wfiri vidlima Deo facra intelligitur. Poftulat nexus, admittit ufus 
Lev. XXI. S. 22. Clarius adhuc Lev. III. ii. XXJ. 6.iy, Num; 
XXVill. 24. ubi per nsJ'*? P'"ip' ignitum , fiicrifaia in connexions' 
explicatur v. quoque Ezecb. XLIV. 7. Senfus quoque commoduSy 
nam ut Anonymus in Lev. XXil. 25. quem Rhenferdius publiea- 
vit, habet : Esl vox DnS ab edendo tra&a, nimirum , quoniam viBi- 
ma , velut ignis efca fuit ac cihus appofitus Deo. Conveniunt quidam 
ex veteribus interpretibus, Onlielos ac Jonathan, qui p^yiV^^ Arabs 
facrifcium , Perfa ohlationem transferunt. QiJare nequaquam au- 
diendi , qui panes propofitiQnis ,. de quibus in nexu nulla mentio y 
inteliigunt» 

§. LXXXT. Poftulat ergo Legislator, ut etiam Ethnicorum 
facra vel unico vitio affeifta ab ara prohibeantur. E mamt Ethnici 
mn ojferetis panem Dei vejlri nS^j SlJD de omnibus ifiis , vltiis feilicet» 
Optime Arabs : Dumfuerit in ipfo aliquod ex his vitiis, Prseter textuni 
& fcopum VulgatUS. Et quicquid aliud dare volumt, 

Bbbb §.LXXXL- 



f g'8 De Fldimmim 

§. LXXXil. Poftulatum dein rationibus munit. jQata cor- 
mptio eoriim iyi iis : Mncida in iis : Non ticceptum erit vobis, Primo 
intuicu nnK^Q liaud incommode (orruptionem moralem ofFerentium, 
CDia phyflcym oblationum notat. At quoniam facrrficia integra 
a'b Ethnicis acceptata erant, ut ftatini probabimus , ratio non Itrin- 
git. itaque utrumque ipfarum vidimarum corruptionem phyficam 
lignificat, atque poiterius prius explicat. Sic quoque ii»EC voxfu- 
mitur Malach. 1. 14. 

§. LXXXIU. Interdicit ergo Legislator non fimplieiter vi- 
dimis Ethnicorum , fed tantum vitiofis , quales quoque, fi ab Ifrae- 
litis obiatag, reje^ane^ fuifl^ent. integras vero , quas Ethnici Deo 
Ifraelis bono animo donabant, acceptatas fuiflTe hic ip(e textus pro- 
bat. Quando enim ratio horum facrorum non offerendorum cor- 
ruptio i maciila eit , fequitur quod , quae absque corruptione & ma- 
cula funt , offerri queant. Nec exltat generalis lex GentiUum fa- 
crificia prohibens. Habebant hi libertatem in Templo precandi 
ac fpem exauditionis i. Reg. VIU. 41 - 44. Ergo etiam offerendi. 
Preces olim facrificiis conjundiflimse erant. Sacdficia porro , teite 
Pliiloiie, Hbro de viShmis p. ^^6. c. fada erant t^Ve^ aTtoivrog dv^^a- 
wwv 'ykvovs pro univerfo bumano genere. Quare non nomine piorum 
Gentiles inter ? Proftant denique exempla Darii, Regis Perfarmn 
Esdrae VI. 8- n. Seieuci quoque Aiix Regis 2. Maccab. iU. 3. 
regios funitus impendentium ad facrificia in Tempio Hierofoly- 
mitano. 

§. LXXXIV. Licet Judaei Ethnicos contemtifiime habeant , 
fatentur tamen eorum facra arge admota fuiflfe , licet non fine ex- 
ceptionibus. Rafchius ad h. 1. nS^a"? 1D^2 p^ ana ibispD m^Dn 

mam integram accipietis ab (Ethnicis. ) Qiiare fupra v. ig. Mhini esi : 
^i^ tfi^-^fci quilibet, ut etiam Gentiles comprehendantur , qni Yota faciun^ 
ac oblationes fpontaneas confecrant i ut Ifraeiita. Maim. tr. nili^^lpn HS^ya 

Cap. III. 2, n^ai nmy^ -idSd n^bw ^'^t^ ina pb:ipQ p^? c^mn hzbi 
p vh^pn «]iyn jnibj; ihm CDzmba CDrh nt^ "i^yipn «S -i2j' p 
ninja s^^pi oD^^nhv jna \hzpD ps^ Sa« t"v n^w s^met s'ej;k mn 



Integritate ac A^jftemi 5-39 

am nw u^m mSiua r\2 s^mi mSv: mSi}? ?U3 □'i;n j<a 

{n31J CDIK^Q kSi 'TIJ jQiiod vero attinet. Gentiles , nh iilis non mfi ho^ 

kcatijla accipitinf. Eft enim fcriptumLev. XXil. 2^ & e maiiu alie- 
ni non offeretis panem Dei veftri. Accipiunt etiam aves in holocan-' 
jitm a Gentili , idololatra iicet : Non tamen accipiimt vcl pacalia , vcl fer- 
tay aiit facrijicia pro peccato vel reatu , Ne qimlem holocaiifia, qii^ votivn 
aiit voluntaria non erant, iit holocaujia piierpeYartmi ac his fmiiiai qm fic^ 
que ex voto neqtte ex voiimtaria fponfione ojfershantur,- 

§. LXXXV. n Tandem fequitur quartum membrum partls 
primae, quod Legis rationes" cgntinet. Aiia refpicit facrificia inte- 
gra Lev. XXII. 19. OD^J^flS ad benepiacitum vefirum ( Gfferat) inte- 
grum. Sic v. 21. integrtim erit p3f"^S ad henepiacitum :■ Nuiia ei inerii 
maciiia. At alia vitiofa : Nam non erit vobis p3fnS ad benepiacitum 
V. 20. Deut. XXII. K nam abominatio Jehov^i Dei tui ijlud 3, quod vi" 
tiofum eB. 

§. L XXX VI. Vox pJTT^ cujus in materia facrificiorum fre- 
quens ufus eft, (vide infuper Ef. LVI. 7. Jer. VI. 20.)hicnon notat 
fponte, utCoccejus, Philologus alioquin folidus, locum accipit ( vi- 
de illum in Lexico ) kd beneplacitum , ivS^oy.iav Dei, qua facrificiuai 
benevole acceptat , offerenti favet , benefacit & preces ejus exau- 
dit. Rationes funt i. Adhibetur enim ut ratio , motivum facrifi- 
cium integrum offerendi , ut v. 21. & clarifiime v. 20. nam non erit 
flJflS voUs. Vel quis fenfus , fi verteres nam non erit fponte vobis ? 
At facillimus : Nam non erit benepiacitum vobis, five Deus facrificium 
vitiofum benevole non acceptabit, nec ideo vobis favebit. Jam 
quEe ratio vocis v. 20. 21. eadem v. 19. 2. Hoc fenfu alibi in con- 
fimili materia adhibetur Lev. XXI II. 11. ^ agitahitnr manipidtis co» 
7-am Domino tZD3'J3:"\*7 ad acceptationem vejiri , ut grati fitis , quem- 
admodum ipfe Coccejus hic ex|3onit. 3. Pofcit oppofitio Deut. 
XVII. I. nam facrificium vitiofum es^ abominatio Jehova Deo tuo. 
Ergo integrum pn ivSoKia, m quo Deus acquiefcit. VidQ fimi- 
lem oppofitionem Prov. Xf. i. 4. Rationibus accedit audoritas. 

Solum allego Rafchium "^nw ^JiDS ODn^ mxiS ^iwnn 13T iKOrt 
?J/"Sa £3Ja'>fi^J lUlS OiS ojferte id , quod vos coram me acceptos red- 

B b b b 2i dere 



^4o T^^ ViUhnantm 

dere vakt , ut fit e/V ■yS^oKlav mhis, Vox pX"! in Ungita Gallica 'efi ap- 
paiment. Refle Breithaupt legit I3JDP'Sfc5 vel etiam J3JaD'»3N quod 
eft Gallorum appaifement. 

§. LXXXVII. Fortiflime ita Legislator compellit ad vidi- 
jiias integras Deo ofFerendum , coercet vero ab oblatione vitiofa- 
rum. Sapiens cultor nihil perinde deflderat, quam ivaoHlciv benevo- 
kntiam Numinis , metuit vero difplicentiam ac irain ejus. jdeo 
quoque facra Deo facit , ut accepta fint ac ofFerentem acceptum 
reddant, ex adverfo iram, fi quam malis moribus hadenus erga fe 
provocavit , avertant ; quare integra facra rite fadurus poterat fibi 
a Deo promittere cultus fui apprbationem , benevolam acceptatio- 
iiem , gratiam ac benedidjonem divinam, fed vitiofa ofFerens Deum 
expertus erat adum hunc religionis fattidientem, damnantem, ira- 
fcentem ac judicia inferentem. Difce hanc vim vocis \\:i^ & n3yn 
ex fequentibus locis : Deut. XXX. 111. 23. Prov. XI. i. Xll. 2. 
XIX. 12. Pfal. V. 7. Pial. CXLV. 16. Jef LXI. 2. 

§. LXXXVUl. At paulo propius inquirendum eft , quare 
Deus facrificia integra fibi offerenda praeceperit, eaque benevole 
accipienda promiferit, ac vitiofa ab ara prohibuerit ac eorum abo- 
minationem graviter interminatus fuerit. Duplex maxime hujus 
dbim infliituti caufa eft. Una aperta fatis & quae facile obfervari 
poteft. Altera occulta magis ac myftica. De iila primum. 

§. LXXXIX. Deusefl: TO3 ^^J esoV cTofnf, Deus glori<z, qui 
humillimam fui agnitionem ac profundam venerationem a creatu- 
ris intelligentibus pofiulat. Talis maxime ab Ifraele agnofci & coli 
volebat , utpote fingulare cum illo foedus pepigerat atque ideo fo- 
lenniter honorari juflerat. Forma regiminis , qua populus Ifrael 
regebatur, theocratica erat , habebaturque Jchova ejus Rex pecu- 
iian prorfus ratione. Qiiare ut in aliis cultus ac obedientiae prrrti- 
bus , fic in facrificiis magnifice habendus ac exaltandus erat ; At 
vero facrificia vilia , rejeftanea , vitiofa , segrota , morbida ei con- 
fecrata quam maxime Majeflatem ejus dedecuiflTent. Dona enim 
tefl:antur tum de animo otFerentis , tum etiam claritate cjus , cui 
donantur. Q_ui itaque abjed:a offerunt, declarant fe abjetffe de 
Deo fentire , alios habere eminentiores. Q.uum munera leledifli- 
ma , eximia tefiatum faciant Deum reverenter coli, amari, aliis, qui- 

cunquc 



Integritate ac Myflerh. 5-41 

cnnque etiam gloria illuftres, praeferri, id quod Leges divfn^e in- 
dicant, pofcunt. Non facrificahis JEHOVJE JDEO TUO bovem vel pe" 
ciis 7nmutum , in quo macula , ulU res vitiofa. Nam hoc ahomimtio e0, 
JEHOV^ DEO tiio. Deut. XVI. i. Non oferetis illa ( vitiora ) JS^ 
HOVJE ^ ignitum non dahitis fuper altare JEHOVM Lcv. XXil. 22. 
quafi lex dicere vellet ^ Probe memor fis , cui ofFerre velis. Efl: 
Jehova Deus tuus. Noli itaque corrupta, contempta tanto Numi- 
ni & Regi tuo confecrare , omne ^ quod offerent JehoviQ in holocaufium 
ad heneplacitum vefirunij offerant integrum marem. Lev. XXlI. i8. 19. 

§. XC. Egregie huc facit Malachias : Siadducitis c(scum ad fa- 
crificandum , nonne malum ? Et fi adducitis cLiudum ac agrotum , nonne 
malnm ? Qii^zfo offer illud duci tuo , an henevole accipiet ? An faciem tu- 
am fufcipiet ^ Ait Jehova Zehaoth Cap. L 8- & V. 13. 14. £t addu- 
xifiis raptum, ^ claudum ^ tegrotum atque (etiam) adduxifiis (tale} 
fertum ,• An henevole illud accepturus^ e manu vefira ? Ait Jehova : J\{a- 
ledi&us , qui dolofe agit , qiii quum in grege mafculum pecus haheat ^ vo- 
vet ac facrificat corruptum Domino : Qjioniam rex magmis egofum, inquit 
Jehova Zehaoth , ac nomen meum tremendum inter Gentes. Dignus eft 
locus , quem illuftremus. Et quidem attendemus , tum ad fce- 
lus , cujus Sacerdotes cum populo accufantur , tum ad rationes 
convincentes. 

§. XCT. Quod fcelus attinet, confiftebat illud in fequentibus: 
Populus ifrael, ut yidetur , in captivitate Babylonica dedidicit ium- 
me honorandum Numinis cultum, res vero iuas ftudiofe qusefivit, 
quod etiam fcire licet ex Haggaeo vate hujus temporis. Quando 
veroTemplo rurfum exftrudo facrificandum tamen erat, loco ho- 
ftiarum felediflBmarum vitiofas immolabant, coecas, claudas, segro- 
tas , imo etiam raptas , ceu quas bonis fuis minimum damnum ad- 
ferre putabant. Fadum hoc, cujus gens tanti Numinis ignara & 
irreverens accufatur , voluntarium ex dolo & avaritia , non vero 
neceflitate & paupertate fuiife clare docet citatus 14. verfus : Ma- 
ledidus S^IJ dolofe agens , qui quum habeat in grege fuo mafculum ^ 
vovet ac immolat corruptum Domino. Sed dices , quomodo opponifc 
Propheta mafcnlo corruptum ? Bochartus putat , quia mas pr^ftat 
foemina , at prseftantiora Deo funt immolanda Hiero^p. 1. p. ^84. 
Id quidem verum ; attamen iacrificia foeminina non fiiupliciteL* 
vitiofa habebajitar, ne quidem in votivis. Kimchins Eliipfin fta- 

Bb b b 3. tuit; 



"filZ De FiBhmrum 

tuit ; ^uum haheat in grege fuo mnfculuni , fGtl. Dflfl mtegvum ^ ia-- 
nien immolap corruptiim. Haud male. Ellipfes in facris frequentiffi- 
niae funt. Haec facilis ob claram oppoOtionem. Forfan textus re- 
fpicit Legem Lev. XXll. 19. qui obtulerit oblationem fuam de cmi&is 
SIDnmJ votis eorum ^«f de ciin&is voluntariis eorum , quds. offerent Jehovce 
in holocaujium ad beneplacitum vejlrum , ojferat "13? CDn integrwn ma- 
rem. Noluittamen totam Legem ceu notam exprimere. Rafehius 
explicit per nSj;^ p:inn S'b§ arietem aptum holocaujlo. Syrus quo- 
que per arietem fanum. Verum "IJT apud Hebraeos arietem in fpe- 
cie non notat : LXX. i^x^ «vr^W oivT^ votum ejus fuper eo , puta 
mnre, five qui fpeciatim voto fuo marem expreiHt & eum non im- 
molat, is corruptum immolat. Senfus fatis commodus eft. 

§. XCII. Sceleris conviiicuntur tribus rationibas. i. Quod 
contra Legem V) mahm facrificent. yi pi^S Nomie malum ? Ita in- 
terrogative fumunt LXX. SyRis, Arabs, Chaldaeus , ac Vulgatus, 
«t Juda^i in confcientia fortius de violatione Legis convincantur. 
Lex enim clare coecitatem, claudicationem pro vitiis facrificiorum, 
qu^ ideolara interdicla funt, habet Maxime conferenda funt 
I)eut. XV. 2^1. Si fuerit in eo macula ( velut fi fuerit ) claudum au6 
ececum 3 ( aut } quacunque macula yi mala:, non facrificahis illnd. Et 
Cap. XVII. I. Non facrifcabis Jehovcz Deo tuo hovem aut pecus minu-. 
tum , in quo macula, ulla- res J^l ?nala. 2, Quod animalia vitiata, mor- 
bida, etiam bominibus, prsefeclis, regem fuperiorem agnofcenti- 
bus data ingratiffima fint , ac offenfionem , iram, vindidam loco 
gratioe & favoris concilient. .Qu4(> » Propheta ait , ofer *^nnsS duci 
tuo. An benevoie accipiet ? An fufcipiet faciem tuam ? Ex aevo 
Malachiae confl;at gentem Judaicam regibus Perfias fubjedam fuiflTe. 
Hi vero conitituerant mriD duces , nomine regio praefedos , qui- 
bus Ifrael permultum fingulis diebus foivere debebat v. Neb. V^ 
5^. 18. Huc alludens vates ait : Qud>fo ojfer duci tuo animalia coe- 
ca, clauda, morbida in ufum menfae ? Q. d. Nihil dicam de rege 
veilro, fed fervo ejus tantum , qui vobis praefe61;us, ( cui vos Sa- 
cerdotes dignitate non adeo impares eftis ) eledlus tum , ut videtur 
ex fratribus. An hie vitiata animalia ad fuflentationem fuam bene- 
vole a Yobis accipiet? Nequaquam. 3. Quod funmiam Majefl:atem 
Dei ita contemtim habeant. Quo refero. Aitjehova Zehaoth v. 8- Ple- 
ilius v. 14. Nam B^x magnus ego fum^ ait Jehova Zebaoth & nomen mewu 

tremm" 



Integritate ac Afjfierioe f 4 j' 

trmmdam inter Gentes. Animalia vitiata, morbida refpuit menfa 
diicis , fervi Perfiae ; Vos vero viclimas corruptas fco-E^a? altari, quod 
inenfa Dei eft, imponitis. Qui tamen Jehova, Numene quod a fe 
& per fe eft, in quo omnes creaturge fubfiftunt, qui Rex vere mag' 
'7ms, cum quo ipfe Perfarum Rex collatus Rex parvus , ^'^V fervus 
ejus tantum eft, qui ini&?3X exerdtus innumeros , fortiflimos in ter- 
ra , mari , coelo habet ac gubernat , cujus nomen inter ipfas Gtn- 
tes , non tantum in Ifraele, i^llJJ tremendwn cft. Cogitate igitur , 
<iuam imprudenter ac fcelerate agatis ! £t quod loco favoris divini 
iraNuminis adverfus vos exardefcet. 

§. XCill. Ex hac teftimonii Malachiani aliquali expofitione 
conftat , Prophetam hunc aliorum more Mofen, ceu reliquoruni 
vaticiniorum fontem refpexiflre , atque Judaeos ad d^xnv reduxifle. 
Unde diferte meminit quorundam vitiorum , quae Mofes nominat. 

Sic voces V"i» p:^"i> nnt^^a ad Mofen hoc in themate alludunt, 
ut partim jam obfervatuni, partim infpici poteft Lev. XXli. 19. 25". 
Quanquam & hoc inde pateat fenfum Legis non «aW ^jjtoV fed «T/a- 
votsLv acceptum fuifl^e. Unde Malachias meminit viftimarum agro- 
tmim , raptarum , ceu illegitimarum , quarum tamen Mofes nullam 
expreffam facit mentionem. 

§. XCIV, Tanto audaciores Judasi tempore Malachise erant, 
qiiod ipfum naturae lumen Ethnicos docuerit non aliasDiis fuis of- 
ferre hoftias , quam feled:as & eximias , imperfedas vero ab ara ar- 
cere, ut jam a pluribus obfervatum eft. Quando vero hicex pro- 
feflfo de vi&imarum integritate agimus, haec, ab ah*is tada licet, in« 
tada relinquere non licet. 

§. XCV. Sacris congrua animalia perfeda aGentilibus po- 
itulari docent, quae fequuntur. Plutarchus de oraculorum defedu 

Ed. Parif. p. 437. ^s? ya^ to Sua-iy,ov T« Tg (rcJfAUTt ii^ r^ -^^Z^ KaQr/,-. 
^ov iivoii HS^ ds-iisf n^ d^id<p^o^ov. Nam hojliam oportet ^ quoad corpns 
^ quoad animam puram ejje, integram atque incorruptam. Unde ideni 
Audor in vita Solonis meminit twv Ixh^it&iv hfilm hojlianim exi" 
miarum p. 91. A Julio Polluce facrificia defcribuntur «V*> <*to/^«, 
ohonKnfot' 3 yy'v > «V>;^a , TxaiJLy.iXn , perfe^a, indivifa, integra, fana, iU 

hfa 



y^Z De Villmmrum 

tuit ; Qiam haheat in grege fuo ntafcithm , fcil. Q^Ofl nitegvum ^ ia-' 
men immolat corruptum. Haud male. Ellipfes in facris frequentiili- 
niae funt. Hcec facilis ob claram oppoljtionem. Forfan textus re- 
fpicit Legem Lev. XXll. 19. qui obtukrit oblationem fuam de cimBis 
CDnmJ 'votis eoriim ^5? de ctmSis volwitariis eorum , qu<e. ojferent Jehova 
in holocauftum ad beneplacitum veftrum , ojferat "^ST 0^X3^ integrum ma- 
rem. Noluittumen totam Legem ceu notam exprimere. Rafchius 

explicit per nSj;^ \\yr\n Si^ arietem aptum holocaujlo. Syrus quo- 
que per arietem fanum. Verum 13T apud Hebrasos arietem in fpe- 
cie non notat : LXX. i^z*i dvr^iTF dvrS> votum ejus fupev eo , puta 
mnre, five qui fpeciatim voto fuo marem expreflit & eum non im- 
molat, is corruptum immolat. Senfus fatis commodus eft, 

§. XCIL Sceleris conviiicuntur tribns rationibas. i. Quod 
contra Legem V"l mahim facrificent. yi X*^ Nonne mahnn ? Ita in- 
terrogative fumunt LXX. SyRis, Arabs, Chaldaeus , ac Vulgatus, 
ut Judcd in confcientia fortius de violatione Legis convincantur. 
Lex enim clare coecitatem, claudicationem pro vitiis facrificiorum, 
quas ideolara interdidla funt, habet Maxime conferenda funt 
Deut. XV. 2,1. Si fuerit in eo macula ( velut li fuerit ) claudum aut 
mcum , ( aut } quacunque macula V^ maUi non facrifcabis ilind. Et 
Cap. XVII. I. Non facrijicabis Jehovcz Deo tuo bovem aut pecus minU" 
tum , in quo macula, ulla m y^ ?nala. 2. Quod animaha vitiata, mor- 
bida, etiani bominibus, prasfeclis, regem fuperiorem agnofcenti- 
bus data ingratiffima fmt , ac ofFenfionem , iram, vindidam loco 
grati^ & favoris concilient. Quicfo , Propheta ait , offer innsS duci 
tuo. An benevoie accipiet ? An fufcipiet faciem tuam ? Ex aevo 
Malachiee conftat gentem Judaicam regibus Perfiae fubjedam fuiffe. 
Hi vero condituerant mns} duces , nomine regio praefedos , qui- 
bus Ifrael permultum fingulis diebus folvere debebat v, Neb. V^ 
3^. 18. Huc alludens vates ait : Qutfifo offer duci tuo animalia coe- 
ca, clauda, morbida in ufum menfae ? Q. d. Nihil dicam de rege 
veltro, fed fervo ejus tantum , qui vobis praefeflius, ( cui vos Sa- 
cerdotes dignitate non adeo impares eftis ) eledus tum , ut videtur 
ex fratribus. An hie vitiata animalia ad fuitentationem fuam bene- 
vole a Tobis accipiet? Nequaquam. 3- Quod fummam Majeftatem 
Dei ita contemtim habeant. Quo refero, Ait Jehova Zebaoth v. 8- Ple- 
Jiius v. 14. Nam I^x magmts sgo fum^ ait Jehova Zebaoth & nomen meiim 

i^remm" 



Integritate ac Afyflmo. f 4 j" 

trmsndam inter Gefites. Animalia vitiata, niorbida refpuit nienfa 
diicis , fervi Perfiae ; Vos vero viclimas corruptas vo(re§a<; altari, quod 
nienfa Dei eft, imponltis. Qui tamen Jeiiova, Numen, quod a le 
& per fe eft, in quo omnes creaturae fubfiftunt, qui Rex vere ma£- 
ms, cum quo ipfe Perfarum Rex collatus Rex parvus , 12^ fervus 
ejus tantum eft, qui ^)^2^ exercitus innumeros, fortiflimos in ter- 
ra , mari , coelo habet ac gubernat , cujus nomen inter ipfas Gen- 
tes , non tantum in Ifraele, KniJ tremendwn cft. Cogitate igitur , 
■^uam imprudentcr ac fcelerate agatis ! £t quod locofavoris divini 
iraNuminis adverfus vos exardefcet. 

§. XCill. £x hac teftimonii Malachiani aliquali expofitione 
conftat , Prophetam hunc aliorum more Mofen, ceu reliquoruni 
vaticiniorum fontem refpexiffe , atque Judasos ad d^xyi^ reduxifle. 
Undc diferte meminit quorundam vitiorum, quae Mofes nominat. 

Sic voces V"i> p2fl» r^ntJ^a ad Mofen hoc in themate alludunt, 
ut partim jam obfervatum, partim infpici poteft Lev. XXll. 19. 2f. 
Quanquam & hoc inde pateat fenfum Legis non v.a.-xa, ^vjtoV fed cT/rt- 
j/o/«v acceptum fuifl^e. (Jnde Malachias meminit vidiraarum agro- 
Mrum, raptarumy ceu illegitimaruni , quarum tamen Mofes nullam 
expreffam facit mentionem. 

§. XCIV. Tanto audaciores Judasi tenipore Malachise erant, 
quod ipfum naturae lumen Ethnicos docuerit non ah'asDiis fuis of- 
ferre hoftias , quam feled:as & eximias , imperfedas vero ab ara ar- 
cere , ut jam a pluribus obfervatum eft. Quando vero hic ex pro- 
feflTo de vi&imarum integritate agimus, heCC, ab ahis tafla licet, in« 
tada relinquere non licet. 

§. XCV. Sacris congrua animah"a perfeda a Gentilibus po- 
ftulari docent, quce fequuntur. Plutarchus de oraculorum defedu 

Ed. Parif. p. 437. ^«^ y«<? to Sua-ifjiov t« -rg a-eJfAUTi n^ T^ -^fJX? v.aAri~ 
fiov itvoii K^ ds-in? }fj\ d^tci,(pQo^ov. Nam hojliam oportet ^ quoad corprn 
^ quoad animam puram ejje , integram atque incorruptam. Unde ideni 
Audor in vita Solonis meminit twi» ««i^/t&v h^uuv hojiiarum exi- 
miarnm p. 91. A Julio PoIIuce facrificia defcribuntur a^T/«, u^oi^oi^ 
QKkhyi^oi 5 vyi^ > aTTijga , 7ia,ix}Ai}<ii :> perfe^a, indivifa, integra^ fana, il" 

Ufd 



5-44 ^^ ViUimrum 

Ufa & qtiihiis omnia memhra fimt. Juxta Athenaeum es Aridotelico 
fympofio 3 quae Diis offeruntur, '^avroc tiKua >t^ Ixa^ omnia prfe- 
Ba ^ integra. Unde Homerus lliad. lib. i. memorat Heeatombas 
T£Aij'£(rcra? perfe&as & rurfum. 

Aut Ji forte evium nidorem diyav rg xiKilm caprarmtiqm per- 

fe&iirum 
Vslii ajfecutus , a nohis peflem depeliere, 

Etiam Virgilius Lib. IV. Georg. 

Quatuor eximios pr^Jianti corpore tauros duciL 

JEneid. Lib. IV. 

MaBant le&as de more hidentes. 
Servius. Moris enim erat , iit ad fac?ijlcia eligereiUur oves- , quihus- 
nihil deeffet. 

Et Lib. III. 

Superoque nitentem 
Ccelicolum I{egi ma&aham in littore iaurum, 

Thucydides de Bello Pelopon. Lib. V. Jurent antem J^ngtiB jus^ 
jurandum , quod morihus patriis receptum ^ quod religiojijfimum hahetur 
mr» ruiv liQuv TgAs/wc fupra vi&imas perfe&as. Nam , ut EuftathiuS' 
habet , Diis tanquam ferfe&is perfe&a funt offerenda V. Bochart. Hie- 
ro^. P. ]. Lib. II. Cap. XLVL pag. 524. Seringham ad ^oma Cap. 
VII. 3. Grotium ad Exod. XII. Outramum de facrijiciis Lib. I. Cap. 
IX. 3. Kippingium in Jntimit. I{gm. Lib. I. Cap. XF. 12. L. C.. 
Rhodiginum in Le&. Antiq. Lib. VII. pag. 308. in £d. Venet. Ald, 

§, XCVI. Incongrua vero Diis animalia imperfeda habue- 

rnnt. Sic Suidas y.ci.(i6K^ om^ ^ jU« riKnov HS^ vyt&g , o\j IJiTcn rois 
Ssoig. In univerfum t quod non eH perfe&um ^ fanum , Diis non offer- 
tnr. Athenaeus ex Ariftotelico Sympofio oy^ev MXaficv Trpos-cpeinTcii 
ran Giotg. Qi^od mutilum 5 Diis non offertur. Hinc ^gyptii , tefte 
Chticremone , non admittebant KctrdtrTnKc» maculofa. £t re(ffe : Nam ^ 
iit Scholiaftes Euripidis habet, <*'|<cv dvro7^ r» afns-a Tr^o^ra^k^iiv^ l| 
fey TTavroi ixoi^^v si$c\ Tffdvrot iKTTi^o/xiv , dignum eft, nt Diis optima quds- 
(,tie offtramusj ceu a quihus omnia habemus & fperamus. Notat tamera 

Kippin- 



InkgrUateac Afjftem, f^f 

Kippingiuslex TertuUiano, Gentilibus id ipfum ultima Paganifmi 
setate accidiffe, quod Judaeis ; fcil. madaflTe ene&ay tahida ^fcabhfa. 

§. XCVIL Imo fpecialius notandum, Gentiles illa ipfa vitia, 
quae Leges Hebraeorum in vidimis damnabant , damnaflfe. Hinc 
Agyptii damnabant coecitatem, notante Chaeremone apud Porphy- 
rium de abjiimntia. Sic alii damnabant |claudicationem , rncffionems, 
nmtila animaHum menibra, PHnius Lib, Vlll. 4^. Hoc quoque no- 
tatum Vitulos ad aras humeris hominis allatos non fere litare licuit nec 
claudicantem. Apud Ariftophanem ,^ porca quaedam ad arani illegi- 
tima ideo dicitur , quod k^-^kov ovk ix^^ caudam non habet. Ubi Scho- 
liaftes : T*» yu^ yJ\-6^ct iv tmg ii^a^-ylxi^ ov Qviroit : Nam qua cauda mU" 
tilatafunt, in facrificiis non ma&antur. Servius ad Vkgilii Le&as de 
inore bidentes ,* Notat , ne habeant caudam aculeatam , ne linguam fijfam , 
ne aurem nigram, Nec adhibebant facris idcerofam vi&imam , obfer- 
vante Rhodigino. Et quod Mofes fpeciatim pofcit in Vacca rufa 

hy n>Sv nhvvh 'nt?N ut a jugo ima&a fit.^um. XIX, «. Virgilius 
habet Georg. Lib. IV. 

lit inta&as totidem cervice juvsncay, 

Sic 

Nunc grege de inta&o feptem ma&are javencos. 

^neid. VI. conf. quoque Hiftoriam Philiftaeorum i. Sam. VL 
7. Denique fraudem , quam Malachias in Judaeis fui £evi execrstuft 
«xat circa facra Ethnici gravi poena dignam habent : 

Sape Viefpiter 
Negk&us , incefio addidit integrum , 
^ro antecedentem fcelefium 
Deferuit pedepmm claudo Horat. Lib. III. Carm. Od. 2> 

§. XCVIII. Quare non mirum etiam Gentiles viclimas prow 
bafTe, num arseaptae effent. Lucianus de facrificiis : Sertis coronant 
pecudem multoqiie ante l^sTafoyTgf, u htiKig explorant y an legitima fit ^ 
facris idonea^ ne quid forte ma&ent ex iis, qua Religio repudiat. Deinde 
ad aram adducunt ^ h Q(p^oLh^dii Ta Gn^ fub oculis Dei juguiant. In 
.^gypto, uti plenius notat Bochartus, Sacerdos ad id conftitutus 
finguia ktat^bUun pecude tm ere&a & fiantei quam refupinata, Quo 

C c <; c fa<So 



^,^^ De f^jd:marum 

fado fi perfedam & ab omni vitio immunem repererat , eam no- 
tabat biblo cornibus alligato, & applicita terra figillari cum annu- 
lo fuo imprefib, AHoqui enim pecudem otrcppo^>/.9 0i/ inimolare cre- 
debant grande nefas & morte piandum v. HierozP. l.Lib. 11. Cap. 
XXXill. pag. 322. Quoniam Grixtd vidimam pollulant & quoad 
corpus & quoad animam purani, integram, utriusque examen fu- 
beundum illis erat. Qua de re Plutarchus de oraculorwn rlefeSup^^g, 
437. De corporihus judicuim non eff difficili' , twv ^i •^'vxyiv ^oyj[xa>(Qv(ri 
to7i {Xiv ruu^oig .ot?\<ptTix. , roj'f Ss %<&7r^rj>g i^ijdlv^otj^ 7ro(^ti.Ti()ivri(. To yotp 
fji,^ yiuffoiiMvov uyioiiviiv ovk oiavTUi. /irijinim vero exploraut , farinarn 
iauris , ciceres fuibus appoueuies. Si euiin inm gujient , non ejfe fanos JU" 
Mcant ^c. 

§. XCIX. Quam hadenus propofui integritatis vidimarum 
rationem , ea ita evidens eft, ut (e ficile ad omnium attendentium 
mentes probet, unde etiam , qui iblo naturae lumine ducuntur, 
exiltimant ejus in facris Deo iaciundis rationem liabendam effe. 
Sed hgec neque ibla e(t neque praecipua. Deus qui liipiensSpiritus 
forma beftiae perfeda j pulchra , nitente minime capitur. Ne qui- 
dem excellentem hominis formam adipicit ac aeltimat. i. Sam. 
XVI. 7. qlianto minus beltias. Fieri quoque poterat, imo muito- 
ties fadum , ut tauri prceclare cornuti , nrietes bene faginati, agni 
opimi ara3 quidem admoti fuerint , & JehovL\? abominabiles. Non 
ergo phyfica beltiae integritas proprie elt , quod Spiritum confum- 
matinimum moverat ad Legem hanc dandum, toties iterandum ac 
Ifraelitarum animis variis argumentis inculcandum. imo fi hcEC 
prascipua facrificiorum perfedorum ratio , etiamnum Hecatomba^ 
immolandcB effent, quas vero in diebus N. T. Deo detedabiles eife 
ex facris novimus. E(! LXVl. 3. 

§. C. Ratio ergo , de qua haclenus , fola non eft & pptius 
Ifraelem fecundum carnem rexerat , ab externo Numinis contem- 
tu & fordida in cultu avaritia avocaverat, quam fecundum fpiri- 
tum. Latet myftica gravior longe proprie a Deo intenta dives glo- 
ria Dei , fide ac officiis hinc a meruibus ingenuis maxime fcrutan-. 
da , cognofcenda , tenenda & applicanda. Quandam myfterii par- 
tem vidit monoculus Philo Jud:eus, diligens fatis fenfus arcani fcru- 
tator, quando in Libro de vidimis pag. 83^^. in rationeni perfe- 

ciarum 



IntegrUale ac Aljperlo, f 47 

daram victiinarum ita inquirit. Inquifiio atnem hac ncho accurata 
mn itijlituimr propter vi&imas , fed ut offerentes fine crimim fmt- BoVu 
KiToti yug ceuTiig dvoihi^d^ai //« (rv^^oXwv QTTors Trpos^yoivro €;V fibjjx^q ^ 
iv^dfmiot ^ lv;y»pis-}icro!.vri?, Mw^ev do^cog-yjfA.oi r, "nd^og hTi<pef)i(rQc(.t rvi 4'-^- 
^ TVit^M^cii 01 ohiiv ^l oAiov aKyiAi^corov dvyd^iiv cag l^dvrc(> fA» dTros^^oKp^ii- 
vcci ^idv. Hiic emm ratione per fymbola informatur , ut , quoties altaria 
adeunt vel voveyites vel grates dicentes , millum morbum aut pajjionem in 
anima , totam vero immaculatnm ac fplendidam adferre contendant, iie Dem 
vidc-ns, eam averfetur. Nec non inferius capite de vi&imas offeremi- 
bus ab initio. Vide tu quisquis es , ut viBima , quam ojferr', fit inte^ 
gra y eximia , carens maculis Qmnibus , prohata acri '^ incorrupto Sacer- 
dotum judicio , haudquaquam fallendo propter continuam experientiam, riifi 
enim eam tum mente tum oculis exploraveris , fion elucs peccata ^ con- 
tra&as in omni vita maculas. 'Et/^wVg/ff yol^ roa-dvmv Trg^J ro ^uov dKfn- 
(ioKoylocv cctvirlofxmv ^ici (rvix^ioKiov riiv rav crcov /iih.riaiiriv »5«!/. dv yaip vtts^ 
Twv oiKdytov o voi4,o(;, d?^' virsp twv vSv ncji^ Koyov e^dvrcov cog Tg « roov Sua- 
fjAvcov cp^ovTJ? «/S\a Twv ^vovrm , l'vat /jtw^ev ■jTcihg Kn^oiivCfxri. In hoC eniitt 

iam accurato examine viBiniJi invenies figurate fignijicari morum tuorum 
emendationem ^ profe&um in melvAS. Nec enim bruta legi cura funt , 
fed animtz rationis compotes ( vide fimilem argumentationem i. Cor. 
IX. 9. ) Itaque de ojferentibus , non de vi&imis , eH foUtcita , ne quod vi- 
tium eis infideat. De EflTeiiis idem Philo pag. 87<^- fcribit dv ^caoc ku^ 

rcc^vovng, «A\' ii^07rgi7n7<; rug suvrdov ^tcjt.vo^iocg KO(,rcA<rKiva,^iiv cl^tvvns, non 

maBant vi&imczs , fed fuasmet ipforum mentes ad fan&imoniam componunt. 
Et quod plus eft ipfi perfpicatiores Ethnici aliquid de Myiterio in- 
fpexerunt. Qiio facit Plato in Alcibiade. a. Etenim grave eflfet, 
fi Deus ad donaria ^ famficia refpiceret potius , quam ad animum , ntrum 
fan&us ac jujlus ft. Adquem equidem arbitror Detim magis attendere, 
quam ad multi fumtus pompas , qucc nihil prohibent eum , qui multa in 
Deum hominesque peccaverit , five privatus fit , five Magijiratus gerat, fin- 
gulis annis perficere > ut eum citat J. Philipp. Pfeifferus in Antiq. 
Graecis Lib. I. Cap. XL Notandae quam maxime funt fequentes 
fententise Sextii Pytagor^i : Temphim jan&um efi Deo mens pii ^ al- 
tare optimum efi ei cor mundum ^ fine peccato : Hojiiajbli Deo acceptd- 
hilii bsnefacm hominibus pro Deo. ( v. Hebr. XUI- i^-) 

Ccccaj §. CL 



f 48 De FiBimnrum] 

§. CI. Ne vero videar Myfterium fingere, proferam ejus fun- 

damenta, ut qui ^«A«(r<v 7rvet;//.amHv ilGcci iiabent ac tantum non 

exfibilant , fcire cogantur , nos non ita cum umbra certare , quiii 

ducamur ad nobile ac firmum corpus , quod Chrijius ^ ejus Eccle^ 

Jia. Fundamenta funt aiia generalia , alia magis rpecialicj. 

§. CII. Ilia : I. Tota lex ceremonialis myftica efl: Heb. X. r. 
VIII. 4. Col II. 1(5. 17. Rom. X. 4. Ergo etiam haec de integrita- 
te vidimarum. II. Quicquid praedicatur de toto, praedicatur etiam 
de partibus , faltem eflentialibus. Ceu totum hic confidero facrifi- 
dum , partem vero ejus integritatem , absque qua nullum facrifi- 
cium Deo facrum eflTe poteft. Quando vero facrificium , ut piacu- 
lare , holocauftum , laudativum , agnus pafchalis &c. Myiteriuni 
in fe continet , tum quoque continet integritas , ad «orum elfen- 
tiam fpeftans. Memoratas vero fpecies futura , vera, fpiritualia , 
coelerfia praefiguralFe , nemo , qui Novum Teftamentum honorat, 
negare audet. III. Lex haec de integris & immacuiatis vidimis & 
prolixe & faBpiflime traditur , repetitur, nec tam-en in fe fapienti ac 
lanflo Numini dignum quid comprehendit , nee etiam hominem 
Deo commendat vel meliorem reddit. Ergo latet alia Dei inten- 
tio arcana. Lex prolixe traditur Lev. XXli. ly - 26. faepiffimere- 
petitur. Solus Mofes repetit vel quadragies. 

§. C IIL H£c : Res figuratae quam frequentiflTmie nomine qua- 
litatis hujus facrifidorum eifentiaiis ceu figurae nomine non folum 
veniunt, fed aliquando cum clariflima ad eam allufione, quod vero 
ex optimorum Typologorum obfervatione certum criterium typi 
vel fagurae divinae eft. £x fupra didis enim conftat Legem pofce- 
r« facrificium Cl3»an & CDia «S3 > quod LXX. varie transferunt, 

oXoKhn^o?. BfFedum quoque horum facrificiofum juxta voluntatem 
Numinis oblatorum elfe Dei |u*nj njfn> ex translatione LXX. In- 
terpretum ewcTo^tgw , Se^oiA,otf ^ Tt^o^UyjiiJ^o^t ^ iuhyJoc 5~£jtToV , Tt^offhztosy 
«^es-oV. At vero Jefus Chriftus his fimilibusque vocibus ac phrafi- 
bus illufivis fiftitur. Agnus oiixtMwog iij\ affTnXog fim maciila ^ lahe 
I. Petr. \. 19. facrificium x,[xc.)ij.qv Hebr. IX. 14. rgAe/wSslf coMfiimma- 
tus liebr. V. 9, & hinc rihuuity,^ confummator Hebr. XII. 2. rupes 
illa m morte rejetfta quidem , fed cujus opus CS^an perfeBum Deut. 

XXXII. 



Integritak ac Jdjfierm f 49 

XXXn. 4. oa-tog > ctiietK.09 fan&us , inmcens , Hebr. VII. 26. Unde 
Deus juftus 3fSrr> |i3fi MkUv non invenerat in vi(iimis, quae ex 
beftiis conftabant Pfal. XL. 7. fed in Jefu Chrifto naturam huma- 
nam afTumente, ut pro nobis vidimseinftar moreretur Ef.XLlI. i. 
Matth. 111. 17. XI i. 18. XV H. <;• 2.Pct.L 17. Eph. L 6. 7. V.2. 
Non folum Jefus Chriftus kd & Ecclefia ejus ac finguli fideles his 
nominibus veniunt. Frequenter enim audiunt OO^an» TgAs/oA Gen. 
VI. 9. XV 11. I. Job. Xil. 4. Matth. V, 48. i.Cor. 11. 6. Colofl: 
L 28. Hebr. V« 14. Jac. L 4. aixcafxot fme macula Epb. L 4. V. 27, 
ColoiL L 22. «jUe(U7r7o< irreprehenfibiles Phil. 11. l^. l. ThelT. 111. 13. 
}t«%o/ ;7«ri Matth. V. 8. Joh. Xlil. 10. Tit. L if. quosDeuSa ut 
vidimas fpirituales , puriticavit Ad. X. i^. dxvi^ils & «Aj^^ifot veri 
2. Cor. VI. 8. Joh. iV. 23. «Wo/ Rom. XVI. 18. o«<" Tit. L 8. 
c^Ux^oi miintegri Jac. L 4. iu quibus acquiefcit Hebr. X. 38. & 
quorum adiones, ceu fpiritualia facrificia, Deo in Jefu Chrifto ac^ 
ceptce grataeque funt i.Petr. IL s- Hebr. jClil. 16^ Ex didis er-- 
go rite fequitur Legem de integritate facrificiorum praeadumbrafie 
^ Jefiun Chriflum hojliam mundi ^ eiiam memhra ejus , Jtngulos Jtdeks , 
vi8imas TrviuiAoiriKocs , difpari tamen rationep ut nunc ipecialius dicemus. 

§. CIV. Et quidera primo hoftia integra erat typus facrificii 
Jefu Chrifti. 

Typus* Antitypus. 

1. S^ione integritatis tn genere<, 1. B^tione integritatis in generel 
Sacrificium V, Teftamenti pofce- Jefus Chriftus facrificium mundi 
batur absque ulla labe , naturali eft <»|t*&/x(jf & «tr^/Aof i.Pet. 1. 19. 
& acquifita, externa & interna , motKog, oV/o?, Hebr. V 11. 26. «Ai^- 
niajore &minore,quodoninipar- fi/vos Joh. VI 32. 55". ahsque pec" 
te ac particula integrum. c/iifo natus Luc. L 3^. educatus 

Luc. IL 40, tandem denatus Joh. 
XIV. 6. juftus coram hominibus 
( ceu quem nemo hominum pec- 
cati convincere valuerat Joh, VilL 
4^.) & Deo Ef. XLil. i. i. 
Tim. 111. 16. 

G C C C 3 //. I{atiO' 



I 

II. B^ntioue hiicgyitntis hi fpede. 11. ^itlone hite£yitatis in fpecie. 
Vidima olim pofiiilabaUir. Jefus Chridus oblatio pro liomi- 

nibus. 

K- riene oculata, absquc coecita- K- Omnia novit Joii, XXL 17. 
Jeveietiani laminis deiedlu, iplhs vidithominuni cogirationcs 

Joh. 11. 2^. Patrem & omninMy- 
IteriaTolus exade novit. Zvlatth. 
XI. 27^ Joh. 1. 18. oculos habet 
w'f cpAo^ m/jo? Apoc. 1. 14. Error 
hinc vel pra^judium nullum ei 
inerat. 

3. Dein lene aiirita, qus8 fonos 3« Idem dein cundos Patris 
patulis auribus excipere poterat , juflTus intentis auribus excipiebat, 
minime furda. praeltabatque Jef. 1,4. 5. 

^ Porro boncz guflatioms qualis ^. Jefus Chriftus polletfaculta» 
cognoicitur exciborum difcretio- te dilcernendi, utpote fuper quem 
ne & bonorum aviditate. quieicit Spiritus n:o pnidenti^ 

Jei^ XI. 2, hinc curate homines di- 
fcernit ac dolum advertit Matth. 
Vlll 19-23. XX 11. 18. malos 
evomk Apoc. 111. i^. 16. Etiam 
appetenM j avidus quippe tun>,ad 
voluntatem patris facienduni Joh. 
- IV. 34. tum ad fruendum deli- 
ciis fuorum Cant. IV. 17. V. i. 
Apoc. 111. 20. 

*t. Praeterea honarum mrium ad "i. Praeterea Jefus emundlae na- 
olfaciendum. " ris , ceu qui odoratur timorem 

Dei in hominibus , ut non indi- 
geat oculari infpedione , vel te- 
itimoniis hominum. Jef XI. 3. 

n. Infuper quod ta&a polkhat. n. Infuper J. Chriftus fubtilis 
Callofa enim vitiofa funt, utver- tadtus. Tum fide, tum quoque 
rucofa. infideiitate & ejus motibus facile 

lan^itur Luc. V 1 11. 45". t»? (x4«- 

1- Jefus 



Integritak 

V Ut vk^ima pofcebatur bene 
fenfata, fic £t/jCt£A«f & 7rrt|W^sA);V. 

Q.uod inde conftat , debebat 
eniiri eife. 

( ^. ) Absque difFormitate & ex- 
ceffiva & defediva. 



(c:. ) ei/j/AwT^o? nOll ^/>AwT7of, 



( J. ) Dentata. 



(f. ) Labiorum incegrorum 
absque fcilfura , fiffura ac fora- 

niine. 

(/) Faciei perfedae. 



(^. ) Cornuta. 



V JefusChriflus, pulcher isque 
totus, ut generatim fcire licet ex 
cantico & vifione Apoc. 1. 19. 

Speciatim , quia ell, 

( a.'^ n^BiQ'' pidcheyyimiis ex filiis 
hominuni Pfal. XLV. 3. 

(^. } Prodeunt ix- rS' s-oy-otto^ dv^ 
TsT ex oye ejiis fermones Juaves. 
Luc. IV. 22. 

ic.) Jpfe quoque ivyXiHTlog. Ac- 

cepit enim DmaS p^S Lingunm 
eriulifonim y qua iVEoii^cog cum fef^ 
fis loqui novit. Non vero ^/V- 
AroT^oy, ucpote verax , in cttjus ore 
nullus dolus Ef LUl. 9. penes 
quem itu ita ^ non 7;o;/ Mattli. 
V. 37. 

(d.) Os ejus, ut nin 2in ^/(t- 
^///j- jc//^rfi' Ef XLIX. 2. Exore 
ejus prodit gladius acutiis ^hoi^o^, 
Apoc. L 16. 

(e.) Gratia in labia ejus efFufa 
Pfal. XLV. 3. efFundit ^Q^ nDH 
verba pulcbra Gen. XLlX. 20. 

(/ ) Facies Chrifti procul du- 
bio ped.-ectam mentem cfFulgen- 
tem oflenderat. Glorificati fulfe- 
rat, ut fol. Alatth. XV 11 2. & 
fulget etiamnum Apoc. 1. 16. cu- 
jus grntia nihil IcEtius Nuni. VL 
2^. conf Apoc. XX II. 4. 

(g. ) Efl \1p cornu Davidis Pfal. 



CXXXll. 



Cormi falutis DsL' 
vidicue 



Sfz 



De ViBimanm 



(k) Manuum pedumque infee- 
grorum , validorum , non vero 
fiadorum^ aut claudicaBtiuin» 



vidlcae Pfal. XV 111. 3. Kspas <ra^ 
rfiplois Luc. I. 69. Agnus feptemi 
cornua habens Apoc. V. 6. 

(h.y Jems Chridns diligens 
If.y^nig erat Joh. V. 17. manibus- 
nonnifi praectara egerat opera,.la- 
borando, intirmos, leprofos, mor- 
tuos contredando , fanando , 
Matth. Vlll. I. 13. i^ IX. 18. 
Ad. X. 38. Joh. X.28. Indefef- 
fus Judceam, Samariam ^ Galilae- 
am , regionem trans Jordanem , 
vaUes , planities & feepius mon- 
tes peragraverat, de quo hinc ju- 
re Ef L 1 1. 7. Qi{am pulchri in mon" 

tihiis pede^ Eva-higeliJicS, '^^212 njn' 
Non vero ex infirmitate aut eti- 
am metu a bono deftiterat vel iii 
utrumque latus claudicaverat. 
Matth. XX 11. iS. 

( /. ) EJi pater ^termfatis Jef IX. 
5. cui Jiberi plurimi funt jef VUL 
i8.FfaLCX.3. 

((^ ) Corpus quoque & omnia (^. ) Non folum memoratis 
cjus membra poflulabantur pura potlebat facultatibus ac virtutibus 
absque verruca , fcabie , impeti- Jefus Chrifiius , fed fine indecen- 
gine» tia , uiixtura raali , non Iblum 

aperti fcandali fed etiam laten- 
tis. "o<rtog quippe non folum co- 
ram hominibus fed etiam Deo 
Pfal. XVJ. 6. 

(/.) Vidliima pofcebatur inte- (O De Jefu Chrifto veriffi- 
gra , extus & intusabsque excef- mum : jQi-talis extus,. talisintus^ In- 
fu, & defeclu partium interna- telledus illuminatus absque mix- 
rum , renum veluti , cordis , in tura tenebrarum : Acre judicium 
vita & polt moitem. absque corruptione : Ratiocinium 

pro- 



</.) Carettsomnibus caufis f!e- 
rilitatis. 



(m,.y Sana ac ^ tgQtt', minime 
debilis & segrota^ 



(». ) Jift» setatis noii vero de- 
crepicse. 



( o*.>' Absquc IvFidfltf^.. 



Integrikte m A^yftem.' f f j 

profundum ac folldum : Voliin- 
tas ^divinae conformis : AfFedus 
fpirituales tum averfantes ut odi- 
um, ira, metus, tnrtitia,tum ap- 
petentes-j uti amor, fpes, gaudi- 
um V. Joh. II. 24. Matth. XXIL 
2r2.. 31 - 34. Plal. XL. 9* Pfai. 
XLV. 8. Marc. X. 14. Bebr. V.. 
7. Mattfa. XXVL 38. XXVil. 4^,. 
Joii. XII 1. I. Efal.XVL 9-f. 
Luc. X..2r. 

(»/.}■ Eft Jefus Chriftus' l%v^L 
Ti^og i^v^u hucHl. 12. adeo fa- 
nus, ut fimul medicamentofus, 
^vmfxif vere medica ex corpore 
ejus exibat ac quosvis pellebat- 
morbos. Luc. V 1 1 L 4(3. 

( w. ) Ih flore aetatis vidtima ' 
Deo facra Jefus Chriftus fadlus^ 
erat, anno vitae XXX IIL 

(0. ) *Ako» fama Jefu CHrifti in' 
fe optima femper eratMatthi IV, 
24. Luc.IV. 15; 



III. JftdftQmfpeciermnc^: quibuS^ 
facrificia integra conftabant.^ 

Integra effe debebanfc. 

«t. Biacularia; 



HQlocauftii;^ 



/7/.' B^tiom fpecierum \n facris^ 
quas Jefus Chriftus retulerat, 

Eilr ille integrum. 

<x. Piaculare {cW. 'Gmfacrifici'- 
umproreatii Ef LUl.io. n^JDn» 

e£fji(H.§rioc. 5 Tri^l dfxct^rtuf 2. Coti 'V, • 

&ii Rom. VIIL 3; peccatamun-- 
di fufeipiens, ferens , auferens;- 
Jbh. L 29. I* Job. 11. 2. 

0. Itidem o^oKetvraffoc, nam 2e-- 
las pro Domo Dei eum (totum) 
confumfit. Joh. 1 L ^7. 
B d dd^ % J^~ 



ff^ De VBimarum 

y, Pacalia , de quibus comede- ^. Jefus Chnftus vere D»nSj« onS 
bant & Deus S(. Sacecdotes Sc If- ^anis Dei, delicise Dq\ , fpiritua- 
raefitae. JiumSacerdotum & jfraelitarum, 

quo pax Deum inter Miniftros 
& Liberos fa^a eft. 

e^. Speciatim -agnus pafcbalis. ^. Eft nohis integrum j?/?/c&^ ww- 

Batnm Cbriftus i. Cor. V. 7. 

iV. ]{atwne p'ohaiioms. Sacnfi' IV. B^tioneprohationis. Explo- 
eia tum demum habebantur in- rabatur Jefus Chriftus vidima 
tegra, quando accurate , maxi- mundirigide&: varieHebr. ll.ig. 
nie prope mortem, explorataac IV. 14. 
probainventa-eraEt. A Satana MattTi. iV. XKVI. 

Synedrio , Pontificibus , Sacerdo- 
tibus, Scribis, Pharifaeis in tota 
vita , maxime m fine Matth. 
XXVI. 

Cenfore ' Romano. Matth. 
XXVll. Joh. XVlll. XIX. 

Imo ipfo Deo Pfal. XVI. 7. 

At Satanas non invenerat in il- 
So ycTev quidquam , prorfus nihil. 
Joh.XlV. 30. 

Synedrium falfos qnidem te- 
ftes conquifiverat, fed non inve- 
merat Matth. XXVI. yj. 60. 

Pilatus Cenfor Romanus femel 
ac iterum judicavit : 'Eya cux £i'- 

gis-Ku) iv aivTa diriotv Joh. XIX. 6. 

ipfe denique Pater Chrittum ab- 
folvit 

f. ^aiiom offerentlttm. Sacrifici- V. Katione offerentitm. Tum na- 
wm integrum ofFerendum ab Jf- ti in Ecclefia, tum fequente cetate 
raele , Profelytis & Gentibus, ce- ei folenniter adfcripti , tum etiam 

fama 



IntegrUate ac Myff^erior f ff 

lebri illuftris Dei Ifraelis & cul- fama Jefa Chrifti Salvatoris mun- 
tus facrificii fama excitatis. 6i expergefadi ( vide Exemplum 

in Latrone). i^yaa-fA.ov KoV//a ofFerunt: 
ac de illo partieipant. 

VI. B^tme efeBus. Sacrificium F/. Ratione effe&us.- ®vTUy qudS' 
integrum Deus benevole accep- J.efus Chriftus , Deo IvM» elt 
taverat, in eo acquieverat , olFe- Matth. ML 17; e/V ^a-ix^v Iva^ius: 
rentes fibi gratos declaraverat , EpH. V. 2. In illo offerentes mi- 
peccata iis remiferat , iis benedi- fericordiam confequuntur &gra- 
xerat, eos protexerat ac in com- tiam inveniunt ad auxilium op- 
munionem fui populi & priviie- portunum Eph. 1. 6. Hebr. IV. i^,- 
g^iorum- receperat,. peccata eorum remittuntur Eph. 

L 7.- 2,. Cor. V. 19. confcientias 
mundantur Hebr. IX. 14, maxi- 
ma beneficia conferurrtur Eph.- 
I; 3. cuftodiuntur Joh. X. 27- 30,- 
ac in Gommunionem Dei , Jefui 
Ghrifti & populi foederati tran- 
feunt I. Joh^ J. J. 

Maculbfum vero & vitiofum' Qui' vero Koc facrificium re- 
dlfplicuerat eratque deteftationi , fpuunt', juftitiam propriam eri- 
unde offerentes peccatorum ve- gunt, feipfos in fe ipfis aut mun- 
niam non acceperant ,- iram Dei dana, humana Deo offerunt, ut- 
experti erant ac e-populo exfcin- horum virtute falventur, ilJiDeo' 
debantun abominabiles exiftunt , peccata 

eorum manent, hinc non falvan- 
tur fed ira Dei fuper illos manet' 
Ad. IV. 12. Jph. 111. 36, Rom,. 
X. 31 

§. CV. SecundO' liojiia httegra erat etiam typus facrificiorumi 
fpirituahum, quae regeniti funt cum eorum adionibus, tum inter-- 
nis, tum externis, cum bonis, quae habent, fpiritus, corporis &: 
fortunae. Patet ex di^itis ad §. 103. Patet dein , quod SacerdOtes- 
fintEf LXl. 6. LXVf 21. i. Petr. 11. ^. 9. Apoc J. 6 111. 4; <f.. 
y. 10. XX. 6. Rom. XV. 1 5. Sacerdotibus Dei autem funt hofdae: 
integrse. Batet prseterea , quod iis adiones facerdotales adfcriban- 

Dddd 5& tuD 



^^<5 De Vid:hnanm 

tur Roni. Xll. i. Hebr. Xll. 23. XI 11. r^. Patet infuper, qnod 
-iis qiioque facrificia attribuantur Pfal. Ll. 18. 19. CXLl, 2. Hof 
XIV. 3. Malach. I. 11. Phil. 11. 17. IV. 18. 2. Tim. IV. 6. Hebr. 
XI 11. IV- i"^- Patebit denique ex fequente deduflione. 

§. CVI. Quando ygro integritas facrificiorum regenitos quo- 
vque , eorum adiones & bona perfeda , ceu victimas Ipirituales ad- 
umbrat, pofcit, clariffimum etl, alia & tenuiore ratione hcEC in- 
iteHigenda effe ., quam quod had^enus oftenfum de re fignata , fa- 
crificio Jefu Chrifti ; fcilicet de hoc iv omni ^uv»(xii ac fine ulla ma- 
■cula. tjnde Deus in illo per fe plene acquiefcit. Sed de illis fen- 
fu imperfectiori , cum limitationibus , exceptiohibus -, ut non nifi 
;propter facrrficium JEfu Chritti vere ac unice integrum piacular€ 
Deo placeant, uti fpecialius oftendendum. 

§. CVIL Cundi homines in fe juxta corruptionem, quse na- 
(tura iis ineft, hoftise integrae Deo acceptae nequaquam elTe valent. 
Suntenim corrupti, coeci , impuri, leprofi, morbidi, adeoque fa- 
cra Deo abominabiiia. Regenitis dein ob reliquias carnis adbserent 
■maculae, erroresv, praejudicia, imperfedae , vitiofae volitiones , afFe- 
dus carnales tum averfantes, tum etiam adpetentes , corporis motus 
,& adtiones fpiritui contrariae. Quare & ita confiderati ]m^ ad h- 
i^oKtccv Dei non funt. 

§. CVIM. Atconfiderati , ut ex Deo nati, fpiritu renovati , 
novi & occulti homines cordis, in novitate fpiritus ambulantes, in- 
tus & extus ita operantes., fe ad cultum & gloriamDei fiftentes, in- 
tegrae hoftiae ac Deo in fundamento & communione facrificii con- 
fummati per Pontificem Jefum Chriftum vere acceptae funt. 

§. C IX. Quod enim ex Deo eft &operatur, illud etiam Deo 
gratum acceptumque. Regenitus , maxime recens natus vel puer, 
peri^dionem abfolutam , graduum vel etiam comparativam non 
jguidem habet, habet tamen perfedionem eflentiae, partiu-m eflfen- 
tialium, propofiti, conatus. Maculae , vitia, quae adbaerent nequc 
ex vita fpirituali proveniunt , neque regenito placent , fed prove- 
niunt ex carne ejus nondum adu mortua. Sunt ci fkftidio , dete- 
ftationi ac acriter pugnat adverfus illa. Si maculas animadvertit, 
delet , ablkrgit & danuiat iiias, qu^ .latcnt, petitque mundatio- 

neua 



JntegrUaie ac Afjftem, f f7 

nem univerfalem. Atqae ita regenitus cum adionibus & oblatio- 
nibus fuis fpiritualiter facerdotaiibus benigno judicio D^i in Jefu 
Clirifto per paHlones conrummato & confummatore hoftia perfe- 
da cenfetur. 

§. CX. En Analogiam fpecialiorem inter vidimas integras V. 
Tcftamenti & inter fpirituaks fub novOo 



Typus. 

t. Ratione wtegritatis 
in genere. 

Vidimae V. Teftamenti pofcc- 
faantur integraB ilne labe fixa. Quae 
labe temporaria affedtae erant, fa- 
natae credibiliter legales habe- 
•bantur. 

//. Ratione integritatis 
in fpecie, 

Pofcebantur dein. 

«. Oculatae : Coecae acceptae 
non erant. 



dae. 



2. Auritse : Rejicicbantur fur- 



Antitypus. 

I. Ratione integritatis 

in genere. 

Nulli quidem homines Deo vw 
dimarum inftar facri elTe queunt» 
in quibus corruptio naturalis ma- 
net. At a quibus illa in tempo- 
re gratia aufertur i. Cor. VI. ii» 
Eph. 11. I- II. Tit. III. 3.7. 

II. Ratione integritatis 

in Jpecie. 

Regeniti requiruntur ac funt. 

K. llluminati in Domino Eph. 
V. 8. crefcunt in cognitionc Je- 
fu Chrifti 2. Petr. liJ. ig. ac tcn- 
<lunt ad perfedionem gradumn 
Eph. IV. 13. Quare coeciac fun- 
damentorum fidei ignari Deo 
abominabiles exiftunt , iramque 
€jus experientur. Matth, XV. 14. 
XXUI. 16. 2.Thefl: 1.8. 

2» Circumcifi auribus , celere* 
ad audiendum verbura Dei Jac. 
I. 19. At auribus pracputiati Deo 
ingratiflimi Ad. VII. 51. Jer. VI. 
10. VII. 2dr. 



D ddd g 



a. A?i- 



De Fid;marum: 



5- Pabuli; avidle;, 



% Re<Si: nafii. 



n^ Boni quoqpe taiSos» 



8y<ro/-t0i> 



Jii/fiyj^AwTjiiB; 



n» Dentate 



J. Avidi ladls, cibi 3- potus fpi- 
ritualis i.Petr. II. 2. Pf. XXXi V. 
9^ Qui Mannam naufeant, illi 
excitant excandefcentiani Dei. 

*i. 'Oir,u»jv yvwVew? z^'^^ bene' 
odorantes , ut illis fit oV//,>j ^«^? ih- 
f&«v 2. Cor. II. 14. 15'. quum na'-- 
ribus truncatis & corruptis oV/^»j' 

n* Tangiint pura & facile ver- 
bo 5 fpiritu , regimine Dei tan- 
guntur ceu molies corde. Qui' 
vero impura tangunt ac duri, la- 
pidei, ferrei cordis funt, illi ini- 
donei ad Templum Dei , facrifi- 
ciis facrum 2. Cor. VI. j6. 17,. 
M. Vil. s I. Ezech. XXXVI. 26,^ 

1- Regenitorum membra Deo* 
quoque minilifant ;; Hinc ore- 
loquuntur vera,-utilia „ neceflTaria'. 
Epb. IV. 2f - 27. qnum irrege- 
nitorum ora vel claula fint vel' 
aperta ad eflfutiendum mendacia ,. 
putida , turpiloquia Eph. IV. 29». 
¥. 4- 

X- Litiguas froenant Jac. I. s^. 
iisDeum magnifaciuntRom.XIV.. 
ri. Phil II. n. quando irrege-- 
niti linguis dolofis utuntur Rom. 
IIL 13. totum corpus maculant.. 

lorum lingUa M<riA>qg dhnUg Jac. 

m\.6.- 

n- Dentibus incidunt cibum 
five fcripturam dividunt , com- 
minuunt.,. ut.digefl;io facilior fit». 

V, Gant» 



©. Bonomm labtorum,. 



Faciei integr^ec 



3. Corniitae. 



S. Manuiim pedunique inte 
grorunio 



Q. Feraces aut faltem apta3 ad 
gignendum. 



Integritak ac Myfiem, f fp 

V. Cant. IV. ^. VI. 6. Redle S, 
■Greg. NyflTenus refert fpeciatirra 
ad Dodlores in Ecclefia, qui uftim 
identium in comminuendo dogmatum 
^difficultates exercent. Cavent vero 
;fibi a dentibus improborum , in- 
vidorum 3 ne proximum dilace- 
rent aut frendeant Pfal.LVU. ^. 
XXXIV. 6. XXXVll. 12. 

E). Eoruni labia funt nSnn W 
■dis Pfal. CXIX 171. reaitudi- 
nuni Prov. VI 11. 6. Non vero 
*1p^ mendncii Pfal. CXX. 2. naiQ 
fraudis XVII. I. JllpSn blandn 
Pfal. XII. 2. n» inimitatis Prov» 
XVIJ. 4. 

»♦ Qui coram omnibus integri- 
tati ac officiis debitis operam na- 
vant Matth. V. 16. In quoram 
frontibus nomeu Patris infcrip- 
tum legitur Apoc. XIV. i. 

3. Potentes , qui armatura Dei 
induti hoftibus lalutis refiltuntp 
cum iis pugnant eosque vincunt 
Eph. VI. 10-19. I. Petr. V. 5). 
iion vero pavidi, imbelles&qut 
victas manus dant Apoc. XXI. 8^ 

S' Qui manibus bona operan- 
tur ac in via pacis incedunt Epk 
IV. 28. Rom. 511. 17. atquecon- 
trarium fugiunt. 

a» Non funt ftudio inutiles & 
fteriles animalium vel arborum 
infrugiferarum inftar , quin po- 
tius fertiles & gemellis fc^tibus , 

amore 



f6o.. 



De Fi&marum 



^' Purae;. 



0« Smx. 

V' Noii decrepitas fed feliedae 
SBtatis. 



^. Ante inadationem 8t. poft^ 

eam«. 



II L JS^tione J^ecieriim , e qtiihti^. 
facrijtcia conjiahanto 

integra pofcebantor. 



6«. Holocauilai. 



^. Pacalia^, fpeciatim laudativa 
& vQtiva*. 



amore Dei^& proximi-Canfr..l\r.2,. 
Matth. Vli 19. Phil.l. 11.. 

J. Puri toti corde. Matth. V. 8. 
Joh. Xlli. 10. corporeliebr.- X.- 
'22, intus & extus Matth.XXllL- 

2f. 26. 

D- Sani fide Tit. 1. 13. II. S; 

V- Quij.quas habent vires, re- 
£l'o tempore fervitio divino con- 
fccrant ,, non vero faBces aetatis. 
Deo deitinant Eecl; Xll. r,. 

fi- Bonae famae, absquefcanda- 
io i.Petr. 11. 12, 1$. Phil. II. 15:. 

r» Ante mortem Tit. II. 12. \w 
morte Apoc. XIV. 13. & hinc: 
pofl eam Apoc. VII. 14.. 15. 

II L~ B^tione fpecierunti d.quibur 
facrificia conjlabant.. 

Regeniti quidem non funt fa- 
cra piacularia & agni pafchales ; , 
Attamen' 

a. Holbcaufla , qui fe totos- 
Deo tradunt ad amandum eum- 
toto corde , anima, viribus cor^ 
poris & fortunae. Deut. VI. f.. 

Iac.1.4* 

^. lidem ex toto corde idSb^v 
perfohmt pacalia , juvencos labiO" - 
Yum Hof. XIV. 3;. Suc/av dtvifficos, 
hoc. 60-3. fru&um lahiorum confiten'-- 
tium nomen ejus Hebr. Xiil. if.. 
«nin D^t facrifmmJaudis.ao vo- 

ta im- 



Megntak ac Afjfierm ^s^% 

(?a impient coraw piopulb Pfal, 
h. 1.4" 23. CXVI, 17. 

y. Vorantaria tamerrredundan'- y, Quae fua fponte agtint , ceu^ 
tiam & defedluAiT non procfus re- populus fpontaneus , liberiora-: 
fpuebant. funt ac piacent , licct aliquando? 

de exceifu aut defeftu communi- 
cent. a.Cor. V. 13. 

/ V. B^tione' animaliwn jyeo facro" I V. I{iJtione animalium Deo facro^ 
rum^ Integra elTe debebant, bo- rum, EvangelicaeperfeiSionispar- 
i^es, arietes, ovcs, vituli,. agnl, ticipes requiruntur non Iblum 
.hoedi, mares & fcemiuce, operarii dignitate clari , duees ,. 

adultiores Chriiliani , Patres & 
Matres, fed &gregarii, vilioris^ 
eonditionis, juniores, pueri, lade- 
evangelico uutritl, utriusqiie fe- 
xus. Quippe mares inter & 
Foeminas hic nnllum dilcrimen. 
Matth. V. 48. ColoiT. I. sg. Hebr. 

U Jl-f, Vi.T. 

V. B^tione' prohtionis^. Bfa^ ds- V. liatione frohationii,. Probi" il- 
mum animalia integra habeban- W funt, qui fatis cxplorati non? 
tur, quse poft inquifitionem in folum a ie ipfis , ceu fpirituaH- 
vita & pofl mortem talia roperie- bus facerdotibus i. Cor. XL 28. 
bantur. 2. Cor. XHl^. fed & ab igne* 

affli^aionura 2. Cor. V i 1 1. 2. i. 
Gor. 11 1. 13. I. Petr. 1. 7. & Deo 
I. Theff; II. 4. 3, Cor. X 18. qui^ 

Binc Deo euofrpeg-o* >(5tf ^oKif^oi ToTf 

dv^^alnoiginvemunim- Rora. XIV. 
3 8. Jac. 1. 12» maxime poft mor- 
tfem 1. Cor. IV. 4. f. 

VT,, K^ttone oj^rentium. IhtQgr^' VF. ^tione offerentium, Vidiw 

facra ofFerebantur a Sacerdbtibus, mas fpiritUales offerunt dofl:ores- 

Ifraglitis ,, Profelytis & piis inter 2. Tim. II. r^. Rom.XV. 16. gre^. 

Gentes... gadi Chriftiani,five natiinEcclei 

E e e © fm 



f6z De Vi^manm 

iia five portea ei adfcripti Rom. 
XU. I. i.Petr. II. <). acquiDe- 
•um timent inter gentcs : Vid. 
Exemplum in Cornelio. Adon. 

X. I. 2. 

VH. I{atiom effc&m. Sacra in- VII. ^itione effe&us.. Vidlimac 
(tegra erant Deo ])^lh iv^oKlx^ fpirituales funt n^nSfe? ^n^T facri- 

fcia Dei Pfal. Ll. 19. >^oyizi} Ao*-. 
rf>iM Rom. Xll. I. quibiis Deus 
vere glorificatur Pfal. L. 23. Un- 
de accept^ & gratae funt. Pfal, 
Li. 18. LXIX. 31.32. I. Petr. 
11. s. Hebr. Xlll. i^ 16, Phil. 
IV. 18. 

S. CXl. Haec futit facra integra , quae Deus , qui Spiritus fa- 
piens a fuis nunc unice pofcit , atque Obi obleftamento eife in la- 
cris declaravit. Olim quidem ab ifraele poltulaverat facrificia phy- 
fice & pneumatice integra , at jam dudum venit hora , qua cultu 
carnis abrogato veri adoratores Deum iacris nonnifi fpiritualibus 
colunt. Olim Hierofolyma,^ Templum xn^oTromov facns carnalibus 
unice aptum erat ; Hinc Ifrael facrificaturus magna moleftia, mag- 
nisfumtibus, laribus reiidis Hierofolymam petere cogebatur : At 
nunc gratia Dei tocus mundus , ob ortu usque ad occafum folis, 
cultui fpirituali facer idoneusque eii Spirituales Sacerdotes pafiSm 
iocorum cultum" Deo acceptum exhibere valent. Modo adfit cor 
fidum, munus vel leviflimum integrum , ibi Templum , ibi ara , 
ibi Sacerdos Deo Ivd^es-of. Placent nunc Deo cogitata, judicia, de- 
iideria , preces , fermones , adiones , jejunia , Ekemofj^nae , ad 
gloriam Dei Spiritu Chrifii impellente ex puro corde profete 
five Sacerdos ille in Templo , conclavi , Mufseo , horto , via vel 
ledo facrificet. Tales cultores Fater ^n-c^i qtm-it Joho IV. 23. 

§. CXIT. At avidus quasrit quidem , yerum paucos reperit. 
Annon carnalis ifrael triftis hodiernorum Chriltianornm Typus 
exiftit ? Quando enini res ejus ad interitum properabant, facrifi- 
caverunt maculata , vitiofa, Deo abominabilia , adeo ut Dominus 

exer^ 



Integritate ac Myflerm^ f6'i 

cxercituurn' necelTe habuerit dicere : Quando hojliam- cacam adduciti^^, 
miwn malum est : Bt quando adducitis claudam^ agrotam , amion ma- 
him eH ? Offer > quafo , duci tuo ( & vide ) num id benevole accepturus 
ac faciem tuam fufcepturus Jit ? Adduxijlis quoque , quod raptum e0, quod 
claudwir ^ injirmuyn eH. Malach. I. 8. 13., Sic rebus ChrKliano- 
rum ad finem magis & magis vergentibus , ruentibus , omnia ple» 
na funt facris male facris , fceleftis. Vel quid communius obla- 
tionibus cozcis five nomine Chriftianis, qui Deum iv clyvM<rU gravi- 
bus erroribus & infidelitate colunt? Surdis, qui corde & auribus 
incircumcifi Evangehum audire recufant ? Naufea laborantibus , qui; 
aegrotant circa qu^ftiones & Logomachias gravidas- exitiofis effe- 
dibus, & faftidiunt fanantes fermones ac dodrinam ad tpietatem 
& pacem. i. Tim. VI. 3 - 6. 2. Tini. IV. 3. 4. Obefarum ^ cor-' 
ruptarum narium, quibus niale olida eyojJ^/t» funt, ac fuavem odorem* 
ex lucro turpi percipiunt. Callojjs » quorum confcientiae cauterio- 
refeftae nuUam vim verbi , fpiritus , caftigationum diyinarum fen- 
tiunt. Oris impuri , improbi , elinguibus , bilinguibus , linguacibns , la* 
biorum frauduientorum., blandorwn : Qtiorum vitia oris, linguae » 
labiorum phyfica, quae Magiftri numerant , longe fuperant. Malc 
dentatis & cornutis , quorum ahi famam piorum rodunt, ferarum 
inftar proximum dilacerant , profternunt, aUi vero corticem fran- 
gere , cibum fpiritualem comminuere aut adverfus hoftes faUitis^ 
pugnare nequeunt. Frojitis perfMde, notatas charactere beftias, qui- 
bus alia.facies peiUs, aha ped:ori&. Manibus pedibusque trtmcatis \\v 
operibus & via pacis : Vel praelongarum ferrearum manuum ac 
pedum circa: mala.' Eunuchis ad progignendum foetus juftitise &; 
pietatis. Impuris ulcerofis , impetiginofis ,- leprofis^, morbidis noii 
tantum mente. interno faftu corrupEis , Hypocritis , fed & aperte 
mahs. Decrepitis, (]ul reCipikptttmm ad fenedtutem ftudio differunt ,, 
lloremvitae mundo , Satanae , carni,. fed- fceces aetatis Deo defti= 
nant. Male oientibus-, foandalofis*- 

§. GXiri. f\\xrQS Q[UOC(\^Qptcc?ir\t circafpcies fncrijiciortm. In- 
fidelitate immemores funt unici facriftcii piacuiaris Jefu Chrifti , vel' 
ctiam putant aere aut propriis adionibus aut paftiombus peccatafua; 
vere redimere. Hoiocaufia ex parte tantumDeo confecrant, cor di-- 
videndo munduni inter & Deum. Pacaiia neghgunt, tenierant im- 

E- e e e 2r^ pie 



5-. (54 ^^ Viclinwnim 

pie ac injiilte vivendo. A laudativis , votivis , vohmtariis vel prorfus 
abitinent vel eodem ore Deimi laudant, ac 'hominibus maledicutT.t, 
vei vitiofa, dequibus fupra , vovent, quum votiva Oin-iiia poftu- 
ientur perfedia. Spiritu fpontaneitatis dedituti , li quse facra ex- 
terne a.«unt, coadi ab hodiiinibuS;^ Eccleliaj JVkgiftriitu, aiaio tan- 
tum fcopo , aguat. 

§. CXIV, Maculofae, vitiofse faepiffimfi fuiit ;animaliuji]/^K"' 
rata fpecies. Tauri, arietes live praefedi in utroque itatu, eccleiia- 
flico & politico. Om quoque five gregarii Chriiliani, adultiores. 
yituli., iigm, hcsdi , Juvenes , pueri, nabiles , ignobiles, qui niale 
pafciintur, nutriuntur, unde .adeo deformes exillunt. Mar.es &f(X' 
melU. Corruptjo iitrumq.ue fexum infiecit perditque. 

§. CXV. Haud raro deficlt curata facrorum SoKtf^xTlot, Abs- 
.que exploratione plures ex perverfo fui amor.e , prcejudiciis corrup- 
ti , fe fuasque aftiones , proba facra habent. Coeci quoque dantur 
Sacerdotes, q.ui nefciunt iotegritatem fcrutari, maculas iio.n obftf* 
s^ant aut etiam illas pro periedione habent. Auditores, quos ob 
munera, dignitatem', formam eixteriiam , coecum partium Itudium 
seftimaat, diliguiit , metuunt , acceptas Deo vidimas falfo decla- 
rant. Nec cogitant de exaffiliimo interiorum fcrutinio & inquiii- 
tione poI1; mortem unice faciunda ,a P.oatifice Jefu Chrifto iipoc. 
II. 23. cujus ocuhs omnia nuda & -xirfa.x^^Ai^y.ivd rcfupinata intime 
patentia funt. Hebr. IV. 12. Unde tandem pudore iuffuli cogno- 
fcent & experieiitur, quas habuerant vidiraas Deo acceptas, reje- 
^Saneas & deteftabiles eflfe. Quam ferio hic cogitandum : Non ille, 
qui fe ipfiim commendat aut quem Sacerdos aliquis ex proprio judicio 
^ommendat , probum declarat , «ri Sqhi^o^ probatus eh , [ed quem 
X)eus commendat, 2. Cor. XI. 18* 

§. CXVI. Nemo nifi coscus negabit , tes Chriftianifmi ho- 
die corruptas efle , facra, viclimas-fpirituales , quse integrae poftu- 
lantur, varie imperfecSas, imo vitiatas exiftere acDeo ofFerri. Qua- 
le ergo putamus judicium Dei omnifcii & faiaai de cultu noftro > 
Si oiim refpuit facriiicia phyfice macuiata , quanto magis fpiritua- 
|i£er teiUa, jlia enim ideo tantum averfatus erat Spiritus perfediifi- 

iiiua, 



Inkgritak ac /M0em. ■ f ^f 

nius , eo qnod figurse fuerint At haec in fe. Quare & hodie gra- 
viter Chriftianos alloquitur. Quando hojiiam ccecam facrificatis , yn {'fc5 
nonne maliim eH ? Et qtundo adducitis cczcum ^ agrotum , mnne malum 
eB .? Addticitis qtloqiie qiiod raptum c/?, quodclaudum^ infirmum. Ad- 
ducitis infuper ( tale ) fertum. An ego benevuie illud -e manihus vejirif 
ftifcipiam -, ait Jehova ?* Minime. Fotius maledi&us fit qtii doiofe agit^ 
qiiique , quum habeat in grege fuo mafcuium eumque vovet ^ facriJicaP 
l tamen ) corruptum Domino. Tales viftimarum reprobarum inftar 
^afcentur , donec in peccatis ^morientur, comburentur quidem 
l«d,non in ara Domini , verum in an'5 yiiwa. humabuntur aut 
potius projicientur» Tum egredienttir ( pii ) ^ videbunt cadavera vi- 
rorum , qui perfide ( k Deo ) defecerant , quoniarn vermis eoriim non mo- 
rietur , ^ igms torum non jextifigueSur ^ erunt fajiidio omni carnir, 
Jef. LXVl. 24. 

§. CXVll. Faxit tremendum Numen , ut Leges facriiiciorum 
fpiritualium feveras rite penfitemus , fide accipiamus atque corda 
eorum, qui hacienus dolofe aut maculofe facra fecerunt , ita con- 
tundantur , ut fpiritum confequantur fra&um , cor fra&um '^ commi' 

nutum , tZJ^nS^ >n!ST facrijicia Dei , qua non defpicit , Pfalm LI. 19" 
ut remiffionem peccatorum noftrorum vere & uuice quaeramus in 
CDtt^fr? facrificio piacvdari Jefu Chrifto Jef LIII. 10- Rom. VIII. 3. 
2. Cor. V. 21. atque gratitudinem teftaturi magnis & niuUis com- 
miferationibus Dei commoti in faciem ejus , coram Templo quaft, 
prodeamus ac corpora noftra fiftamus ^ixrlciv ^m^tav , dyixv:, lud^i^ov 
TM&sw, xoytzriv Kctx^ilctv Rom. Xll. T. femper Deo offeramus Qyir/av 
a.ina-iuig , hoc esl , fru&um iabiorum conjitentium nomen ejus , vota con» 
grua non folum nuncupemus fed etiam folvamus Pfal. CXVl. i*-^ 
beneficia ahis , pauperibus maxime , conferamus , nam To.Wrais 
eu(rUi^ ha.^is-iaoti eeaV Hebr. Xlll. if. 16, Ita facrificantes fa- 
cra Deo in Jefu accepta ofFeremus. i. Petr. II. s- mifericordiam Sz 
gratiam divinam confequemur Hebr. IV. iV- CD'n4« x:Dn^ pam 
Oei erimus, de carne filii Dti comedemus , habebimusque in rio* 
bis paceai & vitam tfeternam. Joh. VI. 15. 

E e e e 3 Jsjm 



f66 De ViBmmm Integritate at Myfiem» 

Jefus Chriftus y qui Ecclefiam Judm dilexit' & fe ipfum pro 

illa trddidit^ ut eam fanttificaret pmgans lavacro aqu£ in ver- 

bo ^: fanclificet ^ nos mundetque ac fiftat fibi Ecclefiam non M^ 

bentem maculam aut fordes y aut tale quid , fed iit 

fimusfancli ^ inculpatv coram illo, 

Amenl 



ik ^ \ ^ ^ Hi ^' Hi.'- 

*. Hf ^ H: ^ H: 

% Hf Ht H: He 

Ht ^ H: H: 

H: H: Htv
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Ministerium solennis expiationum diei juxta ductum legum Mosaicarum, maxime capitis XVI. in Levitico [microform] : translatorie, analytice, exegetice"

See other formats
